৭. নন্দমাণৰপুচ্ছানিদ্দেসো
৪৬. সন্তি লোকে মুনযো, [ইচ্চাযস্মা নন্দো]
জনা ৰদন্তি তযিদং কথংসু;
ঞাণূপপন্নং মুনি নো ৰদন্তি, উদাহু ৰে জীৰিতেনূপপন্নং [জীৰিকেনূপপন্নং (স্যা.)] .
সন্তি লোকে মুনযোতি. সন্তীতি সন্তি সংৰিজ্জন্তি অত্থি উপলব্ভন্তি. লোকেতি অপাযলোকে…পে… আযতনলোকে. মুনযোতি মুনিনামকা আজীৰকা নিগণ্ঠা জটিলা তাপসা. (দেৰা লোকে মুনযোতি সঞ্জানন্তি, ন চ তে মুনযো) [( ) এত্থন্তরে পাঠো নত্থি স্যা. পোত্থকে] তি. সন্তি লোকে মুনযো. ইচ্চাযস্মা নন্দোতি. ইচ্চাতি পদসন্ধি…পে…. আযস্মাতি পিযৰচনং…পে…. নন্দোতি তস্স ব্রাহ্মণস্স নামং…পে… অভিলাপোতি – ইচ্চাযস্মা নন্দো.
জনা ৰদন্তি তযিদং কথংসূতি. জনাতি খত্তিযা চ ব্রাহ্মণা চ ৰেস্সা চ সুদ্দা চ গহট্ঠা চ পব্বজিতা চ দেৰা চ মনুস্সা চ. ৰদন্তীতি কথেন্তি ভণন্তি দীপযন্তি ৰোহরন্তি. তযিদং কথংসূতি সংসযপুচ্ছা ৰিমতিপুচ্ছা দ্ৰেল়্হকপুচ্ছা অনেকংসপুচ্ছা ‘‘এৰং নু খো, ন নু খো, কিং নু খো, কথং নু খো’’তি – জনা ৰদন্তি তযিদং কথংসু.
ঞাণূপপন্নং মুনি নো ৰদন্তীতি. অট্ঠ সমাপত্তিঞাণেন ৰা পঞ্চাভিঞ্ঞাঞাণেন ৰা উপেতং সমুপেতং উপাগতং সমুপাগতং উপপন্নং সমুপপন্নং সমন্নাগতং মুনিং ৰদন্তি কথেন্তি ভণন্তি দীপযন্তি ৰোহরন্তীতি – ঞাণূপপন্নং মুনি নো ৰদন্তি.
উদাহু ৰে জীৰিতেনূপপন্নন্তি উদাহু অনেকৰিৰিধঅতিপরমদুক্করকারিকলূখজীৰিতানুযোগেন উপেতং সমুপেতং উপাগতং সমুপাগতং উপপন্নং সমুপপন্নং সমন্নাগতং মুনিং ৰদন্তি কথেন্তি ভণন্তি দীপযন্তি ৰোহরন্তীতি – উদাহু ৰে জীৰিতেনূপপন্নং. তেনাহ সো ব্রাহ্মণো –
‘‘সন্তি লোকে মুনযো, [ইচ্চাযস্মা নন্দো]
জনা ৰদন্তি তযিদং কথংসু;
ঞাণূপপন্নং মুনি নো ৰদন্তি, উদাহু ৰে জীৰিতেনূপপন্ন’’ন্তি.
৪৭. ন দিট্ঠিযা ন সুতিযা ন ঞাণেন,
মুনীধ নন্দ কুসলা ৰদন্তি;
ৰিসেনিকত্ৰা [ৰিসেনিংকত্ৰা (ক.) মহানি. ৬৮] অনীঘা নিরাসা, চরন্তি যে তে মুনযোতি ব্রূমি.
ন দিট্ঠিযা ন সুতিযা ন ঞাণেনাতি. ন দিট্ঠিযাতি ন দিট্ঠসুদ্ধিযা. ন সুতিযাতি ন সুতসুদ্ধিযা. ন ঞাণেনাতি নপি অট্ঠসমাপত্তিঞাণেন নপি পঞ্চাভিঞ্ঞাঞাণেন নপি মিচ্ছাঞাণেনাতি – ন দিট্ঠিযা ন সুতিযা ন ঞাণেন.
মুনীধ নন্দ কুসলা ৰদন্তীতি. কুসলাতি যে তে খন্ধকুসলা ধাতুকুসলা আযতনকুসলা পটিচ্চসমুপ্পাদকুসলা সতিপট্ঠানকুসলা সম্মপ্পধানকুসলা ইদ্ধিপাদকুসলা ইন্দ্রিযকুসলা বলকুসলা বোজ্ঝঙ্গকুসলা মগ্গকুসলা ফলকুসলা নিব্বানকুসলা দিট্ঠসুদ্ধিযা ৰা সুতসুদ্ধিযা ৰা অট্ঠসমাপত্তিঞাণেন ৰা পঞ্চাভিঞ্ঞাঞাণেন ৰা মিচ্ছাঞাণেন ৰা দিট্ঠেন ৰা সুতেন ৰা উপেতং সমুপেতং উপাগতং সমুপাগতং উপপন্নং সমুপপন্নং সমন্নাগতং মুনিং ন ৰদন্তি ন কথেন্তি ন ভণন্তি ন দীপযন্তি ন ৰোহরন্তীতি – মুনীধ নন্দ কুসলা ৰদন্তি.
