১৬. মহানিপাতো

১. সুমেধাথেরীগাথা

৪৫০. মন্তাৰতিযা নগরে, রঞ্ঞো কোঞ্চস্স অগ্গমহেসিযা;

ধীতা আসিং সুমেধা, পসাদিতা সাসনকরেহি.

৪৫১. সীলৰতী চিত্তকথা, বহুস্সুতা বুদ্ধসাসনে ৰিনীতা;

মাতাপিতরো উপগম্ম, ভণতি ‘‘উভযো নিসামেথ.

৪৫২. ‘‘নিব্বানাভিরতাহং, অসস্সতং ভৰগতং যদিপি দিব্বং;

কিমঙ্গং পন [কিমঙ্গ পন (সী. স্যা.), কিং পন (?)] তুচ্ছা কামা, অপ্পস্সাদা বহুৰিঘাতা.

৪৫৩. ‘‘কামা কটুকা আসীৰিসূপমা, যেসু মুচ্ছিতা বালা;

তে দীঘরত্তং নিরযে, সমপ্পিতা হঞ্ঞন্তে দুক্খিতা [হঞ্ঞরে দুখিতা (?)].

৪৫৪. ‘‘সোচন্তি পাপকম্মা, ৰিনিপাতে পাপৰদ্ধিনো সদা;

কাযেন চ ৰাচায চ, মনসা চ অসংৰুতা বালা.

৪৫৫. ‘‘বালা তে দুপ্পঞ্ঞা, অচেতনা দুক্খসমুদযোরুদ্ধা;

দেসন্তে অজানন্তা, ন বুজ্ঝরে অরিযসচ্চানি.

৪৫৬. ‘‘সচ্চানি অম্ম বুদ্ধৰরদেসিতানি, তে বহুতরা অজানন্তা যে;

অভিনন্দন্তি ভৰগতং, পিহেন্তি দেৰেসু উপপত্তিং.

৪৫৭. ‘‘দেৰেসুপি উপপত্তি, অসস্সতা ভৰগতে অনিচ্চম্হি;

ন চ সন্তসন্তি বালা, পুনপ্পুনং জাযিতব্বস্স.

৪৫৮. ‘‘চত্তারো ৰিনিপাতা, দুৰে [দ্ৰে (সব্বত্থ)] চ গতিযো কথঞ্চি লব্ভন্তি;

ন চ ৰিনিপাতগতানং, পব্বজ্জা অত্থি নিরযেসু.

৪৫৯. ‘‘অনুজানাথ মং উভযো, পব্বজিতুং দসবলস্স পাৰচনে;

অপ্পোস্সুক্কা ঘটিস্সং, জাতিমরণপ্পহানায.

৪৬০. ‘‘কিং ভৰগতে [ভৰগতেন (স্যা.)] অভিনন্দিতেন, কাযকলিনা অসারেন;

ভৰতণ্হায নিরোধা, অনুজানাথ পব্বজিস্সামি.

৪৬১. ‘‘বুদ্ধানং উপ্পাদো ৰিৰজ্জিতো, অক্খণো খণো লদ্ধো;

সীলানি ব্রহ্মচরিযং, যাৰজীৰং ন দূসেয্যং’’.

৪৬২. এৰং ভণতি সুমেধা, মাতাপিতরো ‘‘ন তাৰ আহারং;

আহরিস্সং [আহরিযামি (সী.), আহারিসং (?)] গহট্ঠা, মরণৰসং গতাৰ হেস্সামি’’.

৪৬৩. মাতা দুক্খিতা রোদতি পিতা চ, অস্সা সব্বসো সমভিহতো;

ঘটেন্তি সঞ্ঞাপেতুং, পাসাদতলে ছমাপতিতং.

৪৬৪. ‘‘উট্ঠেহি পুত্তক কিং সোচিতেন, দিন্নাসি ৰারণৰতিম্হি;

রাজা অনীকরত্তো [অণীকদত্তো (সী. স্যা.)], অভিরূপো তস্স ত্ৰং দিন্না.

৪৬৫. ‘‘অগ্গমহেসী ভৰিস্সসি, অনিকরত্তস্স রাজিনো ভরিযা;

সীলানি ব্রহ্মচরিযং, পব্বজ্জা দুক্করা পুত্তক.

৪৬৬. ‘‘রজ্জে আণাধনমিস্সরিযং, ভোগা সুখা দহরিকাসি;

ভুঞ্জাহি কামভোগে, ৰারেয্যং হোতু তে পুত্ত’’.

৪৬৭. অথ নে ভণতি সুমেধা, ‘‘মা এদিসিকানি ভৰগতমসারং;

পব্বজ্জা ৰা হোহিতি, মরণং ৰা মে ন চেৰ ৰারেয্যং.

