১৪. অধিট্ঠানহারৰিভঙ্গো

৪৬. তত্থ কতমো অধিট্ঠানো হারো? ‘‘একত্ততায ধম্মা, যেপি চ ৰেমত্ততায নিদ্দিট্ঠা’’তি.

যে তত্থ নিদ্দিট্ঠা, তথা তে ধারযিতব্বা.

‘‘দুক্খ’’ন্তি একত্ততা. তত্থ কতমং দুক্খং? জাতি দুক্খা, জরা দুক্খা, ব্যাধি দুক্খো, মরণং দুক্খং, অপ্পিযেহি সম্পযোগো দুক্খো, পিযেহি ৰিপ্পযোগো দুক্খো, যম্পিচ্ছং ন লভতি তম্পি দুক্খং, সংখিত্তেন পঞ্চুপাদানক্খন্ধা দুক্খা, রূপা দুক্খা, ৰেদনা দুক্খা, সঞ্ঞা দুক্খা, সঙ্খারা দুক্খা, ৰিঞ্ঞাণং দুক্খং. অযং ৰেমত্ততা.

‘‘দুক্খসমুদযো’’তি একত্ততা. তত্থ কতমো দুক্খসমুদযো? যাযং তণ্হা পোনোভৰিকা [পোনোব্ভৰিকা (ক.)] নন্দীরাগসহগতা তত্রতত্রাভিনন্দিনী. সেয্যথিদং, কামতণ্হা ভৰতণ্হা ৰিভৰতণ্হা. অযং ৰেমত্ততা.

‘‘দুক্খনিরোধো’’তি একত্ততা. তত্থ কতমো দুক্খনিরোধো? যো তস্সাযেৰ তণ্হায অসেসৰিরাগনিরোধো চাগো পটিনিস্সগ্গো মুত্তি অনালযো. অযং ৰেমত্ততা.

‘‘দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা’’তি একত্ততা. তত্থ কতমা দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা? অযমেৰ অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো. সেয্যথিদং, সম্মাদিট্ঠি সম্মাসঙ্কপ্পো সম্মাৰাচা সম্মাকম্মন্তো সম্মাআজীৰো সম্মাৰাযামো সম্মাসতি সম্মাসমাধি. অযং ৰেমত্ততা.

‘‘মগ্গো’’তি একত্ততা. তত্থ কতমো মগ্গো? নিরযগামী মগ্গো তিরচ্ছানযোনিগামী মগ্গো পেত্তিৰিসযগামী মগ্গো অসুরযোনিযো [অসুরযোনিগামিযো (সী.), অসুরযোনিগামীনিযো (ক.)] মগ্গো সগ্গগামিযো মগ্গো মনুস্সগামী মগ্গো নিব্বানগামী মগ্গো. অযং ৰেমত্ততা.

‘‘নিরোধো’’তি একত্ততা. তত্থ কতমো নিরোধো? পটিসঙ্খানিরোধো অপ্পটিসঙ্খানিরোধো অনুনযনিরোধো পটিঘনিরোধো মাননিরোধো মক্খনিরোধো পল়াসনিরোধো ইস্সানিরোধো মচ্ছরিযনিরোধো সব্বকিলেসনিরোধো. অযং ৰেমত্ততা.

‘‘রূপ’’ন্তি একত্ততা. তত্থ কতমং রূপং? চাতুমহাভূতিকং [চাতুম্মহাভূতিকং (সী.)] রূপং চতুন্নং মহাভূতানং উপাদায রূপস্স পঞ্ঞত্তি. তত্থ কতমানি চত্তারি মহাভূতানি? পথৰীধাতু [পঠৰীধাতু (সী.)] আপোধাতু তেজোধাতু ৰাযোধাতু.

৪৭. দ্ৰীহি আকারেহি ধাতুযো পরিগ্গণ্হাতি সঙ্খেপেন চ ৰিত্থারেন চ. কথং ৰিত্থারেন ধাতুযো পরিগ্গণ্হাতি? ৰীসতিযা আকারেহি পথৰীধাতুং ৰিত্থারেন পরিগ্গণ্হাতি, দ্ৰাদসহি আকারেহি আপোধাতুং ৰিত্থারেন পরিগ্গণ্হাতি, চতূহি আকারেহি তেজোধাতুং ৰিত্থারেন পরিগ্গণ্হাতি, ছহি আকারেহি ৰাযোধাতুং ৰিত্থারেন পরিগ্গণ্হাতি.

