৬. উপসীৰমাণৰপুচ্ছানিদ্দেসো

৩৮. একো অহং সক্ক মহন্তমোঘং, [ইচ্চাযস্মা উপসীৰো]

অনিস্সিতো নো ৰিসহামি তারিতুং;

আরম্মণং [আরমণং (ক.)] ব্রূহি সমন্তচক্খু, যং নিস্সিতো ওঘমিমং তরেয্যং.

একো অহং সক্ক মহন্তমোঘন্তি. একোতি পুগ্গলো ৰা মে দুতিযো নত্থি, ধম্মো ৰা মে দুতিযো নত্থি, যং ৰা পুগ্গলং নিস্সায ধম্মং ৰা নিস্সায মহন্তং কামোঘং ভৰোঘং দিট্ঠোঘং অৰিজ্জোঘং তরেয্যং উত্তরেয্যং পতরেয্যং সমতিক্কমেয্যং ৰীতিৰত্তেয্যন্তি. সক্কাতি সক্কো. ভগৰা সক্যকুলা পব্বজিতোতিপি সক্কো. অথ ৰা, অড্ঢো মহদ্ধনো ধনৰাতিপি সক্কো. তস্সিমানি ধনানি, সেয্যথিদং – সদ্ধাধনং সীলধনং হিরিধনং ওত্তপ্পধনং সুতধনং চাগধনং পঞ্ঞাধনং সতিপট্ঠানধনং…পে… নিব্বানধনং. ইমেহি অনেকেহি ধনরতনেহি অড্ঢো মহদ্ধনো ধনৰাতিপি সক্কো. অথ ৰা, সক্কো পহু ৰিসৰী অলমত্তো সূরো ৰীরো ৰিক্কন্তো অভীরূ অছম্ভী অনুত্রাসী অপলাযী পহীনভযভেরৰো ৰিগতলোমহংসোতিপি সক্কোতি – একো অহং সক্ক মহন্তমোঘং.

ইচ্চাযস্মা উপসীৰোতি. ইচ্চাতি পদসন্ধি…পে…. আযস্মাতি পিযৰচনং…পে…. উপসীৰোতি তস্স ব্রাহ্মণস্স নামং…পে… অভিলাপোতি – ইচ্চাযস্মা উপসীৰো.

অনিস্সিতো নো ৰিসহামি তারিতুন্তি. অনিস্সিতোতি পুগ্গলং ৰা অনিস্সিতো ধম্মং ৰা অনিস্সিতো নো ৰিসহামি ন উস্সহামি ন সক্কোমি ন পটিবলো মহন্তং কামোঘং ভৰোঘং দিট্ঠোঘং অৰিজ্জোঘং তরিতুং উত্তরিতুং পতরিতুং সমতিক্কমিতুং ৰীতিৰত্তিতুন্তি – অনিস্সিতো নো ৰিসহামি তারিতুং.

আরম্মণং ব্রূহি সমন্তচক্খূতি আরম্মণং আলম্বণং নিস্সযং উপনিস্সযং ব্রূহি আচিক্খাহি দেসেহি পঞ্ঞপেহি পট্ঠপেহি ৰিৰরাহি ৰিভজাহি উত্তানীকরোহি পকাসেহি. সমন্তচক্খূতি সমন্তচক্খু ৰুচ্চতি সব্বঞ্ঞুতঞাণং. ভগৰা তেন সব্বঞ্ঞুতঞাণেন উপেতো সমুপেতো উপাগতো সমুপাগতো উপপন্নো সমুপপন্নো সমন্নাগতো.

ন তস্স অদিট্ঠমিধত্থি কিঞ্চি, অথো অৰিঞ্ঞাতমজানিতব্বং;

সব্বং অভিঞ্ঞাসি যদত্থি নেয্যং, তথাগতো তেন সমন্তচক্খূতি.

আরম্মণং ব্রূহি সমন্তচক্খু.

যং নিস্সিতো ওঘমিমং তরেয্যন্তি. যং নিস্সিতোতি যং পুগ্গলং ৰা নিস্সিতো ধম্মং ৰা নিস্সিতো মহন্তং কামোঘং ভৰোঘং দিট্ঠোঘং অৰিজ্জোঘং তরেয্যং উত্তরেয্যং পতরেয্যং সমতিক্কমেয্যং ৰীতিৰত্তেয্যন্তি – যং নিস্সিতো ওঘমিমং তরেয্যং. তেনাহ সো ব্রাহ্মণো –

‘‘একো অহং সক্ক মহন্তমোঘং, [ইচ্চাযস্মা উপসীৰো]

অনিস্সিতো নো ৰিসহামি তারিতুং;

আরম্মণং ব্রূহি সমন্তচক্খু, যং নিস্সিতো ওঘমিমং তরেয্য’’ন্তি.

