৪. মহাৰগ্গো
১. অম্বসক্করপেতৰত্থু
৫১৭. ৰেসালী নাম নগরত্থি ৰজ্জীনং, তত্থ অহু লিচ্ছৰি অম্বসক্করো [অম্বসক্খরো (সী. স্যা.), অপ্পসক্করো (ক.)];
দিস্ৰান পেতং নগরস্স বাহিরং, তত্থেৰ পুচ্ছিত্থ তং কারণত্থিকো.
৫১৮. ‘‘সেয্যা নিসজ্জা নযিমস্স অত্থি, অভিক্কমো নত্থি পটিক্কমো চ;
অসিতপীতখাযিতৰত্থভোগা, পরিচারিকা [পরিচারণা (সী. পী.)] সাপি ইমস্স নত্থি.
৫১৯. ‘‘যে ঞাতকা দিট্ঠসুতা সুহজ্জা, অনুকম্পকা যস্স অহেসুং পুব্বে;
দট্ঠুম্পি তে দানি ন তং লভন্তি, ৰিরাজিতত্তো [ৰিরাধিতত্তো (সী. পী.)] হি জনেন তেন.
৫২০. ‘‘ন ওগ্গতত্তস্স ভৰন্তি মিত্তা, জহন্তি মিত্তা ৰিকলং ৰিদিত্ৰা;
অত্থঞ্চ দিস্ৰা পরিৰারযন্তি, বহূ মিত্তা উগ্গতত্তস্স হোন্তি.
৫২১. ‘‘নিহীনত্তো সব্বভোগেহি কিচ্ছো, সম্মক্খিতো সম্পরিভিন্নগত্তো;
উস্সাৰবিন্দূৰ পলিম্পমানো, অজ্জ সুৰে জীৰিতস্সূপরোধো.
৫২২. ‘‘এতাদিসং উত্তমকিচ্ছপ্পত্তং, উত্তাসিতং পুচিমন্দস্স সূলে;
‘অথ ত্ৰং কেন ৰণ্ণেন ৰদেসি যক্খ, জীৰ ভো জীৰিতমেৰ সেয্যো’’’তি.
৫২৩. ‘‘সালোহিতো এস অহোসি ময্হং, অহং সরামি পুরিমায জাতিযা;
দিস্ৰা চ মে কারুঞ্ঞমহোসি রাজ, মা পাপধম্মো নিরযং পতাযং [পতি + অযং = পতাযং].
৫২৪. ‘‘ইতো চুতো লিচ্ছৰি এস পোসো, সত্তুস্সদং নিরযং ঘোররূপং;
উপপজ্জতি দুক্কটকম্মকারী, মহাভিতাপং কটুকং ভযানকং.
৫২৫. ‘‘অনেকভাগেন গুণেন সেয্যো, অযমেৰ সূলো নিরযেন তেন;
একন্তদুক্খং কটুকং ভযানকং, একন্ততিব্বং নিরযং পতাযং [পতে + অযং = পতাযং].
৫২৬. ‘‘ইদঞ্চ সুত্ৰা ৰচনং মমেসো, দুক্খূপনীতো ৰিজহেয্য পাণং;
তস্মা অহং সন্তিকে ন ভণামি, মা মে কতো জীৰিতস্সূপরোধো’’.
৫২৭. ‘‘অঞ্ঞাতো এসো [অজ্ঝিতো এস (ক.)] পুরিসস্স অত্থো, অঞ্ঞম্পি ইচ্ছামসে পুচ্ছিতুং তুৰং;
ওকাসকম্মং সচে নো করোসি, পুচ্ছাম তং নো ন চ কুজ্ঝিতব্ব’’ন্তি.
৫২৮. ‘‘অদ্ধা পটিঞ্ঞা মে তদা অহু [পটিঞ্ঞাতমেতং তদাহু (ক.), পটিঞ্ঞা ন মেতে তদা অহু (?)], নাচিক্খনা অপ্পসন্নস্স হোতি;
অকামা সদ্ধেয্যৰচোতি কত্ৰা, পুচ্ছস্সু মং কামং যথা ৰিসয্হ’’ন্তি [ৰিসযং (ক.)].
