২. মুচলিন্দৰগ্গো

১. মুচলিন্দসুত্তং

১১. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা উরুৰেলাযং ৰিহরতি নজ্জা নেরঞ্জরায তীরে মুচলিন্দমূলে পঠমাভিসম্বুদ্ধো. তেন খো পন সমযেন ভগৰা সত্তাহং একপল্লঙ্কেন নিসিন্নো হোতি ৰিমুত্তিসুখপটিসংৰেদী.

তেন খো পন সমযেন মহা অকালমেঘো উদপাদি সত্তাহৰদ্দলিকা সীতৰাতদুদ্দিনী. অথ খো মুচলিন্দো নাগরাজা সকভৰনা নিক্খমিত্ৰা ভগৰতো কাযং সত্তক্খত্তুং ভোগেহি পরিক্খিপিত্ৰা উপরিমুদ্ধনি মহন্তং ফণং ৰিহচ্চ অট্ঠাসি – ‘‘মা ভগৰন্তং সীতং, মা ভগৰন্তং উণ্হং, মা ভগৰন্তং ডংসমকসৰাতাতপসরীসপ [সিরিংসপ (সী. স্যা. কং. পী.)] সম্ফস্সো’’তি.

অথ খো ভগৰা তস্স সত্তাহস্স অচ্চযেন তম্হা সমাধিম্হা ৰুট্ঠাসি. অথ খো মুচলিন্দো নাগরাজা ৰিদ্ধং ৰিগতৰলাহকং দেৰং ৰিদিত্ৰা ভগৰতো কাযা ভোগে ৰিনিৰেঠেত্ৰা সকৰণ্ণং পটিসংহরিত্ৰা মাণৰকৰণ্ণং অভিনিম্মিনিত্ৰা ভগৰতো পুরতো অট্ঠাসি পঞ্জলিকো ভগৰন্তং নমস্সমানো.

অথ খো ভগৰা এতমত্থং ৰিদিত্ৰা তাযং ৰেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –

‘‘সুখো ৰিৰেকো তুট্ঠস্স, সুতধম্মস্স পস্সতো;

অব্যাপজ্জং সুখং লোকে, পাণভূতেসু সংযমো.

‘‘সুখা ৰিরাগতা লোকে, কামানং সমতিক্কমো;

অস্মিমানস্স যো ৰিনযো, এতং ৰে পরমং সুখ’’ন্তি. পঠমং;

২. রাজসুত্তং

১২. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তেন খো পন সমযেন সম্বহুলানং ভিক্খূনং পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তানং উপট্ঠানসালাযং সন্নিসিন্নানং সন্নিপতিতানং অযমন্তরাকথা উদপাদি – ‘‘কো নু খো, আৰুসো, ইমেসং দ্ৰিন্নং রাজূনং মহদ্ধনতরো ৰা মহাভোগতরো ৰা মহাকোসতরো ৰা মহাৰিজিততরো ৰা মহাৰাহনতরো ৰা মহব্বলতরো ৰা মহিদ্ধিকতরো ৰা মহানুভাৰতরো ৰা রাজা ৰা মাগধো সেনিযো বিম্বিসারো, রাজা ৰা পসেনদি কোসলো’’তি? অযঞ্চরহি তেসং ভিক্খূনং অন্তরাকথা হোতি ৰিপ্পকতা.

অথ খো ভগৰা সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৰুট্ঠিতো যেনুপট্ঠানসালা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. নিসজ্জ খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না সন্নিপতিতা, কা চ পন ৰো অন্তরাকথা ৰিপ্পকতা’’তি?

‘‘ইধ, ভন্তে, অম্হাকং পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তানং উপট্ঠানসালাযং সন্নিসিন্নানং সন্নিপতিতানং অযমন্তরাকথা উদপাদি – ‘কো নু খো, আৰুসো, ইমেসং দ্ৰিন্নং রাজূনং মহদ্ধনতরো ৰা মহাভোগতরো ৰা মহাকোসতরো ৰা মহাৰিজিততরো ৰা মহাৰাহনতরো ৰা মহব্বলতরো ৰা মহিদ্ধিকতরো ৰা মহানুভাৰতরো ৰা রাজা ৰা মাগধো সেনিযো বিম্বিসারো, রাজা ৰা পসেনদি কোসলো’তি? অযং খো নো, ভন্তে, অন্তরাকথা ৰিপ্পকতা, অথ ভগৰা অনুপ্পত্তো’’তি.

