৯. বলকথা
৪৪. সাৰত্থিনিদানং [সং. নি. ৫.৭০৫-৭১৬ পস্সিতব্বা]. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৰে, বলানি. কতমানি পঞ্চ? সদ্ধাবলং, ৰীরিযবলং, সতিবলং, সমাধিবলং, পঞ্ঞাবলং – ইমানি খো, ভিক্খৰে, পঞ্চ বলানি.
‘‘অপি চ, অট্ঠসট্ঠি বলানি – সদ্ধাবলং, ৰীরিযবলং, সতিবলং, সমাধিবলং, পঞ্ঞাবলং, হিরিবলং, ওত্তপ্পবলং, পটিসঙ্খানবলং, ভাৰনাবলং, অনৰজ্জবলং, সঙ্গহবলং, খন্তিবলং, পঞ্ঞত্তিবলং, নিজ্ঝত্তিবলং, ইস্সরিযবলং, অধিট্ঠানবলং, সমথবলং, ৰিপস্সনাবলং, দস সেখবলানি, দস অসেখবলানি, দস খীণাসৰবলানি, দস ইদ্ধিবলানি, দস তথাগতবলানি’’.
কতমং সদ্ধাবলং? অস্সদ্ধিযে ন কম্পতীতি – সদ্ধাবলং. সহজাতানং ধম্মানং উপত্থম্ভনট্ঠেন সদ্ধাবলং, কিলেসানং পরিযাদানট্ঠেন সদ্ধাবলং, পটিৰেধাদিৰিসোধনট্ঠেন সদ্ধাবলং, চিত্তস্স অধিট্ঠানট্ঠেন সদ্ধাবলং, চিত্তস্স ৰোদানট্ঠেন সদ্ধাবলং, ৰিসেসাধিগমট্ঠেন সদ্ধাবলং, উত্তরি পটিৰেধট্ঠেন সদ্ধাবলং, সচ্চাভিসমযট্ঠেন সদ্ধাবলং, নিরোধে পতিট্ঠাপকট্ঠেন সদ্ধাবলং. ইদং সদ্ধাবলং.
কতমং ৰীরিযবলং? কোসজ্জে ন কম্পতীতি – ৰীরিযবলং. সহজাতানং ধম্মানং উপত্থম্ভনট্ঠেন ৰীরিযবলং, কিলেসানং পরিযাদানট্ঠেন ৰীরিযবলং, পটিৰেধাদিৰিসোধনট্ঠেন ৰীরিযবলং, চিত্তস্স অধিট্ঠানট্ঠেন ৰীরিযবলং, চিত্তস্স ৰোদানট্ঠেন ৰীরিযবলং, ৰিসেসাধিগমট্ঠেন ৰীরিযবলং, উত্তরি পটিৰেধট্ঠেন ৰীরিযবলং, সচ্চাভিসমযট্ঠেন ৰীরিযবলং, নিরোধে পতিট্ঠাপকট্ঠেন ৰীরিযবলং. ইদং ৰীরিযবলং.
কতমং সতিবলং? পমাদে ন কম্পতীতি – সতিবলং. সহজাতানং ধম্মানং উপত্থম্ভনট্ঠেন সতিবলং…পে… নিরোধে পতিট্ঠাপকট্ঠেন সতিবলং. ইদং সতিবলং.
কতমং সমাধিবলং? উদ্ধচ্চে ন কম্পতীতি – সমাধিবলং. সহজাতানং ধম্মানং উপত্থম্ভনট্ঠেন সমাধিবলং…পে… নিরোধে পতিট্ঠাপকট্ঠেন সমাধিবলং. ইদং সমাধিবলং.
কতমং পঞ্ঞাবলং? অৰিজ্জায ন কম্পতীতি – পঞ্ঞাবলং. সহজাতানং ধম্মানং উপত্থম্ভনট্ঠেন পঞ্ঞাবলং…পে… নিরোধে পতিট্ঠাপকট্ঠেন পঞ্ঞাবলং. ইদং পঞ্ঞাবলং.