ৰিসেনিকত্ৰা অনীঘা নিরাসা, চরন্তি যে তে মুনযোতি ব্রূমীতি সেনা ৰুচ্চতি মারসেনা, কাযদুচ্চরিতং মারসেনা, ৰচীদুচ্চরিতং মারসেনা, মনোদুচ্চরিতং মারসেনা, রাগো মারসেনা, দোসো মারসেনা, মোহো মারসেনা, কোধো…পে… উপনাহো… মক্খো… পল়াসো… ইস্সা… মচ্ছরিযং… মাযা… সাঠেয্যং… থম্ভো… সারম্ভো… মানো… অতিমানো… মদো… পমাদো… সব্বে কিলেসা সব্বে দুচ্চরিতা সব্বে দরথা সব্বে পরিল়াহা সব্বে সন্তাপা সব্বাকুসলাভিসঙ্খারা মারসেনা. ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা –
‘‘কামা তে পঠমা সেনা, দুতিযা অরতি ৰুচ্চতি;
ততিযা খুপ্পিপাসা তে, চতুত্থী তণ্হা পৰুচ্চতি.
‘‘পঞ্চমং থিনমিদ্ধং তে, ছট্ঠা ভীরূ পৰুচ্চতি;
সত্তমী ৰিচিকিচ্ছা তে, মক্খো থম্ভো তে অট্ঠমো;
লাভো সিলোকো সক্কারো, মিচ্ছালদ্ধো চ যো যসো.
‘‘যো চত্তানং সমুক্কংসে, পরে চ অৰজানাতি;
এসা নমুচি তে সেনা [এসা তে নমুচি সেনা (স্যা. ক.) সু. নি. ৪৪১], কণ্হস্সাভিপ্পহারিনী;
ন নং অসূরো জিনাতি, জেত্ৰা চ লভতে সুখ’’ন্তি.
যতো চতূহি অরিযমগ্গেহি সব্বা চ মারসেনা সব্বে চ পটিসেনিকরা [ৰিসেনিংকত্ৰা (ক.) মহানি. ৬৮] কিলেসা জিতা চ পরাজিতা চ ভগ্গা ৰিপ্পলুগ্গা [ৰিপ্পলুগ্গতা (স্যা.) পস্স মহানি. ২৮] পরম্মুখা, তেন ৰুচ্চন্তি ৰিসেনিকত্ৰা. অনীঘাতি রাগো নীঘো, দোসো নীঘো, মোহো নীঘো, কোধো নীঘো, উপনাহো নীঘো…পে… সব্বাকুসলাভিসঙ্খারা নীঘা. যেসং এতে নীঘা পহীনা সমুচ্ছিন্না ৰূপসন্তা পটিপ্পস্সদ্ধা অভব্বুপ্পত্তিকা ঞাণগ্গিনা দড্ঢা তে ৰুচ্চন্তি অনীঘা. নিরাসাতি আসা ৰুচ্চতি তণ্হা. যো রাগো সারাগো…পে… অৰিজ্জা লোভো অকুসলমূলং. যেসং এসা আসা তণ্হা পহীনা সমুচ্ছিন্না ৰূপসন্তা পটিপ্পস্সদ্ধা অভব্বুপ্পত্তিকা ঞাণগ্গিনা দড্ঢা, তে ৰুচ্চন্তি নিরাসা অরহন্তো খীণাসৰা. ৰিসেনিকত্ৰা অনীঘা নিরাসা, চরন্তি যে তে মুনযোতি ব্রূমীতি যে তে ৰিসেনিকত্ৰাৰ অনীঘা চ নিরাসা চ চরন্তি ৰিহরন্তি ইরিযন্তি ৰত্তেন্তি পালেন্তি যপেন্তি যাপেন্তি, তে লোকে মুনযোতি ব্রূমি আচিক্খামি দেসেমি পঞ্ঞপেমি পট্ঠপেমি ৰিৰরামি ৰিভজামি উত্তানীকরোমি পকাসেমীতি – ৰিসেনিকত্ৰা অনীঘা নিরাসা, চরন্তি যে তে মুনযোতি ব্রূমি. তেনাহ ভগৰা –
‘‘ন দিট্ঠিযা ন সুতিযা ন ঞাণেন, মুনীধ নন্দ কুসলা ৰদন্তি;
ৰিসেনিকত্ৰা অনীঘা নিরাসা, চরন্তি যে তে মুনযোতি ব্রূমী’’তি.
৪৮. যে কেচিমে সমণব্রাহ্মণাসে, [ইচ্চাযস্মা নন্দো]
দিট্ঠস্সুতেনাপি ৰদন্তি সুদ্ধিং;
সীলব্বতেনাপি ৰদন্তি সুদ্ধিং, অনেকরূপেন ৰদন্তি সুদ্ধিং.
কচ্চিস্সু তে ভগৰা তত্থ যতা চরন্তা, অতারু জাতিঞ্চ জরঞ্চ মারিস;
পুচ্ছামি তং ভগৰা ব্রূহি মেতং.
যে কেচিমে সমণব্রাহ্মণাসেতি. যে কেচীতি সব্বেন সব্বং সব্বথা সব্বং অসেসং নিস্সেসং পরিযাদিযনৰচনমেতং – যে কেচীতি. সমণাতি যে কেচি ইতো বহিদ্ধা পব্বজ্জূপগতা পরিব্বাজকসমাপন্না. ব্রাহ্মণাতি যে কেচি ভোৰাদিকাতি – যে কেচিমে সমণব্রাহ্মণাসে. ইচ্চাযস্মা নন্দোতি. ইচ্চাতি পদসন্ধি…পে…. আযস্মাতি পিযৰচনং…পে…. নন্দোতি. তস্স ব্রাহ্মণস্স নামং…পে… অভিলাপোতি – ইচ্চাযস্মা নন্দো.