‘‘ন খ্ৰেতং, ভিক্খৰে, তুম্হাকং পতিরূপং কুলপুত্তানং সদ্ধা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতানং যং তুম্হে এৰরূপিং কথং কথেয্যাথ. সন্নিপতিতানং ৰো, ভিক্খৰে, দ্ৰযং করণীযং – ধম্মী ৰা কথা অরিযো ৰা তুণ্হীভাৰো’’তি.

অথ খো ভগৰা এতমত্থং ৰিদিত্ৰা তাযং ৰেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –

‘‘যঞ্চ কামসুখং লোকে, যঞ্চিদং দিৰিযং সুখং;

তণ্হক্খযসুখস্সেতে, কলং নাগ্ঘন্তি সোল়সি’’ন্তি. দুতিযং;

৩. দণ্ডসুত্তং

১৩. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তেন খো পন সমযেন সম্বহুলা কুমারকা অন্তরা চ সাৰত্থিং অন্তরা চ জেতৰনং অহিং দণ্ডেন হনন্তি. অথ খো ভগৰা পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায সাৰত্থিং পিণ্ডায পাৰিসি. অদ্দসা খো ভগৰা সম্বহুলে কুমারকে অন্তরা চ সাৰত্থিং অন্তরা চ জেতৰনং অহিং দণ্ডেন হনন্তে.

অথ খো ভগৰা এতমত্থং ৰিদিত্ৰা তাযং ৰেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –

‘‘সুখকামানি ভূতানি, যো দণ্ডেন ৰিহিংসতি;

অত্তনো সুখমেসানো, পেচ্চ সো ন লভতে সুখং.

‘‘সুখকামানি ভূতানি, যো দণ্ডেন ন হিংসতি;

অত্তনো সুখমেসানো, পেচ্চ সো লভতে সুখ’’ন্তি. ততিযং;

৪. সক্কারসুত্তং

১৪. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তেন খো পন সমযেন ভগৰা সক্কতো হোতি গরুকতো মানিতো পূজিতো অপচিতো, লাভী চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারানং. ভিক্খুসঙ্ঘোপি সক্কতো হোতি গরুকতো মানিতো পূজিতো অপচিতো, লাভী চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারানং. অঞ্ঞতিত্থিযা পন পরিব্বাজকা অসক্কতা হোন্তি অগরুকতা অমানিতা [ন অপচিতা (স্যা. পী.)] অপূজিতা অনপচিতা, ন লাভিনো চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারানং. অথ খো তে অঞ্ঞতিত্থিযা পরিব্বাজকা ভগৰতো সক্কারং অসহমানা ভিক্খুসঙ্ঘস্স চ গামে চ অরঞ্ঞে চ ভিক্খূ দিস্ৰা অসব্ভাহি ফরুসাহি ৰাচাহি অক্কোসন্তি পরিভাসন্তি রোসেন্তি ৰিহেসেন্তি.

অথ খো সম্বহুলা ভিক্খূ যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ ভগৰন্তং এতদৰোচুং – ‘‘এতরহি, ভন্তে, ভগৰা সক্কতো গরুকতো মানিতো পূজিতো অপচিতো, লাভী চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারানং. ভিক্খুসঙ্ঘোপি সক্কতো গরুকতো মানিতো পূজিতো অপচিতো, লাভী চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারানং. অঞ্ঞতিত্থিযা পন পরিব্বাজকা অসক্কতা অগরুকতা অমানিতা অপূজিতা অনপচিতা, ন লাভিনো চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারানং. অথ খো তে, ভন্তে, অঞ্ঞতিত্থিযা পরিব্বাজকা ভগৰতো সক্কারং অসহমানা ভিক্খুসঙ্ঘস্স চ গামে চ অরঞ্ঞে চ ভিক্খূ দিস্ৰা অসব্ভাহি ফরুসাহি ৰাচাহি অক্কোসন্তি পরিভাসন্তি রোসেন্তি ৰিহেসন্তী’’তি.

অথ খো ভগৰা এতমত্থং ৰিদিত্ৰা তাযং ৰেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –

‘‘গামে অরঞ্ঞে সুখদুক্খফুট্ঠো,

নেৰত্ততো নো পরতো দহেথ;

ফুসন্তি ফস্সা উপধিং পটিচ্চ,

নিরূপধিং কেন ফুসেয্যু ফস্সা’’তি. চতুত্থং;

৫. উপাসকসুত্তং

১৫. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতরো ইচ্ছানঙ্গলকো উপাসকো সাৰত্থিং অনুপ্পত্তো হোতি কেনচিদেৰ করণীযেন. অথ খো সো উপাসকো সাৰত্থিযং তং করণীযং তীরেত্ৰা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো তং উপাসকং ভগৰা এতদৰোচ – ‘‘চিরস্সং খো ত্ৰং, উপাসক, ইমং পরিযাযমকাসি যদিদং ইধাগমনাযা’’তি.