৫২৯. ‘‘যং কিঞ্চহং চক্খুনা পস্সিস্সামি [পস্সামি (ক.)], সব্বম্পি তাহং অভিসদ্দহেয্যং;
দিস্ৰাৰ তং নোপি চে সদ্দহেয্যং, করেয্যাসি [করোহি (কত্থচি)] মে যক্খ নিযস্সকম্ম’’ন্তি.
৫৩০. ‘‘সচ্চপ্পটিঞ্ঞা তৰ মেসা হোতু, সুত্ৰান ধম্মং লভ সুপ্পসাদং;
অঞ্ঞত্থিকো নো চ পদুট্ঠচিত্তো, যং তে সুতং অসুতঞ্চাপি ধম্মং;
সব্বম্পি অক্খিস্সং [সব্বং আচিক্খিস্সং (সী.)] যথা পজানন্তি.
৫৩১. ‘‘সেতেন অস্সেন অলঙ্কতেন, উপযাসি সূলাৰুতকস্স সন্তিকে;
যানং ইদং অব্ভুতং দস্সনেয্যং, কিস্সেতং কম্মস্স অযং ৰিপাকো’’তি.
৫৩২. ‘‘ৰেসালিযা নগরস্স [তস্স নগরস্স (সী. স্যা. পী.)] মজ্ঝে, চিক্খল্লমগ্গে নরকং অহোসি;
গোসীসমেকাহং পসন্নচিত্তো, সেতং [সেতুং (স্যা. ক.)] গহেত্ৰা নরকস্মিং নিক্খিপিং.
৫৩৩. ‘‘এতস্মিং পাদানি পতিট্ঠপেত্ৰা, মযঞ্চ অঞ্ঞে চ অতিক্কমিম্হা;
যানং ইদং অব্ভুতং দস্সনেয্যং, তস্সেৰ কম্মস্স অযং ৰিপাকো’’তি.
৫৩৪. ‘‘ৰণ্ণো চ তে সব্বদিসা পভাসতি, গন্ধো চ তে সব্বদিসা পৰাযতি;
যক্খিদ্ধিপত্তোসি মহানুভাৰো, নগ্গো চাসি কিস্স অযং ৰিপাকো’’তি.
৫৩৫. ‘‘অক্কোধনো নিচ্চপসন্নচিত্তো, সণ্হাহি ৰাচাহি জনং উপেমি;
তস্সেৰ কম্মস্স অযং ৰিপাকো, দিব্বো মে ৰণ্ণো সততং পভাসতি.
৫৩৬. ‘‘যসঞ্চ কিত্তিঞ্চ ধম্মে ঠিতানং, দিস্ৰান মন্তেমি [দিস্ৰা সমন্তেমি (ক.)] পসন্নচিত্তো;
তস্সেৰ কম্মস্স অযং ৰিপাকো, দিব্বো মে গন্ধো সততং পৰাযতি.
৫৩৭. ‘‘সহাযানং তিত্থস্মিং ন্হাযন্তানং, থলে গহেত্ৰা নিদহিস্স দুস্সং;
খিড্ডত্থিকো নো চ পদুট্ঠচিত্তো, তেনম্হি নগ্গো কসিরা চ ৰুত্তী’’তি.
৫৩৮. ‘‘যো কীল়মানো পকরোতি পাপং, তস্সেদিসং কম্মৰিপাকমাহু;
অকীল়মানো পন যো করোতি, কিং তস্স কম্মস্স ৰিপাকমাহূ’’তি.
৫৩৯. ‘‘যে দুট্ঠসঙ্কপ্পমনা মনুস্সা, কাযেন ৰাচায চ সঙ্কিলিট্ঠা;
কাযস্স ভেদা অভিসম্পরাযং, অসংসযং তে নিরযং উপেন্তি.