কতমং হিরিবলং? নেক্খম্মেন কামচ্ছন্দং হিরীযতীতি [হিরিযতীতি (স্যা. ক.)] – হিরিবলং. অব্যাপাদেন ব্যাপাদং হিরীযতীতি – হিরিবলং. আলোকসঞ্ঞায থিনমিদ্ধং হিরীযতীতি – হিরিবলং. অৰিক্খেপেন উদ্ধচ্চং হিরীযতীতি – হিরিবলং. ধম্মৰৰত্থানেন ৰিচিকিচ্ছং হিরীযতীতি – হিরিবলং. ঞাণেন অৰিজ্জং হিরীযতীতি – হিরিবলং. পামোজ্জেন অরতিং হিরীযতীতি – হিরিবলং. পঠমেন ঝানেন নীৰরণে হিরীযতীতি – হিরিবলং…পে… অরহত্তমগ্গেন সব্বকিলেসে হিরীযতীতি – হিরিবলং. ইদং হিরিবলং.
কতমং ওত্তপ্পবলং? নেক্খম্মেন কামচ্ছন্দং ওত্তপ্পতীতি – ওত্তপ্পবলং. অব্যাপাদেন ব্যাপাদং ওত্তপ্পতীতি – ওত্তপ্পবলং. আলোকসঞ্ঞায থিনমিদ্ধং ওত্তপ্পতীতি – ওত্তপ্পবলং. অৰিক্খেপেন উদ্ধচ্চং ওত্তপ্পতীতি – ওত্তপ্পবলং. ধম্মৰৰত্থানেন ৰিচিকিচ্ছং ওত্তপ্পতীতি – ওত্তপ্পবলং. ঞাণেন অৰিজ্জং ওত্তপ্পতীতি – ওত্তপ্পবলং. পামোজ্জেন অরতিং ওত্তপ্পতীতি – ওত্তপ্পবলং. পঠমেন ঝানেন নীৰরণে ওত্তপ্পতীতি – ওত্তপ্পবলং…পে… অরহত্তমগ্গেন সব্বকিলেসে ওত্তপ্পতীতি – ওত্তপ্পবলং. ইদং ওত্তপ্পবলং.
কতমং পটিসঙ্খানবলং? নেক্খম্মেন কামচ্ছন্দং পটিসঙ্খাতীতি – পটিসঙ্খানবলং. অব্যাপাদেন ব্যাপাদং পটিসঙ্খাতীতি – পটিসঙ্খানবলং. আলোকসঞ্ঞায থিনমিদ্ধং পটিসঙ্খাতীতি – পটিসঙ্খানবলং. অৰিক্খেপেন উদ্ধচ্চং পটিসঙ্খাতীতি – পটিসঙ্খানবলং. ধম্মৰৰত্থানেন ৰিচিকিচ্ছং পটিসঙ্খাতীতি – পটিসঙ্খানবলং. ঞাণেন অৰিজ্জং পটিসঙ্খাতীতি – পটিসঙ্খানবলং. পামোজ্জেন অরতিং পটিসঙ্খাতীতি – পটিসঙ্খানবলং. পঠমেন ঝানেন নীৰরণে পটিসঙ্খাতীতি – পটিসঙ্খানবলং…পে… অরহত্তমগ্গেন সব্বকিলেসে পটিসঙ্খাতীতি – পটিসঙ্খানবলং. ইদং পটিসঙ্খানবলং.
