৮. হেমকমাণৰপুচ্ছানিদ্দেসো
৫৩. যে মে পুব্বে ৰিযাকংসু, [ইচ্চাযস্মা হেমকো]
হুরং গোতমসাসনা;
ইচ্চাসি ইতি ভৰিস্সতি, সব্বং তং ইতিহীতিহং;
সব্বং তং তক্কৰড্ঢনং, নাহং তত্থ অভিরমিং.
যে মে পুব্বে ৰিযাকংসূতি যো চ বাৰরী ব্রাহ্মণো যে চঞ্ঞে তস্স আচরিযা, তে সকং দিট্ঠিং সকং খন্তিং সকং রুচিং সকং লদ্ধিং সকং অজ্ঝাসযং সকং অধিপ্পাযং ব্যাকংসু আচিক্খিংসু দেসযিংসু পঞ্ঞপিংসু পট্ঠপিংসু ৰিৰরিংসু ৰিভজিংসু উত্তানীঅকংসু পকাসেসুন্তি – যে মে পুব্বে ৰিযাকংসু. ইচ্চাযস্মা হেমকোতি. ইচ্চাতি পদসন্ধি…পে… পদানুপুব্বতাপেতং – ইচ্চাতি. আযস্মাতি পিযৰচনং…পে…. হেমকোতি তস্স ব্রাহ্মণস্স নামং…পে… অভিলাপোতি – ইচ্চাযস্মা হেমকো.
হুরং গোতমসাসনাতি হুরং গোতমসাসনা পরং গোতমসাসনা পুরে গোতমসাসনা পঠমতরং গোতমসাসনা বুদ্ধসাসনা জিনসাসনা তথাগতসাসনা [তথাগতসাসনা দেৰসাসনা (ক.)] অরহন্তসাসনাতি – হুরং গোতমসাসনা.
ইচ্চাসি ইতি ভৰিস্সতীতি এৰং কির আসি, এৰং কির ভৰিস্সতীতি – ইচ্চাসি ইতি ভৰিস্সতি.
সব্বং তং ইতিহীতিহন্তি সব্বং তং ইতিহীতিহং ইতিকিরায পরংপরায পিটকসম্পদায তক্কহেতু নযহেতু আকারপরিৰিতক্কেন দিট্ঠিনিজ্ঝানক্খন্তিযা ন সামং সযমভিঞ্ঞাতং ন অত্তপচ্চক্খধম্মং কথযিংসূতি – সব্বং তং ইতিহীতিহং.
সব্বং তং তক্কৰড্ঢনন্তি সব্বং তং তক্কৰড্ঢনং ৰিতক্কৰড্ঢনং সঙ্কপ্পৰড্ঢনং কামৰিতক্কৰড্ঢনং ব্যাপাদৰিতক্কৰড্ঢনং ৰিহিংসাৰিতক্কৰড্ঢনং ঞাতিৰিতক্কৰড্ঢনং জনপদৰিতক্কৰড্ঢনং অমরাৰিতক্কৰড্ঢনং পরানুদযতাপটিসংযুত্তৰিতক্কৰড্ঢনং লাভসক্কারসিলোকপটিসংযুত্তৰিতক্কৰড্ঢনং অনৰঞ্ঞত্তিপটিসংযুত্তৰিতক্কৰড্ঢনন্তি – সব্বং তং তক্কৰড্ঢনং.
নাহং তত্থ অভিরমিন্তি নাহং তত্থ অভিরমিং ন ৰিন্দিং নাধিগচ্ছিং ন পটিলভিন্তি – নাহং তত্থ অভিরমিং. তেনাহ সো ব্রাহ্মণো –
‘‘যে মে পুব্বে ৰিযাকংসু, [ইচ্চাযস্মা হেমকো]
হুরং গোতমসাসনা;
ইচ্চাসি ইতি ভৰিস্সতি, সব্বং তং ইতিহীতিহং;
সব্বং তং তক্কৰড্ঢনং, নাহং তত্থ অভিরমি’’ন্তি.