‘‘চিরপটিকাহং, ভন্তে, ভগৰন্তং দস্সনায উপসঙ্কমিতুকামো, অপি চাহং কেহিচি কেহিচি কিচ্চকরণীযেহি ব্যাৰটো. এৰাহং নাসক্খিং ভগৰন্তং দস্সনায উপসঙ্কমিতু’’ন্তি.

অথ খো ভগৰা এতমত্থং ৰিদিত্ৰা তাযং ৰেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –

‘‘সুখং ৰত তস্স ন হোতি কিঞ্চি,

সঙ্খাতধম্মস্স বহুস্সুতস্স;

সকিঞ্চনং পস্স ৰিহঞ্ঞমানং,

জনো জনস্মিং পটিবন্ধরূপো’’তি. পঞ্চমং;

৬. গব্ভিনীসুত্তং

১৬. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতরস্স পরিব্বাজকস্স দহরমাণৰিকা পজাপতি হোতি গব্ভিনী উপৰিজঞ্ঞা. অথ খো সা পরিব্বাজিকা তং পরিব্বাজকং এতদৰোচ – ‘‘গচ্ছ ত্ৰং, ব্রাহ্মণ, তেলং আহর, যং মে ৰিজাতায ভৰিস্সতী’’তি.

এৰং ৰুত্তে, সো পরিব্বাজকো তং পরিব্বাজিকং এতদৰোচ – ‘‘কুতো পনাহং, ভোতি [ভোতিযা (স্যা. পী. ক.)], তেলং আহরামী’’তি? দুতিযম্পি খো সা পরিব্বাজিকা তং পরিব্বাজকং এতদৰোচ – ‘‘গচ্ছ ত্ৰং, ব্রাহ্মণ, তেলং আহর, যং মে ৰিজাতায ভৰিস্সতী’’তি. দুতিযম্পি খো সো পরিব্বাজিকো তং পরিব্বাজিকং এতদৰোচ – ‘‘কুতো পনাহং, ভোতি, তেলং আহরামী’’তি? ততিযম্পি খো সা পরিব্বাজিকা তং পরিব্বাজকং এতদৰোচ – ‘‘গচ্ছ ত্ৰং, ব্রাহ্মণ, তেলং আহর, যং মে ৰিজাতায ভৰিস্সতী’’তি.

তেন খো পন সমযেন রঞ্ঞো পসেনদিস্স কোসলস্স কোট্ঠাগারে সমণস্স ৰা ব্রাহ্মণস্স ৰা সপ্পিস্স ৰা তেলস্স ৰা যাৰদত্থং পাতুং দীযতি [দিয্যতি (সী. ক.)], নো নীহরিতুং.

অথ খো তস্স পরিব্বাজকস্স এতদহোসি – ‘‘রঞ্ঞো খো পন পসেনদিস্স কোসলস্স কোট্ঠাগারে সমণস্স ৰা ব্রাহ্মণস্স ৰা সপ্পিস্স ৰা তেলস্স ৰা যাৰদত্থং পাতুং দীযতি, নো নীহরিতুং. যংনূনাহং রঞ্ঞো পসেনদিস্স কোসলস্স কোট্ঠাগারং গন্ত্ৰা তেলস্স যাৰদত্থং পিৰিত্ৰা ঘরং আগন্ত্ৰা উচ্ছদ্দিত্ৰান [উগ্গিরিত্ৰান (সী. স্যা. পী.), উচ্ছদিত্ৰা (সী. স্যা. অট্ঠ.), উচ্ছড্ডিত্ৰান (ক.)] দদেয্যং, যং ইমিস্সা ৰিজাতায ভৰিস্সতী’’তি.

অথ খো সো পরিব্বাজকো রঞ্ঞো পসেনদিস্স কোসলস্স কোট্ঠাগারং গন্ত্ৰা তেলস্স যাৰদত্থং পিৰিত্ৰা ঘরং আগন্ত্ৰা নেৰ সক্কোতি উদ্ধং কাতুং, ন পন অধো. সো দুক্খাহি তিব্বাহি [তিপ্পাহি (স্যা.)] খরাহি কটুকাহি ৰেদনাহি ফুট্ঠো আৰট্টতি পরিৰট্টতি.

অথ খো ভগৰা পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায সাৰত্থিং পিণ্ডায পাৰিসি. অদ্দসা খো ভগৰা তং পরিব্বাজকং দুক্খাহি তিব্বাহি খরাহি কটুকাহি ৰেদনাহি ফুট্ঠং আৰট্টমানং পরিৰট্টমানং.

