১. মেঘিযসুত্তং
৩১. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা চালিকাযং ৰিহরতি চালিকে পব্বতে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা মেঘিযো ভগৰতো উপট্ঠাকো হোতি. অথ খো আযস্মা মেঘিযো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতো খো আযস্মা মেঘিযো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘ইচ্ছামহং, ভন্তে, জন্তুগামং পিণ্ডায পৰিসিতু’’ন্তি. ‘‘যস্সদানি ত্ৰং, মেঘিয, কালং মঞ্ঞসী’’তি.
অথ খো আযস্মা মেঘিযো পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায জন্তুগামং পিণ্ডায পাৰিসি. জন্তুগামে পিণ্ডায চরিত্ৰা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো যেন কিমিকাল়ায নদিযা তীরং তেনুপসঙ্কমি. [উপসঙ্কমিত্ৰা (সব্বত্থ) অ. নি. ৯.৩ পস্সিতব্বং] অদ্দসা খো আযস্মা মেঘিযো [উপসঙ্কমিত্ৰা (সব্বত্থ) অ. নি. ৯.৩ পস্সিতব্বং] কিমিকাল়ায নদিযা তীরে জঙ্ঘাৰিহারং [জঙ্ঘৰিহারং (ক.)] অনুচঙ্কমমানো অনুৰিচরমানো [অনুৰিচরমানো অদ্দসা খো (সী. স্যা. পী.), অনুৰিচরমানো অদ্দস (ক.)] অম্বৰনং পাসাদিকং মনুঞ্ঞং রমণীযং. দিস্ৰানস্স এতদহোসি – ‘‘পাসাদিকং ৰতিদং অম্বৰনং মনুঞ্ঞং [ইদং পদং ৰিদেসপোত্থকেসু নত্থি, অঙ্গুত্তরেপি] রমণীযং. অলং ৰতিদং কুলপুত্তস্স পধানত্থিকস্স পধানায. সচে মং ভগৰা অনুজানেয্য, আগচ্ছেয্যাহং ইমং অম্বৰনং পধানাযা’’তি.
অথ খো আযস্মা মেঘিযো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা মেঘিযো ভগৰন্তং এতদৰোচ –
‘‘ইধাহং, ভন্তে, পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায জন্তুগামং পিণ্ডায পাৰিসিং. জন্তুগামে পিণ্ডায চরিত্ৰা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো যেন কিমিকাল়ায নদিযা তীরং তেনুপসঙ্কমিং [উপসঙ্কমিত্ৰা (সব্বত্থ)]. অদ্দসং খো অহং, ভন্তে [উপসঙ্কমিত্ৰা (সব্বত্থ)], কিমিকাল়ায নদিযা তীরে জঙ্ঘাৰিহারং অনুচঙ্কমমানো অনুৰিচরমানো [অনুৰিচরমানো অদ্দসং (সব্বত্থ)] অম্বৰনং পাসাদিকং মনুঞ্ঞং রমণীযং. দিস্ৰান মে এতদহোসি – ‘পাসাদিকং ৰতিদং অম্বৰনং মনুঞ্ঞং রমণীযং. অলং ৰতিদং কুলপুত্তস্স পধানত্থিকস্স পধানায. সচে মং ভগৰা অনুজানেয্য, আগচ্ছেয্যাহং ইমং অম্বৰনং পধানাযা’তি. সচে মং, ভন্তে, ভগৰা অনুজানাতি [অনুজানেয্য (অ. নি. ৯.৩)], গচ্ছেয্যাহং তং অম্বৰনং পধানাযা’’তি.
এৰং ৰুত্তে, ভগৰা আযস্মন্তং মেঘিযং এতদৰোচ – ‘‘আগমেহি তাৰ, মেঘিয, এককম্হি [এককম্হা (সী. পী.), এককোম্হি (স্যা.)] তাৰ, যাৰ অঞ্ঞোপি কোচি ভিক্খু আগচ্ছতী’’তি.
দুতিযম্পি খো আযস্মা মেঘিযো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘ভগৰতো, ভন্তে, নত্থি কিঞ্চি উত্তরি [উত্তরিং (সী. স্যা. কং. পী.)] করণীযং, নত্থি কতস্স ৰা পতিচযো. ময্হং খো পন, ভন্তে, অত্থি উত্তরি করণীযং, অত্থি কতস্স পতিচযো. সচে মং ভগৰা অনুজানাতি, গচ্ছেয্যাহং তং অম্বৰনং পধানাযা’’তি. দুতিযম্পি খো ভগৰা আযস্মন্তং মেঘিযং এতদৰোচ – ‘‘আগমেহি তাৰ, মেঘিয, এককম্হি তাৰ, যাৰ অঞ্ঞোপি কোচি ভিক্খু আগচ্ছতী’’তি.