৫৪. ত্ৰঞ্চ মে ধম্মমক্খাহি, তণ্হানিগ্ঘাতনং মুনি;
যং ৰিদিত্ৰা সতো চরং, তরে লোকে ৰিসত্তিকং.
ত্ৰঞ্চ মে ধম্মমক্খাহীতি. ত্ৰন্তি ভগৰন্তং ভণতি. ধম্মমক্খাহীতি. ধম্মন্তি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পরিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং কেৰলপরিপুণ্ণং পরিসুদ্ধং ব্রহ্মচরিযং, চত্তারো সতিপট্ঠানে চত্তারো সম্মপ্পধানে চত্তারো ইদ্ধিপাদে পঞ্চিন্দ্রিযানি পঞ্চ বলানি সত্ত বোজ্ঝঙ্গে অরিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং নিব্বানঞ্চ নিব্বানগামিনিঞ্চ পটিপদং অক্খাহি আচিক্খাহি দেসেহি পঞ্ঞপেহি পট্ঠপেহি ৰিৰরাহি ৰিভজাহি উত্তানীকরোহি পকাসেহীতি – ত্ৰঞ্চ মে ধম্মমক্খাহি.
তণ্হানিগ্ঘাতনং মুনীতি. তণ্হাতি – রূপতণ্হা…পে… ধম্মতণ্হা. তণ্হানিগ্ঘাতনং তণ্হাপহানং তণ্হাৰূপসমং তণ্হাপটিনিস্সগ্গং তণ্হাপটিপ্পস্সদ্ধিং অমতং নিব্বানং. মুনীতি মোনং ৰুচ্চতি ঞাণং…পে… সঙ্গজালমতিচ্চ সো মুনীতি – তণ্হানিগ্ঘাতনং মুনি.
যং ৰিদিত্ৰা সতো চরন্তি যং ৰিদিতং কত্ৰা তুলযিত্ৰা তীরযিত্ৰা ৰিভাৰযিত্ৰা ৰিভূতং কত্ৰা. ‘‘সব্বে সঙ্খারা অনিচ্চা’’তি ৰিদিতং কত্ৰা তুলযিত্ৰা তীরযিত্ৰা ৰিভাৰযিত্ৰা ৰিভূতং কত্ৰা, ‘‘সব্বে সঙ্খারা দুক্খা’’তি…পে… ‘‘সব্বে ধম্মা অনত্তা’’তি…পে… ‘‘যং কিঞ্চি সমুদযধম্মং সব্বং তং নিরোধধম্ম’’ন্তি ৰিদিতং কত্ৰা তুলযিত্ৰা তীরযিত্ৰা ৰিভাৰযিত্ৰা ৰিভূতং কত্ৰা. সতোতি চতূহি কারণেহি সতো – কাযে কাযানুপস্সনাসতিপট্ঠানং ভাৰেন্তো সতো…পে… সো ৰুচ্চতি সতো. চরন্তি চরন্তো ৰিহরন্তো ইরিযন্তো ৰত্তেন্তো পালেন্তো যপেন্তো যাপেন্তোতি – যং ৰিদিত্ৰা সতো চরং.
তরে লোকে ৰিসত্তিকন্তি ৰিসত্তিকা ৰুচ্চতি তণ্হা. যো রাগো সারাগো…পে… অভিজ্ঝা লোভো অকুসলমূলং. ৰিসত্তিকাতি কেনট্ঠেন ৰিসত্তিকা…পে… ৰিসটা ৰিত্থতাতি ৰিসত্তিকা. লোকেতি অপাযলোকে মনুস্সলোকে দেৰলোকে খন্ধলোকে ধাতুলোকে আযতনলোকে. তরে লোকে ৰিসত্তিকন্তি লোকে ৰেসা ৰিসত্তিকা লোকে ৰেতং ৰিসত্তিকং সতো তরেয্যং উত্তরেয্যং পতরেয্যং সমতিক্কমেয্যং ৰীতিৰত্তেয্যন্তি – তরে লোকে ৰিসত্তিকং. তেনাহ সো ব্রাহ্মণো –
‘‘ত্ৰঞ্চ মে ধম্মমক্খাহি, তণ্হানিগ্ঘাতনং মুনি;
যং ৰিদিত্ৰা সতো চরং, তরে লোকে ৰিসত্তিক’’ন্তি.