অথ খো ভগৰা এতমত্থং ৰিদিত্ৰা তাযং ৰেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –

‘‘সুখিনো ৰত যে অকিঞ্চনা,

ৰেদগুনো হি জনা অকিঞ্চনা;

সকিঞ্চনং পস্স ৰিহঞ্ঞমানং,

জনো জনস্মিং পটিবন্ধচিত্তো’’ [পটিবদ্ধচিত্তো (স্যা.), পটিবন্ধরুপো (?)] তি. ছট্ঠং;

৭. একপুত্তকসুত্তং

১৭. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতরস্স উপাসকস্স একপুত্তকো পিযো মনাপো কালঙ্কতো হোতি.

অথ খো সম্বহুলা উপাসকা অল্লৰত্থা অল্লকেসা দিৰা দিৰস্স যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্নে খো তে উপাসকে ভগৰা এতদৰোচ – ‘‘কিং নু খো তুম্হে, উপাসকা, অল্লৰত্থা অল্লকেসা ইধূপসঙ্কমন্তা দিৰা দিৰস্সা’’তি?

এৰং ৰুত্তে, সো উপাসকো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘ময্হং খো, ভন্তে, একপুত্তকো পিযো মনাপো কালঙ্কতো. তেন মযং অল্লৰত্থা অল্লকেসা ইধূপসঙ্কমন্তা দিৰা দিৰস্সা’’তি.

অথ খো ভগৰা এতমত্থং ৰিদিত্ৰা তাযং ৰেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –

‘‘পিযরূপস্সাদগধিতাসে [পিযরূপস্সাতগধিতাসে (সী. পী.)],

দেৰকাযা পুথু মনুস্সা চ;

অঘাৰিনো পরিজুন্না,

মচ্চুরাজস্স ৰসং গচ্ছন্তি.

‘‘যে ৰে দিৰা চ রত্তো চ,

অপ্পমত্তা জহন্তি পিযরূপং;

তে ৰে খণন্তি অঘমূলং,

মচ্চুনো আমিসং দুরতিৰত্ত’’ন্তি. সত্তমং;

৮. সুপ্পৰাসাসুত্তং

১৮. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা কুণ্ডিকাযং [কুণ্ডিযাযং (সী. স্যা. পী.)] ৰিহরতি কুণ্ডধানৰনে [কুণ্ডিট্ঠানৰনে (স্যা. পী.)]. তেন খো পন সমযেন সুপ্পৰাসা কোলিযধীতা সত্ত ৰস্সানি গব্ভং ধারেতি. সত্তাহং মূল়্হগব্ভা সা দুক্খাহি তিব্বাহি খরাহি কটুকাহি ৰেদনাহি ফুট্ঠা তীহি ৰিতক্কেহি অধিৰাসেতি – ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধো ৰত সো ভগৰা যো ইমস্স এৰরূপস্স দুক্খস্স পহানায ধম্মং দেসেতি; সুপ্পটিপন্নো ৰত তস্স ভগৰতো সাৰকসঙ্ঘো যো ইমস্স এৰরূপস্স দুক্খস্স পহানায পটিপন্নো; সুসুখং ৰত তং নিব্বানং যত্থিদং এৰরূপং দুক্খং ন সংৰিজ্জতী’’তি.

অথ খো সুপ্পৰাসা কোলিযধীতা সামিকং আমন্তেসি – ‘‘এহি ত্ৰং, অয্যপুত্ত, যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কম; উপসঙ্কমিত্ৰা মম ৰচনেন ভগৰতো পাদে সিরসা ৰন্দাহি; অপ্পাবাধং অপ্পাতঙ্কং লহুট্ঠানং বলং ফাসুৰিহারং পুচ্ছ – ‘সুপ্পৰাসা, ভন্তে, কোলিযধীতা ভগৰতো পাদে সিরসা ৰন্দতি; অপ্পাবাধং অপ্পাতঙ্কং লহুট্ঠানং বলং ফাসুৰিহারং পুচ্ছতী’তি. এৰঞ্চ ৰদেহি – ‘সুপ্পৰাসা, ভন্তে, কোলিযধীতা সত্ত ৰস্সানি গব্ভং ধারেতি. সত্তাহং মূল়্হগব্ভা সা দুক্খাহি তিব্বাহি খরাহি কটুকাহি ৰেদনাহি ফুট্ঠা তীহি ৰিতক্কেহি অধিৰাসেতি – সম্মাসম্বুদ্ধো ৰত সো ভগৰা যো ইমস্স এৰরূপস্স দুক্খস্স পহানায ধম্মং দেসেতি; সুপ্পটিপন্নো ৰত তস্স ভগৰতো সাৰকসঙ্ঘো যো ইমস্স এৰরূপস্স দুক্খস্স পহানায পটিপন্নো; সুসুখং ৰত তং নিব্বানং যত্থিদং এৰরূপং দুক্খং ন সংৰিজ্জতী’’’তি.

