নমো তস্স ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স

খুদ্দকনিকাযে

চূল়নিদ্দেসপাল়ি

পারাযনৰগ্গো

ৰত্থুগাথা

১. কোসলানং পুরা রম্মা, অগমা দক্খিণাপথং;

আকিঞ্চঞ্ঞং পত্থযানো, ব্রাহ্মণো মন্তপারগূ.

২. সো অস্সকস্স ৰিসযে, মল়কস্স [অল়কস্স (সু. নি. ৯৮৩) মুল়কস্স (স্যা.), মূল়্হকস্স (ক.)] সমাসনে [সমাসন্নে (ক.)];

ৰসি গোধাৰরীকূলে, উঞ্ছেন চ ফলেন চ.

৩. তস্সেৰ [তংযেৰ (ক.) অট্ঠকথা ওলোকেতব্বা] উপনিস্সায, গামো চ ৰিপুলো অহু;

ততো জাতেন আযেন, মহাযঞ্ঞমকপ্পযি.

৪. মহাযঞ্ঞং যজিত্ৰান, পুন পাৰিসি অস্সমং;

তস্মিং পটিপৰিট্ঠম্হি, অঞ্ঞো আগঞ্ছি ব্রাহ্মণো.

৫. উগ্ঘট্টপাদো তসিতো [তস্সিতো (ক.)], পঙ্কদন্তো রজস্সিরো;

সো চ নং উপসঙ্কম্ম, সতানি পঞ্চ যাচতি.

৬. তমেনং বাৰরী দিস্ৰা, আসনেন নিমন্তযি;

সুখঞ্চ কুসলং পুচ্ছি, ইদং ৰচনমব্রৰি [ৰচনমব্রুৰি (সী.)].

৭. ‘‘যং খো মম দেয্যধম্মং, সব্বং ৰিসজ্জিতং মযা;

অনুজানাহি মে ব্রহ্মে, নত্থি পঞ্চসতানি মে’’.

৮. ‘‘সচে মে যাচমানস্স, ভৰং নানুপদস্সতি [পদেস্সতি (ক.)];

সত্তমে দিৰসে তুয্হং, মুদ্ধা ফলতু সত্তধা’’.

৯. অভিসঙ্খরিত্ৰা কুহকো, ভেরৰং সো অকিত্তযি;

তস্স তং ৰচনং সুত্ৰা, বাৰরী দুক্খিতো অহু.

১০. উস্সুস্সতি অনাহারো, সোকসল্লসমপ্পিতো;

অথোপি এৰং চিত্তস্স, ঝানে ন রমতী মনো.

১১. উত্রস্তং দুক্খিতং দিস্ৰা, দেৰতা অত্থকামিনী;

বাৰরিং উপসঙ্কম্ম, ইদং ৰচনমব্রৰি.

১২. ‘‘ন সো মুদ্ধং পজানাতি, কুহকো সো ধনত্থিকো;

মুদ্ধনি মুদ্ধপাতে [মুদ্ধনিম্মুদ্ধপাতে (ক.)] ৰা, ঞাণং তস্স ন ৰিজ্জতি’’.

১৩. ‘‘ভোতী [ভোতি (ক.)] চরহি জানাতি, তং মে অক্খাহি পুচ্ছিতা;

মুদ্ধং মুদ্ধাধিপাতঞ্চ [মুদ্ধাতিপাতঞ্চ (ক.)], তং সুণোম ৰচো তৰ’’.

১৪. ‘‘অহম্পেতং ন জানামি, ঞাণং মেত্থ ন ৰিজ্জতি;

মুদ্ধনি মুদ্ধাধিপাতে চ, জিনানঞ্হেত্থ [জনানঞ্হেত্থ (ক.)] দস্সনং’’.

১৫. ‘‘অথ কো চরহি [যো চরতি (ক.)] জানাতি, অস্মিং পথৰিমণ্ডলে [পুথৰিমণ্ডলে (সী.)];

মুদ্ধং মুদ্ধাধিপাতঞ্চ, তং মে অক্খাহি দেৰতে’’.

১৬. ‘‘পুরা কপিলৰত্থুম্হা, নিক্খন্তো লোকনাযকো;

অপচ্চো ওক্কাকরাজস্স, সক্যপুত্তো পভঙ্করো.