দিট্ঠস্সুতেনাপি ৰদন্তি সুদ্ধিন্তি দিট্ঠেনপি সুদ্ধিং ৰিসুদ্ধিং পরিসুদ্ধিং মুত্তিং ৰিমুত্তিং পরিমুত্তিং ৰদন্তি কথেন্তি ভণন্তি দীপযন্তি ৰোহরন্তি; সুতেনপি সুদ্ধিং ৰিসুদ্ধিং পরিসুদ্ধিং মুত্তিং ৰিমুত্তিং পরিমুত্তিং ৰদন্তি কথেন্তি ভণন্তি দীপযন্তি ৰোহরন্তি; দিট্ঠস্সুতেনপি সুদ্ধিং ৰিসুদ্ধিং পরিসুদ্ধিং মুত্তিং ৰিমুত্তিং পরিমুত্তিং ৰদন্তি কথেন্তি ভণন্তি দীপযন্তি ৰোহরন্তীতি – দিট্ঠস্সুতেনাপি ৰদন্তি সুদ্ধিং.
সীলব্বতেনাপি ৰদন্তি সুদ্ধিন্তি সীলেনপি সুদ্ধিং ৰিসুদ্ধিং পরিসুদ্ধিং মুত্তিং ৰিমুত্তিং পরিমুত্তিং ৰদন্তি কথেন্তি ভণন্তি দীপযন্তি ৰোহরন্তি; ৰতেনপি সুদ্ধিং ৰিসুদ্ধিং পরিসুদ্ধিং মুত্তিং ৰিমুত্তিং পরিমুত্তিং ৰদন্তি কথেন্তি ভণন্তি দীপযন্তি ৰোহরন্তি; সীলব্বতেনাপি সুদ্ধিং ৰিসুদ্ধিং পরিসুদ্ধিং মুত্তিং ৰিমুত্তিং পরিমুত্তিং ৰদন্তি কথেন্তি ভণন্তি দীপযন্তি ৰোহরন্তীতি – সীলব্বতেনাপি ৰদন্তি সুদ্ধিং.
অনেকরূপেন ৰদন্তি সুদ্ধিন্তি অনেকৰিধকোতূহলমঙ্গলেন [অনেকৰিধৰত্ত কুতূহলমঙ্গলেন (স্যা.)] সুদ্ধিং ৰিসুদ্ধিং পরিসুদ্ধিং মুত্তিং ৰিমুত্তিং পরিমুত্তিং ৰদন্তি কথেন্তি ভণন্তি দীপযন্তি ৰোহরন্তীতি – অনেকরূপেন ৰদন্তি সুদ্ধিং.
কচ্চিসু তে ভগৰা তত্থ যতা চরন্তাতি. কচ্চিস্সূতি সংসযপুচ্ছা ৰিমতিপুচ্ছা দ্ৰেল়্হকপুচ্ছা অনেকংসপুচ্ছা, ‘‘এৰং নু খো, ন নু খো, কিং নু খো, কথং নু খো’’তি – কচ্চিস্সু. তেতি দিট্ঠিগতিকা. ভগৰাতি গারৰাধিৰচনমেতং…পে… সচ্ছিকা পঞ্ঞত্তি, যদিদং ভগৰাতি – কচ্চিস্সু তে ভগৰা. তত্থ যতা চরন্তাতি. তত্থাতি সকায দিট্ঠিযা সকায খন্তিযা সকায রুচিযা সকায লদ্ধিযা. যতাতি যত্তা পটিযত্তা [যতা পটিযতা (স্যা.)] গুত্তা গোপিতা রক্খিতা সংৰুতা. চরন্তাতি চরন্তা ৰিহরন্তা ইরিযন্তা ৰত্তেন্তা পালেন্তা যপেন্তা যাপেন্তাতি – কচ্চিস্সু তে ভগৰা তত্থ যতা চরন্তা.
অতারু জাতিঞ্চ জরঞ্চ মারিসাতি জাতিজরামরণং অতরিংসু উত্তরিংসু পতরিংসু সমতিক্কমিংসু ৰীতিৰত্তিংসু. মারিসাতি পিযৰচনং গরুৰচনং সগারৰসপ্পতিস্সাধিৰচনমেতং – মারিসাতি – অতারু জাতিঞ্চ জরঞ্চ মারিস.
পুচ্ছামি তং ভগৰা ব্রূহি মেতন্তি. পুচ্ছামি তন্তি পুচ্ছামি তং যাচামি তং অজ্ঝেসামি তং, কথযস্সু মেতি পুচ্ছামি তং. ভগৰাতি…পে… সচ্ছিকা পঞ্ঞত্তি, যদিদং ভগৰাতি. ব্রূহি মেতন্তি ব্রূহি আচিক্খাহি দেসেহি পঞ্ঞপেহি পট্ঠপেহি ৰিৰরাহি ৰিভজাহি উত্তানীকরোহি পকাসেহীতি – পুচ্ছামি তং ভগৰা ব্রূহি মেতং. তেনাহ সো ব্রাহ্মণো –
‘‘যে কেচিমে সমণব্রাহ্মণাসে, [ইচ্চাযস্মা নন্দো]
দিট্ঠস্সুতেনাপি ৰদন্তি সুদ্ধিং;
সীলব্বতেনাপি ৰদন্তি সুদ্ধিং, অনেকরূপেন ৰদন্তি সুদ্ধিং.