কতমেহি ৰীসতিযা আকারেহি পথৰীধাতুং ৰিত্থারেন পরিগ্গণ্হাতি? অত্থি ইমস্মিং কাযে কেসা লোমা নখা দন্তা তচো, মংসং ন্হারু অট্ঠি অট্ঠিমিঞ্জং [অট্ঠিমিঞ্জা (সী.)] ৰক্কং, হদযং যকনং কিলোমকং পিহকং পপ্ফাসং, অন্তং অন্তগুণং উদরিযং করীসং মত্থকে মত্থলুঙ্গন্তি ইমেহি ৰীসতিযা আকারেহি পথৰীধাতুং ৰিত্থারেন পরিগ্গণ্হাতি.

কতমেহি দ্ৰাদসহি আকারেহি আপোধাতুং ৰিত্থারেন পরিগ্গণ্হাতি? অত্থি ইমস্মিং কাযে পিত্তং সেম্হং পুব্বো লোহিতং সেদো মেদো অস্সু ৰসা খেল়ো সিঙ্ঘাণিকা লসিকা মুত্তন্তি ইমেহি দ্ৰাদসহি আকারেহি আপোধাতুং ৰিত্থারেন পরিগ্গণ্হাতি.

কতমেহি চতূহি আকারেহি তেজোধাতুং ৰিত্থারেন পরিগ্গণ্হাতি? যেন চ সন্তপ্পতি, যেন চ জীরীযতি [জীরতি (সী.), জীরযতি (ক.), পস্স ম. নি. ৩.৩৫১], যেন চ পরিডয্হতি, যেন চ অসিতপীতখাযিতসাযিতং সম্মা পরিণামং গচ্ছতি, ইমেহি চতূহি আকারেহি তেজোধাতুং ৰিত্থারেন পরিগ্গণ্হাতি.

কতমেহি ছহি আকারেহি ৰাযোধাতুং ৰিত্থারেন পরিগ্গণ্হাতি? উদ্ধঙ্গমা ৰাতা, অধোগমা ৰাতা, কুচ্ছিসযা ৰাতা, কোট্ঠাসযা [কোট্ঠসযা (সী.)] ৰাতা, অঙ্গমঙ্গানুসারিনো ৰাতা, অস্সাসো পস্সাসো ইতি, ইমেহি ছহি আকারেহি ৰাযোধাতুং ৰিত্থারেন পরিগ্গণ্হাতি.

এৰং ইমেহি দ্ৰাচত্তালীসায আকারেহি ৰিত্থারেন ধাতুযো সভাৰতো উপলক্খযন্তো তুলযন্তো পরিৰীমংসন্তো পরিযোগাহন্তো পচ্চৰেক্খন্তো ন কিঞ্চি গয্হূপগং পস্সতি কাযং ৰা কাযপদেসং ৰা, যথা চন্দনিকং পৰিচিনন্তো ন কিঞ্চি গয্হূপগং পস্সেয্য, যথা সঙ্কারট্ঠানং পৰিচিনন্তো ন কিঞ্চি গয্হূপগং পস্সেয্য, যথা ৰচ্চকুটিং পৰিচিনন্তো ন কিঞ্চি গয্হূপগং পস্সেয্য, যথা সিৰথিকং [সীৰথিকং (সী.)] পৰিচিনন্তো ন কিঞ্চি গয্হূপগং পস্সেয্য. এৰমেৰ ইমেহি দ্ৰাচত্তালীসায আকারেহি এৰং ৰিত্থারেন ধাতুযো সভাৰতো উপলক্খযন্তো তুলযন্তো পরিৰীমংসন্তো পরিযোগাহন্তো পচ্চৰেক্খন্তো ন কিঞ্চি গয্হূপগং পস্সতি কাযং ৰা কাযপদেসং ৰা. তেনাহ ভগৰা যা চেৰ খো পন অজ্ঝত্তিকা পথৰীধাতু [নেৰেসাহং (সী. ক.) পস্স ম. নি. ৩.৩৪৯], যা চ বাহিরা পথৰীধাতু, পথৰীধাতুরেৰেসা. তং ‘‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’’তি এৰমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দট্ঠব্বং, এৰমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দিস্ৰা পথৰীধাতুযা নিব্বিন্দতি, পথৰীধাতুযা চিত্তং ৰিরাজেতি. যা চেৰ খো পন অজ্ঝত্তিকা আপোধাতু, যা চ বাহিরা আপোধাতু…পে… যা চেৰ খো পন অজ্ঝত্তিকা তেজোধাতু, যা চ বাহিরা তেজোধাতু…পে… যা চেৰ খো পন অজ্ঝত্তিকা ৰাযোধাতু, যা চ বাহিরা ৰাযোধাতু, ৰাযোধাতুরেৰেসা. তং ‘‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’’তি এৰমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দট্ঠব্বং, এৰমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দিস্ৰা ৰাযোধাতুযা নিব্বিন্দতি, ৰাযোধাতুযা চিত্তং ৰিরাজেতি. অযং ৰেমত্ততা.

