১৬. সমারোপনহারৰিভঙ্গো
৫০. তত্থ কতমো সমারোপনো হারো? ‘‘যে ধম্মা যংমূলা, যে চেকত্থা পকাসিতা মুনিনা’’তি.
একস্মিং পদট্ঠানে যত্তকানি পদট্ঠানানি ওতরন্তি, সব্বানি তানি সমারোপযিতব্বানি. যথা আৰট্টে হারে বহুকানি পদট্ঠানানি ওতরন্তীতি. তত্থ সমারোপনা চতুব্বিধা পদট্ঠানং, ৰেৰচনং, ভাৰনা, পহানমিতি.
তত্থ কতমা পদট্ঠানেন সমারোপনা?
‘‘সব্বপাপস্স অকরণং, কুসলস্স উপসম্পদা;
সচিত্তপরিযোদপনং, এতং বুদ্ধান সাসন’’ন্তি.
তস্স কিং পদট্ঠানং? তীণি সুচরিতানি – কাযসুচরিতং ৰচীসুচরিতং মনোসুচরিতং – ইদং পদট্ঠানং; তত্থ যং কাযিকঞ্চ ৰাচসিকঞ্চ সুচরিতং, অযং সীলক্খন্ধো. মনোসুচরিতে যা অনভিজ্ঝা অব্যাপাদো চ, অযং সমাধিক্খন্ধো. যা সম্মাদিট্ঠি, অযং পঞ্ঞাক্খন্ধো. ইদং পদট্ঠানং, তত্থ সীলক্খন্ধো চ সমাধিক্খন্ধো চ সমথো, পঞ্ঞাক্খন্ধো ৰিপস্সনা. ইদং পদট্ঠানং, তত্থ সমথস্স ফলং রাগৰিরাগা চেতোৰিমুত্তি, ৰিপস্সনা ফলং অৰিজ্জাৰিরাগা পঞ্ঞাৰিমুত্তি. ইদং পদট্ঠানং.
ৰনং ৰনথস্স পদট্ঠানং. কিঞ্চ ৰনং? কো চ ৰনথো? ৰনং নাম পঞ্চ কামগুণা, তণ্হা ৰনথো. ইদং পদট্ঠানং. ৰনং নাম নিমিত্তগ্গাহো ‘‘ইত্থী’’তি ৰা ‘‘পুরিসো’’তি ৰা. ৰনথো নাম তেসং তেসং অঙ্গপচ্চঙ্গানং অনুব্যঞ্জনগ্গাহো ‘‘অহো চক্খু, অহো সোতং, অহো ঘানং, অহো জিৰ্হা, অহো কাযো, ইতি. ইদং পদট্ঠানং. ৰনং নাম ছ অজ্ঝত্তিকবাহিরানি আযতনানি অপরিঞ্ঞাতানি. যং তদুভযং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি সংযোজনং, অযং ৰনথো. ইদং পদট্ঠানং. ৰনং নাম অনুসযো. ৰনথো নাম পরিযুট্ঠানং. ইদং পদট্ঠানং. তেনাহ ভগৰা ‘‘ছেত্ৰা ৰনঞ্চ ৰনথঞ্চা’’তি. অযং পদট্ঠানেন সমারোপনা.
৫১. তত্থ কতমা ৰেৰচনেন সমারোপনা? রাগৰিরাগা চেতোৰিমুত্তি সেক্খফলং; অৰিজ্জাৰিরাগা পঞ্ঞাৰিমুত্তি অসেক্খফলং. ইদং ৰেৰচনং. রাগৰিরাগা চেতোৰিমুত্তি অনাগামিফলং; অৰিজ্জাৰিরাগা পঞ্ঞাৰিমুত্তি অগ্গফলং অরহত্তং. ইদং ৰেৰচনং. রাগৰিরাগা চেতোৰিমুত্তি কামধাতুসমতিক্কমনং; অৰিজ্জাৰিরাগা পঞ্ঞাৰিমুত্তি তেধাতুসমতিক্কমনং. ইদং ৰেৰচনং. পঞ্ঞিন্দ্রিযং, পঞ্ঞাবলং, অধিপঞ্ঞাসিক্খা, পঞ্ঞাক্খন্ধো, ধম্মৰিচযসম্বোজ্ঝঙ্গো, উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো, ঞাণং, সম্মাদিট্ঠি, তীরণা, সন্তীরণা, হিরী, ৰিপস্সনা, ধম্মে ঞাণং, সব্বং, ইদং ৰেৰচনং. অযং ৰেৰচনেন সমারোপনা.