‘‘কচ্চিস্সু তে ভগৰা তত্থ যতা চরন্তা,
অতারু জাতিঞ্চ জরঞ্চ মারিস;
পুচ্ছামি তং ভগৰা ব্রূহি মেত’’ন্তি.
৪৯. যে কেচিমে সমণব্রাহ্মণাসে, [নন্দাতি ভগৰা]
দিট্ঠস্সুতেনাপি ৰদন্তি সুদ্ধিং;
সীলব্বতেনাপি ৰদন্তি সুদ্ধিং, অনেকরূপেন ৰদন্তি সুদ্ধিং;
কিঞ্চাপি তে তত্থ যতা চরন্তি, নাতরিংসু জাতিজরন্তি ব্রূমি.
যে কেচিমে সমণব্রাহ্মণাসেতি. যে কেচীতি সব্বেন সব্বং সব্বথা সব্বং অসেসং নিস্সেসং পরিযাদিযনৰচনমেতং – যে কেচীতি. সমণাতি যে কেচি ইতো বহিদ্ধা পব্বজ্জূপগতা পরিব্বাজকসমাপন্না. ব্রাহ্মণাতি যে কেচি ভোৰাদিকাতি – যে কেচিমে সমণব্রাহ্মণাসে. নন্দাতি ভগৰাতি. নন্দাতি ভগৰা তং ব্রাহ্মণং নামেন আলপতি. ভগৰাতি গারৰাধিৰচনমেতং…পে… সচ্ছিকা পঞ্ঞত্তি, যদিদং ভগৰাতি – নন্দাতি ভগৰা.
দিট্ঠস্সুতেনাপি ৰদন্তি সুদ্ধিন্তি দিট্ঠেনপি সুদ্ধিং ৰিসুদ্ধিং পরিসুদ্ধিং মুত্তিং ৰিমুত্তিং পরিমুত্তিং ৰদন্তি কথেন্তি ভণন্তি দীপযন্তি ৰোহরন্তি; সুতেনপি সুদ্ধিং…পে… দিট্ঠস্সুতেনপি সুদ্ধিং ৰিসুদ্ধিং পরিসুদ্ধিং মুত্তিং ৰিমুত্তিং পরিমুত্তিং ৰদন্তি কথেন্তি ভণন্তি দীপযন্তি ৰোহরন্তীতি – দিট্ঠস্সুতেনাপি ৰদন্তি সুদ্ধিং.
সীলব্বতেনাপি ৰদন্তি সুদ্ধিন্তি সীলেনপি সুদ্ধিং ৰিসুদ্ধিং পরিসুদ্ধিং মুত্তিং ৰিমুত্তিং পরিমুত্তিং ৰদন্তি কথেন্তি ভণন্তি দীপযন্তি ৰোহরন্তি; ৰতেনপি সুদ্ধিং…পে… ৰোহরন্তি; সীলব্বতেনাপি সুদ্ধিং ৰিসুদ্ধিং পরিসুদ্ধিং মুত্তিং ৰিমুত্তিং পরিমুত্তিং ৰদন্তি কথেন্তি ভণন্তি দীপযন্তি ৰোহরন্তীতি – সীলব্বতেনাপি ৰদন্তি সুদ্ধিং.
অনেকরূপেন ৰদন্তি সুদ্ধিন্তি অনেকৰিধকোতূহলমঙ্গলেন সুদ্ধিং ৰিসুদ্ধিং পরিসুদ্ধিং মুত্তিং ৰিমুত্তিং পরিমুত্তিং ৰদন্তি কথেন্তি ভণন্তি দীপযন্তি ৰোহরন্তীতি – অনেকরূপেন ৰদন্তি সুদ্ধিং.
কিঞ্চাপি তে তত্থ যতা চরন্তীতি. কিঞ্চাপীতি পদসন্ধি পদসংসগ্গো পদপারিপূরী অক্খরসমৰাযো ব্যঞ্জনসিলিট্ঠতা পদানুপুব্বতাপেতং – কিঞ্চাপীতি. তেতি দিট্ঠিগতিকা. তত্থাতি সকায দিট্ঠিযা সকায খন্তিযা সকায রুচিযা সকায লদ্ধিযা. যতাতি যত্তা পটিযত্তা গুত্তা গোপিতা রক্খিতা সংৰুতা. চরন্তীতি চরন্তি ৰিহরন্তি ইরিযন্তি ৰত্তেন্তি পালেন্তি যপেন্তি যাপেন্তীতি – কিঞ্চাপি তে তত্থ যতা চরন্তি.
নাতরিংসু জাতিজরন্তি ব্রূমীতি জাতিজরামরণং ন তরিংসু ন উত্তরিংসু ন পতরিংসু ন সমতিক্কমিংসু ন ৰীতিৰত্তিংসু, জাতিজরামরণা অনিক্খন্তা অনিস্সটা অনতিক্কন্তা অসমতিক্কন্তা অৰীতিৰত্তা, অন্তোজাতিজরামরণে পরিৰত্তেন্তি, অন্তোসংসারপথে পরিৰত্তেন্তি, জাতিযা অনুগতা, জরায অনুসটা, ব্যাধিনা অভিভূতা, মরণেন অব্ভাহতা অতাণা অলেণা অসরণা অসরণীভূতাতি ব্রূমি আচিক্খামি দেসেমি পঞ্ঞপেমি পট্ঠপেমি ৰিৰরামি ৰিভজামি উত্তানীকরোমি পকাসেমীতি – নাতরিংসু জাতিজরন্তি ব্রূমি. তেনাহ ভগৰা –
‘‘যে কেচিমে সমণব্রাহ্মণাসে, [নন্দাতি ভগৰা]
দিট্ঠস্সুতেনাপি ৰদন্তি সুদ্ধিং;
সীলব্বতেনাপি ৰদন্তি সুদ্ধিং, অনেকরূপেন ৰদন্তি সুদ্ধিং;
কিঞ্চাপি তে তত্থ যতা চরন্তি, নাতরিংসু জাতিজরন্তি ব্রূমী’’তি.