৪৮. ‘‘অৰিজ্জা’’তি একত্ততা. তত্থ কতমা অৰিজ্জা? দুক্খে অঞ্ঞাণং, দুক্খসমুদযে অঞ্ঞাণং, দুক্খনিরোধে অঞ্ঞাণং, দুক্খনিরোধগামিনিযা পটিপদায অঞ্ঞাণং, পুব্বন্তে অঞ্ঞাণং, অপরন্তে অঞ্ঞাণং, পুব্বন্তাপরন্তে অঞ্ঞাণং, ইদপ্পচ্চযতাপটিচ্চসমুপ্পন্নেসু ধম্মেসু অঞ্ঞাণং, যং এৰরূপং অঞ্ঞাণং অদস্সনং অনভিসমযো অননুবোধো অসম্বোধো অপ্পটিৰেধো অসল্লক্খণা অনুপলক্খণা অপচ্চুপলক্খণা অসমৰেক্খণং [অসমৰেক্খনং (ক.)] অপচ্চক্খকম্মং দুম্মেজ্ঝং বাল্যং অসম্পজঞ্ঞং মোহো পমোহো সম্মোহো অৰিজ্জা অৰিজ্জোঘো অৰিজ্জাযোগো অৰিজ্জানুসযো অৰিজ্জাপরিযুট্ঠানং অৰিজ্জালঙ্গী মোহো অকুসলমূলং. অযং ৰেমত্ততা.

‘‘ৰিজ্জা’’তি একত্ততা. তত্থ কতমা ৰিজ্জা? দুক্খে ঞাণং, দুক্খসমুদযে ঞাণং, দুক্খনিরোধে ঞাণং, দুক্খনিরোধগামিনিযা পটিপদায ঞাণং, পুব্বন্তে ঞাণং, অপরন্তে ঞাণং, পুব্বন্তাপরন্তে ঞাণং, ইদপ্পচ্চযতাপটিচ্চসমুপ্পন্নেসু ধম্মেসু ঞাণং, যা এৰরূপা পঞ্ঞা পজাননা ৰিচযো পৰিচযো ধম্মৰিচযো সংলক্খণা উপলক্খণা পচ্চুপলক্খণা পণ্ডিচ্চং কোসল্লং নেপুঞ্ঞং ৰেভব্যা [ৰেভৰ্যা (সী.)] চিন্তা উপপরিক্খা ভূরী মেধা পরিণাযিকা ৰিপস্সনা সম্পজঞ্ঞং পতোদো পঞ্ঞা পঞ্ঞিন্দ্রিযং পঞ্ঞাবলং পঞ্ঞাসত্থং পঞ্ঞাপাসাদো পঞ্ঞাআলোকো পঞ্ঞাওভাসো পঞ্ঞাপজ্জোতো পঞ্ঞারতনং অমোহো ধম্মৰিচযো সম্মাদিট্ঠি ধম্মৰিচযসম্বোজ্ঝঙ্গো মগ্গঙ্গং মগ্গপরিযাপন্নং. অযং ৰেমত্ততা.

‘‘সমাপত্তী’’তি একত্ততা. তত্থ কতমা সমাপত্তি? সঞ্ঞাসমাপত্তি অসঞ্ঞাসমাপত্তি, নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাসমাপত্তি. ৰিভূতসঞ্ঞাসমাপত্তি নিরোধসমাপত্তীতি. অযং ৰেমত্ততা.

‘‘ঝাযী’’তি একত্ততা. তত্থ কতমো ঝাযী? অত্থি সেক্খো ঝাযী, অত্থি অসেক্খো ঝাযী, নেৰসেক্খনাসেক্খো ঝাযী, আজানিযো ঝাযী, অস্সখলুঙ্কো ঝাযী, দিট্ঠুত্তরো ঝাযী, তণ্হুত্তরো ঝাযী, পঞ্ঞুত্তরো ঝাযী. অযং ৰেমত্ততা.