‘‘পরম’’ন্তি খো সো কোলিযপুত্তো সুপ্পৰাসায কোলিযধীতায পটিস্সুত্ৰা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো কোলিযপুত্তো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘সুপ্পৰাসা, ভন্তে, কোলিযধীতা ভগৰতো পাদে সিরসা ৰন্দতি, অপ্পাবাধং অপ্পাতঙ্কং লহুট্ঠানং বলং ফাসুৰিহারং পুচ্ছতি; এৰঞ্চ ৰদেতি – ‘সুপ্পৰাসা, ভন্তে, কোলিযধীতা সত্ত ৰস্সানি গব্ভং ধারেতি. সত্তাহং মূল়্হগব্ভা সা দুক্খাহি তিব্বাহি খরাহি কটুকাহি ৰেদনাহি ফুট্ঠা তীহি ৰিতক্কেহি অধিৰাসেতি – সম্মাসম্বুদ্ধো ৰত সো ভগৰা যো ইমস্স এৰরূপস্স দুক্খস্স পহানায ধম্মং দেসেতি; সুপ্পটিপন্নো ৰত তস্স ভগৰতো সাৰকসঙ্ঘো যো ইমস্স এৰরূপস্স দুক্খস্স পহানায পটিপন্নো; সুসুখং ৰত নিব্বানং যত্থিদং এৰরূপং দুক্খং ন সংৰিজ্জতী’’’তি.

‘‘সুখিনী হোতু সুপ্পৰাসা কোলিযধীতা; অরোগা অরোগং পুত্তং ৰিজাযতূ’’তি. সহ ৰচনা চ পন ভগৰতো সুপ্পৰাসা কোলিযধীতা সুখিনী অরোগা অরোগং পুত্তং ৰিজাযি.

‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো সো কোলিযপুত্তো ভগৰতো ভাসিতং অভিনন্দিত্ৰা অনুমোদিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা যেন সকং ঘরং তেন পচ্চাযাসি. অদ্দসা খো সো কোলিযপুত্তো সুপ্পৰাসং কোলিযধীতরং সুখিনিং অরোগং অরোগং পুত্তং ৰিজাতং. দিস্ৰানস্স এতদহোসি – ‘‘অচ্ছরিযং ৰত, ভো, অব্ভুতং ৰত, ভো, তথাগতস্স মহিদ্ধিকতা মহানুভাৰতা, যত্র হি নামাযং সুপ্পৰাসা কোলিযধীতা সহ ৰচনা চ পন [সহ ৰচনা পন (পী.), সহ ৰচনা (?)] ভগৰতো সুখিনী অরোগা অরোগং পুত্তং ৰিজাযিস্সতী’’তি! অত্তমনো পমুদিতো পীতিসোমনস্সজাতো অহোসি.

অথ খো সুপ্পৰাসা কোলিযধীতা সামিকং আমন্তেসি – ‘‘এহি ত্ৰং, অয্যপুত্ত, যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কম; উপসঙ্কমিত্ৰা মম ৰচনেন ভগৰতো পাদে সিরসা ৰন্দাহি – ‘সুপ্পৰাসা, ভন্তে, কোলিযধীতা ভগৰতো পাদে সিরসা ৰন্দতী’তি; এৰঞ্চ ৰদেহি – ‘সুপ্পৰাসা, ভন্তে, কোলিযধীতা সত্ত ৰস্সানি গব্ভং ধারেতি. সত্তাহং মূল়্হগব্ভা সা এতরহি সুখিনী অরোগা অরোগং পুত্তং ৰিজাতা. সা সত্তাহং বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং ভত্তেন নিমন্তেতি. অধিৰাসেতু কির, ভন্তে, ভগৰা সুপ্পৰাসায কোলিযধীতায সত্ত ভত্তানি সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেনা’’’তি.

‘‘পরম’’ন্তি খো সো কোলিযপুত্তো সুপ্পৰাসায কোলিযধীতায পটিস্সুত্ৰা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সো কোলিযপুত্তো ভগৰন্তং এতদৰোচ –

‘‘সুপ্পৰাসা, ভন্তে, কোলিযধীতা ভগৰতো পাদে সিরসা ৰন্দতি; এৰঞ্চ ৰদেতি – ‘সুপ্পৰাসা, ভন্তে, কোলিযধীতা সত্ত ৰস্সানি গব্ভং ধারেতি. সত্তাহং মূল়্হগব্ভা সা এতরহি সুখিনী অরোগা অরোগং পুত্তং ৰিজাতা. সা সত্তাহং বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং ভত্তেন নিমন্তেতি. অধিৰাসেতু কির, ভন্তে, ভগৰা সুপ্পৰাসায কোলিযধীতায সত্ত ভত্তানি সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেনা’’’তি.

তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতরেন উপাসকেন বুদ্ধপ্পমুখো ভিক্খুসঙ্ঘো স্ৰাতনায ভত্তেন নিমন্তিতো হোতি. সো চ উপাসকো আযস্মতো মহামোগ্গল্লানস্স [মহামোগ্গলানস্স (ক.)] উপট্ঠাকো হোতি. অথ খো ভগৰা আযস্মন্তং মহামোগ্গল্লানং আমন্তেসি – ‘‘এহি ত্ৰং, মোগ্গল্লান, যেন সো উপাসকো তেনুপসঙ্কম; উপসঙ্কমিত্ৰা তং উপাসকং এৰং ৰদেহি – ‘সুপ্পৰাসা, আৰুসো, কোলিযধীতা সত্ত ৰস্সানি গব্ভং ধারেসি. সত্তাহং মূল়্হগব্ভা সা এতরহি সুখিনী অরোগা অরোগং পুত্তং ৰিজাতা. সা সত্তাহং বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং ভত্তেন নিমন্তেতি. করোতু সুপ্পৰাসা কোলিযধীতা সত্ত ভত্তানি, পচ্ছা ত্ৰং করিস্সসী’তি [করিস্সসীতি সঞ্ঞাপেহি (ক.)]. তুয্হেসো উপট্ঠাকো’’তি.

‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো ভগৰতো পটিস্সুত্ৰা যেন সো উপাসকো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা তং উপাসকং এতদৰোচ – ‘‘সুপ্পৰাসা, আৰুসো, কোলিযধীতা সত্ত ৰস্সানি গব্ভং ধারেতি. সত্তাহং মূল়্হগব্ভা সা এতরহি সুখিনী অরোগা অরোগং পুত্তং ৰিজাতা. সা সত্তাহং বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং ভত্তেন নিমন্তেতি. করোতু সুপ্পৰাসা কোলিযধীতা সত্ত ভত্তানি, পচ্ছা ত্ৰং করিস্সসী’’তি.

‘‘সচে মে, ভন্তে, অয্যো মহামোগ্গল্লানো তিণ্ণং ধম্মানং পাটিভোগো – ভোগানঞ্চ জীৰিতস্স চ সদ্ধায চ, করোতু সুপ্পৰাসা কোলিযধীতা সত্ত ভত্তানি, পচ্ছাহং করিস্সামী’’তি. ‘‘দ্ৰিন্নং খো তে অহং [দ্ৰিন্নং খো তেসং (পী.), দ্ৰিন্নং খো নেসং (ক.)], আৰুসো, ধম্মানং পাটিভোগো – ভোগানঞ্চ জীৰিতস্স চ. সদ্ধায পন ত্ৰংযেৰ পাটিভোগো’’তি.

‘‘সচে মে, ভন্তে, অয্যো মহামোগ্গল্লানো দ্ৰিন্নং ধম্মানং পাটিভোগো – ভোগানঞ্চ জীৰিতস্স চ, করোতু সুপ্পৰাসা কোলিযধীতা সত্ত ভত্তানি, পচ্ছাহং করিস্সামী’’তি.

অথ খো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো তং উপাসকং সঞ্ঞাপেত্ৰা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘সঞ্ঞত্তো [সঞ্ঞাতো (স্যা.)], ভন্তে, সো উপাসকো মযা; করোতু সুপ্পৰাসা কোলিযধীতা সত্ত ভত্তানি, পচ্ছা সো করিস্সতী’’তি.

অথ খো সুপ্পৰাসা কোলিযধীতা সত্তাহং বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন সহত্থা সন্তপ্পেসি সম্পৰারেসি, তঞ্চ দারকং ভগৰন্তং ৰন্দাপেসি সব্বঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘং.

অথ খো আযস্মা সারিপুত্তো তং দারকং এতদৰোচ – ‘‘কচ্চি তে, দারক, খমনীযং, কচ্চি যাপনীযং, কচ্চি ন কিঞ্চি দুক্খ’’ন্তি? ‘‘কুতো মে, ভন্তে সারিপুত্ত, খমনীযং, কুতো যাপনীযং! সত্ত মে ৰস্সানি লোহিতকুম্ভিযং ৰুত্তানী’’তি.