৫০. যে কেচিমে সমণব্রাহ্মণাসে, [ইচ্চাযস্মা নন্দো]
দিট্ঠস্সুতেনাপি ৰদন্তি সুদ্ধিং;
সীলব্বতেনাপি ৰদন্তি সুদ্ধিং, অনেকরূপেন ৰদন্তি সুদ্ধিং.
তে চে মুনী ব্রূসি অনোঘতিণ্ণে, অথ কো চরহি দেৰমনুস্সলোকে;
অতারি জাতিঞ্চ জরঞ্চ মারিস, পুচ্ছামি তং ভগৰা ব্রূহি মেতং.
যে কেচিমে সমণব্রাহ্মণাসেতি. যে কেচীতি সব্বেন সব্বং সব্বথা সব্বং অসেসং নিস্সেসং পরিযাদিযনৰচনমেতং – যে কেচীতি. সমণাতি যে কেচি ইতো বহিদ্ধা পব্বজ্জূপগতা পরিব্বাজকসমাপন্না. ব্রাহ্মণাতি যে কেচি ভোৰাদিকাতি – যে কেচিমে সমণব্রাহ্মণাসে. ইচ্চাযস্মা নন্দোতি. ইচ্চাতি পদসন্ধি…পে… ইচ্চাযস্মা নন্দো.
দিট্ঠস্সুতেনাপি ৰদন্তি সুদ্ধিন্তি দিট্ঠেনপি সুদ্ধিং ৰিসুদ্ধিং পরিসুদ্ধিং মুত্তিং ৰিমুত্তিং পরিমুত্তিং ৰদন্তি কথেন্তি ভণন্তি দীপযন্তি ৰোহরন্তি; সুতেনাপি সুদ্ধিং…পে… দিট্ঠস্সুতেনাপি সুদ্ধিং ৰিসুদ্ধিং পরিসুদ্ধিং মুত্তিং ৰিমুত্তিং পরিমুত্তিং ৰদন্তি কথেন্তি ভণন্তি দীপযন্তি ৰোহরন্তীতি – দিট্ঠস্সুতেনাপি ৰদন্তি সুদ্ধিং.
সীলব্বতেনাপি ৰদন্তি সুদ্ধিন্তি সীলেনাপি সুদ্ধিং ৰিসুদ্ধিং পরিসুদ্ধিং মুত্তিং ৰিমুত্তিং পরিমুত্তিং ৰদন্তি কথেন্তি ভণন্তি দীপযন্তি ৰোহরন্তি; ৰতেনাপি সুদ্ধিং…পে… ৰোহরন্তি; সীলব্বতেনাপি সুদ্ধিং ৰিসুদ্ধিং পরিসুদ্ধিং মুত্তিং ৰিমুত্তিং পরিমুত্তিং ৰদন্তি কথেন্তি ভণন্তি দীপযন্তি ৰোহরন্তীতি – সীলব্বতেনাপি ৰদন্তি সুদ্ধিং.
অনেকরূপেন ৰদন্তি সুদ্ধিন্তি অনেকৰিধকোতূহলমঙ্গলেন সুদ্ধিং ৰিসুদ্ধিং পরিসুদ্ধিং মুত্তিং ৰিমুত্তিং পরিমুত্তিং ৰদন্তি কথেন্তি ভণন্তি দীপযন্তি ৰোহরন্তীতি – অনেকরূপেন ৰদন্তি সুদ্ধিং.
তে চে মুনী ব্রূসি অনোঘতিণ্ণেতি. তে চেতি দিট্ঠিগতিকে. মুনীতি মোনং ৰুচ্চতি ঞাণং…পে… সঙ্গজালমতিচ্চ সো মুনি. ব্রূসি অনোঘতিণ্ণেতি কামোঘং ভৰোঘং দিট্ঠোঘং অৰিজ্জোঘং অতিণ্ণে অনতিক্কন্তে অসমতিক্কন্তে অৰীতিৰত্তে অন্তোজাতিজরামরণে পরিৰত্তেন্তে অন্তোসংসারপথে পরিৰত্তেন্তে জাতিযা অনুগতে জরায অনুসটে ব্যাধিনা অভিভূতে মরণেন অব্ভাহতে অতাণে অলেণে অসরণে অসরণীভূতে. ব্রূসীতি ব্রূসি আচিক্খসি দেসেসি পঞ্ঞপেসি পট্ঠপেসি ৰিৰরসি ৰিভজসি উত্তানীকরোসি পকাসেসীতি – তে চে মুনী ব্রূসি অনোঘতিণ্ণে.