৫৪০. ‘‘অপরে পন সুগতিমাসমানা, দানে রতা সঙ্গহিতত্তভাৰা;
কাযস্স ভেদা অভিসম্পরাযং, অসংসযং তে সুগতিং উপেন্তী’’তি.
৫৪১. ‘‘তং কিন্তি জানেয্যমহং অৰেচ্চ, কল্যাণপাপস্স অযং ৰিপাকো;
কিং ৰাহং দিস্ৰা অভিসদ্দহেয্যং, কো ৰাপি মং সদ্দহাপেয্য এত’’ন্তি.
৫৪২. ‘‘দিস্ৰা চ সুত্ৰা অভিসদ্দহস্সু, কল্যাণপাপস্স অযং ৰিপাকো;
কল্যাণপাপে উভযে অসন্তে, সিযা নু সত্তা সুগতা দুগ্গতা ৰা.
৫৪৩. ‘‘নো চেত্থ কম্মানি করেয্যুং মচ্চা, কল্যাণপাপানি মনুস্সলোকে;
নাহেসুং সত্তা সুগতা দুগ্গতা ৰা, হীনা পণীতা চ মনুস্সলোকে.
৫৪৪. ‘‘যস্মা চ কম্মানি করোন্তি মচ্চা, কল্যাণপাপানি মনুস্সলোকে;
তস্মা হি সত্তা সুগতা দুগ্গতা ৰা, হীনা পণীতা চ মনুস্সলোকে.
৫৪৫. ‘‘দ্ৰযজ্জ কম্মানং ৰিপাকমাহু, সুখস্স দুক্খস্স চ ৰেদনীযং;
তা দেৰতাযো পরিচারযন্তি, পচ্চন্তি বালা দ্ৰযতং অপস্সিনো.
৫৪৬. ‘‘ন মত্থি কম্মানি সযংকতানি, দত্ৰাপি মে নত্থি যো [সো (সব্বত্থ)] আদিসেয্য;
অচ্ছাদনং সযনমথন্নপানং, তেনম্হি নগ্গো কসিরা চ ৰুত্তী’’তি.
৫৪৭. ‘‘সিযা নু খো কারণং কিঞ্চি যক্খ, অচ্ছাদনং যেন তুৰং লভেথ;
আচিক্খ মে ত্ৰং যদত্থি হেতু, সদ্ধাযিকং [সদ্ধাযিতং (সী. পী.)] হেতুৰচো সুণোমা’’তি.
৫৪৮. ‘‘কপ্পিতকো [কপ্পিনকো (সী.)] নাম ইধত্থি ভিক্খু, ঝাযী সুসীলো অরহা ৰিমুত্তো;
গুত্তিন্দ্রিযো সংৰুতপাতিমোক্খো, সীতিভূতো উত্তমদিট্ঠিপত্তো.
৫৪৯. ‘‘সখিলো ৰদঞ্ঞূ সুৰচো সুমুখো, স্ৰাগমো সুপ্পটিমুত্তকো চ;
পুঞ্ঞস্স খেত্তং অরণৰিহারী, দেৰমনুস্সানঞ্চ দক্খিণেয্যো.
৫৫০. ‘‘সন্তো ৰিধূমো অনীঘো নিরাসো, মুত্তো ৰিসল্লো অমমো অৰঙ্কো;
নিরূপধী সব্বপপঞ্চখীণো, তিস্সো ৰিজ্জা অনুপ্পত্তো জুতিমা.
৫৫১. ‘‘অপ্পঞ্ঞাতো দিস্ৰাপি ন চ সুজানো, মুনীতি নং ৰজ্জিসু ৰোহরন্তি;
জানন্তি তং যক্খভূতা অনেজং, কল্যাণধম্মং ৰিচরন্তং লোকে.
৫৫২. ‘‘তস্স তুৰং একযুগং দুৰে ৰা, মমুদ্দিসিত্ৰান সচে দদেথ;
পটিগ্গহীতানি চ তানি অস্সু, মমঞ্চ পস্সেথ সন্নদ্ধদুস্স’’ন্তি.
