১. তালপুটত্থেরগাথা
১০৯৪. ‘‘কদা নুহং পব্বতকন্দরাসু, একাকিযো অদ্দুতিযো ৰিহস্সং;
অনিচ্চতো সব্বভৰং ৰিপস্সং, তং মে ইদং তং নু কদা ভৰিস্সতি.
১০৯৫. ‘‘কদা নুহং ভিন্নপটন্ধরো মুনি, কাসাৰৰত্থো অমমো নিরাসো;
রাগঞ্চ দোসঞ্চ তথেৰ মোহং, হন্ত্ৰা সুখী পৰনগতো ৰিহস্সং.
১০৯৬. ‘‘কদা অনিচ্চং ৰধরোগনীল়ং, কাযং ইমং মচ্চুজরাযুপদ্দুতং;
ৰিপস্সমানো ৰীতভযো ৰিহস্সং, একো ৰনে তং নু কদা ভৰিস্সতি.
১০৯৭. ‘‘কদা নুহং ভযজননিং দুখাৰহং, তণ্হালতং বহুৰিধানুৰত্তনিং;
পঞ্ঞামযং তিখিণমসিং গহেত্ৰা, ছেত্ৰা ৰসে তম্পি কদা ভৰিস্সতি.
১০৯৮. ‘‘কদা নু পঞ্ঞামযমুগ্গতেজং, সত্থং ইসীনং সহসাদিযিত্ৰা;
মারং সসেনং সহসা ভঞ্জিস্সং, সীহাসনে তং নু কদা ভৰিস্সতি.
১০৯৯. ‘‘কদা নুহং সব্ভি সমাগমেসু, দিট্ঠো ভৰে ধম্মগরূহি তাদিভি;
যাথাৰদস্সীহি জিতিন্দ্রিযেহি, পধানিযো তং নু কদা ভৰিস্সতি.
১১০০. ‘‘কদা নু মং তন্দি খুদা পিপাসা, ৰাতাতপা কীটসরীসপা ৰা;
ন বাধযিস্সন্তি ন তং গিরিব্বজে, অত্থত্থিযং তং নু কদা ভৰিস্সতি.
১১০১. ‘‘কদা নু খো যং ৰিদিতং মহেসিনা, চত্তারি সচ্চানি সুদুদ্দসানি;
সমাহিতত্তো সতিমা অগচ্ছং, পঞ্ঞায তং তং নু কদা ভৰিস্সতি.
১১০২. ‘‘কদা নু রূপে অমিতে চ সদ্দে, গন্ধে রসে ফুসিতব্বে চ ধম্মে;
আদিত্ততোহং সমথেহি যুত্তো, পঞ্ঞায দচ্ছং তদিদং কদা মে.
১১০৩. ‘‘কদা নুহং দুব্বচনেন ৰুত্তো, ততোনিমিত্তং ৰিমনো ন হেস্সং;
অথো পসত্থোপি ততোনিমিত্তং, তুট্ঠো ন হেস্সং তদিদং কদা মে.
১১০৪. ‘‘কদা নু কট্ঠে চ তিণে লতা চ, খন্ধে ইমেহং অমিতে চ ধম্মে;
অজ্ঝত্তিকানেৰ চ বাহিরানি চ, সমং তুলেয্যং তদিদং কদা মে.
১১০৫. ‘‘কদা নু মং পাৰুসকালমেঘো, নৰেন তোযেন সচীৰরং ৰনে;
ইসিপ্পযাতম্হি পথে ৰজন্তং, ওৰস্সতে তং নু কদা ভৰিস্সতি.
১১০৬. ‘‘কদা মযূরস্স সিখণ্ডিনো ৰনে, দিজস্স সুত্ৰা গিরিগব্ভরে রুতং;
পচ্চুট্ঠহিত্ৰা অমতস্স পত্তিযা, সংচিন্তযে তং নু কদা ভৰিস্সতি.
১১০৭. ‘‘কদা নু গঙ্গং যমুনং সরস্সতিং, পাতালখিত্তং ৰল়ৰামুখঞ্চ [বলৰামুখঞ্চ (ক.)];
অসজ্জমানো পতরেয্যমিদ্ধিযা, ৰিভিংসনং তং নু কদা ভৰিস্সতি.