অথ কো চরহি দেৰমনুস্সলোকে, অতারি জাতিঞ্চ জরঞ্চ মারিসাতি অথ কো এসো সদেৰকে লোকে সমারকে সব্রহ্মকে সস্সমণব্রাহ্মণিযা পজায সদেৰমনুস্সায জাতিজরামরণং অতরি উত্তরি পতরি সমতিক্কমি ৰীতিৰত্তযি. মারিসাতি পিযৰচনং গরুৰচনং সগারৰসপ্পতিস্সাধিৰচনমেতং মারিসাতি – অথ কো চরহি দেৰমনুস্সলোকে, অতারি জাতিঞ্চ জরঞ্চ মারিস.
পুচ্ছামি তং ভগৰা ব্রূহি মেতন্তি. পুচ্ছামি তন্তি পুচ্ছামি তং যাচামি তং অজ্ঝেসামি তং পসাদেমি তং. ভগৰাতি গারৰাধিৰচনমেতং…পে… সচ্ছিকা পঞ্ঞত্তি, যদিদং ভগৰাতি. ব্রূহি মেতন্তি ব্রূহি আচিক্খাহি দেসেহি পঞ্ঞপেহি পট্ঠপেহি ৰিৰরাহি ৰিভজাহি উত্তানীকরোহি পকাসেহীতি – পুচ্ছামি তং ভগৰা ব্রূহি মেতং. তেনাহ সো ব্রাহ্মণো –
‘‘যে কেচিমে সমণব্রাহ্মণাসে, [ইচ্চাযস্মা নন্দো]
দিট্ঠস্সুতেনাপি ৰদন্তি সুদ্ধিং;
সীলব্বতেনাপি ৰদন্তি সুদ্ধিং, অনেকরূপেন ৰদন্তি সুদ্ধিং.
তে চে মুনী ব্রূসি অনোঘতিণ্ণে, অথ কো চরহি দেৰমনুস্সলোকে;
অতারি জাতিঞ্চ জরঞ্চ মারিস, পুচ্ছামি তং ভগৰা ব্রূহি মেত’’ন্তি.
৫১. নাহং সব্বে সমণব্রাহ্মণাসে, [নন্দাতি ভগৰা]
জাতিজরায নিৰুতাতি ব্রূমি;
যে সীধ দিট্ঠং ৰ সুতং মুতং ৰা, সীলব্বতং ৰাপি পহায সব্বং.
অনেকরূপম্পি পহায সব্বং, তণ্হং পরিঞ্ঞায অনাসৰাসে [অনাসৰা যে (স্যা. ক.)] ;
তে ৰে নরা ওঘতিণ্ণাতি ব্রূমি.
নাহং সব্বে সমণব্রাহ্মণাসে, নন্দাতি ভগৰা জাতিজরায নিৰুতাতি ব্রূমীতি নাহং, নন্দ, সব্বে সমণব্রাহ্মণা জাতিজরায আৰুতা নিৰুতা ওৰুতা পিহিতা পটিচ্ছন্না পটিকুজ্জিতাতি ৰদামি. অত্থি তে সমণব্রাহ্মণা যেসং জাতি চ জরামরণঞ্চ পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৰত্থুকতা অনভাৰংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মাতি ব্রূমি আচিক্খামি দেসেমি পঞ্ঞপেমি পট্ঠপেমি ৰিৰরামি ৰিভজামি উত্তানীকরোমি পকাসেমীতি – নাহং সব্বে সমণব্রাহ্মণাসে নন্দাতি ভগৰা জাতিজরায নিৰুতাতি ব্রূমি.
যে সীধ দিট্ঠং ৰ সুতং মুতং ৰা, সীলব্বতং ৰাপি পহায সব্বন্তি যে সব্বা দিট্ঠসুদ্ধিযো পহায জহিত্ৰা পজহিত্ৰা ৰিনোদেত্ৰা ব্যন্তীকরিত্ৰা অনভাৰং গমেত্ৰা. যে সব্বা সুতসুদ্ধিযো পহায…পে… যে সব্বা মুতসুদ্ধিযো পহায, যে সব্বা দিট্ঠসুতমুতসুদ্ধিযো পহায যে সব্বা সীলসুদ্ধিযো পহায, যে সব্বা ৰতসুদ্ধিযো পহায, যে সব্বা সীলব্বতসুদ্ধিযো পহায জহিত্ৰা পজহিত্ৰা ৰিনোদেত্ৰা ব্যন্তীকরিত্ৰা অনভাৰং গমেত্ৰাতি – যে সীধ দিট্ঠংৰ সুতং মুতং ৰা, সীলব্বতং ৰাপি পহায সব্বং.
অনেকরূপম্পি পহায সব্বন্তি অনেকৰিধকোতূহলমঙ্গলেন সুদ্ধিং ৰিসুদ্ধিং পরিসুদ্ধিং মুত্তিং ৰিমুত্তিং পরিমুত্তিং পহায জহিত্ৰা পজহিত্ৰা ৰিনোদেত্ৰা ব্যন্তীকরিত্ৰা অনভাৰং গমেত্ৰাতি – অনেকরূপম্পি পহায সব্বং.
তণ্হং পরিঞ্ঞায অনাসৰা সে, তে ৰে নরা ওঘতিণ্ণাতি ব্রূমীতি. তণ্হাতি রূপতণ্হা সদ্দতণ্হা গন্ধতণ্হা রসতণ্হা ফোট্ঠব্বতণ্হা ধম্মতণ্হা. তণ্হং পরিঞ্ঞাযাতি তণ্হং তীহি পরিঞ্ঞাহি পরিজানিত্ৰা – ঞাতপরিঞ্ঞায, তীরণপরিঞ্ঞায, পহানপরিঞ্ঞায. কতমা ঞাতপরিঞ্ঞা? তণ্হং জানাতি [পজানাতি (স্যা.) পরিজানাতি (ক.) মহানি. ১৩] ‘‘অযং রূপতণ্হা, অযং সদ্দতণ্হা, অযং গন্ধতণ্হা, অযং রসতণ্হা, অযং ফোট্ঠব্বতণ্হা, অযং ধম্মতণ্হা’’তি জানাতি পস্সতি – অযং ঞাতপরিঞ্ঞা.