৪৬৮. ‘‘কিমিৰ পূতিকাযমসুচিং, সৰনগন্ধং ভযানকং কুণপং;

অভিসংৰিসেয্যং ভস্তং, অসকিং পগ্ঘরিতং অসুচিপুণ্ণং.

৪৬৯. ‘‘কিমিৰ তাহং জানন্তী, ৰিকুলকং মংসসোণিতুপলিত্তং;

কিমিকুলালযং সকুণভত্তং, কল়েৰরং কিস্স দিয্যতি.

৪৭০. ‘‘নিব্বুয্হতি সুসানং, অচিরং কাযো অপেতৰিঞ্ঞাণো;

ছুদ্ধো [ছড্ডিতো (স্যা.), ছুট্ঠো (ক.)] কল়িঙ্গরং ৰিয, জিগুচ্ছমানেহি ঞাতীহি.

৪৭১. ‘‘ছুদ্ধূন [ছড্ডূন (স্যা.), ছুট্ঠূন (ক.)] নং সুসানে, পরভত্তং ন্হাযন্তি [ন্হাযরে (?)] জিগুচ্ছন্তা;

নিযকা মাতাপিতরো, কিং পন সাধারণা জনতা.

৪৭২. ‘‘অজ্ঝোসিতা অসারে, কল়েৰরে অট্ঠিন্হারুসঙ্ঘাতে;

খেল়স্সুচ্চারস্সৰ, পরিপুণ্ণে [খেল়স্সুচ্চারপস্সৰপরিপুণ্ণে (সী.)] পূতিকাযম্হি.

৪৭৩. ‘‘যো নং ৰিনিব্ভুজিত্ৰা, অব্ভন্তরমস্স বাহিরং কযিরা;

গন্ধস্স অসহমানা, সকাপি মাতা জিগুচ্ছেয্য.

৪৭৪. ‘‘খন্ধধাতুআযতনং, সঙ্খতং জাতিমূলকং দুক্খং;

যোনিসো অনুৰিচিনন্তী, ৰারেয্যং কিস্স ইচ্ছেয্যং.

৪৭৫. ‘‘দিৰসে দিৰসে তিসত্তি, সতানি নৰনৰা পতেয্যুং কাযম্হি;

ৰস্সসতম্পি চ ঘাতো, সেয্যো দুক্খস্স চেৰং খযো.

৪৭৬. ‘‘অজ্ঝুপগচ্ছে ঘাতং, যো ৰিঞ্ঞাযেৰং সত্থুনো ৰচনং;

‘দীঘো তেসং [ৰো (ক.)] সংসারো, পুনপ্পুনং হঞ্ঞমানানং’.

৪৭৭. ‘‘দেৰেসু মনুস্সেসু চ, তিরচ্ছানযোনিযা অসুরকাযে;

পেতেসু চ নিরযেসু চ, অপরিমিতা দিস্সরে ঘাতা.

৪৭৮. ‘‘ঘাতা নিরযেসু বহূ, ৰিনিপাতগতস্স পীল়িযমানস্স [কিলিস্সমানস্স (স্যা. ক.)];

দেৰেসুপি অত্তাণং, নিব্বানসুখা পরং নত্থি.

৪৭৯. ‘‘পত্তা তে নিব্বানং, যে যুত্তা দসবলস্স পাৰচনে;

অপ্পোস্সুক্কা ঘটেন্তি, জাতিমরণপ্পহানায.

৪৮০. ‘‘অজ্জেৰ তাতভিনিক্খমিস্সং, ভোগেহি কিং অসারেহি;

নিব্বিন্না মে কামা, ৰন্তসমা তালৰত্থুকতা’’.

৪৮১. সা চেৰং ভণতি পিতরমনীকরত্তো চ যস্স সা দিন্না;

উপযাসি ৰারণৰতে, ৰারেয্যমুপট্ঠিতে কালে.

৪৮২. অথ অসিতনিচিতমুদুকে, কেসে খগ্গেন ছিন্দিয সুমেধা;

পাসাদং পিদহিত্ৰা [পিধেত্ৰা (সী. স্যা.), পিধিত্ৰা (ক.)], পঠমজ্ঝানং সমাপজ্জি.

৪৮৩. সা চ তহিং সমাপন্না, অনীকরত্তো চ আগতো নগরং;

পাসাদে চ [পাসাদেৰ (সী. স্যা.)] সুমেধা, অনিচ্চসঞ্ঞং [অনিচ্চসঞ্ঞা (সব্বত্থ)] সুভাৰেতি.

৪৮৪. সা চ মনসি করোতি, অনীকরত্তো চ আরুহী তুরিতং;

মণিকনকভূসিতঙ্গো, কতঞ্জলী যাচতি সুমেধং.

৪৮৫. ‘‘রজ্জে আণাধনমিস্সরিযং, ভোগা সুখা দহরিকাসি;

ভুঞ্জাহি কামভোগে, কামসুখা দুল্লভা লোকে.