৫৫৩. ‘‘কস্মিং পদেসে সমণং ৰসন্তং, গন্ত্ৰান পস্সেমু মযং ইদানি;
যো মজ্জ [স মজ্জ (সী.)] কঙ্খং ৰিচিকিচ্ছিতঞ্চ, দিট্ঠীৰিসূকানি ৰিনোদযেয্যা’’তি.
৫৫৪. ‘‘এসো নিসিন্নো কপিনচ্চনাযং, পরিৰারিতো দেৰতাহি বহূহি;
ধম্মিং কথং ভাসতি সচ্চনামো, সকস্মিমাচেরকে অপ্পমত্তো’’তি.
৫৫৫. ‘‘তথাহং [যথাহং (ক.)] কস্সামি গন্ত্ৰা ইদানি, অচ্ছাদযিস্সং সমণং যুগেন;
পটিগ্গহিতানি চ তানি অস্সু, তুৰঞ্চ পস্সেমু সন্নদ্ধদুস্স’’ন্তি.
৫৫৬. ‘‘মা অক্খণে পব্বজিতং উপাগমি, সাধু ৰো লিচ্ছৰি নেস ধম্মো;
ততো চ কালে উপসঙ্কমিত্ৰা, তত্থেৰ পস্সাহি রহো নিসিন্ন’’ন্তি.
৫৫৭. তথাতি ৰত্ৰা অগমাসি তত্থ, পরিৰারিতো দাসগণেন লিচ্ছৰি;
সো তং নগরং উপসঙ্কমিত্ৰা, ৰাসূপগচ্ছিত্থ সকে নিৰেসনে.
৫৫৮. ততো চ কালে গিহিকিচ্চানি কত্ৰা, ন্হত্ৰা পিৰিত্ৰা চ খণং লভিত্ৰা;
ৰিচেয্য পেল়াতো চ যুগানি অট্ঠ, গাহাপযী দাসগণেন লিচ্ছৰি.
৫৫৯. সো তং পদেসং উপসঙ্কমিত্ৰা, তং অদ্দস সমণং সন্তচিত্তং;
পটিক্কন্তং গোচরতো নিৰত্তং, সীতিভূতং রুক্খমূলে নিসিন্নং.
৫৬০. তমেনমৰোচ উপসঙ্কমিত্ৰা, অপ্পাবাধং ফাসুৰিহারঞ্চ পুচ্ছি;
‘‘ৰেসালিযং লিচ্ছৰিহং ভদন্তে, জানন্তি মং লিচ্ছৰি অম্বসক্করো.
৫৬১. ‘‘ইমানি মে অট্ঠ যুগা সুভানি [যুগানি ভন্তে (স্যা. ক.)], পটিগণ্হ ভন্তে পদদামি তুয্হং;
তেনেৰ অত্থেন ইধাগতোস্মি, যথা অহং অত্তমনো ভৰেয্য’’ন্তি.
৫৬২. ‘‘দূরতোৰ সমণব্রাহ্মণা চ, নিৰেসনং তে পরিৰজ্জযন্তি;
পত্তানি ভিজ্জন্তি চ তে [ভিজ্জন্তি তৰ (স্যা. ক.)] নিৰেসনে, সঙ্ঘাটিযো চাপি ৰিদালযন্তি [ৰিপাটযন্তি (সী.), ৰিপাতযন্তি (ক.)].
৫৬৩. ‘‘অথাপরে পাদকুঠারিকাহি, অৰংসিরা সমণা পাতযন্তি;
এতাদিসং পব্বজিতা ৰিহেসং, তযা কতং সমণা পাপুণন্তি.
৫৬৪. ‘‘তিণেন তেলম্পি ন ত্ৰং অদাসি, মূল়্হস্স মগ্গম্পি ন পাৰদাসি;
অন্ধস্স দণ্ডং সযমাদিযাসি, এতাদিসো কদরিযো অসংৰুতো তুৰং;
অথ ত্ৰং কেন ৰণ্ণেন কিমেৰ দিস্ৰা,
অম্হেহি সহ সংৰিভাগং করোসী’’তি.