কতমা তীরণপরিঞ্ঞা? এৰং ঞাতং কত্ৰা তণ্হং তীরেতি অনিচ্চতো দুক্খতো রোগতো গণ্ডতো…পে… নিস্সরণতো তীরেতি – অযং তীরণপরিঞ্ঞা.
কতমা পহানপরিঞ্ঞা? এৰং তীরযিত্ৰা তণ্হং পজহতি ৰিনোদেতি ব্যন্তীকরোতি অনভাৰং গমেতি. ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা – ‘‘যো, ভিক্খৰে, তণ্হায ছন্দরাগো তং পজহথ. এৰং সা তণ্হা পহীনা ভৰিস্সতি উচ্ছিন্নমূলা তালাৰত্থুকতা অনভাৰংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা’’. অযং পহানপরিঞ্ঞা. তণ্হং পরিঞ্ঞাযাতি তণ্হং ইমাহি তীহি পরিঞ্ঞাহি পরিজানিত্ৰা. অনাসৰাতি চত্তারো আসৰা – কামাসৰো, ভৰাসৰো, দিট্ঠাসৰো, অৰিজ্জাসৰো. যেসং ইমে আসৰা পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৰত্থুকতা অনভাৰংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা, তে ৰুচ্চন্তি অনাসৰা অরহন্তো খীণাসৰা – তণ্হং পরিঞ্ঞায অনাসৰা.
তে ৰে নরা ওঘতিণ্ণাতি ব্রূমীতি যে তণ্হং পরিঞ্ঞায অনাসৰা, তে কামোঘং তিণ্ণা ভৰোঘং তিণ্ণা দিট্ঠোঘং তিণ্ণা অৰিজ্জোঘং তিণ্ণা সব্বসংসারপথং তিণ্ণা উত্তিণ্ণা নিত্তিণ্ণা অতিক্কন্তা সমতিক্কন্তা ৰীতিৰত্তাতি ব্রূমি আচিক্খামি দেসেমি পঞ্ঞপেমি পট্ঠপেমি ৰিৰরামি ৰিভজামি উত্তানীকরোমি পকাসেমীতি – তণ্হং পরিঞ্ঞায অনাসৰাসে তে ৰে নরা ওঘতিণ্ণাতি ব্রূমি. তেনাহ ভগৰা –
‘‘নাহং সব্বে সমণব্রাহ্মণাসে, [নন্দাতি ভগৰা]
জাতিজরায নিৰুতাতি ব্রূমি;
যে সীধ দিট্ঠং ৰ সুতং মুতং ৰা, সীলব্বতং ৰাপি পহায সব্বং.
অনেকরূপম্পি পহায সব্বং, তণ্হং পরিঞ্ঞায অনাসৰাসে;
তে ৰে নরা ওঘতিণ্ণাতি ব্রূমী’’তি.
৫২. এতাভিনন্দামি ৰচো মহেসিনো, সুকিত্তিতং গোতমনূপধীকং;
যে সীধ দিট্ঠং ৰ সুতং মুতং ৰা, সীলব্বতং ৰাপি পহায সব্বং.
অনেকরূপম্পি পহায সব্বং, তণ্হং পরিঞ্ঞায অনাসৰাসে;
অহম্পি তে ওঘতিণ্ণাতি ব্রূমি.
এতাভিনন্দামি ৰচো মহেসিনোতি. এতন্তি তুয্হং ৰচনং ব্যপ্পথং দেসনং অনুসাসনং অনুসিট্ঠং নন্দামি অভিনন্দামি মোদামি অনুমোদামি ইচ্ছামি সাদিযামি পত্থযামি পিহযামি অভিজপ্পামি. মহেসিনোতি কিং মহেসি ভগৰা? মহন্তং সীলক্খন্ধং এসী গৰেসী পরিযেসীতি মহেসি…পে… কহং নরাসভোতি মহেসীতি – এতাভিনন্দামি ৰচো মহেসিনো.
সুকিত্তিতং গোতমনূপধীকন্তি. সুকিত্তিতন্তি সুকিত্তিতং সুআচিক্খিতং [স্ৰাচিক্খিতং (ক.)] সুদেসিতং সুপঞ্ঞপিতং সুপট্ঠপিতং সুৰিৰটং সুৰিভত্তং সুউত্তানীকতং সুপকাসিতং. গোতমনূপধীকন্তি উপধী ৰুচ্চন্তি কিলেসা চ খন্ধা চ অভিসঙ্খারা চ. উপধিপ্পহানং উপধিৰূপসমং উপধিনিস্সগ্গং উপধিপটিপ্পস্সদ্ধং অমতং নিব্বানন্তি – সুকিত্তিতং গোতমনূপধীকং.