অথ খো সুপ্পৰাসা কোলিযধীতা – ‘‘পুত্তো মে ধম্মসেনাপতিনা সদ্ধিং মন্তেতী’’তি অত্তমনা পমুদিতা পীতিসোমনস্সজাতা অহোসি. অথ খো ভগৰা (সুপ্পৰাসং কোলীযধীতরং অত্তমনং পমুদিতং পীতিসোমনস্সজাতং ৰিদিত্ৰা [দিস্ৰা (সী.)]) [( ) নত্থি ইঙ্গলিসপোত্থকে] সুপ্পৰাসং কোলিযধীতরং এতদৰোচ – ‘‘ইচ্ছেয্যাসি ত্ৰং, সুপ্পৰাসে, অঞ্ঞম্পি এৰরূপং পুত্ত’’ন্তি? ‘‘ইচ্ছেয্যামহং, ভগৰা, অঞ্ঞানিপি এৰরূপানি সত্ত পুত্তানী’’তি.

অথ খো ভগৰা এতমত্থং ৰিদিত্ৰা তাযং ৰেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –

‘‘অসাতং সাতরূপেন, পিযরূপেন অপ্পিযং;

দুক্খং সুখস্স রূপেন, পমত্তমতিৰত্ততী’’তি. অট্ঠমং;

৯. ৰিসাখাসুত্তং

১৯. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি পুব্বারামে মিগারমাতুপাসাদে. তেন খো পন সমযেন ৰিসাখায মিগারমাতুযা কোচিদেৰ অত্থো রঞ্ঞে পসেনদিম্হি কোসলে পটিবদ্ধো [পটিবন্ধো (পী. ক.)] হোতি. তং রাজা পসেনদি কোসলো ন যথাধিপ্পাযং তীরেতি.

অথ খো ৰিসাখা মিগারমাতা দিৰা দিৰস্স [দিৰাদিৰস্সেৰ (স্যা.), দিৰাদিৰস্সেযেৰ (পী.), দিৰা দিৰস্সযেৰ (ক.)] যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো ৰিসাখং মিগারমাতরং ভগৰা এতদৰোচ – ‘‘হন্দ কুতো নু ত্ৰং, ৰিসাখে, আগচ্ছসি দিৰা দিৰস্সা’’তি? ‘‘ইধ মে, ভন্তে, কোচিদেৰ অত্থো রঞ্ঞে পসেনদিম্হি কোসলে পটিবদ্ধো; তং রাজা পসেনদি কোসলো ন যথাধিপ্পাযং তীরেতী’’তি.

অথ খো ভগৰা এতমত্থং ৰিদিত্ৰা তাযং ৰেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –

‘‘সব্বং পরৰসং দুক্খং, সব্বং ইস্সরিযং সুখং;

সাধারণে ৰিহঞ্ঞন্তি, যোগা হি দুরতিক্কমা’’তি. নৰমং;

১০. ভদ্দিযসুত্তং

২০. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা অনুপিযাযং ৰিহরতি অম্বৰনে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা ভদ্দিযো কাল়ীগোধায পুত্তো অরঞ্ঞগতোপি রুক্খমূলগতোপি সুঞ্ঞাগারগতোপি অভিক্খণং উদানং উদানেসি – ‘‘অহো সুখং, অহো সুখ’’ন্তি!

অস্সোসুং খো সম্বহুলা ভিক্খূ আযস্মতো ভদ্দিযস্স কাল়ীগোধায পুত্তস্স অরঞ্ঞগতস্সপি রুক্খমূলগতস্সপি সুঞ্ঞাগারগতস্সপি অভিক্খণং উদানং উদানেন্তস্স – ‘‘অহো সুখং, অহো সুখ’’ন্তি! সুত্ৰান নেসং এতদহোসি – ‘‘নিস্সংসযং খো, আৰুসো, আযস্মা ভদ্দিযো কাল়ীগোধায পুত্তো অনভিরতো ব্রহ্মচরিযং চরতি, যংস পুব্বে অগারিযভূতস্স [অগারিকভূতস্স (স্যা.)] রজ্জসুখং, সো তমনুস্সরমানো অরঞ্ঞগতোপি রুক্খমূলগতোপি সুঞ্ঞাগারগতোপি অভিক্খণং উদানং উদানেসি – ‘অহো সুখং, অহো সুখ’’’ন্তি!

