১. ৰঙ্গীসত্থেরগাথা
১২১৮. ‘‘নিক্খন্তং ৰত মং সন্তং, অগারস্মানগারিযং;
ৰিতক্কা উপধাৰন্তি, পগব্ভা কণ্হতো ইমে.
১২১৯. ‘‘উগ্গপুত্তা মহিস্সাসা, সিক্খিতা দল়্হধম্মিনো [দল়্হধন্ৰিনো (সী. অট্ঠ.)];
সমন্তা পরিকিরেয্যুং, সহস্সং অপলাযিনং.
১২২০. ‘‘সচেপি এত্তকা [এততো (সং. নি. ১.২০৯)] ভিয্যো, আগমিস্সন্তি ইত্থিযো;
নেৰ মং ব্যাধযিস্সন্তি [ব্যাথযিস্সন্তি (?)], ধম্মে সম্হি [ধম্মেস্ৰম্হি (স্যা. ক.)] পতিট্ঠিতো.
১২২১. ‘‘সক্খী হি মে সুতং এতং, বুদ্ধস্সাদিচ্চবন্ধুনো;
নিব্বানগমনং মগ্গং, তত্থ মে নিরতো মনো.
১২২২. ‘‘এৰং চে মং ৰিহরন্তং, পাপিম উপগচ্ছসি;
তথা মচ্চু করিস্সামি, ন মে মগ্গম্পি দক্খসি.
১২২৩. ‘‘অরতিঞ্চ [অরতিং (বহূসু)] রতিঞ্চ পহায, সব্বসো গেহসিতঞ্চ ৰিতক্কং;
ৰনথং ন করেয্য কুহিঞ্চি, নিব্বনথো অৰনথো স [নিব্বনথো অরতো স হি (সং. নি. ১.২১০)] ভিক্খু.
১২২৪. ‘‘যমিধ পথৰিঞ্চ ৰেহাসং, রূপগতং জগতোগধং কিঞ্চি;
পরিজীযতি সব্বমনিচ্চং, এৰং সমেচ্চ চরন্তি মুতত্তা.
১২২৫. ‘‘উপধীসু জনা গধিতাসে, দিট্ঠসুতে [দিট্ঠে সুতে (সী.)] পটিঘে চ মুতে চ;
এত্থ ৰিনোদয ছন্দমনেজো, যো হেত্থ ন লিম্পতি মুনি তমাহু [তং মুনিমাহু (সং. নি. ১.২১০)].
১২২৬. ‘‘অথ সট্ঠিসিতা সৰিতক্কা, পুথুজ্জনতায [পুথূ জনতায (সং. নি. ১.২১০)] অধম্মা নিৰিট্ঠা;
ন চ ৰগ্গগতস্স কুহিঞ্চি, নো পন দুট্ঠুল্লগাহী [দুট্ঠুল্লভাণী (সং. নি. ১.২১০)] স ভিক্খু.
১২২৭. ‘‘দব্বো চিররত্তসমাহিতো, অকুহকো নিপকো অপিহালু;
সন্তং পদং অজ্ঝগমা মুনি, পটিচ্চ পরিনিব্বুতো কঙ্খতি কালং.
১২২৮. ‘‘মানং পজহস্সু গোতম, মানপথঞ্চ জহস্সু অসেসং;
মানপথম্হি স মুচ্ছিতো, ৰিপ্পটিসারীহুৰা চিররত্তং.
১২২৯. ‘‘মক্খেন মক্খিতা পজা, মানহতা নিরযং পপতন্তি;
সোচন্তি জনা চিররত্তং, মানহতা নিরযং উপপন্না.
১২৩০. ‘‘ন হি সোচতি ভিক্খু কদাচি, মগ্গজিনো সম্মা পটিপন্নো;
কিত্তিঞ্চ সুখঞ্চানুভোতি, ধম্মদসোতি তমাহু তথত্তং.