যে সীধ দিট্ঠং ৰ সুতং মুতং ৰা, সীলব্বতং ৰাপি পহায সব্বন্তি যে সব্বা দিট্ঠসুদ্ধিযো পহায জহিত্ৰা পজহিত্ৰা ৰিনোদেত্ৰা ব্যন্তীকরিত্ৰা অনভাৰং গমেত্ৰা. যে সব্বা সুতসুদ্ধিযো…পে… যে সব্বা মুতসুদ্ধিযো… যে সব্বা দিট্ঠসুতমুতসুদ্ধিযো… যে সব্বা সীলসুদ্ধিযো… যে সব্বা ৰতসুদ্ধিযো… যে সব্বা সীলব্বতসুদ্ধিযো পহায জহিত্ৰা পজহিত্ৰা ৰিনোদেত্ৰা ব্যন্তীকরিত্ৰা অনভাৰং গমেত্ৰাতি – যে সীধ দিট্ঠং ৰ সুতং মুতং ৰা, সীলব্বতং ৰাপি পহায সব্বং.
অনেকরূপম্পি পহায সব্বন্তি অনেকৰিধকোতূহলমঙ্গলেন সুদ্ধিং ৰিসুদ্ধিং পরিসুদ্ধিং মুত্তিং ৰিমুত্তিং পরিমুত্তিং পহায জহিত্ৰা পজহিত্ৰা ৰিনোদেত্ৰা ব্যন্তীকরিত্ৰা অনভাৰং গমেত্ৰাতি – অনেকরূপম্পি পহায সব্বং.
তণ্হং পরিঞ্ঞায অনাসৰাসে, অহম্পি তে ওঘতিণ্ণাতি ব্রূমীতি. তণ্হাতি রূপতণ্হা সদ্দতণ্হা গন্ধতণ্হা রসতণ্হা ফোট্ঠব্বতণ্হা ধম্মতণ্হা. তণ্হং পরিঞ্ঞাযাতি তণ্হং তীহি পরিঞ্ঞাহি পরিজানিত্ৰা – ঞাতপরিঞ্ঞায, তীরণপরিঞ্ঞায [তিরণপরিঞ্ঞায (স্যা.)], পহানপরিঞ্ঞায. কতমা ঞাতপরিঞ্ঞা? তণ্হং জানাতি – অযং রূপতণ্হা, অযং সদ্দতণ্হা, অযং গন্ধতণ্হা, অযং রসতণ্হা, অযং ফোট্ঠব্বতণ্হা, অযং ধম্মতণ্হাতি জানাতি পস্সতি – অযং ঞাতপরিঞ্ঞা.
কতমা তীরণপরিঞ্ঞা? এৰং ঞাতং কত্ৰা তণ্হং তীরেতি [তিরেতি (স্যা.)] অনিচ্চতো দুক্খতো রোগতো গণ্ডতো সল্লতো অঘতো আবাধতো পরতো পলোকতো ঈতিতো উপদ্দৰতো ভযতো উপসগ্গতো চলতো পভঙ্গুতো অদ্ধুৰতো অতাণতো অলেণতো অসরণতো অসরণীভূততো রিত্ততো তুচ্ছতো সুঞ্ঞতো অনত্ততো আদীনৰতো ৰিপরিণামধম্মতো অসারকতো অঘমূলতো ৰধকতো ৰিভৰতো সাসৰতো সঙ্খততো মারামিসতো জাতিধম্মতো জরাধম্মতো ব্যাধিধম্মতো মরণধম্মতো সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসধম্মতো সংকিলেসধম্মতো সমুদযতো অত্থঙ্গমতো অস্সাদতো আদীনৰতো নিস্সরণতো তীরেতি – অযং তীরণপরিঞ্ঞা.
কতমা পহানপরিঞ্ঞা? এৰং তীরযিত্ৰা তণ্হং পজহতি ৰিনোদেতি ব্যন্তীকরোতি অনভাৰং গমেতি – অযং পহানপরিঞ্ঞা.
তণ্হং পরিঞ্ঞাযাতি তণ্হং ইমাহি তীহি পরিঞ্ঞাহি পরিজানিত্ৰা. অনাসৰাতি চত্তারো আসৰা – কামাসৰো, ভৰাসৰো, দিট্ঠাসৰো, অৰিজ্জাসৰো. যেসং ইমে আসৰা পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৰত্থুকতা অনভাৰংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা, তে ৰুচ্চন্তি অনাসৰা অরহন্তো খীণাসৰা. তণ্হং পরিঞ্ঞায অনাসৰাসে, অহম্পি তে ওঘতিণ্ণাতি. ব্রূমীতি যে তণ্হং পরিঞ্ঞায অনাসৰা, অহম্পি তে কামোঘং তিণ্ণা ভৰোঘং তিণ্ণা দিট্ঠোঘং তিণ্ণা অৰিজ্জোঘং তিণ্ণা সব্বসংসারপথং তিণ্ণা উত্তিণ্ণা নিত্তিণ্ণা অতিক্কন্তা সমতিক্কন্তা ৰীতিৰত্তাতি ব্রূমি ৰদামিতি – তণ্হং পরিঞ্ঞায অনাসৰাসে, অহম্পি তে ওঘতিণ্ণাতি ব্রূমি. তেনাহ সো ব্রাহ্মণো –
‘‘এতাভিনন্দামি ৰচো মহেসিনো, সুকিত্তিতং গোতমনূপধীকং;
যে সীধ দিট্ঠং ৰ সুতং মুতং ৰা, সীলব্বতং ৰাপি পহায সব্বং.
অনেকরূপম্পি পহায সব্বং, তণ্হং পরিঞ্ঞায অনাসৰাসে;
অহম্পি তে ওঘতিণ্ণাতি ব্রূমী’’তি.
নন্দমাণৰপুচ্ছানিদ্দেসো সত্তমো.