১৭. ‘‘সো হি ব্রাহ্মণ সম্বুদ্ধো, সব্বধম্মান পারগূ;

সব্বাভিঞ্ঞাবলপ্পত্তো [ফলপ্পত্তো (ক.)], সব্বধম্মেসু চক্খুমা;

সব্বকম্মক্খযং পত্তো, ৰিমুত্তো উপধিক্খযে.

১৮. ‘‘বুদ্ধো সো ভগৰা লোকে, ধম্মং দেসেতি চক্খুমা;

তং ত্ৰং গন্ত্ৰান পুচ্ছস্সু, সো তে তং ব্যাকরিস্সতি’’.

১৯. সম্বুদ্ধোতি ৰচো সুত্ৰা, উদগ্গো বাৰরী অহু;

সোকস্স তনুকো আসি, পীতিঞ্চ ৰিপুলং লভি.

২০. সো বাৰরী অত্তমনো উদগ্গো, তং দেৰতং পুচ্ছতি ৰেদজাতো;

‘‘কতমম্হি গামে নিগমম্হি ৰা পন, কতমম্হি ৰা জনপদে লোকনাথো;

যত্থ গন্ত্ৰান পস্সেমু, সম্বুদ্ধং দ্ৰিপদুত্তমং’’.

২১. ‘‘সাৰত্থিযং কোসলমন্দিরে জিনো, পহূতপঞ্ঞো ৰরভূরিমেধসো;

সো সক্যপুত্তো ৰিধুরো অনাসৰো, মুদ্ধাধিপাতস্স ৰিদূ নরাসভো’’.

২২. ততো আমন্তযী সিস্সে, ব্রাহ্মণে মন্তপারগূ [পারগে (স্যা.)];

‘‘এথ মাণৰা অক্খিস্সং, সুণাথ ৰচনং মম.

২৩. ‘‘যস্সেসো দুল্লভো লোকে, পাতুভাৰো অভিণ্হসো;

স্ৰাজ্জ লোকম্হি উপ্পন্নো, সম্বুদ্ধো ইতি ৰিস্সুতো;

খিপ্পং গন্ত্ৰান সাৰত্থিং, পস্সৰ্হো দ্ৰিপদুত্তমং’’.

২৪. ‘‘কথং চরহি জানেমু, দিস্ৰা বুদ্ধোতি ব্রাহ্মণ;

অজানতং নো পব্রূহি, যথা জানেমু তং মযং’’.

২৫. ‘‘আগতানি হি মন্তেসু, মহাপুরিসলক্খণা;

দ্ৰত্তিংসানি চ ব্যাক্খাতা, সমত্তা অনুপুব্বসো.

২৬. ‘‘যস্সেতে হোন্তি গত্তেসু, মহাপুরিসলক্খণা;

দ্ৰেযেৰ তস্স গতিযো, ততিযা হি ন ৰিজ্জতি.

২৭. ‘‘সচে অগারং আৰসতি, ৰিজেয্য পথৰিং ইমং;

অদণ্ডেন অসত্থেন, ধম্মেন অনুসাসতি.

২৮. ‘‘সচে চ সো পব্বজতি, অগারা অনগারিযং;

ৰিৰট্টচ্ছদো [ৰিৰত্তচ্ছদ্দো (সী.)] সম্বুদ্ধো, অরহা ভৰতি অনুত্তরো.

২৯. ‘‘জাতিং গোত্তঞ্চ লক্খণং, মন্তে সিস্সে পুনাপরে;

মুদ্ধং মুদ্ধাধিপাতঞ্চ, মনসাযেৰ পুচ্ছথ.

৩০. ‘‘অনাৰরণদস্সাৰী, যদি বুদ্ধো ভৰিস্সতি;

মনসা পুচ্ছিতে পঞ্হে, ৰাচায ৰিসজ্জিস্সতি’’ [ৰিস্সজিস্সতি (ক.)].

৩১. বাৰরিস্স ৰচো সুত্ৰা, সিস্সা সোল়স ব্রাহ্মণা;

অজিতো তিস্সমেত্তেয্যো, পুণ্ণকো অথ মেত্তগূ.

৩২. ধোতকো উপসীৰো চ, নন্দো চ অথ হেমকো;

তোদেয্য-কপ্পা দুভযো, জতুকণ্ণী চ পণ্ডিতো.