৩৯. আকিঞ্চঞ্ঞং পেক্খমানো সতিমা, [উপসীৰাতি ভগৰা]

নত্থীতি নিস্সায তরস্সু ওঘং;

কামে পহায ৰিরতো কথাহি, তণ্হক্খযং নত্তমহাভিপস্স [রত্তমহাভিপস্স (স্যা.) পস্স অভিধানগন্থে অব্যযৰগ্গে] .

আকিঞ্চঞ্ঞং পেক্খমানো সতিমাতি সো ব্রাহ্মণো পকতিযা আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তিং লাভীযেৰ নিস্সযং ন জানাতি – ‘‘অযং মে নিস্সযো’’তি. তস্স ভগৰা নিস্সযঞ্চ আচিক্খতি উত্তরিঞ্চ নিয্যানপথং. আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তিং সতো সমাপজ্জিত্ৰা ততো ৰুট্ঠহিত্ৰা তত্থ জাতে চিত্তচেতসিকে ধম্মে অনিচ্চতো পেক্খমানো, দুক্খতো…পে… রোগতো… গণ্ডতো… সল্লতো… অঘতো… আবাধতো… পরতো… পলোকতো… ঈতিতো… উপদ্দৰতো… ভযতো… উপসগ্গতো… চলতো… পভঙ্গুতো… অদ্ধুৰতো… অতাণতো… অলেণতো… অসরণতো… অসরণীভূততো… রিত্ততো… তুচ্ছতো… সুঞ্ঞতো… অনত্ততো… আদীনৰতো… ৰিপরিণামধম্মতো… অসারকতো… অঘমূলতো… ভৰতো… ৰিভৰতো… সাসৰতো… সঙ্খততো… মারামিসতো… জাতিধম্মতো… জরাধম্মতো… ব্যাধিধম্মতো… মরণধম্মতো… সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসধম্মতো … সমুদযধম্মতো… অত্থঙ্গমতো… অস্সাদতো… আদীনৰতো… নিস্সরণতো পেক্খমানো দক্খমানো ওলোকযমানো নিজ্ঝাযমানো উপপরিক্খমানো.

সতিমাতি যা সতি অনুস্সতি পটিস্সতি…পে… সম্মাসতি – অযং ৰুচ্চতি সতি. ইমায সতিযা উপেতো হোতি…পে… সমন্নাগতো, সো ৰুচ্চতি সতিমাতি – আকিঞ্চঞ্ঞং পেক্খমানো সতিমা.

উপসীৰাতি ভগৰাতি. উপসীৰাতি ভগৰা তং ব্রাহ্মণং নামেন আলপতি. ভগৰাতি গারৰাধিৰচনমেতং…পে… সচ্ছিকা পঞ্ঞত্তি, যদিদং ভগৰাতি – উপসীৰাতি ভগৰা.

নত্থীতি নিস্সায তরস্সু ওঘন্তি নত্থি কিঞ্চীতি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তি. কিংকারণা নত্থি কিঞ্চীতি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তি? ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসমাপত্তিং সতো সমাপজ্জিত্ৰা ততো ৰুট্ঠহিত্ৰা তঞ্ঞেৰ ৰিঞ্ঞাণং অভাৰেতি, ৰিভাৰেতি, অন্তরধাপেতি, নত্থি কিঞ্চীতি পস্সতি. তংকারণা নত্থি কিঞ্চীতি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তিং নিস্সায উপনিস্সায আলম্বণং করিত্ৰা কামোঘং ভৰোঘং দিট্ঠোঘং অৰিজ্জোঘং তরস্সু উত্তরস্সু পতরস্সু সমতিক্কমস্সু ৰীতিৰত্তস্সূতি – নত্থীতি নিস্সায তরস্সু ওঘং.