১১০৮. ‘‘কদা নু নাগোৰ অসঙ্গচারী, পদালযে কামগুণেসু ছন্দং;
নিব্বজ্জযং সব্বসুভং নিমিত্তং, ঝানে যুতো তং নু কদা ভৰিস্সতি.
১১০৯. ‘‘কদা ইণট্টোৰ দলিদ্দকো [দল়িদ্দকো (সী.)] নিধিং, আরাধযিত্ৰা ধনিকেহি পীল়িতো;
তুট্ঠো ভৰিস্সং অধিগম্ম সাসনং, মহেসিনো তং নু কদা ভৰিস্সতি.
১১১০. ‘‘বহূনি ৰস্সানি তযাম্হি যাচিতো, ‘অগারৰাসেন অলং নু তে ইদং’;
তং দানি মং পব্বজিতং সমানং, কিংকারণা চিত্ত তুৰং ন যুঞ্জসি.
১১১১. ‘‘ননু অহং চিত্ত তযাম্হি যাচিতো, ‘গিরিব্বজে চিত্রছদা ৰিহঙ্গমা’;
মহিন্দঘোসত্থনিতাভিগজ্জিনো, তে তং রমেস্সন্তি ৰনম্হি ঝাযিনং.
১১১২. ‘‘কুলম্হি মিত্তে চ পিযে চ ঞাতকে, খিড্ডারতিং কামগুণঞ্চ লোকে;
সব্বং পহায ইমমজ্ঝুপাগতো, অথোপি ত্ৰং চিত্ত ন ময্হ তুস্সসি.
১১১৩. ‘‘মমেৰ এতং ন হি ত্ৰং পরেসং, সন্নাহকালে পরিদেৰিতেন কিং;
সব্বং ইদং চলমিতি পেক্খমানো, অভিনিক্খমিং অমতপদং জিগীসং.
১১১৪. ‘‘সুযুত্তৰাদী দ্ৰিপদানমুত্তমো, মহাভিসক্কো নরদম্মসারথি [সারথী (সী.)];
‘চিত্তং চলং মক্কটসন্নিভং ইতি, অৰীতরাগেন সুদুন্নিৰারযং’.
১১১৫. ‘‘কামা হি চিত্রা মধুরা মনোরমা, অৰিদ্দসূ যত্থ সিতা পুথুজ্জনা;
তে দুক্খমিচ্ছন্তি পুনব্ভৰেসিনো, চিত্তেন নীতা নিরযে নিরাকতা.
১১১৬. ‘‘‘মযূরকোঞ্চাভিরুতম্হি কাননে, দীপীহি ব্যগ্ঘেহি পুরক্খতো ৰসং;
কাযে অপেক্খং জহ মা ৰিরাধয’, ইতিস্সু মং চিত্ত পুরে নিযুঞ্জসি.
১১১৭. ‘‘‘ভাৰেহি ঝানানি চ ইন্দ্রিযানি চ, বলানি বোজ্ঝঙ্গসমাধিভাৰনা;
তিস্সো চ ৰিজ্জা ফুস বুদ্ধসাসনে’, ইতিস্সু মং চিত্ত পুরে নিযুঞ্জসি.
১১১৮. ‘‘‘ভাৰেহি মগ্গং অমতস্স পত্তিযা, নিয্যানিকং সব্বদুখক্খযোগধং;
অট্ঠঙ্গিকং সব্বকিলেসসোধনং’, ইতিস্সু মং চিত্ত পুরে নিযুঞ্জসি.
১১১৯. ‘‘‘দুক্খন্তি খন্ধে পটিপস্স যোনিসো, যতো চ দুক্খং সমুদেতি তং জহ;
ইধেৰ দুক্খস্স করোহি অন্তং’, ইতিস্সু মং চিত্ত পুরে নিযুঞ্জসি.
১১২০. ‘‘‘অনিচ্চং দুক্খন্তি ৰিপস্স যোনিসো, সুঞ্ঞং অনত্তাতি অঘং ৰধন্তি চ;
মনোৰিচারে উপরুন্ধ চেতসো’, ইতিস্সু মং চিত্ত পুরে নিযুঞ্জসি.
১১২১. ‘‘‘মুণ্ডো ৰিরূপো অভিসাপমাগতো, কপালহত্থোৰ কুলেসু ভিক্খসু;
যুঞ্জস্সু সত্থুৰচনে মহেসিনো’, ইতিস্সু মং চিত্ত পুরে নিযুঞ্জসি.