৩৩. ভদ্রাৰুধো উদযো চ, পোসালো চাপি ব্রাহ্মণো;

মোঘরাজা চ মেধাৰী, পিঙ্গিযো চ মহাইসি.

৩৪. পচ্চেকগণিনো সব্বে, সব্বলোকস্স ৰিস্সুতা;

ঝাযী ঝানরতা ধীরা, পুব্বৰাসনৰাসিতা.

৩৫. বাৰরিং অভিৰাদেত্ৰা, কত্ৰা চ নং পদক্খিণং;

জটাজিনধরা সব্বে, পক্কামুং উত্তরামুখা.

৩৬. মল়কস্স পতিট্ঠানং, পুরমাহিস্সতিং [পুরমাহিযতি (ক.)] তদা [সদা (ক.)];

উজ্জেনিঞ্চাপি গোনদ্ধং, ৰেদিসং ৰনসৰ্হযং.

৩৭. কোসম্বিঞ্চাপি সাকেতং, সাৰত্থিঞ্চ পুরুত্তমং;

সেতব্যং কপিলৰত্থুং, কুসিনারঞ্চ মন্দিরং.

৩৮. পাৰঞ্চ ভোগনগরং, ৰেসালিং মাগধং পুরং;

পাসাণকং চেতিযঞ্চ, রমণীযং মনোরমং.

৩৯. তসিতোৰুদকং সীতং, মহালাভংৰ ৰাণিজো;

ছাযং ঘম্মাভিতত্তোৰ তুরিতা পব্বতমারুহুং.

৪০. ভগৰা তম্হি সমযে, ভিক্খুসঙ্ঘপুরক্খতো;

ভিক্খূনং ধম্মং দেসেতি, সীহোৰ নদতী ৰনে.

৪১. অজিতো অদ্দস বুদ্ধং, পীতরংসিংৰ [জিতরংসিং সীতরংসিং (ক.), ৰীতরংসিং (সী. স্যা.)] ভাণুমং;

চন্দং যথা পন্নরসে, পরিপূরং [পারিপূরিং (সী. স্যা.)] উপাগতং.

৪২. অথস্স গত্তে দিস্ৰান, পরিপূরঞ্চ ব্যঞ্জনং;

একমন্তং ঠিতো হট্ঠো, মনোপঞ্হে অপুচ্ছথ.

৪৩. ‘‘আদিস্স জম্মনং ব্রূহি, গোত্তং ব্রূহি সলক্খণং;

মন্তেসু পারমিং ব্রূহি, কতি ৰাচেতি ব্রাহ্মণো’’.

৪৪. ‘‘ৰীসং ৰস্সসতং আযু, সো চ গোত্তেন বাৰরী;

তীণিস্স লক্খণা গত্তে, তিণ্ণং ৰেদান পারগূ.

৪৫. ‘‘লক্খণে ইতিহাসে চ, সনিঘণ্ডুসকেটুভে;

পঞ্চসতানি ৰাচেতি, সধম্মে পারমিং গতো’’.

৪৬. ‘‘লক্খণানং পৰিচযং, বাৰরিস্স নরুত্তম;

তণ্হচ্ছিদ [কঙ্খচ্ছিদ (ক.)] পকাসেহি, মা নো কঙ্খাযিতং অহু’’.

৪৭. ‘‘মুখং জিৰ্হায ছাদেতি, উণ্ণস্স ভমুকন্তরে;

কোসোহিতং ৰত্থগুয্হং, এৰং জানাহি মাণৰ’’.

৪৮. পুচ্ছঞ্হি কিঞ্চি অসুণন্তো, সুত্ৰা পঞ্হে ৰিযাকতে;

ৰিচিন্তেতি জনো সব্বো, ৰেদজাতো কতঞ্জলী.

৪৯. ‘‘কো নু দেৰো ৰা ব্রহ্মা ৰা, ইন্দো ৰাপি সুজম্পতি;

মনসা পুচ্ছিতে পঞ্হে, কমেতং পটিভাসতি.

৫০. ‘‘মুদ্ধং মুদ্ধাধিপাতঞ্চ, বাৰরী পরিপুচ্ছতি;

তং ব্যাকরোহি ভগৰা, কঙ্খং ৰিনয নো ইসে’’.