৫৬৫. ‘‘পচ্চেমি ভন্তে যং ত্ৰং ৰদেসি, ৰিহেসযিং সমণে ব্রাহ্মণে চ;
খিড্ডত্থিকো নো চ পদুট্ঠচিত্তো, এতম্পি মে দুক্কটমেৰ ভন্তে.
৫৬৬. ‘‘খিড্ডায যক্খো পসৰিত্ৰা পাপং, ৰেদেতি দুক্খং অসমত্তভোগী;
দহরো যুৰা নগ্গনিযস্স ভাগী, কিং সু ততো দুক্খতরস্স হোতি.
৫৬৭. ‘‘তং দিস্ৰা সংৰেগমলত্থং ভন্তে, তপ্পচ্চযা ৰাপি [তপ্পচ্চযা তাহং (সী.), তপ্পচ্চযা চাহং (পী.)] দদামি দানং;
পটিগণ্হ ভন্তে ৰত্থযুগানি অট্ঠ, যক্খস্সিমা গচ্ছন্তু দক্খিণাযো’’তি.
৫৬৮. ‘‘অদ্ধা হি দানং বহুধা পসত্থং, দদতো চ তে অক্খযধম্মমত্থু;
পটিগণ্হামি তে ৰত্থযুগানি অট্ঠ, যক্খস্সিমা গচ্ছন্তু দক্খিণাযো’’তি.
৫৬৯. ততো হি সো আচমযিত্ৰা লিচ্ছৰি, থেরস্স দত্ৰান যুগানি অট্ঠ;
‘পটিগ্গহিতানি চ তানি অস্সু, যক্খঞ্চ পস্সেথ সন্নদ্ধদুস্সং’.
৫৭০. তমদ্দসা চন্দনসারলিত্তং, আজঞ্ঞমারূল়্হমুল়ারৰণ্ণং;
অলঙ্কতং সাধুনিৰত্থদুস্সং, পরিৰারিতং যক্খমহিদ্ধিপত্তং.
৫৭১. সো তং দিস্ৰা অত্তমনা উদগ্গো, পহট্ঠচিত্তো চ সুভগ্গরূপো;
কম্মঞ্চ দিস্ৰান মহাৰিপাকং, সন্দিট্ঠিকং চক্খুনা সচ্ছিকত্ৰা.
৫৭২. তমেনমৰোচ উপসঙ্কমিত্ৰা, ‘‘দস্সামি দানং সমণব্রাহ্মণানং;
ন চাপি মে কিঞ্চি অদেয্যমত্থি, তুৰঞ্চ মে যক্খ বহূপকারো’’তি.
৫৭৩. ‘‘তুৰঞ্চ মে লিচ্ছৰি একদেসং, অদাসি দানানি অমোঘমেতং;
স্ৰাহং করিস্সামি তযাৰ সক্খিং, অমানুসো মানুসকেন সদ্ধি’’ন্তি.
৫৭৪. ‘‘গতী চ বন্ধূ চ পরাযণঞ্চ [পরাযনঞ্চ (স্যা. ক.)], মিত্তো মমাসি অথ দেৰতা মে [দেৰতাসি (সী. স্যা.)];
যাচামি তং [যাচামহং (সী.)] পঞ্জলিকো ভৰিত্ৰা, ইচ্ছামি তং যক্খ পুনাপি দট্ঠু’’ন্তি.
৫৭৫. ‘‘সচে তুৰং অস্সদ্ধো ভৰিস্সসি, কদরিযরূপো ৰিপ্পটিপন্নচিত্তো;
ত্ৰং নেৰ মং লচ্ছসি [তেনেৰ মং ন লচ্ছসী (সী.), তেনেৰ মং লিচ্ছৰি (স্যা.), তেনেৰ মং লচ্ছসি (ক.)] দস্সনায, দিস্ৰা চ তং নোপি চ আলপিস্সং.
৫৭৬. ‘‘সচে পন ত্ৰং ভৰিস্সসি ধম্মগারৰো, দানে রতো সঙ্গহিতত্তভাৰো;
ওপানভূতো সমণব্রাহ্মণানং, এৰং মমং লচ্ছসি দস্সনায.