১২৩১. ‘‘তস্মা অখিলো ইধ [অখিলো (সী.), অখিলোধ (সং. নি. ১.২১১)] পধানৰা, নীৰরণানি পহায ৰিসুদ্ধো;
মানঞ্চ পহায অসেসং, ৰিজ্জাযন্তকরো সমিতাৰী.
১২৩২. ‘‘কামরাগেন ডয্হামি, চিত্তং মে পরিডয্হতি;
সাধু নিব্বাপনং ব্রূহি, অনুকম্পায গোতম.
১২৩৩. ‘‘সঞ্ঞায ৰিপরিযেসা, চিত্তং তে পরিডয্হতি;
নিমিত্তং পরিৰজ্জেহি, সুভং রাগূপসংহিতং ( ) [(সঙ্খারে পরতো পস্স, দুক্খতো মা চ অত্ততো; নিব্বাপেহি মহারাগং, মা দয্হিত্থো পুনপ্পুনং;) (সী. সং. নি. ১.২১২) উদ্দানগাথাযং একসত্ততীতিসঙ্খ্যা চ, থেরগাথাট্ঠকথা চ পস্সিতব্বা].
১২৩৪. ‘‘অসুভায চিত্তং ভাৰেহি, একগ্গং সুসমাহিতং;
সতি কাযগতা ত্যত্থু, নিব্বিদাবহুলো ভৰ.
১২৩৫. ‘‘অনিমিত্তঞ্চ ভাৰেহি, মানানুসযমুজ্জহ;
ততো মানাভিসমযা, উপসন্তো চরিস্সসি.
১২৩৬. ‘‘তমেৰ ৰাচং ভাসেয্য, যাযত্তানং ন তাপযে;
পরে চ ন ৰিহিংসেয্য, সা ৰে ৰাচা সুভাসিতা.
১২৩৭. ‘‘পিযৰাচমেৰ ভাসেয্য, যা ৰাচা পটিনন্দিতা;
যং অনাদায পাপানি, পরেসং ভাসতে পিযং.
১২৩৮. ‘‘সচ্চং ৰে অমতা ৰাচা, এস ধম্মো সনন্তনো;
সচ্চে অত্থে চ ধম্মে চ, আহু সন্তো পতিট্ঠিতা.
১২৩৯. ‘‘যং বুদ্ধো ভাসতি ৰাচং, খেমং নিব্বানপত্তিযা;
দুক্খস্সন্তকিরিযায, সা ৰে ৰাচানমুত্তমা.
১২৪০. ‘‘গম্ভীরপঞ্ঞো মেধাৰী, মগ্গামগ্গস্স কোৰিদো;
সারিপুত্তো মহাপঞ্ঞো, ধম্মং দেসেতি ভিক্খুনং.
১২৪১. ‘‘সঙ্খিত্তেনপি দেসেতি, ৰিত্থারেনপি ভাসতি;
সালিকাযিৰ নিগ্ঘোসো, পটিভানং উদিয্যতি [উদীরযি (সী.), উদীয্যতি (স্যা.), উদয্যতি (?) উট্ঠহতীতি তংসংৰণ্ণনা].
১২৪২. ‘‘তস্স তং দেসযন্তস্স, সুণন্তি মধুরং গিরং;
সরেন রজনীযেন, সৰনীযেন ৰগ্গুনা;
উদগ্গচিত্তা মুদিতা, সোতং ওধেন্তি ভিক্খৰো.
১২৪৩. ‘‘অজ্জ পন্নরসে ৰিসুদ্ধিযা, ভিক্খূ পঞ্চসতা সমাগতা;
সংযোজনবন্ধনচ্ছিদা, অনীঘা খীণপুনব্ভৰা ইসী.
১২৪৪. ‘‘চক্কৰত্তী যথা রাজা, অমচ্চপরিৰারিতো;
সমন্তা অনুপরিযেতি, সাগরন্তং মহিং ইমং.
১২৪৫. ‘‘এৰং ৰিজিতসঙ্গামং, সত্থৰাহং অনুত্তরং;
সাৰকা পযিরুপাসন্তি, তেৰিজ্জা মচ্চুহাযিনো.