ততিযম্পি খো আযস্মা মেঘিযো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘ভগৰতো, ভন্তে, নত্থি কিঞ্চি উত্তরি করণীযং, নত্থি কতস্স ৰা পতিচযো. ময্হং খো পন, ভন্তে, অত্থি উত্তরি করণীযং, অত্থি কতস্স পতিচযো. সচে মং ভগৰা অনুজানাতি, গচ্ছেয্যাহং তং অম্বৰনং পধানাযা’’তি. ‘‘পধানন্তি খো, মেঘিয, ৰদমানং কিন্তি ৰদেয্যাম? যস্সদানি ত্ৰং, মেঘিয, কালং মঞ্ঞসী’’তি.
অথ খো আযস্মা মেঘিযো উট্ঠাযাসনা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা যেন তং অম্বৰনং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা তং অম্বৰনং অজ্ঝোগাহেত্ৰা [অজ্ঝোগহেত্ৰা (সী. স্যা. পী.)] অঞ্ঞতরস্মিং রুক্খমূলে দিৰাৰিহারং নিসীদি. অথ খো আযস্মতো মেঘিযস্স তস্মিং অম্বৰনে ৰিহরন্তস্স যেভুয্যেন তযো পাপকা অকুসলা ৰিতক্কা সমুদাচরন্তি, সেয্যথিদং – কামৰিতক্কো, ব্যাপাদৰিতক্কো, ৰিহিংসাৰিতক্কো [ৰিতক্কোতি (সী. পী. ক.)].
অথ খো আযস্মতো মেঘিযস্স এতদহোসি – ‘‘অচ্ছরিযং ৰত ভো, অব্ভুতং ৰত ভো! সদ্ধায চ ৰতম্হা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতা. অথ চ পনিমেহি তীহি পাপকেহি অকুসলেহি ৰিতক্কেহি অন্ৰাসত্তা, সেয্যথিদং – কামৰিতক্কেন, ব্যাপাদৰিতক্কেন, ৰিহিংসাৰিতক্কেন’’.
অথ খো আযস্মা মেঘিযো সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৰুট্ঠিতো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা মেঘিযো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘ইধ ময্হং, ভন্তে, তস্মিং অম্বৰনে ৰিহরন্তস্স যেভুয্যেন তযো পাপকা অকুসলা ৰিতক্কা সমুদাচরন্তি, সেয্যথিদং – কামৰিতক্কো, ব্যাপাদৰিতক্কো, ৰিহিংসাৰিতক্কো. তস্স ময্হং, ভন্তে, এতদহোসি – ‘অচ্ছরিযং ৰত, ভো, অব্ভুতং ৰত, ভো! সদ্ধায চ ৰতম্হা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতা. অথ চ পনিমেহি তীহি পাপকেহি অকুসলেহি ৰিতক্কেহি অন্ৰাসত্তা, সেয্যথিদং – কামৰিতক্কেন, ব্যাপাদৰিতক্কেন, ৰিহিংসাৰিতক্কেন’’’.
‘‘অপরিপক্কায, মেঘিয, চেতোৰিমুত্তিযা পঞ্চ ধম্মা পরিপাকায সংৰত্তন্তি. কতমে পঞ্চ?
‘‘ইধ, মেঘিয, ভিক্খু কল্যাণমিত্তো হোতি কল্যাণসহাযো কল্যাণসম্পৰঙ্কো. অপরিপক্কায, মেঘিয, চেতোৰিমুত্তিযা অযং পঠমো ধম্মো পরিপাকায সংৰত্ততি.
‘‘পুন চপরং, মেঘিয, ভিক্খু সীলৰা হোতি, পাতিমোক্খসংৰরসংৰুতো ৰিহরতি আচারগোচরসম্পন্নো, অণুমত্তেসু ৰজ্জেসু ভযদস্সাৰী, সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু. অপরিপক্কায, মেঘিয, চেতোৰিমুত্তিযা অযং দুতিযো ধম্মো পরিপাকায সংৰত্ততি.
‘‘পুন চপরং, মেঘিয, ভিক্খু যাযং কথা অভিসল্লেখিকা চেতোৰিৰরণসপ্পাযা একন্তনিব্বিদায ৰিরাগায নিরোধায উপসমায অভিঞ্ঞায সম্বোধায নিব্বানায সংৰত্ততি, সেয্যথিদং – অপ্পিচ্ছকথা, সন্তুট্ঠিকথা, পৰিৰেককথা, অসংসগ্গকথা, ৰীরিযারম্ভকথা, সীলকথা, সমাধিকথা, পঞ্ঞাকথা, ৰিমুত্তিকথা, ৰিমুত্তিঞাণদস্সনকথা; এৰরূপায কথায নিকামলাভী হোতি অকিচ্ছলাভী অকসিরলাভী. অপরিপাকায, মেঘিয, চেতোৰিমুত্তিযা অযং ততিযো ধম্মো পরিপাকায সংৰত্ততি.
‘‘পুন চপরং, মেঘিয, ভিক্খু আরদ্ধৰীরিযো ৰিহরতি, অকুসলানং ধম্মানং পহানায, কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদায [উপ্পাদায (স্যা.)], থামৰা দল়্হপরক্কমো অনিক্খিত্তধুরো কুসলেসু ধম্মেসু. অপরিপক্কায, মেঘিয, চেতোৰিমুত্তিযা অযং চতুত্থো ধম্মো পরিপাকায সংৰত্ততি.
