নমো তস্স ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স
খুদ্দকনিকাযে
চূল়নিদ্দেসপাল়ি
পারাযনৰগ্গো
ৰত্থুগাথা
১. কোসলানং পুরা রম্মা, অগমা দক্খিণাপথং;
আকিঞ্চঞ্ঞং পত্থযানো, ব্রাহ্মণো মন্তপারগূ.
২. সো অস্সকস্স ৰিসযে, মল়কস্স [অল়কস্স (সু. নি. ৯৮৩) মুল়কস্স (স্যা.), মূল়্হকস্স (ক.)] সমাসনে [সমাসন্নে (ক.)];
ৰসি গোধাৰরীকূলে, উঞ্ছেন চ ফলেন চ.
৩. তস্সেৰ [তংযেৰ (ক.) অট্ঠকথা ওলোকেতব্বা] উপনিস্সায, গামো চ ৰিপুলো অহু;
ততো জাতেন আযেন, মহাযঞ্ঞমকপ্পযি.
৪. মহাযঞ্ঞং যজিত্ৰান, পুন পাৰিসি অস্সমং;
তস্মিং পটিপৰিট্ঠম্হি, অঞ্ঞো আগঞ্ছি ব্রাহ্মণো.
৫. উগ্ঘট্টপাদো তসিতো [তস্সিতো (ক.)], পঙ্কদন্তো রজস্সিরো;
সো চ নং উপসঙ্কম্ম, সতানি পঞ্চ যাচতি.
৬. তমেনং বাৰরী দিস্ৰা, আসনেন নিমন্তযি;
সুখঞ্চ কুসলং পুচ্ছি, ইদং ৰচনমব্রৰি [ৰচনমব্রুৰি (সী.)].
৭. ‘‘যং খো মম দেয্যধম্মং, সব্বং ৰিসজ্জিতং মযা;
অনুজানাহি মে ব্রহ্মে, নত্থি পঞ্চসতানি মে’’.
৮. ‘‘সচে মে যাচমানস্স, ভৰং নানুপদস্সতি [পদেস্সতি (ক.)];
সত্তমে দিৰসে তুয্হং, মুদ্ধা ফলতু সত্তধা’’.
৯. অভিসঙ্খরিত্ৰা কুহকো, ভেরৰং সো অকিত্তযি;
তস্স তং ৰচনং সুত্ৰা, বাৰরী দুক্খিতো অহু.
১০. উস্সুস্সতি অনাহারো, সোকসল্লসমপ্পিতো;
অথোপি এৰং চিত্তস্স, ঝানে ন রমতী মনো.
১১. উত্রস্তং দুক্খিতং দিস্ৰা, দেৰতা অত্থকামিনী;
বাৰরিং উপসঙ্কম্ম, ইদং ৰচনমব্রৰি.
১২. ‘‘ন সো মুদ্ধং পজানাতি, কুহকো সো ধনত্থিকো;
মুদ্ধনি মুদ্ধপাতে [মুদ্ধনিম্মুদ্ধপাতে (ক.)] ৰা, ঞাণং তস্স ন ৰিজ্জতি’’.
১৩. ‘‘ভোতী [ভোতি (ক.)] চরহি জানাতি, তং মে অক্খাহি পুচ্ছিতা;
মুদ্ধং মুদ্ধাধিপাতঞ্চ [মুদ্ধাতিপাতঞ্চ (ক.)], তং সুণোম ৰচো তৰ’’.
১৪. ‘‘অহম্পেতং ন জানামি, ঞাণং মেত্থ ন ৰিজ্জতি;
মুদ্ধনি মুদ্ধাধিপাতে চ, জিনানঞ্হেত্থ [জনানঞ্হেত্থ (ক.)] দস্সনং’’.
১৫. ‘‘অথ কো চরহি [যো চরতি (ক.)] জানাতি, অস্মিং পথৰিমণ্ডলে [পুথৰিমণ্ডলে (সী.)];
মুদ্ধং মুদ্ধাধিপাতঞ্চ, তং মে অক্খাহি দেৰতে’’.
১৬. ‘‘পুরা কপিলৰত্থুম্হা, নিক্খন্তো লোকনাযকো;
অপচ্চো ওক্কাকরাজস্স, সক্যপুত্তো পভঙ্করো.