১১২২. ‘‘‘সুসংৰুতত্তো ৰিসিখন্তরে চরং, কুলেসু কামেসু অসঙ্গমানসো;
চন্দো যথা দোসিনপুণ্ণমাসিযা’, ইতিস্সু মং চিত্ত পুরে নিযুঞ্জসি.
১১২৩. ‘‘‘আরঞ্ঞিকো হোহি চ পিণ্ডপাতিকো, সোসানিকো হোহি চ পংসুকূলিকো;
নেসজ্জিকো হোহি সদা ধুতে রতো’, ইতিস্সু মং চিত্ত পুরে নিযুঞ্জসি.
১১২৪. ‘‘রোপেত্ৰ রুক্খানি যথা ফলেসী, মূলে তরুং ছেত্তু তমেৰ ইচ্ছসি;
তথূপমং চিত্তমিদং করোসি, যং মং অনিচ্চম্হি চলে নিযুঞ্জসি.
১১২৫. ‘‘অরূপ দূরঙ্গম একচারি, ন তে করিস্সং ৰচনং ইদানিহং;
দুক্খা হি কামা কটুকা মহব্ভযা, নিব্বানমেৰাভিমনো চরিস্সং.
১১২৬. ‘‘নাহং অলক্খ্যা অহিরিক্কতায ৰা, ন চিত্তহেতূ ন চ দূরকন্তনা;
আজীৰহেতূ চ অহং ন নিক্খমিং, কতো চ তে চিত্ত পটিস্সৰো মযা.
১১২৭. ‘‘‘অপ্পিচ্ছতা সপ্পুরিসেহি ৰণ্ণিতা, মক্খপ্পহানং ৰূপসমো দুখস্স’;
ইতিস্সু মং চিত্ত তদা নিযুঞ্জসি, ইদানি ত্ৰং গচ্ছসি পুব্বচিণ্ণং.
১১২৮. ‘‘তণ্হা অৰিজ্জা চ পিযাপিযঞ্চ, সুভানি রূপানি সুখা চ ৰেদনা;
মনাপিযা কামগুণা চ ৰন্তা, ৰন্তে অহং আৰমিতুং ন উস্সহে.
১১২৯. ‘‘সব্বত্থ তে চিত্ত ৰচো কতং মযা, বহূসু জাতীসু ন মেসি কোপিতো;
অজ্ঝত্তসম্ভৰো কতঞ্ঞুতায তে, দুক্খে চিরং সংসরিতং তযা কতে.
১১৩০. ‘‘ত্ৰঞ্ঞেৰ নো চিত্ত করোসি ব্রাহ্মণো [ব্রাহ্মণে (সী.), ব্রাহ্মণং (?) ভাৰলোপ-তপ্পধানতা গহেতব্বা], ত্ৰং খত্তিযো রাজদসী [রাজদিসী (স্যা. ক.)] করোসি;
ৰেস্সা চ সুদ্দা চ ভৰাম একদা, দেৰত্তনং ৰাপি তৰেৰ ৰাহসা.
১১৩১. ‘‘তৰেৰ হেতূ অসুরা ভৰামসে, ত্ৰংমূলকং নেরযিকা ভৰামসে;
অথো তিরচ্ছানগতাপি একদা, পেতত্তনং ৰাপি তৰেৰ ৰাহসা.
১১৩২. ‘‘ননু দুব্ভিস্সসি মং পুনপ্পুনং, মুহুং মুহুং চারণিকংৰ দস্সযং;
উম্মত্তকেনেৰ মযা পলোভসি, কিঞ্চাপি তে চিত্ত ৰিরাধিতং মযা.
১১৩৩. ‘‘ইদং পুরে চিত্তমচারি চারিকং, যেনিচ্ছকং যত্থকামং যথাসুখং;
তদজ্জহং নিগ্গহেস্সামি যোনিসো, হত্থিপ্পভিন্নং ৰিয অঙ্কুসগ্গহো.
১১৩৪. ‘‘সত্থা চ মে লোকমিমং অধিট্ঠহি, অনিচ্চতো অদ্ধুৰতো অসারতো;
পক্খন্দ মং চিত্ত জিনস্স সাসনে, তারেহি ওঘা মহতা সুদুত্তরা.
১১৩৫. ‘‘ন তে ইদং চিত্ত যথা পুরাণকং, নাহং অলং তুয্হ ৰসে নিৰত্তিতুং [ৰসেন ৰত্তিতুং (?)];
মহেসিনো পব্বজিতোম্হি সাসনে, ন মাদিসা হোন্তি ৰিনাসধারিনো.