৫৫. ইধ দিট্ঠসুতমুতৰিঞ্ঞাতেসু, পিযরূপেসু হেমক;
ছন্দরাগৰিনোদনং, নিব্বানপদমচ্চুতং.
ইধ দিট্ঠসুতমুতৰিঞ্ঞাতেসূতি. দিট্ঠন্তি চক্খুনা দিট্ঠং; সুতন্তি সোতেন সুতং; মুতন্তি ঘানেন ঘাযিতং জিৰ্হায সাযিতং কাযেন ফুট্ঠং; ৰিঞ্ঞাতন্তি মনসা ৰিঞ্ঞাতন্তি – ইধ দিট্ঠসুতমুতৰিঞ্ঞাতেসু.
পিযরূপেসু হেমকাতি কিঞ্চ লোকে পিযরূপং সাতরূপং? চক্খু [চক্খুং (স্যা. ক.)] লোকে পিযরূপং সাতরূপং, সোতং লোকে…পে… ঘানং লোকে… জিৰ্হা লোকে… কাযো লোকে… মনো লোকে পিযরূপং সাতরূপং; রূপা লোকে পিযরূপং সাতরূপং, সদ্দা লোকে… গন্ধা লোকে… রসা লোকে… ফোট্ঠব্বা লোকে… ধম্মা লোকে পিযরূপং সাতরূপং; চক্খুৰিঞ্ঞাণং লোকে পিযরূপং সাতরূপং, সোতৰিঞ্ঞাণং লোকে পিযরূপং সাতরূপং, ঘানৰিঞ্ঞাণং লোকে… জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণং লোকে… কাযৰিঞ্ঞাণং লোকে… মনোৰিঞ্ঞাণং লোকে পিযরূপং সাতরূপং, চক্খুসম্ফস্সো লোকে… সোতসম্ফস্সো লোকে… ঘানসম্ফস্সো লোকে… জিৰ্হাসম্ফস্সো লোকে… কাযসম্ফস্সো লোকে… মনোসম্ফস্সো লোকে পিযরূপং সাতরূপং; চক্খুসম্ফস্সজা ৰেদনা লোকে পিযরূপং সাতরূপং… সোতসম্ফস্সজা ৰেদনা… ঘানসম্ফস্সজা ৰেদনা… জিৰ্হাসম্ফস্সজা ৰেদনা… কাযসম্ফস্সজা ৰেদনা… মনোসম্ফস্সজা ৰেদনা লোকে পিযরূপং সাতরূপং; রূপসঞ্ঞা লোকে… সদ্দসঞ্ঞা লোকে… গন্ধসঞ্ঞা লোকে… রসসঞ্ঞা লোকে… ফোট্ঠব্বসঞ্ঞা লোকে… ধম্মসঞ্ঞা লোকে পিযরূপং সাতরূপং, রূপসঞ্চেতনা লোকে… সদ্দসঞ্চেতনা লোকে… গন্ধসঞ্চেতনা লোকে… রসসঞ্চেতনা লোকে… ফোট্ঠব্বসঞ্চেতনা লোকে… ধম্মসঞ্চেতনা লোকে পিযরূপং সাতরূপং; রূপতণ্হা লোকে… সদ্দতণ্হা লোকে… গন্ধতণ্হা লোকে… রসতণ্হা লোকে … ফোট্ঠব্বতণ্হা লোকে… ধম্মতণ্হা লোকে পিযরূপং সাতরূপং; রূপৰিতক্কো লোকে… সদ্দৰিতক্কো লোকে… গন্ধৰিতক্কো লোকে… রসৰিতক্কো লোকে… ফোট্ঠব্বৰিতক্কো লোকে… ধম্মৰিতক্কো লোকে পিযরূপং সাতরূপং; রূপৰিচারো লোকে পিযরূপং সাতরূপং, সদ্দৰিচারো লোকে… গন্ধৰিচারো লোকে… রসৰিচারো লোকে… ফোট্ঠব্বৰিচারো লোকে… ধম্মৰিচারো লোকে পিযরূপং সাতরূপন্তি – পিযরূপেসু হেমক.