৫৭৭. ‘‘দিস্ৰা চ তং আলপিস্সং ভদন্তে, ইমঞ্চ সূলতো লহুং পমুঞ্চ;
যতো নিদানং অকরিম্হ সক্খিং, মঞ্ঞামি সূলাৰুতকস্স কারণা.
৫৭৮. ‘‘তে অঞ্ঞমঞ্ঞং অকরিম্হ সক্খিং, অযঞ্চ সূলতো [সূলাৰুতো (সী. স্যা.)] লহুং পমুত্তো;
সক্কচ্চ ধম্মানি সমাচরন্তো, মুচ্চেয্য সো নিরযা চ তম্হা;
কম্মং সিযা অঞ্ঞত্র ৰেদনীযং.
৫৭৯. ‘‘কপ্পিতকঞ্চ উপসঙ্কমিত্ৰা, তেনেৰ [তেন (স্যা. ক.)] সহ সংৰিভজিত্ৰা কালে;
সযং মুখেনূপনিসজ্জ পুচ্ছ, সো তে অক্খিস্সতি এতমত্থং.
৫৮০. ‘‘তমেৰ ভিক্খুং উপসঙ্কমিত্ৰা, পুচ্ছস্সু অঞ্ঞত্থিকো নো চ পদুট্ঠচিত্তো;
সো তে সুতং অসুতঞ্চাপি ধম্মং,
সব্বম্পি অক্খিস্সতি যথা পজান’’ন্তি.
৫৮১. সো তত্থ রহস্সং সমুল্লপিত্ৰা, সক্খিং করিত্ৰান অমানুসেন;
পক্কামি সো লিচ্ছৰীনং সকাসং, অথ ব্রৰি পরিসং সন্নিসিন্নং.
৫৮২. ‘‘সুণন্তু ভোন্তো মম একৰাক্যং, ৰরং ৰরিস্সং লভিস্সামি অত্থং;
সূলাৰুতো পুরিসো লুদ্দকম্মো, পণীহিতদণ্ডো [পণীতনণ্ডো (ক.)] অনুসত্তরূপো [অনুপক্করূপো (ক.)].
৫৮৩. ‘‘এত্তাৰতা ৰীসতিরত্তিমত্তা, যতো আৰুতো নেৰ জীৰতি ন মতো;
তাহং মোচযিস্সামি দানি, যথামতিং অনুজানাতু সঙ্ঘো’’তি.
৫৮৪. ‘‘এতঞ্চ অঞ্ঞঞ্চ লহুং পমুঞ্চ, কো তং ৰদেথ [ৰদেথাতি (ক.), ৰদেথ চ (স্যা.)] তথা করোন্তং;
যথা পজানাসি তথা করোহি, যথামতিং অনুজানাতি সঙ্ঘো’’তি.
৫৮৫. সো তং পদেসং উপসঙ্কমিত্ৰা, সূলাৰুতং মোচযি খিপ্পমেৰ;
‘মা ভাযি সম্মা’তি চ তং অৰোচ, তিকিচ্ছকানঞ্চ উপট্ঠপেসি.
৫৮৬. ‘‘কপ্পিতকঞ্চ উপসঙ্কমিত্ৰা, তেনেৰ সহ [তেন সমং (সী.), তেন সহ (স্যা. ক.)] সংৰিভজিত্ৰা কালে;
সযং মুখেনূপনিসজ্জ লিচ্ছৰি, তথেৰ পুচ্ছিত্থ নং কারণত্থিকো.
৫৮৭. ‘‘সূলাৰুতো পুরিসো লুদ্দকম্মো, পণীতদণ্ডো অনুসত্তরূপো;
এত্তাৰতা ৰীসতিরত্তিমত্তা, যতো আৰুতো নেৰ জীৰতি ন মতো.
৫৮৮. ‘‘সো মোচিতো গন্ত্ৰা মযা ইদানি, এতস্স যক্খস্স ৰচো হি ভন্তে;