‘‘পুন চপরং, মেঘিয, ভিক্খু পঞ্ঞৰা হোতি উদযত্থগামিনিযা পঞ্ঞায সমন্নাগতো অরিযায নিব্বেধিকায সম্মা দুক্খক্খযগামিনিযা. অপরিপক্কায, মেঘিয, চেতোৰিমুত্তিযা অযং পঞ্চমো ধম্মো পরিপাকায সংৰত্ততি. অপরিপক্কায, মেঘিয, চেতোৰিমুত্তিযা ইমে পঞ্চ ধম্মা পরিপাকায সংৰত্তন্তি.
‘‘কল্যাণমিত্তস্সেতং, মেঘিয, ভিক্খুনো পাটিকঙ্খং কল্যাণসহাযস্স কল্যাণসম্পৰঙ্কস্স যং সীলৰা ভৰিস্সতি, পাতিমোক্খসংৰরসংৰুতো ৰিহরিস্সতি, আচারগোচরসম্পন্নো, অণুমত্তেসু ৰজ্জেসু ভযদস্সাৰী, সমাদায সিক্খিস্সতি সিক্খাপদেসু.
‘‘কল্যাণমিত্তস্সেতং, মেঘিয, ভিক্খুনো পাটিকঙ্খং কল্যাণসহাযস্স কল্যাণসম্পৰঙ্কস্স যং যাযং কথা অভিসল্লেখিকা চেতোৰিৰরণসপ্পাযা একন্তনিব্বিদায ৰিরাগায নিরোধায উপসমায অভিঞ্ঞায সম্বোধায নিব্বানায সংৰত্ততি, সেয্যথিদং – অপ্পিচ্ছকথা, সন্তুট্ঠিকথা, পৰিৰেককথা, অসংসগ্গকথা, ৰীরিযারম্ভকথা, সীলকথা, সমাধিকথা, পঞ্ঞাকথা, ৰিমুত্তিকথা, ৰিমুত্তিঞাণদস্সনকথা; এৰরূপায কথায নিকামলাভী ভৰিস্সতি অকিচ্ছলাভী অকসিরলাভী.
‘‘কল্যাণমিত্তস্সেতং, মেঘিয, ভিক্খুনো পাটিকঙ্খং কল্যাণসহাযস্স কল্যাণসম্পৰঙ্কস্স যং আরদ্ধৰীরিযো ৰিহরিস্সতি অকুসলানং ধম্মানং পহানায, কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদায, থামৰা দল়্হপরক্কমো অনিক্খিত্তধুরো কুসলেসু ধম্মেসু.
‘‘কল্যাণমিত্তস্সেতং, মেঘিয, ভিক্খুনো পাটিকঙ্খং কল্যাণসহাযস্স কল্যাণসম্পৰঙ্কস্স যং পঞ্ঞৰা ভৰিস্সতি, উদযত্থগামিনিযা পঞ্ঞায সমন্নাগতো অরিযায নিব্বেধিকায সম্মা দুক্খক্খযগামিনিযা.
‘‘তেন চ পন, মেঘিয, ভিক্খুনা ইমেসু পঞ্চসু ধম্মেসু পতিট্ঠায চত্তারো ধম্মা উত্তরি ভাৰেতব্বা – অসুভা ভাৰেতব্বা রাগস্স পহানায, মেত্তা ভাৰেতব্বা ব্যাপাদস্স পহানায, আনাপানস্সতি ভাৰেতব্বা ৰিতক্কুপচ্ছেদায, অনিচ্চসঞ্ঞা ভাৰেতব্বা অস্মিমানসমুগ্ঘাতায. অনিচ্চসঞ্ঞিনো হি, মেঘিয, অনত্তসঞ্ঞা সণ্ঠাতি, অনত্তসঞ্ঞী অস্মিমানসমুগ্ঘাতং পাপুণাতি দিট্ঠেৰ ধম্মে নিব্বান’’ন্তি.
অথ খো ভগৰা এতমত্থং ৰিদিত্ৰা তাযং ৰেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –
‘‘খুদ্দা ৰিতক্কা সুখুমা ৰিতক্কা,
অনুগতা [অনুগ্গতা (সী. ক. অট্ঠকথাযং পাঠন্তরং)] মনসো উপ্পিলাৰা [উব্বিলাপা (সী. স্যা. পী.)];
এতে অৰিদ্ৰা মনসো ৰিতক্কে,
হুরা হুরং ধাৰতি ভন্তচিত্তো.
‘‘এতে চ ৰিদ্ৰা মনসো ৰিতক্কে,
আতাপিযো সংৰরতী সতীমা;
অনুগতে মনসো উপ্পিলাৰে,
অসেসমেতে পজহাসি বুদ্ধো’’তি. পঠমং;