১১৩৬. ‘‘নগা সমুদ্দা সরিতা ৰসুন্ধরা, দিসা চতস্সো ৰিদিসা অধো দিৰা;
সব্বে অনিচ্চা তিভৰা উপদ্দুতা, কুহিং গতো চিত্ত সুখং রমিস্সসি.
১১৩৭. ‘‘ধিতিপ্পরং কিং মম চিত্ত কাহিসি, ন তে অলং চিত্ত ৰসানুৰত্তকো;
ন জাতু ভস্তং উভতোমুখং ছুপে, ধিরত্থু পূরং নৰ সোতসন্দনিং.
১১৩৮. ‘‘ৰরাহএণেয্যৰিগাল়্হসেৰিতে, পব্ভারকুট্টে পকতেৰ সুন্দরে;
নৰম্বুনা পাৰুসসিত্থকাননে, তহিং গুহাগেহগতো রমিস্সসি.
১১৩৯. ‘‘সুনীলগীৰা সুসিখা সুপেখুনা, সুচিত্তপত্তচ্ছদনা ৰিহঙ্গমা;
সুমঞ্জুঘোসত্থনিতাভিগজ্জিনো, তে তং রমেস্সন্তি ৰনম্হি ঝাযিনং.
১১৪০. ‘‘ৰুট্ঠম্হি দেৰে চতুরঙ্গুলে তিণে, সংপুপ্ফিতে মেঘনিভম্হি কাননে;
নগন্তরে ৰিটপিসমো সযিস্সং, তং মে মুদূ হেহিতি তূলসন্নিভং.
১১৪১. ‘‘তথা তু কস্সামি যথাপি ইস্সরো, যং লব্ভতি তেনপি হোতু মে অলং;
ন তাহং কস্সামি যথা অতন্দিতো, বিল়ারভস্তংৰ যথা সুমদ্দিতং.
১১৪২. ‘‘তথা তু কস্সামি যথাপি ইস্সরো, যং লব্ভতি তেনপি হোতু মে অলং;
ৰীরিযেন তং ময্হ ৰসানযিস্সং, গজংৰ মত্তং কুসলঙ্কুসগ্গহো.
১১৪৩. ‘‘তযা সুদন্তেন অৰট্ঠিতেন হি, হযেন যোগ্গাচরিযোৰ উজ্জুনা;
পহোমি মগ্গং পটিপজ্জিতুং সিৰং, চিত্তানুরক্খীহি সদা নিসেৰিতং.
১১৪৪. ‘‘আরম্মণে তং বলসা নিবন্ধিসং, নাগংৰ থম্ভম্হি দল়্হায রজ্জুযা;
তং মে সুগুত্তং সতিযা সুভাৰিতং, অনিস্সিতং সব্বভৰেসু হেহিসি.
১১৪৫. ‘‘পঞ্ঞায ছেত্ৰা ৰিপথানুসারিনং, যোগেন নিগ্গয্হ পথে নিৰেসিয;
দিস্ৰা সমুদযং ৰিভৰঞ্চ সম্ভৰং, দাযাদকো হেহিসি অগ্গৰাদিনো.
১১৪৬. ‘‘চতুব্বিপল্লাসৰসং অধিট্ঠিতং, গামণ্ডলংৰ পরিনেসি চিত্ত মং;
ননু [নূন (সী.)] সংযোজনবন্ধনচ্ছিদং, সংসেৰসে কারুণিকং মহামুনিং.
১১৪৭. ‘‘মিগো যথা সেরি সুচিত্তকাননে, রম্মং গিরিং পাৰুসঅব্ভমালিনিং [মালিং (?)];
অনাকুলে তত্থ নগে রমিস্সং [রমিস্সসি (স্যা. ক.)], অসংসযং চিত্ত পরা ভৰিস্সসি.
১১৪৮. ‘‘যে তুয্হ ছন্দেন ৰসেন ৰত্তিনো, নরা চ নারী চ অনুভোন্তি যং সুখং;
অৰিদ্দসূ মারৰসানুৰত্তিনো, ভৰাভিনন্দী তৰ চিত্ত সাৰকা’’তি.
… তালপুটো থেরো….
পঞ্ঞাসনিপাতো নিট্ঠিতো.