‘‘সমাধী’’তি একত্ততা. তত্থ কতমো সমাধি? সরণো সমাধি, অরণো সমাধি, সৰেরো সমাধি, অৰেরো সমাধি, সব্যাপজ্জো [সব্যাপজ্ঝো (সী.)] সমাধি, অব্যাপজ্জো সমাধি, সপ্পীতিকো সমাধি, নিপ্পীতিকো সমাধি, সামিসো সমাধি, নিরামিসো সমাধি, সসঙ্খারো সমাধি, অসঙ্খারো সমাধি, একংসভাৰিতো সমাধি, উভযংসভাৰিতো সমাধি, উভযতো ভাৰিতভাৰনো সমাধি, সৰিতক্কসৰিচারো সমাধি, অৰিতক্কৰিচারমত্তো সমাধি, অৰিতক্কঅৰিচারো সমাধি, হানভাগিযো সমাধি, ঠিতিভাগিযো সমাধি, ৰিসেসভাগিযো সমাধি, নিব্বেধভাগিযো সমাধি, লোকিযো সমাধি, লোকুত্তরো সমাধি, মিচ্ছাসমাধি, সম্মাসমাধি. অযং ৰেমত্ততা.

‘‘পটিপদা’’তি একত্ততা. তত্থ কতমা পটিপদা? আগাল়্হপটিপদা [আগল়্হা পটিপদা (সী.) অট্ঠকথা ওলোকেতব্বা], নিজ্ঝামপটিপদা, মজ্ঝিমপটিপদা, অক্খমা পটিপদা, খমা পটিপদা, সমা পটিপদা, দমা পটিপদা, দুক্খা পটিপদা দন্ধাভিঞ্ঞা, দুক্খা পটিপদা খিপ্পাভিঞ্ঞা, সুখা পটিপদা দন্ধাভিঞ্ঞা, সুখা পটিপদা খিপ্পাভিঞ্ঞাতি. অযং ৰেমত্ততা.

‘‘কাযো’’তি একত্ততা. তত্থ কতমো কাযো? নামকাযো রূপকাযো চ. তত্থ কতমো রূপকাযো? কেসা লোমা নখা দন্তা তচো মংসং ন্হারু [নহারু (সী.)] অট্ঠি অট্ঠিমিঞ্জং ৰক্কং হদযং যকনং কিলোমকং পিহকং পপ্ফাসং অন্তং অন্তগুণং উদরিযং করীসং পিত্তং সেম্হং পুব্বো লোহিতং সেদো মেদো অস্সু ৰসা খেল়ো সিঙ্ঘাণিকা লসিকা মুত্তং মত্থলুঙ্গন্তি – অযং রূপকাযো. নামকাযো নাম ৰেদনা সঞ্ঞা চেতনা চিত্তং ফস্সো মনসিকারোতি – অযং নামকাযোতি. অযং ৰেমত্ততা.

এৰং যো ধম্মো যস্স ধম্মস্স সমানভাৰো, সো ধম্মো তস্স ধম্মস্স একত্ততায একী ভৰতি. যেন যেন ৰা পন ৰিলক্খণো, তেন তেন ৰেমত্তং গচ্ছতি. এৰং সুত্তে ৰা ৰেয্যাকরণে ৰা গাথাযং ৰা পুচ্ছিতেন ৰীমংসযিতব্বং, কিং একত্ততায পুচ্ছতি, উদাহু ৰেমত্ততাযাতি. যদি একত্ততায পুচ্ছিতং, একত্ততায ৰিসজ্জযিতব্বং. যদি ৰেমত্ততায পুচ্ছিতং, ৰেমত্ততায ৰিসজ্জযিতব্বং. যদি সত্তাধিট্ঠানেন পুচ্ছিতং, সত্তাধিট্ঠানেন ৰিসজ্জযিতব্বং. যদি ধম্মাধিট্ঠানেন পুচ্ছিতং, ধম্মাধিট্ঠানেন ৰিসজ্জযিতব্বং. যথা যথা ৰা পন পুচ্ছিতং, তথা তথা ৰিসজ্জযিতব্বং. তেনাহ আযস্মা মহাকচ্চাযনো ‘‘একত্ততায ধম্মা’’তি.

নিযুত্তো অধিট্ঠানো হারো.