কতমং ভাৰনাবলং? কামচ্ছন্দং পজহন্তো নেক্খম্মং ভাৰেতীতি – ভাৰনাবলং. ব্যাপাদং পজহন্তো অব্যাপাদং ভাৰেতীতি – ভাৰনাবলং. থিনমিদ্ধং পজহন্তো আলোকসঞ্ঞং ভাৰেতীতি – ভাৰনাবলং. উদ্ধচ্চং পজহন্তো অৰিক্খেপং ভাৰেতীতি – ভাৰনাবলং. ৰিচিকিচ্ছং পজহন্তো ধম্মৰৰত্থানং ভাৰেতীতি – ভাৰনাবলং. অৰিজ্জং পজহন্তো ঞাণং ভাৰেতীতি – ভাৰনাবলং. অরতিং পজহন্তো পামোজ্জং ভাৰেতীতি – ভাৰনাবলং. নীৰরণে পজহন্তো পঠমং ঝানং ভাৰেতীতি – ভাৰনাবলং…পে… সব্বকিলেসে পজহন্তো অরহত্তমগ্গং ভাৰেতীতি – ভাৰনাবলং. ইদং ভাৰনাবলং.
কতমং অনৰজ্জবলং? কামচ্ছন্দস্স পহীনত্তা নেক্খম্মে নত্থি কিঞ্চি ৰজ্জন্তি – অনৰজ্জবলং. ব্যাপাদস্স পহীনত্তা অব্যাপাদে নত্থি কিঞ্চি ৰজ্জন্তি – অনৰজ্জবলং. থিনমিদ্ধস্স পহীনত্তা আলোকসঞ্ঞায নত্থি কিঞ্চি ৰজ্জন্তি – অনৰজ্জবলং. উদ্ধচ্চস্স পহীনত্তা অৰিক্খেপে নত্থি কিঞ্চি ৰজ্জন্তি – অনৰজ্জবলং. ৰিচিকিচ্ছায পহীনত্তা ধম্মৰৰত্থানে নত্থি কিঞ্চি ৰজ্জন্তি – অনৰজ্জবলং. অৰিজ্জায পহীনত্তা ঞাণে নত্থি কিঞ্চি ৰজ্জন্তি – অনৰজ্জবলং. অরতিযা পহীনত্তা পামোজ্জে নত্থি কিঞ্চি ৰজ্জন্তি অনৰজ্জবলং. নীৰরণানং পহীনত্তা পঠমজ্ঝানে নত্থি কিঞ্চি ৰজ্জন্তি – অনৰজ্জবলং…পে… সব্বকিলেসানং পহীনত্তা অরহত্তমগ্গে নত্থি কিঞ্চি ৰজ্জন্তি – অনৰজ্জবলং. ইদং অনৰজ্জবলং.
কতমং সঙ্গহবলং? কামচ্ছন্দং পজহন্তো নেক্খম্মৰসেন চিত্তং সঙ্গণ্হাতীতি – সঙ্গহবলং. ব্যাপাদং পজহন্তো অব্যাপাদৰসেন চিত্তং সঙ্গণ্হাতীতি – সঙ্গহবলং. থিনমিদ্ধং পজহন্তো আলোকসঞ্ঞাৰসেন চিত্তং সঙ্গণ্হাতীতি – সঙ্গহবলং…পে… সব্বকিলেসে পজহন্তো অরহত্তমগ্গৰসেন চিত্তং সঙ্গণ্হাতীতি – সঙ্গহবলং. ইদং সঙ্গহবলং.
কতমং খন্তিবলং? কামচ্ছন্দস্স পহীনত্তা নেক্খম্মং খমতীতি – খন্তিবলং. ব্যাপাদস্স পহীনত্তা অব্যাপাদো খমতীতি – খন্তিবলং. থিনমিদ্ধস্স পহীনত্তা আলোকসঞ্ঞা খমতীতি – খন্তিবলং. উদ্ধচ্চস্স পহীনত্তা অৰিক্খেপো খমতীতি – খন্তিবলং. ৰিচিকিচ্ছায পহীনত্তা ধম্মৰৰত্থানং খমতীতি – খন্তিবলং. অৰিজ্জায পহীনত্তা ঞাণং খমতীতি – খন্তিবলং. অরতিযা পহীনত্তা পামোজ্জং খমতীতি – খন্তিবলং. নীৰরণানং পহীনত্তা পঠমং ঝানং খমতীতি – খন্তিবলং…পে… সব্বকিলেসানং পহীনত্তা অরহত্তমগ্গো খমতীতি – খন্তিবলং. ইদং খন্তিবলং.