৫১. ‘‘অৰিজ্জা মুদ্ধাতি জানাহি, ৰিজ্জা মুদ্ধাধিপাতিনী;

সদ্ধাসতিসমাধীহি, ছন্দৰীরিযেন সংযুতা’’.

৫২. ততো ৰেদেন মহতা, সন্থম্ভেত্ৰান মাণৰো;

একংসং অজিনং কত্ৰা, পাদেসু সিরসা পতি.

৫৩. ‘‘বাৰরী ব্রাহ্মণো ভোতো, সহ সিস্সেহি মারিস;

উদগ্গচিত্তো সুমনো, পাদে ৰন্দতি চক্খুম’’.

৫৪. ‘‘সুখিতো বাৰরী হোতু, সহ সিস্সেহি ব্রাহ্মণো;

ত্ৰঞ্চাপি সুখিতো হোহি, চিরং জীৰাহি মাণৰ.

৫৫. ‘‘বাৰরিস্স চ তুয্হং ৰা, সব্বেসং সব্বসংসযং;

কতাৰকাসা পুচ্ছৰ্হো, যং কিঞ্চি মনসিচ্ছথ’’.

৫৬. সম্বুদ্ধেন কতোকাসো, নিসীদিত্ৰান পঞ্জলী;

অজিতো পঠমং পঞ্হং, তত্থ পুচ্ছি তথাগতং.

ৰত্থুগাথা নিট্ঠিতা.

১. অজিতমাণৰপুচ্ছা

৫৭. ‘‘কেনস্সু নিৰুতো লোকো, [ইচ্চাযস্মা অজিতো]

কেনস্সু নপ্পকাসতি;

কিস্সাভিলেপনং ব্রূসি, কিংসু তস্স মহব্ভযং’’.

৫৮. ‘‘অৰিজ্জায নিৰুতো লোকো, [অজিতাতি ভগৰা]

ৰেৰিচ্ছা পমাদা নপ্পকাসতি;

জপ্পাভিলেপনং ব্রূমি, দুক্খমস্স মহব্ভযং’’.

৫৯. ‘‘সৰন্তি সব্বধি সোতা, [ইচ্চাযস্মা অজিতো]

সোতানং কিং নিৰারণং;

সোতানং সংৰরং ব্রূহি, কেন সোতা পিধিয্যরে’’.

৬০. ‘‘যানি সোতানি লোকস্মিং, [অজিতাতি ভগৰা]

সতি তেসং নিৰারণং;

সোতানং সংৰরং ব্রূমি, পঞ্ঞাযেতে পিধিয্যরে’’.

৬১. ‘‘পঞ্ঞা চেৰ সতি চাপি [সতী চেৰ (সী.)], [ইচ্চাযস্মা অজিতো]

নামরূপঞ্চ মারিস;

এতং মে পুট্ঠো পব্রূহি, কত্থেতং উপরুজ্ঝতি’’.

৬২. ‘‘যমেতং পঞ্হং অপুচ্ছি, অজিত তং ৰদামি তে;

যত্থ নামঞ্চ রূপঞ্চ, অসেসং উপরুজ্ঝতি;

ৰিঞ্ঞাণস্স নিরোধেন, এত্থেতং উপরুজ্ঝতি’’.

৬৩. ‘‘যে চ সঙ্খাতধম্মাসে, যে চ সেখা [সেক্খা (ক.)] পুথূ ইধ;

তেসং মে নিপকো ইরিযং, পুট্ঠো পব্রূহি মারিস’’.

৬৪. ‘‘কামেসু নাভিগিজ্ঝেয্য, মনসানাৰিলো সিযা;

কুসলো সব্বধম্মানং, সতো ভিক্খু পরিব্বজে’’তি.

অজিতমাণৰপুচ্ছা পঠমা.

২. তিস্সমেত্তেয্যমাণৰপুচ্ছা

৬৫. ‘‘কোধ সন্তুসিতো লোকে, [ইচ্চাযস্মা তিস্সমেত্তেয্যো]

কস্স নো সন্তি ইঞ্জিতা;

কো উভন্তমভিঞ্ঞায, মজ্ঝে মন্তা ন লিপ্পতি [ন পিম্পতি (বহূসু)];

কং ব্রূসি মহাপুরিসোতি, কো ইধ সিব্বিনিমচ্চগা’’তি [সিব্বনিমচ্চগা (সী. স্যা.)].