১৭. ‘‘সো হি ব্রাহ্মণ সম্বুদ্ধো, সব্বধম্মান পারগূ;
সব্বাভিঞ্ঞাবলপ্পত্তো [ফলপ্পত্তো (ক.)], সব্বধম্মেসু চক্খুমা;
সব্বকম্মক্খযং পত্তো, ৰিমুত্তো উপধিক্খযে.
১৮. ‘‘বুদ্ধো সো ভগৰা লোকে, ধম্মং দেসেতি চক্খুমা;
তং ত্ৰং গন্ত্ৰান পুচ্ছস্সু, সো তে তং ব্যাকরিস্সতি’’.
১৯. সম্বুদ্ধোতি ৰচো সুত্ৰা, উদগ্গো বাৰরী অহু;
সোকস্স তনুকো আসি, পীতিঞ্চ ৰিপুলং লভি.
২০. সো বাৰরী অত্তমনো উদগ্গো, তং দেৰতং পুচ্ছতি ৰেদজাতো;
‘‘কতমম্হি গামে নিগমম্হি ৰা পন, কতমম্হি ৰা জনপদে লোকনাথো;
যত্থ গন্ত্ৰান পস্সেমু, সম্বুদ্ধং দ্ৰিপদুত্তমং’’.
২১. ‘‘সাৰত্থিযং কোসলমন্দিরে জিনো, পহূতপঞ্ঞো ৰরভূরিমেধসো;
সো সক্যপুত্তো ৰিধুরো অনাসৰো, মুদ্ধাধিপাতস্স ৰিদূ নরাসভো’’.
২২. ততো আমন্তযী সিস্সে, ব্রাহ্মণে মন্তপারগূ [পারগে (স্যা.)];
‘‘এথ মাণৰা অক্খিস্সং, সুণাথ ৰচনং মম.
২৩. ‘‘যস্সেসো দুল্লভো লোকে, পাতুভাৰো অভিণ্হসো;
স্ৰাজ্জ লোকম্হি উপ্পন্নো, সম্বুদ্ধো ইতি ৰিস্সুতো;
খিপ্পং গন্ত্ৰান সাৰত্থিং, পস্সৰ্হো দ্ৰিপদুত্তমং’’.
২৪. ‘‘কথং চরহি জানেমু, দিস্ৰা বুদ্ধোতি ব্রাহ্মণ;
অজানতং নো পব্রূহি, যথা জানেমু তং মযং’’.
২৫. ‘‘আগতানি হি মন্তেসু, মহাপুরিসলক্খণা;
দ্ৰত্তিংসানি চ ব্যাক্খাতা, সমত্তা অনুপুব্বসো.
২৬. ‘‘যস্সেতে হোন্তি গত্তেসু, মহাপুরিসলক্খণা;
দ্ৰেযেৰ তস্স গতিযো, ততিযা হি ন ৰিজ্জতি.
২৭. ‘‘সচে অগারং আৰসতি, ৰিজেয্য পথৰিং ইমং;
অদণ্ডেন অসত্থেন, ধম্মেন অনুসাসতি.
২৮. ‘‘সচে চ সো পব্বজতি, অগারা অনগারিযং;
ৰিৰট্টচ্ছদো [ৰিৰত্তচ্ছদ্দো (সী.)] সম্বুদ্ধো, অরহা ভৰতি অনুত্তরো.
২৯. ‘‘জাতিং গোত্তঞ্চ লক্খণং, মন্তে সিস্সে পুনাপরে;
মুদ্ধং মুদ্ধাধিপাতঞ্চ, মনসাযেৰ পুচ্ছথ.
৩০. ‘‘অনাৰরণদস্সাৰী, যদি বুদ্ধো ভৰিস্সতি;
মনসা পুচ্ছিতে পঞ্হে, ৰাচায ৰিসজ্জিস্সতি’’ [ৰিস্সজিস্সতি (ক.)].
৩১. বাৰরিস্স ৰচো সুত্ৰা, সিস্সা সোল়স ব্রাহ্মণা;
অজিতো তিস্সমেত্তেয্যো, পুণ্ণকো অথ মেত্তগূ.
৩২. ধোতকো উপসীৰো চ, নন্দো চ অথ হেমকো;
তোদেয্য-কপ্পা দুভযো, জতুকণ্ণী চ পণ্ডিতো.