কতমং পঞ্ঞত্তিবলং? কামচ্ছন্দং পজহন্তো নেক্খম্মৰসেন চিত্তং পঞ্ঞপেতীতি – পঞ্ঞত্তিবলং. ব্যাপাদং পজহন্তো অব্যাপাদৰসেন চিত্তং পঞ্ঞপেতীতি – পঞ্ঞত্তিবলং. থিনমিদ্ধং পজহন্তো আলোকসঞ্ঞাৰসেন চিত্তং পঞ্ঞপেতীতি – পঞ্ঞত্তিবলং…পে… সব্বকিলেসে পজহন্তো অরহত্তমগ্গৰসেন চিত্তং পঞ্ঞপেতীতি – পঞ্ঞত্তিবলং. ইদং পঞ্ঞত্তিবলং.
কতমং নিজ্ঝত্তিবলং? কামচ্ছন্দং পজহন্তো নেক্খম্মৰসেন চিত্তং নিজ্ঝাপেতীতি – নিজ্ঝত্তিবলং. ব্যাপাদং পজহন্তো অব্যাপাদৰসেন চিত্তং নিজ্ঝাপেতীতি – নিজ্ঝত্তিবলং. থিনমিদ্ধং পজহন্তো আলোকসঞ্ঞাৰসেন চিত্তং নিজ্ঝাপেতীতি – নিজ্ঝত্তিবলং…পে… সব্বকিলেসে পজহন্তো অরহত্তমগ্গৰসেন চিত্তং নিজ্ঝাপেতীতি – নিজ্ঝত্তিবলং. ইদং নিজ্ঝত্তিবলং.
কতমং ইস্সরিযবলং? কামচ্ছন্দং পজহন্তো নেক্খম্মৰসেন চিত্তং ৰসং ৰত্তেতীতি – ইস্সরিযবলং. ব্যাপাদং পজহন্তো অব্যাপাদৰসেন চিত্তং ৰসং ৰত্তেতীতি – ইস্সরিযবলং. থিনমিদ্ধং পজহন্তো আলোকসঞ্ঞাৰসেন চিত্তং ৰসং ৰত্তেতীতি – ইস্সরিযবলং…পে… সব্বকিলেসে পজহন্তো অরহত্তমগ্গৰসেন চিত্তং ৰসং ৰত্তেতীতি – ইস্সরিযবলং. ইদং ইস্সরিযবলং.
কতমং অধিট্ঠানবলং? কামচ্ছন্দং পজহন্তো নেক্খম্মৰসেন চিত্তং অধিট্ঠাতীতি – অধিট্ঠানবলং. ব্যাপাদং পজহন্তো অব্যাপাদৰসেন চিত্তং অধিট্ঠাতীতি – অধিট্ঠানবলং. থিনমিদ্ধং পজহন্তো আলোকসঞ্ঞাৰসেন চিত্তং অধিট্ঠাতীতি – অধিট্ঠানবলং…পে… সব্বকিলেসে পজহন্তো অরহত্তমগ্গৰসেন চিত্তং অধিট্ঠাতীতি – অধিট্ঠানবলং. ইদং অধিট্ঠানবলং.
কতমং সমথবলং? নেক্খম্মৰসেন চিত্তস্স একগ্গতা অৰিক্খেপো সমথবলং, অব্যাপাদৰসেন চিত্তস্স একগ্গতা অৰিক্খেপো সমথবলং, আলোকসঞ্ঞাৰসেন চিত্তস্স একগ্গতা অৰিক্খেপো সমথবলং…পে… পটিনিস্সগ্গানুপস্সী অস্সাসৰসেন চিত্তস্স একগ্গতা অৰিক্খেপো সমথবলং, পটিনিস্সগ্গানুপস্সী পস্সাসৰসেন চিত্তস্স একগ্গতা অৰিক্খেপো সমথবলং.