১২৪৬. ‘‘সব্বে ভগৰতো পুত্তা, পলাপেত্থ ন ৰিজ্জতি;
তণ্হাসল্লস্স হন্তারং, ৰন্দে আদিচ্চবন্ধুনং.
১২৪৭. ‘‘পরোসহস্সং ভিক্খূনং, সুগতং পযিরুপাসতি;
দেসেন্তং ৰিরজং ধম্মং, নিব্বানং অকুতোভযং.
১২৪৮. ‘‘সুণন্তি ধম্মং ৰিমলং, সম্মাসম্বুদ্ধদেসিতং;
সোভতি ৰত সম্বুদ্ধো, ভিক্খুসঙ্ঘপুরক্খতো.
১২৪৯. ‘‘‘নাগনামো’সি ভগৰা, ইসীনং ইসিসত্তমো;
মহামেঘোৰ হুত্ৰান, সাৰকে অভিৰস্সসি.
১২৫০. ‘‘দিৰা ৰিহারা নিক্খম্ম, সত্থুদস্সনকম্যতা;
সাৰকো তে মহাৰীর, পাদে ৰন্দতি ৰঙ্গিসো.
১২৫১. ‘‘উম্মগ্গপথং মারস্স, অভিভুয্য চরতি পভিজ্জ খীলানি;
তং পস্সথ বন্ধপমুঞ্চকরং, অসিতংৰ ভাগসো পৰিভজ্জ.
১২৫২. ‘‘ওঘস্স হি নিতরণত্থং, অনেকৰিহিতং মগ্গং অক্খাসি;
তস্মিঞ্চ অমতে অক্খাতে, ধম্মদসা ঠিতা অসংহীরা.
১২৫৩. ‘‘পজ্জোতকরো অতিৰিজ্ঝ [অতিৰিজ্ঝ ধম্মং (সী.)], সব্বঠিতীনং অতিক্কমমদ্দস [অতিক্কমমদ্দ (সী. ক.)];
ঞত্ৰা চ সচ্ছিকত্ৰা চ, অগ্গং সো দেসযি দসদ্ধানং.
১২৫৪. ‘‘এৰং সুদেসিতে ধম্মে, কো পমাদো ৰিজানতং ধম্মং;
তস্মা হি তস্স ভগৰতো সাসনে, অপ্পমত্তো সদা নমস্সমনুসিক্খে.
১২৫৫. ‘‘বুদ্ধানুবুদ্ধো যো থেরো, কোণ্ডঞ্ঞো তিব্বনিক্কমো;
লাভী সুখৰিহারানং, ৰিৰেকানং অভিণ্হসো.
১২৫৬. ‘‘যং সাৰকেন পত্তব্বং, সত্থু সাসনকারিনা;
সব্বস্স তং অনুপ্পত্তং, অপ্পমত্তস্স সিক্খতো.
১২৫৭. ‘‘মহানুভাৰো তেৰিজ্জো, চেতোপরিযকোৰিদো;
কোণ্ডঞ্ঞো বুদ্ধদাযাদো, পাদে ৰন্দতি সত্থুনো.
১২৫৮. ‘‘নগস্স পস্সে আসীনং, মুনিং দুক্খস্স পারগুং;
সাৰকা পযিরুপাসন্তি, তেৰিজ্জা মচ্চুহাযিনো.
১২৫৯. ‘‘চেতসা [তে চেতসা (সং. নি. ১.২১৮)] অনুপরিযেতি, মোগ্গল্লানো মহিদ্ধিকো;
চিত্তং নেসং সমন্ৰেসং [সমন্নেসং (সং. নি. ১.২১৮)], ৰিপ্পমুত্তং নিরূপধিং.
১২৬০. ‘‘এৰং সব্বঙ্গসম্পন্নং, মুনিং দুক্খস্স পারগুং;
অনেকাকারসম্পন্নং, পযিরুপাসন্তি গোতমং.
১২৬১. ‘‘চন্দো যথা ৰিগতৰলাহকে নভে, ৰিরোচতি ৰীতমলোৰ ভাণুমা;
এৰম্পি অঙ্গীরস ত্ৰং মহামুনি, অতিরোচসি যসসা সব্বলোকং.