ছন্দরাগৰিনোদনন্তি. ছন্দরাগোতি যো কামেসু কামচ্ছন্দো কামরাগো কামনন্দী কামতণ্হা কামসিনেহো কামপরিল়াহো কামমুচ্ছা কামজ্ঝোসানং কামোঘো কামযোগো কামুপাদানং কামচ্ছন্দনীৰরণং. ছন্দরাগৰিনোদনন্তি ছন্দরাগপ্পহানং ছন্দরাগৰূপসমং ছন্দরাগপটিনিস্সগ্গং ছন্দরাগপটিপ্পস্সদ্ধং অমতং নিব্বানন্তি – ছন্দরাগৰিনোদনং.
নিব্বানপদমচ্চুতন্তি নিব্বানপদং তাণপদং লেণপদং সরণপদং অভযপদং. অচ্চুতন্তি নিচ্চং ধুৰং সস্সতং অৰিপরিণামধম্মন্তি – নিব্বানপদমচ্চুতং. তেনাহ ভগৰা –
‘‘ইধ দিট্ঠসুতমুতৰিঞ্ঞাতেসু, পিযরূপেসু হেমক;
ছন্দরাগৰিনোদনং, নিব্বানপদমচ্চুত’’ন্তি.
৫৬. এতদঞ্ঞায যে সতা, দিট্ঠধম্মাভিনিব্বুতা;
উপসন্তা চ তে সদা, তিণ্ণা লোকে ৰিসত্তিকং.
এতদঞ্ঞায যে সতাতি. এতন্তি অমতং নিব্বানং. যো সো সব্বসঙ্খারসমথো সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গো তণ্হক্খযো ৰিরাগো নিরোধো নিব্বানং. অঞ্ঞাযাতি অঞ্ঞায জানিত্ৰা তুলযিত্ৰা তীরযিত্ৰা ৰিভাৰযিত্ৰা ৰিভূতং কত্ৰা. ‘‘সব্বে সঙ্খারা অনিচ্চা’’তি অঞ্ঞায জানিত্ৰা তুলযিত্ৰা তীরযিত্ৰা ৰিভাৰযিত্ৰা ৰিভূতং কত্ৰা. ‘‘সব্বে সঙ্খারা দুক্খা’’তি… ‘‘সব্বে ধম্মা অনত্তা’’তি…পে… ‘‘যং কিঞ্চি সমুদযধম্মং সব্বং তং নিরোধধম্ম’’ন্তি অঞ্ঞায জানিত্ৰা তুলযিত্ৰা তীরযিত্ৰা ৰিভাৰযিত্ৰা ৰিভূতং কত্ৰা. যেতি অরহন্তো খীণাসৰা. সতাতি চতূহি কারণেহি সতা – কাযে কাযানুপস্সনাসতিপট্ঠানং ভাৰিতত্তা সতা…পে… তে ৰুচ্চন্তি সতাতি – এতদঞ্ঞায যে সতা.