সমথবলন্তি কেনট্ঠেন সমথবলং? পঠমেন ঝানেন নীৰরণে ন কম্পতীতি – সমথবলং. দুতিযেন ঝানেন ৰিতক্কৰিচারে ন কম্পতীতি – সমথবলং. ততিযেন ঝানেন পীতিযা ন কম্পতীতি – সমথবলং. চতুত্থেন ঝানেন সুখদুক্খে ন কম্পতীতি – সমথবলং. আকাসানঞ্চাযতনসমাপত্তিযা রূপসঞ্ঞায পটিঘসঞ্ঞায নানত্তসঞ্ঞায ন কম্পতীতি – সমথবলং. ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসমাপত্তিযা আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞায ন কম্পতীতি – সমথবলং. আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তিযা ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞায ন কম্পতীতি – সমথবলং. নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তিযা আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞায ন কম্পতীতি – সমথবলং. উদ্ধচ্চে চ উদ্ধচ্চসহগতকিলেসে চ খন্ধে চ ন কম্পতী ন চলতি ন ৰেধতীতি – সমথবলং. ইদং সমথবলং.
কতমং ৰিপস্সনাবলং? অনিচ্চানুপস্সনা ৰিপস্সনাবলং, দুক্খানুপস্সনা ৰিপস্সনাবলং…পে… পটিনিস্সগ্গানুপস্সনা ৰিপস্সনাবলং, রূপে অনিচ্চানুপস্সনা ৰিপস্সনাবলং, রূপে দুক্খানুপস্সনা ৰিপস্সনাবলং…পে… রূপে পটিনস্সগ্গানুপস্সনা ৰিপস্সনাবলং, ৰেদনায…পে… সঞ্ঞায… সঙ্খারেসু… ৰিঞ্ঞাণে… চক্খুস্মিং…পে… জরামরণে অনিচ্চানুপস্সনা ৰিপস্সনাবলং, জরামরণে দুক্খানুপস্সনা ৰিপস্সনাবলং…পে… জরামরণে পটিনিস্সগ্গানুপস্সনা ৰিপস্সনাবলং. ৰিপস্সনাবলন্তি কেনট্ঠেন ৰিপস্সনাবলং? অনিচ্চানুপস্সনায নিচ্চসঞ্ঞায ন কম্পতীতি – ৰিপস্সনাবলং. দুক্খানুপস্সনায সুখসঞ্ঞায ন কম্পতীতি – ৰিপস্সনাবলং. অনত্তানুপস্সনায অত্তসঞ্ঞায কম্পতীতি – ৰিপস্সনাবলং. নিব্বিদানুপস্সনায নন্দিযা ন কম্পতীতি – ৰিপস্সনাবলং. ৰিরাগানুপস্সনায রাগে ন কম্পতীতি – ৰিপস্সনাবলং. নিরোধানুপস্সনা সমুদযে ন কম্পতীতি – ৰিপস্সনাবলং. পটিনিস্সগ্গানুপস্সনায আদানে ন কম্পতীতি – ৰিপস্সনাবলং. অৰিজ্জায অৰিজ্জাসহগতকিলেসে চ খন্ধে চ ন কম্পতি ন চলতি ন ৰেধতীতি – ৰিপস্সনাবলং. ইদং ৰিপস্সনাবলং.
কতমানি দস সেখবলানি, দস অসেখবলানি? সম্মাদিট্ঠিং [সম্মাদিট্ঠি (ক.) এৰমীদিসেসু নৰসু পদেসু দুতিযন্তৰচনেন. দী. নি. ৩.৩৪৮ পস্সিতব্বা] সিক্খতীতি – সেখবলং. তত্থ সিক্খিতত্তা অসেখবলং. সম্মাসঙ্কপ্পং সিক্খতীতি – সেখবলং. তত্থ সিক্খিতত্তা – অসেখবলং. সম্মাৰাচং…পে… সম্মাকম্মন্তং… সম্মাআজীৰং… সম্মাৰাযামং… সম্মাসতিং… সম্মাসমাধিং… সম্মাঞাণং…পে… সম্মাৰিমুত্তিং সিক্খতীতি – সেখবলং. তত্থ সিক্খিতত্তা – অসেখবলং. ইমানি দস সেখবলানি, দস অসেখবলানি.