১২৬২. ‘‘কাৰেয্যমত্তা ৰিচরিম্হ পুব্বে, গামা গামং পুরা পুরং;
অথদ্দসাম সম্বুদ্ধং, সব্বধম্মান পারগুং.
১২৬৩. ‘‘সো মে ধম্মমদেসেসি, মুনি দুক্খস্স পারগূ;
ধম্মং সুত্ৰা পসীদিম্হ, সদ্ধা [অদ্ধা (সী. অট্ঠ.)] নো উদপজ্জথ.
১২৬৪. ‘‘তস্সাহং ৰচনং সুত্ৰা, খন্ধে আযতনানি চ;
ধাতুযো চ ৰিদিত্ৰান, পব্বজিং অনগারিযং.
১২৬৫. ‘‘বহূনং ৰত অত্থায, উপ্পজ্জন্তি তথাগতা;
ইত্থীনং পুরিসানঞ্চ, যে তে সাসনকারকা.
১২৬৬. ‘‘তেসং খো ৰত অত্থায, বোধিমজ্ঝগমা মুনি;
ভিক্খূনং ভিক্খুনীনঞ্চ, যে নিরামগতদ্দসা.
১২৬৭. ‘‘সুদেসিতা চক্খুমতা, বুদ্ধেনাদিচ্চবন্ধুনা;
চত্তারি অরিযসচ্চানি, অনুকম্পায পাণিনং.
১২৬৮. ‘‘দুক্খং দুক্খসমুপ্পাদং, দুক্খস্স চ অতিক্কমং;
অরিযং চট্ঠঙ্গিকং মগ্গং, দুক্খূপসমগামিনং.
১২৬৯. ‘‘এৰমেতে তথা ৰুত্তা, দিট্ঠা মে তে যথা তথা;
সদত্থো মে অনুপ্পত্তো, কতং বুদ্ধস্স সাসনং.
১২৭০. ‘‘স্ৰাগতং ৰত মে আসি, মম বুদ্ধস্স সন্তিকে;
সুৰিভত্তেসু [সৰিভত্তেসু (সী. ক.)] ধম্মেসু, যং সেট্ঠং তদুপাগমিং.
১২৭১. ‘‘অভিঞ্ঞাপারমিপ্পত্তো, সোতধাতু ৰিসোধিতা;
তেৰিজ্জো ইদ্ধিপত্তোম্হি, চেতোপরিযকোৰিদো.
১২৭২. ‘‘পুচ্ছামি সত্থারমনোমপঞ্ঞং, দিট্ঠেৰ ধম্মে যো ৰিচিকিচ্ছানং ছেত্তা;
অগ্গাল়ৰে কালমকাসি ভিক্খু, ঞাতো যসস্সী অভিনিব্বুতত্তো.
১২৭৩. ‘‘নিগ্রোধকপ্পো ইতি তস্স নামং, তযা কতং ভগৰা ব্রাহ্মণস্স;
সো তং নমস্সং অচরি মুত্যপেখো, আরদ্ধৰীরিযো দল়্হধম্মদস্সী.
১২৭৪. ‘‘তং সাৰকং সক্ক মযম্পি সব্বে, অঞ্ঞাতুমিচ্ছাম সমন্তচক্খু;
সমৰট্ঠিতা নো সৰনায সোতা [হেতুং (সী. স্যা.) সুত্তনিপাতট্ঠকথা পস্সিতব্বা], তুৰং নো সত্থা ত্ৰমনুত্তরোসি’’.
১২৭৫. ছিন্দ নো ৰিচিকিচ্ছং ব্রূহি মেতং, পরিনিব্বুতং ৰেদয ভূরিপঞ্ঞ;
মজ্ঝেৰ নো ভাস সমন্তচক্খু, সক্কোৰ দেৰান সহস্সনেত্তো.