৩৩. ভদ্রাৰুধো উদযো চ, পোসালো চাপি ব্রাহ্মণো;
মোঘরাজা চ মেধাৰী, পিঙ্গিযো চ মহাইসি.
৩৪. পচ্চেকগণিনো সব্বে, সব্বলোকস্স ৰিস্সুতা;
ঝাযী ঝানরতা ধীরা, পুব্বৰাসনৰাসিতা.
৩৫. বাৰরিং অভিৰাদেত্ৰা, কত্ৰা চ নং পদক্খিণং;
জটাজিনধরা সব্বে, পক্কামুং উত্তরামুখা.
৩৬. মল়কস্স পতিট্ঠানং, পুরমাহিস্সতিং [পুরমাহিযতি (ক.)] তদা [সদা (ক.)];
উজ্জেনিঞ্চাপি গোনদ্ধং, ৰেদিসং ৰনসৰ্হযং.
৩৭. কোসম্বিঞ্চাপি সাকেতং, সাৰত্থিঞ্চ পুরুত্তমং;
সেতব্যং কপিলৰত্থুং, কুসিনারঞ্চ মন্দিরং.
৩৮. পাৰঞ্চ ভোগনগরং, ৰেসালিং মাগধং পুরং;
পাসাণকং চেতিযঞ্চ, রমণীযং মনোরমং.
৩৯. তসিতোৰুদকং সীতং, মহালাভংৰ ৰাণিজো;
ছাযং ঘম্মাভিতত্তোৰ তুরিতা পব্বতমারুহুং.
৪০. ভগৰা তম্হি সমযে, ভিক্খুসঙ্ঘপুরক্খতো;
ভিক্খূনং ধম্মং দেসেতি, সীহোৰ নদতী ৰনে.
৪১. অজিতো অদ্দস বুদ্ধং, পীতরংসিংৰ [জিতরংসিং সীতরংসিং (ক.), ৰীতরংসিং (সী. স্যা.)] ভাণুমং;
চন্দং যথা পন্নরসে, পরিপূরং [পারিপূরিং (সী. স্যা.)] উপাগতং.
৪২. অথস্স গত্তে দিস্ৰান, পরিপূরঞ্চ ব্যঞ্জনং;
একমন্তং ঠিতো হট্ঠো, মনোপঞ্হে অপুচ্ছথ.
৪৩. ‘‘আদিস্স জম্মনং ব্রূহি, গোত্তং ব্রূহি সলক্খণং;
মন্তেসু পারমিং ব্রূহি, কতি ৰাচেতি ব্রাহ্মণো’’.
৪৪. ‘‘ৰীসং ৰস্সসতং আযু, সো চ গোত্তেন বাৰরী;
তীণিস্স লক্খণা গত্তে, তিণ্ণং ৰেদান পারগূ.
৪৫. ‘‘লক্খণে ইতিহাসে চ, সনিঘণ্ডুসকেটুভে;
পঞ্চসতানি ৰাচেতি, সধম্মে পারমিং গতো’’.
৪৬. ‘‘লক্খণানং পৰিচযং, বাৰরিস্স নরুত্তম;
তণ্হচ্ছিদ [কঙ্খচ্ছিদ (ক.)] পকাসেহি, মা নো কঙ্খাযিতং অহু’’.
৪৭. ‘‘মুখং জিৰ্হায ছাদেতি, উণ্ণস্স ভমুকন্তরে;
কোসোহিতং ৰত্থগুয্হং, এৰং জানাহি মাণৰ’’.
৪৮. পুচ্ছঞ্হি কিঞ্চি অসুণন্তো, সুত্ৰা পঞ্হে ৰিযাকতে;
ৰিচিন্তেতি জনো সব্বো, ৰেদজাতো কতঞ্জলী.
৪৯. ‘‘কো নু দেৰো ৰা ব্রহ্মা ৰা, ইন্দো ৰাপি সুজম্পতি;
মনসা পুচ্ছিতে পঞ্হে, কমেতং পটিভাসতি.
৫০. ‘‘মুদ্ধং মুদ্ধাধিপাতঞ্চ, বাৰরী পরিপুচ্ছতি;
তং ব্যাকরোহি ভগৰা, কঙ্খং ৰিনয নো ইসে’’.