অথ খো সম্বহুলা ভিক্খূ যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ ভগৰন্তং এতদৰোচুং – ‘‘আযস্মা, ভন্তে, ভদ্দিযো কাল়ীগোধায পুত্তো অরঞ্ঞগতোপি রুক্খমূলগতোপি সুঞ্ঞাগারগতোপি অভিক্খণং উদানং উদানেসি – ‘অহো সুখং, অহো সুখ’ন্তি! নিস্সংসযং খো, ভন্তে, আযস্মা ভদ্দিযো কাল়ীগোধায পুত্তো অনভিরতো ব্রহ্মচরিযং চরতি. যংস পুব্বে অগারিযভূতস্স রজ্জসুখং, সো তমনুস্সরমানো অরঞ্ঞগতোপি রুক্খমূলগতোপি সুঞ্ঞাগারগতোপি অভিক্খণং উদানং উদানেসি – ‘অহো সুখং, অহো সুখ’’’ন্তি!

অথ খো ভগৰা অঞ্ঞতরং ভিক্খুং আমন্তেসি – ‘‘এহি ত্ৰং, ভিক্খু, মম ৰচনেন ভদ্দিযং ভিক্খুং আমন্তেহি – ‘সত্থা তং, আৰুসো ভদ্দিয, আমন্তেতী’’’তি.

‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো সো ভিক্খু ভগৰতো পটিস্সুত্ৰা যেনাযস্মা ভদ্দিযো কাল়ীগোধায পুত্তো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভদ্দিযং কাল়ীগোধায পুত্তং এতদৰোচ – ‘‘সত্থা তং, আৰুসো ভদ্দিয, আমন্তেতী’’তি. ‘‘এৰমাৰুসো’’তি খো আযস্মা ভদ্দিযো কাল়ীগোধায পুত্তো তস্স ভিক্খুনো পটিস্সুত্ৰা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো আযস্মন্তং ভদ্দিযং কাল়ীগোধায পুত্তং ভগৰা এতদৰোচ –

‘‘সচ্চং কির ত্ৰং, ভদ্দিয, অরঞ্ঞগতোপি রুক্খমূলগতোপি সুঞ্ঞাগারগতোপি অভিক্খণং উদানং উদানেসি – ‘অহো সুখং, অহো সুখ’’’ন্তি! ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি.

‘‘কিং পন [কং পন (স্যা পী.)] ত্ৰং, ভদ্দিয, অত্থৰসং সম্পস্সমানো অরঞ্ঞগতোপি রুক্খমূলগতোপি সুঞ্ঞাগারগতোপি অভিক্খণং উদানং উদানেসি – ‘অহো সুখং, অহো সুখ’’’ন্তি! ‘‘পুব্বে মে, ভন্তে, অগারিযভূতস্স রজ্জং কারেন্তস্স অন্তোপি অন্তেপুরে রক্খা সুসংৰিহিতা অহোসি, বহিপি অন্তেপুরে রক্খা সুসংৰিহিতা অহোসি, অন্তোপি নগরে রক্খা সুসংৰিহিতা অহোসি, বহিপি নগরে রক্খা সুসংৰিহিতা অহোসি, অন্তোপি জনপদে রক্খা সুসংৰিহিতা অহোসি, বহিপি জনপদে রক্খা সুসংৰিহিতা অহোসি. সো খো অহং, ভন্তে, এৰং রক্খিতো গোপিতো সন্তো ভীতো উব্বিগ্গো উস্সঙ্কী উত্রাসী ৰিহাসিং. এতরহি খো পনাহং, ভন্তে, অরঞ্ঞগতোপি রুক্খমূলগতোপি সুঞ্ঞাগারগতোপি একো [এককো (স্যা. পী.)] অভীতো অনুব্বিগ্গো অনুস্সঙ্কী অনুত্রাসী অপ্পোস্সুক্কো পন্নলোমো পরদত্তৰুত্তো [পরদৰুত্তো (ক. সী. স্যা. পী.)], মিগভূতেন চেতসা ৰিহরামি. ইমং [ইদং (সী. ক.)] খো অহং, ভন্তে, অত্থৰসং সম্পস্সমানো অরঞ্ঞগতোপি রুক্খমূলগতোপি সুঞ্ঞাগারগতোপি অভিক্খণং উদানং উদানেসি [উদানেমি (ক.)] – ‘অহো সুখং, অহো সুখ’’’ন্তি!

অথ খো ভগৰা এতমত্থং ৰিদিত্ৰা তাযং ৰেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –

‘‘যস্সন্তরতো ন সন্তি কোপা,

ইতিভৰাভৰতঞ্চ ৰীতিৰত্তো;

তং ৰিগতভযং সুখিং অসোকং,

দেৰা নানুভৰন্তি দস্সনাযা’’তি. দসমং;

মুচলিন্দৰগ্গো দুতিযো নিট্ঠিতো.