১২৭৬. ‘‘যে কেচি গন্থা ইধ মোহমগ্গা, অঞ্ঞাণপক্খা ৰিচিকিচ্ছঠানা;
তথাগতং পত্ৰা ন তে ভৰন্তি, চক্খুঞ্হি এতং পরমং নরানং.
১২৭৭. ‘‘নো চে হি জাতু পুরিসো কিলেসে, ৰাতো যথা অব্ভঘনং ৰিহানে;
তমোৰস্স নিৰুতো সব্বলোকো, জোতিমন্তোপি ন পভাসেয্যুং [ন জোতিমন্তোপি নরা তপেয্যুং (সু. নি. ৩৫০)].
১২৭৮. ‘‘ধীরা চ পজ্জোতকরা ভৰন্তি, তং তং অহং ৰীর তথেৰ মঞ্ঞে;
ৰিপস্সিনং জানমুপাগমিম্হ, পরিসাসু নো আৰিকরোহি কপ্পং.
১২৭৯. ‘‘খিপ্পং গিরং এরয ৰগ্গু ৰগ্গুং, হংসোৰ পগ্গয্হ সণিকং নিকূজ;
বিন্দুস্সরেন সুৰিকপ্পিতেন, সব্বেৰ তে উজ্জুগতা সুণোম.
১২৮০. ‘‘পহীনজাতিমরণং অসেসং, নিগ্গয্হ ধোনং ৰদেস্সামি [পটিৰেদিযামি (সী. ক.)] ধম্মং;
ন কামকারো হি [হোতি (সী. ক.)] পুথুজ্জনানং, সঙ্খেয্যকারো চ [ৰ (বহূসু)] তথাগতানং.
১২৮১. ‘‘সম্পন্নৰেয্যাকরণং তৰেদং, সমুজ্জুপঞ্ঞস্স সমুগ্গহীতং;
অযমঞ্জলি পচ্ছিমো সুপ্পণামিতো, মা মোহযী জানমনোমপঞ্ঞ.
১২৮২. ‘‘পরোপরং অরিযধম্মং ৰিদিত্ৰা, মা মোহযী জানমনোমৰীরিয;
ৰারিং যথা ঘম্মনি ঘম্মতত্তো, ৰাচাভিকঙ্খামি সুতং পৰস্স.
১২৮৩. ‘‘যদত্থিকং ব্রহ্মচরিযং অচরী, কপ্পাযনো কচ্চিস্সতং অমোঘং;
নিব্বাযি সো আদু সউপাদিসেসো [অনুপাদিসেসা (সী.), অনুপাদিসেসো (ক.)], যথা ৰিমুত্তো অহু তং সুণোম.
১২৮৪. ‘‘‘অচ্ছেচ্ছি তণ্হং ইধ নামরূপে,
(ইতি ভগৰা) কণ্হস্স সোতং দীঘরত্তানুসযিতং;
অতারি জাতিং মরণং অসেসং’, ইচ্চব্রৰি ভগৰা পঞ্চসেট্ঠো.
১২৮৫. ‘‘এস সুত্ৰা পসীদামি, ৰচো তে ইসিসত্তম;
অমোঘং কির মে পুট্ঠং, ন মং ৰঞ্চেসি ব্রাহ্মণো.
১২৮৬. ‘‘যথা ৰাদী তথা কারী, অহু বুদ্ধস্স সাৰকো;
অচ্ছেচ্ছি মচ্চুনো জালং, ততং মাযাৰিনো দল়্হং.
১২৮৭. ‘‘অদ্দস ভগৰা আদিং, উপাদানস্স কপ্পিযো;
অচ্চগা ৰত কপ্পানো, মচ্চুধেয্যং সুদুত্তরং.
১২৮৮. ‘‘তং দেৰদেৰং ৰন্দামি, পুত্তং তে দ্ৰিপদুত্তম;
অনুজাতং মহাৰীরং, নাগং নাগস্স ওরস’’ন্তি.
ইত্থং সুদং আযস্মা ৰঙ্গীসো থেরো গাথাযো
অভাসিত্থাতি.
মহানিপাতো নিট্ঠিতো.