৫১. ‘‘অৰিজ্জা মুদ্ধাতি জানাহি, ৰিজ্জা মুদ্ধাধিপাতিনী;
সদ্ধাসতিসমাধীহি, ছন্দৰীরিযেন সংযুতা’’.
৫২. ততো ৰেদেন মহতা, সন্থম্ভেত্ৰান মাণৰো;
একংসং অজিনং কত্ৰা, পাদেসু সিরসা পতি.
৫৩. ‘‘বাৰরী ব্রাহ্মণো ভোতো, সহ সিস্সেহি মারিস;
উদগ্গচিত্তো সুমনো, পাদে ৰন্দতি চক্খুম’’.
৫৪. ‘‘সুখিতো বাৰরী হোতু, সহ সিস্সেহি ব্রাহ্মণো;
ত্ৰঞ্চাপি সুখিতো হোহি, চিরং জীৰাহি মাণৰ.
৫৫. ‘‘বাৰরিস্স চ তুয্হং ৰা, সব্বেসং সব্বসংসযং;
কতাৰকাসা পুচ্ছৰ্হো, যং কিঞ্চি মনসিচ্ছথ’’.
৫৬. সম্বুদ্ধেন কতোকাসো, নিসীদিত্ৰান পঞ্জলী;
অজিতো পঠমং পঞ্হং, তত্থ পুচ্ছি তথাগতং.
ৰত্থুগাথা নিট্ঠিতা.
১. অজিতমাণৰপুচ্ছা
৫৭. ‘‘কেনস্সু নিৰুতো লোকো, [ইচ্চাযস্মা অজিতো]
কেনস্সু নপ্পকাসতি;
কিস্সাভিলেপনং ব্রূসি, কিংসু তস্স মহব্ভযং’’.
৫৮. ‘‘অৰিজ্জায নিৰুতো লোকো, [অজিতাতি ভগৰা]
ৰেৰিচ্ছা পমাদা নপ্পকাসতি;
জপ্পাভিলেপনং ব্রূমি, দুক্খমস্স মহব্ভযং’’.
৫৯. ‘‘সৰন্তি সব্বধি সোতা, [ইচ্চাযস্মা অজিতো]
সোতানং কিং নিৰারণং;
সোতানং সংৰরং ব্রূহি, কেন সোতা পিধিয্যরে’’.
৬০. ‘‘যানি সোতানি লোকস্মিং, [অজিতাতি ভগৰা]
সতি তেসং নিৰারণং;
সোতানং সংৰরং ব্রূমি, পঞ্ঞাযেতে পিধিয্যরে’’.
৬১. ‘‘পঞ্ঞা চেৰ সতি চাপি [সতী চেৰ (সী.)], [ইচ্চাযস্মা অজিতো]
নামরূপঞ্চ মারিস;
এতং মে পুট্ঠো পব্রূহি, কত্থেতং উপরুজ্ঝতি’’.
৬২. ‘‘যমেতং পঞ্হং অপুচ্ছি, অজিত তং ৰদামি তে;
যত্থ নামঞ্চ রূপঞ্চ, অসেসং উপরুজ্ঝতি;
ৰিঞ্ঞাণস্স নিরোধেন, এত্থেতং উপরুজ্ঝতি’’.
৬৩. ‘‘যে চ সঙ্খাতধম্মাসে, যে চ সেখা [সেক্খা (ক.)] পুথূ ইধ;
তেসং মে নিপকো ইরিযং, পুট্ঠো পব্রূহি মারিস’’.
৬৪. ‘‘কামেসু নাভিগিজ্ঝেয্য, মনসানাৰিলো সিযা;
কুসলো সব্বধম্মানং, সতো ভিক্খু পরিব্বজে’’তি.
অজিতমাণৰপুচ্ছা পঠমা.
২. তিস্সমেত্তেয্যমাণৰপুচ্ছা
৬৫. ‘‘কোধ সন্তুসিতো লোকে, [ইচ্চাযস্মা তিস্সমেত্তেয্যো]
কস্স নো সন্তি ইঞ্জিতা;
কো উভন্তমভিঞ্ঞায, মজ্ঝে মন্তা ন লিপ্পতি [ন পিম্পতি (বহূসু)];
কং ব্রূসি মহাপুরিসোতি, কো ইধ সিব্বিনিমচ্চগা’’তি [সিব্বনিমচ্চগা (সী. স্যা.)].