তত্থ কতমা ভাৰনায সমারোপনা? যথাহ ভগৰা ‘‘তস্মাতিহ ত্ৰং ভিক্খু কাযে কাযানুপস্সী ৰিহরাহি, আতাপী সম্পজানো সতিমা ৰিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং’’. আতাপীতি ৰীরিযিন্দ্রিযং. সম্পজানোতি পঞ্ঞিন্দ্রিযং. সতিমাতি সতিন্দ্রিযং. ৰিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সন্তি সমাধিন্দ্রিযং. এৰং কাযে কাযানুপস্সিনো ৰিহরতো চত্তারো সতিপট্ঠানা ভাৰনাপারিপূরিং গচ্ছন্তি. কেন কারণেন? একলক্খণত্তা চতুন্নং ইন্দ্রিযানং. চতূসু সতিপট্ঠানেসু ভাৰিযমানেসু চত্তারো সম্মপ্পধানা ভাৰনাপারিপূরিং গচ্ছন্তি. চতূসু সম্মপ্পধানেসু ভাৰিযমানেসু চত্তারো ইদ্ধিপাদা ভাৰনাপারিপূরিং গচ্ছন্তি. চতূসু ইদ্ধিপাদেসু ভাৰিযমানেসু পঞ্চিন্দ্রিযানি ভাৰনাপারিপূরিং গচ্ছন্তি. এৰং সব্বে. কেন কারণেন? সব্বে হি বোধঙ্গমা ধম্মা বোধিপক্খিযা নিয্যানিকলক্খণেন একলক্খণা, তে একলক্খণত্তা ভাৰনাপারিপূরিং গচ্ছন্তি. অযং ভাৰনায সমারোপনা.
তত্থ কতমা পহানেন সমারোপনা? কাযে কাযানুপস্সী ৰিহরন্তো ‘‘অসুভে সুভ’’ন্তি ৰিপল্লাসং পজহতি, কবল়ীকারো চস্স আহারো পরিঞ্ঞং গচ্ছতি, কামুপাদানেন চ অনুপাদানো ভৰতি, কামযোগেন চ ৰিসংযুত্তো ভৰতি, অভিজ্ঝাকাযগন্থেন চ ৰিপ্পযুজ্জতি, কামাসৰেন চ অনাসৰো ভৰতি, কামোঘঞ্চ উত্তিণ্ণো ভৰতি, রাগসল্লেন চ ৰিসল্লো ভৰতি, রূপূপিকা [রূপুপিকা (ক.) এৰমুপরিপি] চস্স ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতি পরিঞ্ঞং গচ্ছতি, রূপধাতুযং চস্স রাগো পহীনো ভৰতি, ন চ ছন্দাগতিং গচ্ছতি.
ৰেদনাসু ৰেদনানুপস্সী ৰিহরন্তো ‘‘দুক্খে সুখ’’ন্তি ৰিপল্লাসং পজহতি, ফস্সো চস্স আহারো পরিঞ্ঞং গচ্ছতি, ভৰূপাদানেন চ অনুপাদানো ভৰতি, ভৰযোগেন চ ৰিসংযুত্তো ভৰতি, ব্যাপাদকাযগন্থেন চ ৰিপ্পযুজ্জতি, ভৰাসৰেন চ অনাসৰো ভৰতি, ভৰোঘঞ্চ উত্তিণ্ণো ভৰতি, দোসসল্লেন চ ৰিসল্লো ভৰতি, ৰেদনূপিকা চস্স ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতি পরিঞ্ঞং গচ্ছতি, ৰেদনাধাতুযং চস্স রাগো পহীনো ভৰতি, ন চ দোসাগতিং গচ্ছতি.
চিত্তে চিত্তানুপস্সী ৰিহরন্তো ‘‘অনিচ্চে নিচ্চ’’ন্তি ৰিপল্লাসং পজহতি, ৰিঞ্ঞাণং চস্স আহারো পরিঞ্ঞং গচ্ছতি, দিট্ঠুপাদানেন চ অনুপাদানো ভৰতি, দিট্ঠিযোগেন চ ৰিসংযুত্তো ভৰতি, সীলব্বতপরামাসকাযগন্থেন চ ৰিপ্পযুজ্জতি, দিট্ঠাসৰেন চ অনাসৰো ভৰতি, দিট্ঠোঘঞ্চ উত্তিণ্ণো ভৰতি, মানসল্লেন চ ৰিসল্লো ভৰতি, সঞ্ঞূপিকা চস্স ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতি পরিঞ্ঞং গচ্ছতি, সঞ্ঞাধাতুযং চস্স রাগো পহীনো ভৰতি, ন চ ভযাগতিং গচ্ছতি.
ধম্মেসু ধম্মানুপস্সী ৰিহরন্তো ‘‘অনত্তনি [অনত্তনিযে (সী.) পস্স অ. নি. ৪.৪৯] অত্তা’’তি ৰিপল্লাসং পজহতি, মনোসঞ্চেতনা চস্স আহারো পরিঞ্ঞং গচ্ছতি, অত্তৰাদুপাদানেন চ অনুপাদানো ভৰতি, অৰিজ্জাযোগেন চ ৰিসংযুত্তো ভৰতি, ইদংসচ্চাভিনিৰেসকাযগন্থেন চ ৰিপ্পযুজ্জতি, অৰিজ্জাসৰেন চ অনাসৰো ভৰতি, অৰিজ্জোঘঞ্চ উত্তিণ্ণো ভৰতি, মোহসল্লেন চ ৰিসল্লো ভৰতি, সঙ্খারূপিকা চস্স ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতি পরিঞ্ঞং গচ্ছতি, সঙ্খারধাতুযং চস্স রাগো পহীনো ভৰতি, ন চ মোহাগতিং গচ্ছতি. অযং পহানেন সমারোপনা.
তেনাহ আযস্মা মহাকচ্চাযনো –
‘‘যে ধম্মা যং মূলা, যে চেকত্থা পকাসিতা মুনিনা;
তে সমারোপযিতব্বা, এস সমারোপনো হারো’’তি.
নিযুত্তো সমারোপনো হারো.
নিট্ঠিতো চ হারৰিভঙ্গো.