৪৮৬. ‘‘নিস্সট্ঠং তে রজ্জং, ভোগে ভুঞ্জস্সু দেহি দানানি;

মা দুম্মনা অহোসি, মাতাপিতরো তে দুক্খিতা’’ [মাতাপিতরো চ তে দুখিতা (?)].

৪৮৭. তং তং ভণতি সুমেধা, কামেহি অনত্থিকা ৰিগতমোহা;

‘‘মা কামে অভিনন্দি, কামেস্ৰাদীনৰং পস্স.

৪৮৮. ‘‘চাতুদ্দীপো রাজা মন্ধাতা, আসি কামভোগিন মগ্গো;

অতিত্তো কালঙ্কতো, ন চস্স পরিপূরিতা ইচ্ছা.

৪৮৯. ‘‘সত্ত রতনানি ৰস্সেয্য, ৰুট্ঠিমা দসদিসা সমন্তেন;

ন চত্থি তিত্তি কামানং, অতিত্তাৰ মরন্তি নরা.

৪৯০. ‘‘অসিসূনূপমা কামা, কামা সপ্পসিরোপমা;

উক্কোপমা অনুদহন্তি, অট্ঠিকঙ্কল [কঙ্খল (সী.)] সন্নিভা.

৪৯১. ‘‘অনিচ্চা অদ্ধুৰা কামা, বহুদুক্খা মহাৰিসা;

অযোগুল়োৰ সন্তত্তো, অঘমূলা দুখপ্ফলা.

৪৯২. ‘‘রুক্খপ্ফলূপমা কামা, মংসপেসূপমা দুখা;

সুপিনোপমা ৰঞ্চনিযা, কামা যাচিতকূপমা.

৪৯৩. ‘‘সত্তিসূলূপমা কামা, রোগো গণ্ডো অঘং নিঘং;

অঙ্গারকাসুসদিসা, অঘমূলং ভযং ৰধো.

৪৯৪. ‘‘এৰং বহুদুক্খা কামা, অক্খাতা অন্তরাযিকা;

গচ্ছথ ন মে ভগৰতে, ৰিস্সাসো অত্থি অত্তনো.

৪৯৫. ‘‘কিং মম পরো করিস্সতি, অত্তনো সীসম্হি ডয্হমানম্হি;

অনুবন্ধে জরামরণে, তস্স ঘাতায ঘটিতব্বং’’.

৪৯৬. দ্ৰারং অপাপুরিত্ৰানহং [অৰাপুরিত্ৰাহং (সী.)], মাতাপিতরো অনীকরত্তঞ্চ;

দিস্ৰান ছমং নিসিন্নে, রোদন্তে ইদমৰোচং.

৪৯৭. ‘‘দীঘো বালানং সংসারো, পুনপ্পুনঞ্চ রোদতং;

অনমতগ্গে পিতু মরণে, ভাতু ৰধে অত্তনো চ ৰধে.

৪৯৮. ‘‘অস্সু থঞ্ঞং রুধিরং, সংসারং অনমতগ্গতো সরথ;

সত্তানং সংসরতং, সরাহি অট্ঠীনঞ্চ সন্নিচযং.

৪৯৯. ‘‘সর চতুরোদধী [সরস্সু চতুরো উদধী (?)], উপনীতে অস্সুথঞ্ঞরুধিরম্হি;

সর এককপ্পমট্ঠীনং, সঞ্চযং ৰিপুলেন সমং.

৫০০. ‘‘অনমতগ্গে সংসরতো, মহিং [মহামহিং (?)] জম্বুদীপমুপনীতং;

কোলট্ঠিমত্তগুল়িকা, মাতা মাতুস্ৰেৰ নপ্পহোন্তি.

৫০১. ‘‘তিণকট্ঠসাখাপলাসং [সর তিণকট্ঠসাখাপলাসং (সী.)], উপনীতং অনমতগ্গতো সর;

চতুরঙ্গুলিকা ঘটিকা, পিতুপিতুস্ৰেৰ নপ্পহোন্তি.

৫০২. ‘‘সর কাণকচ্ছপং পুব্বসমুদ্দে, অপরতো চ যুগছিদ্দং;

সিরং [সর (সী.)] তস্স চ পটিমুক্কং, মনুস্সলাভম্হি ওপম্মং.

৫০৩. ‘‘সর রূপং ফেণপিণ্ডোপমস্স, কাযকলিনো অসারস্স;

খন্ধে পস্স অনিচ্চে, সরাহি নিরযে বহুৰিঘাতে.

৫০৪. ‘‘সর কটসিং ৰড্ঢেন্তে, পুনপ্পুনং তাসু তাসু জাতীসু;

সর কুম্ভীলভযানি চ, সরাহি চত্তারি সচ্চানি.