দিট্ঠধম্মাভিনিব্বুতাতি. দিট্ঠধম্মাতি দিট্ঠধম্মা ঞাতধম্মা তুলিতধম্মা তীরিতধম্মা ৰিভূতধম্মা ৰিভাৰিতধম্মা. ‘‘সব্বে সঙ্খারা অনিচ্চা’’তি দিট্ঠধম্মা…পে… ‘‘যং কিঞ্চি সমুদযধম্মং সব্বং তং নিরোধধম্ম’’ন্তি দিট্ঠধম্মা ঞাতধম্মা তুলিতধম্মা তীরিতধম্মা ৰিভূতধম্মা ৰিভাৰিতধম্মা. অভিনিব্বুতাতি রাগস্স নিব্বাপিতত্তা নিব্বুতা, দোসস্স নিব্বাপিতত্তা নিব্বুতা, মোহস্স নিব্বাপিতত্তা নিব্বুতা, কোধস্স…পে… উপনাহস্স… সব্বাকুসলাভিসঙ্খারানং সন্তত্তা সমিতত্তা ৰূপসমিতত্তা নিজ্ঝাতত্তা নিব্বুতত্তা ৰিগতত্তা পটিপ্পসদ্ধত্তা সন্তা উপসন্তা ৰূপসন্তা নিব্বুতা পটিপ্পস্সদ্ধাতি – দিট্ঠধম্মাভিনিব্বুতা.
উপসন্তা চ তে সদাতি. উপসন্তাতি রাগস্স উপসমিতত্তা নিব্বাপিতত্তা উপসন্তা…পে… দোসস্স… মোহস্স… কোধস্স… উপনাহস্স…পে… সব্বাকুসলাভিসঙ্খারানং সন্তত্তা সমিতত্তা ৰূপসমিতত্তা নিজ্ঝাতত্তা নিব্বুতত্তা ৰিগতত্তা পটিপ্পসদ্ধত্তা সন্তা উপসন্তা ৰূপসন্তা নিব্বুতা পটিপ্পস্সদ্ধাতি উপসন্তা. তেতি অরহন্তো খীণাসৰা. সদাতি সদা সব্বকালং নিচ্চকালং ধুৰকালং সততং সমিতং অব্বোকিণ্ণং পোঙ্খানুপোঙ্খং উদকূমিকজাতং অৰীচিসন্ততিসহিতং ফস্সিতং পুরেভত্তং পচ্ছাভত্তং পুরিমযামং মজ্ঝিমযামং পচ্ছিমযামং কাল়ে জুণ্হে ৰস্সে হেমন্তে গিম্হে পুরিমে ৰযোখন্ধে মজ্ঝিমে ৰযোখন্ধে পচ্ছিমে ৰযোখন্ধেতি – উপসন্তা চ তে সদা.
তিণ্ণা লোকে ৰিসত্তিকন্তি ৰিসত্তিকা ৰুচ্চতি তণ্হা. যো রাগো সারাগো…পে… অভিজ্ঝা লোভো অকুসলমূলং. ৰিসত্তিকাতি কেনট্ঠেন ৰিসত্তিকা…পে… ৰিসটা ৰিত্থতাতি ৰিসত্তিকা. লোকেতি অপাযলোকে…পে… আযতনলোকে. তিণ্ণা লোকে ৰিসত্তিকন্তি লোকে ৰেসা ৰিসত্তিকা লোকে ৰেতং ৰিসত্তিকং তিণ্ণা উত্তিণ্ণা নিত্থিণ্ণা অতিক্কন্তা সমতিক্কন্তা ৰীতিৰত্তাতি – তিণ্ণা লোকে ৰিসত্তিকং. তেনাহ ভগৰা –
‘‘এতদঞ্ঞায যে সতা, দিট্ঠধম্মাভিনিব্বুতা;
উপসন্তা চ তে সদা, তিণ্ণা লোকে ৰিসত্তিক’’ন্তি.
সহ গাথাপরিযোসানা…পে… সত্থা মে ভন্তে ভগৰা, সাৰকোহমস্মীতি.
হেমকমাণৰপুচ্ছানিদ্দেসো অট্ঠমো.