কতমানি দস খীণাসৰবলানি? [অ. নি. ১০.৯০ পস্সিতব্বা] ইধ খীণাসৰস্স ভিক্খুনো অনিচ্চতো সব্বে সঙ্খারা যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায সুদিট্ঠা হোন্তি. যম্পি খীণাসৰস্স ভিক্খুনো অনিচ্চতো সব্বে সঙ্খারা যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায সুদিট্ঠা হোন্তি, ইদম্পি খীণাসৰস্স ভিক্খুনো বলং হোতি, যং বলং আগম্ম খীণাসৰো ভিক্খু আসৰানং খযং পটিজানাতি – ‘‘খীণা মে আসৰা’’তি.
পুন চপরং খীণাসৰস্স ভিক্খুনো অঙ্গারকাসূপমা কামা যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায সুদিট্ঠা হোন্তি. যম্পি খীণাসৰস্স ভিক্খুনো অঙ্গারকাসূপমা কামা যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায সুদিট্ঠা হোন্তি, ইদম্পি খীণাসৰস্স ভিক্খুনো বলং হোতি, যং বলং আগম্ম খীণাসৰো ভিক্খু আসৰানং খযং পটিজানাতি – ‘‘খীণা মে আসৰা’’তি.
পুন চপরং খীণাসৰস্স ভিক্খুনো ৰিৰেকনিন্নং চিত্তং হোতি ৰিৰেকপোণং ৰিৰেকপব্ভারং ৰিৰেকট্ঠং নেক্খম্মাভিরতং ব্যন্তীভূতং [ব্যন্তিভূতং (ক.)] সব্বসো আসৰট্ঠানিযেহি ধম্মেহি. যম্পি খীণাসৰস্স ভিক্খুনো ৰিৰেকনিন্নং চিত্তং হোতি ৰিৰেকপোণং ৰিৰেকপব্ভারং ৰিৰেকট্ঠং নেক্খম্মাভিরতং ব্যন্তিভূতং সব্বসো আসৰট্ঠানিযেহি ধম্মেহি, ইদম্পি খীণাসৰস্স ভিক্খুনো বলং হোতি, যং বলং আগম্ম খীণাসৰো ভিক্খু আসৰানং খযং পটিজানাতি – ‘‘খীণা মে আসৰা’’তি.
পুন চপরং খীণাসৰস্স ভিক্খুনো চত্তারো সতিপট্ঠানা ভাৰিতা হোন্তি সুভাৰিতা. যম্পি খীণাসৰস্স ভিক্খুনো চত্তারো সতিপট্ঠানা ভাৰিতা হোন্তি সুভাৰিতা, ইদম্পি খীণাসৰস্স ভিক্খুনো বলং হোতি, যং বলং আগম্ম খীণাসৰো ভিক্খু আসৰানং খযং পটিজানাতি – ‘‘খীণা মে আসৰা’’তি.
পুন চপরং খীণাসৰস্স ভিক্খুনো চত্তারো সম্মপ্পধানা ভাৰিতা হোন্তি সুভাৰিতা…পে… চত্তারো ইদ্ধিপাদা ভাৰিতা হোন্তি সুভাৰিতা… পঞ্চিন্দ্রিযানি ভাৰিতানি হোন্তি সুভাৰিতানি… পঞ্চ বলানি ভাৰিতানি হোন্তি সুভাৰিতানি… সত্ত বোজ্ঝঙ্গা ভাৰিতা হোন্তি সুভাৰিতা…পে… অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো ভাৰিতো হোতি সুভাৰিতো. যম্পি খীণাসৰস্স ভিক্খুনো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো ভাৰিতো হোতি সুভাৰিতো, ইদম্পি খীণাসৰস্স ভিক্খুনো বলং হোতি, যং বলং আগম্ম খীণাসৰো ভিক্খু আসৰানং খযং পটিজানাতি – ‘‘খীণা মে আসৰা’’তি. ইমানি দস খীণাসৰবলানি.