৫০৫. ‘‘অমতম্হি ৰিজ্জমানে, কিং তৰ পঞ্চকটুকেন পীতেন;

সব্বা হি কামরতিযো, কটুকতরা পঞ্চকটুকেন.

৫০৬. ‘‘অমতম্হি ৰিজ্জমানে, কিং তৰ কামেহি যে পরিল়াহা [সপরিল়াহা (সী. অট্ঠ.)];

সব্বা হি কামরতিযো, জলিতা কুথিতা কম্পিতা সন্তাপিতা.

৫০৭. ‘‘অসপত্তম্হি সমানে, কিং তৰ কামেহি যে বহুসপত্তা;

রাজগ্গিচোরউদকপ্পিযেহি, সাধারণা কামা বহুসপত্তা.

৫০৮. ‘‘মোক্খম্হি ৰিজ্জমানে, কিং তৰ কামেহি যেসু ৰধবন্ধো;

কামেসু হি অসকামা, ৰধবন্ধদুখানি অনুভোন্তি.

৫০৯. ‘‘আদীপিতা তিণুক্কা, গণ্হন্তং দহন্তি নেৰ মুঞ্চন্তং;

উক্কোপমা হি কামা, দহন্তি যে তে ন মুঞ্চন্তি.

৫১০. ‘‘মা অপ্পকস্স হেতু, কামসুখস্স ৰিপুলং জহী সুখং;

মা পুথুলোমোৰ বল়িসং, গিলিত্ৰা পচ্ছা ৰিহঞ্ঞসি.

৫১১. ‘‘কামং কামেসু দমস্সু, তাৰ সুনখোৰ সঙ্খলাবদ্ধো;

কাহিন্তি খু তং কামা, ছাতা সুনখংৰ চণ্ডালা.

৫১২. ‘‘অপরিমিতঞ্চ দুক্খং, বহূনি চ চিত্তদোমনস্সানি;

অনুভোহিসি কামযুত্তো, পটিনিস্সজ [পটিনিস্সর (সী.)] অদ্ধুৰে কামে.

৫১৩. ‘‘অজরম্হি ৰিজ্জমানে, কিং তৰ কামেহি [যেসু জরায চ; মরণব্যাধিহি গহিতা (?)] যেসু জরা;

মরণব্যাধিগহিতা [যেসু জরায চ; মরণব্যাধিহি গহিতা (?)], সব্বা সব্বত্থ জাতিযো.

৫১৪. ‘‘ইদমজরমিদমমরং [ইদং অজরং ইদং অমরং (?)], ইদমজরামরং পদমসোকং;

অসপত্তমসম্বাধং, অখলিতমভযং নিরুপতাপং.

৫১৫. ‘‘অধিগতমিদং বহূহি, অমতং অজ্জাপি চ লভনীযমিদং;

যো যোনিসো পযুঞ্জতি, ন চ সক্কা অঘটমানেন’’.

৫১৬. এৰং ভণতি সুমেধা, সঙ্খারগতে রতিং অলভমানা;

অনুনেন্তী অনিকরত্তং, কেসে চ ছমং খিপি সুমেধা.

৫১৭. উট্ঠায অনিকরত্তো, পঞ্জলিকো যাচিতস্সা পিতরং সো;

‘‘ৰিস্সজ্জেথ সুমেধং, পব্বজিতুং ৰিমোক্খসচ্চদস্সা’’.

৫১৮. ৰিস্সজ্জিতা মাতাপিতূহি, পব্বজি সোকভযভীতা;

ছ অভিঞ্ঞা সচ্ছিকতা, অগ্গফলং সিক্খমানায.

৫১৯. অচ্ছরিযমব্ভুতং তং, নিব্বানং আসি রাজকঞ্ঞায;

পুব্বেনিৰাসচরিতং, যথা ব্যাকরি পচ্ছিমে কালে.

৫২০. ‘‘ভগৰতি কোণাগমনে, সঙ্ঘারামম্হি নৰনিৰেসম্হি;

সখিযো তিস্সো জনিযো, ৰিহারদানং অদাসিম্হ.

৫২১. ‘‘দসক্খত্তুং সতক্খত্তুং, দসসতক্খত্তুং সতানি চ সতক্খত্তুং;

দেৰেসু উপ্পজ্জিম্হ, কো পন ৰাদো মনুস্সেসু.

৫২২. ‘‘দেৰেসু মহিদ্ধিকা অহুম্হ, মানুসকম্হি কো পন ৰাদো;

সত্তরতনস্স মহেসী, ইত্থিরতনং অহং আসিং.

৫২৩. ‘‘সো হেতু সো পভৰো, তং মূলং সাৰ সাসনে খন্তী;

তং পঠমসমোধানং, তং ধম্মরতায নিব্বানং’’.