কতমানি দস ইদ্ধিবলানি? অধিট্ঠানা ইদ্ধি, ৰিকুব্বনা ইদ্ধি, মনোমযা ইদ্ধি, ঞাণৰিপ্ফারা ইদ্ধি, সমাধিৰিপ্ফারা ইদ্ধি, অরিযা ইদ্ধি, কম্মৰিপাকজা ইদ্ধি, পুঞ্ঞৰতো ইদ্ধি, ৰিজ্জামযা ইদ্ধি, তত্থ তত্থ সম্মা পযোগপ্পচ্চযা ইজ্ঝনট্ঠেন ইদ্ধি – ইমানি দস ইদ্ধিবলানি.
কতমানি দস তথাগতবলানি? ইধ তথাগতো ঠানঞ্চ ঠানতো অট্ঠানঞ্চ অট্ঠানতো যথাভূতং পজানাতি. যম্পি তথাগতো ঠানঞ্চ ঠানতো অট্ঠানঞ্চ অট্ঠানতো যথাভূতং পজানাতি, ইদম্পি তথাগতস্স তথাগতবলং হোতি, যং বলং আগম্ম তথাগতো আসভং ঠানং পটিজানাতি পরিসাসু সীহনাদং নদতি, ব্রহ্মচক্কং পৰত্তেতি.
পুন চপরং তথাগতো অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নানং কম্মসমাদানানং ঠানসো হেতুসো ৰিপাকং যথাভূতং পজানাতি. যম্পি তথাগতো অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নানং কম্মসমাদানানং ঠানসো হেতুসো ৰিপাকং যথাভূতং পজানাতি, ইদম্পি তথাগতস্স তথাগতবলং হোতি, যং বলং আগম্ম তথাগতো আসভং ঠানং পটিজানাতি, পরিসাসু সীহনাদং, নদতি, ব্রহ্মচক্কং পৰত্তেতি.
পুন চপরং তথাগতো সব্বত্থগামিনিং পটিপদং [সব্বত্থগামিনীপটিপদং (স্যা.) ম. নি. ১.১৪৮ পস্সিতব্বা] যথাভূতং পজানাতি. যম্পি তথাগতো সব্বত্থগামিনিং পটিপদং যথাভূতং পজানাতি, ইদম্পি তথাগতস্স তথাগতবলং হোতি, যং বলং আগম্ম তথাগতো আসভং ঠানং পটিজানাতি, পরিসাসু সীহনাদং নদতি, ব্রহ্মচক্কং পৰত্তেতি.
পুন চপরং তথাগতো অনেকধাতুনানাধাতুলোকং যথাভূতং পজানাতি. যম্পি তথাগতো অনেকধাতুনানাধাতুলোকং যথাভূতং পজানাতি, ইদম্পি তথাগতস্স…পে….
পুন চপরং তথাগতো সত্তানং নানাধিমুত্তিকতং যথাভূতং পজানাতি. যম্পি তথাগতো সত্তানং নানাধিমুত্তিকতং যথাভূতং পজানাতি, ইদম্পি তথাগতস্স…পে….
পুন চপরং তথাগতো পরসত্তানং পরপুগ্গলানং ইন্দ্রিযপরোপরিযত্তং যথাভূতং পজানাতি. যম্পি তথাগতো পরসত্তানং পরপুগ্গলানং ইন্দ্রিযপরোপরিযত্তং যথাভূতং পজানাতি, ইদম্পি তথাগতস্স…পে….
পুন চপরং তথাগতো ঝানৰিমোক্খসমাধিসমাপত্তীনং সংকিলেসং ৰোদানং ৰুট্ঠানং যথাভূতং পজানাতি. যম্পি তথাগতো ঝানৰিমোক্খসমাধিসমাপত্তীনং সংকিলেসং ৰোদানং ৰুট্ঠানং যথাভূতং পজানাতি, ইদম্পি তথাগতস্স…পে….
পুন চপরং তথাগতো অনেকৰিহিতং পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরতি, সেয্যথিদং – একম্পি জাতিং দ্ৰেপি জাতিযো…পে… ইতি সাকারং সউদ্দেসং অনেকৰিহিতং পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরতি. যম্পি তথাগতো অনেকৰিহিতং পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরতি. সেয্যথিদং – একম্পি জাতিং দ্ৰেপি জাতিযো…পে… ইদম্পি তথাগতস্স…পে….
পুন চপরং তথাগতো দিব্বেন চক্খুনা ৰিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সতি চৰমানে উপপজ্জমানে…পে… যম্পি তথাগতো দিব্বেন চক্খুনা ৰিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সতি চৰমানে উপপজ্জমানে…পে… ইদম্পি তথাগতস্স…পে….
পুন চপরং তথাগতো আসৰানং খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. যম্পি তথাগতো আসৰানং খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরতি, ইদম্পি তথাগতস্স তথাগতবলং হোতি, যং বলং আগম্ম তথাগতো আসভং ঠানং পটিজানাতি, পরিসাসু সীহনাদং নদতি, ব্রহ্মচক্কং পৰত্তেতি. ইমানি দস তথাগতবলানি.
৪৫. কেনট্ঠেন সদ্ধাবলং? কেনট্ঠেন ৰীরিযবলং? কেনট্ঠেন সতিবলং? কেনট্ঠেন সমাধিবলং? কেনট্ঠেন পঞ্ঞাবলং? কেনট্ঠেন হিরিবলং? কেনট্ঠেন ওত্তপ্পবলং? কেনট্ঠেন পটিসঙ্খানবলং…পে… কেনট্ঠেন তথাগতবলং?
অস্সদ্ধিযে অকম্পিযট্ঠেন সদ্ধাবলং. কোসজ্জে অকম্পিযট্ঠেন ৰীরিযবলং. পমাদে অকম্পিযট্ঠেন সতিবলং. উদ্ধচ্চে অকম্পিযট্ঠেন সমাধিবলং. অৰিজ্জায অকম্পিযট্ঠেন পঞ্ঞাবলং. হিরীযতি পাপকে অকুসলে ধম্মেতি – হিরিবলং. ওত্তপ্পতি পাপকে অকুসলে ধম্মেতি – ওত্তপ্পবলং. ঞাণেন কিলেসে পটিসঙ্খাতীতি – পটিসঙ্খানবলং. তত্থ জাতা ধম্মা একরসা হোন্তীতি – ভাৰনাবলং. তত্থ নত্থি কিঞ্চি ৰজ্জন্তি – অনৰজ্জবলং. তেন চিত্তং সঙ্গণ্হাতীতি – সঙ্গহবলং. তং তস্স খমতীতি – [তং খমতীতি (ক.)] খন্তিবলং. তেন চিত্তং পঞ্ঞপেতীতি – পঞ্ঞত্তিবলং. তেন চিত্তং নিজ্ঝাপেতীতি – নিজ্ঝত্তিবলং. তেন চিত্তং ৰসং ৰত্তেতীতি – ইস্সরিযবলং. তেন চিত্তং অধিট্ঠাতীতি – অধিট্ঠানবলং. তেন চিত্তং একগ্গন্তি – সমথবলং. তত্থ জাতে ধম্মে অনুপস্সতীতি – ৰিপস্সনাবলং. তত্থ সিক্খতীতি – সেখবলং. তত্থ সিক্খিতত্তা – অসেখবলং. তেন আসৰা খীণাতি – খীণাসৰবলং. তস্স ইজ্ঝতীতি – ইদ্ধিবলং. অপ্পমেয্যট্ঠেন তথাগতবলন্তি.
বলকথা নিট্ঠিতা.