কামে পহায ৰিরতো কথাহীতি. কামাতি উদ্দানতো দ্ৰে কামা – ৰত্থুকামা চ কিলেসকামা চ…পে… ইমে ৰুচ্চন্তি ৰত্থুকামা …পে… ইমে ৰুচ্চন্তি কিলেসকামা. কামে পহাযাতি ৰত্থুকামে পরিজানিত্ৰা কিলেসকামে পহায পজহিত্ৰা ৰিনোদেত্ৰা ব্যন্তীকরিত্ৰা অনভাৰং গমেত্ৰাতি – কামে পহায. ৰিরতো কথাহীতি কথংকথা ৰুচ্চতি ৰিচিকিচ্ছা. দুক্খে কঙ্খা…পে… ছম্ভিতত্তং চিত্তস্স মনোৰিলেখো কথংকথায আরতো ৰিরতো পটিৰিরতো নিক্খন্তো নিস্সটো ৰিপ্পমুত্তো ৰিসঞ্ঞুত্তো ৰিমরিযাদিকতেন চেতসা ৰিহরতীতি – এৰম্পি ৰিরতো কথাহি…পে… অথ ৰা, দ্ৰত্তিংসায তিরচ্ছানকথায আরতো ৰিরতো পটিৰিরতো নিক্খন্তো নিস্সটো ৰিপ্পমুত্তো ৰিসঞ্ঞুত্তো ৰিমরিযাদিকতেন চেতসা ৰিহরতীতি এৰম্পি ৰিরতো কথাহীতি – কামে পহায ৰিরতো কথাহি.

তণ্হক্খযং নত্তমহাভিপস্সাতি. তণ্হাতি রূপতণ্হা…পে… ধম্মতণ্হা. নত্তং ৰুচ্চতি রত্তি. অহোতি দিৰসো. রত্তিঞ্চ দিৰা চ তণ্হক্খযং রাগক্খযং দোসক্খযং মোহক্খযং গতিক্খযং উপপত্তিক্খযং পটিসন্ধিক্খযং ভৰক্খযং সংসারক্খযং ৰট্টক্খযং পস্স অভিপস্স দক্খ ওলোকয নিজ্ঝায উপপরিক্খাতি – তণ্হক্খযং নত্তমহাভিপস্স. তেনাহ ভগৰা –

‘‘আকিঞ্চঞ্ঞং পেক্খমানো সতিমা, [উপসীৰাতি ভগৰা]

নত্থীতি নিস্সায তরস্সু ওঘং;

কামে পহায ৰিরতো কথাহি, তণ্হক্খযং নত্তমহাভিপস্সা’’তি.

৪০. সব্বেসু কামেসু যো ৰীতরাগো, [ইচ্চাযস্মা উপসীৰো]

আকিঞ্চঞ্ঞং নিস্সিতো হিত্ৰা মঞ্ঞং;

সঞ্ঞাৰিমোক্খে পরমেধিমুত্তো, তিট্ঠে নু সো তত্থ অনানুযাযী.

সব্বেসু কামেসু যো ৰীতরাগোতি. সব্বেসূতি সব্বেন সব্বং সব্বথা সব্বং অসেসং নিস্সেসং পরিযাদিযনৰচনমেতং সব্বেসূতি. কামেসূতি কামাতি উদ্দানতো দ্ৰে কামা – ৰত্থুকামা চ কিলেসকামা চ…পে… ইমে ৰুচ্চন্তি ৰত্থুকামা…পে… ইমে ৰুচ্চন্তি কিলেসকামা. সব্বেসু কামেসু যো ৰীতরাগোতি. সব্বেসু কামেসু যো ৰীতরাগো ৰিগতরাগো চত্তরাগো ৰন্তরাগো মুত্তরাগো পহীনরাগো পটিনিস্সট্ঠরাগো ৰিক্খম্ভনতোতি – সব্বেসু কামেসু যো ৰীতরাগো.

ইচ্চাযস্মা উপসীৰোতি. ইচ্চাতি পদসন্ধি…পে…. আযস্মাতি পিযৰচনং…পে…. উপসীৰোতি তস্স ব্রাহ্মণস্স নামং…পে… অভিলাপোতি – ইচ্চাযস্মা উপসীৰো.

আকিঞ্চঞ্ঞং নিস্সিতো হিত্ৰা মঞ্ঞন্তি. হেট্ঠিমা ছ সমাপত্তিযো হিত্ৰা চজিত্ৰা পরিচ্চজিত্ৰা অতিক্কমিত্ৰা সমতিক্কমিত্ৰা ৰীতিৰত্তিত্ৰা আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তিং নিস্সিতো অল্লীনো উপগতো সমুপগতো অজ্ঝোসিতো অধিমুত্তোতি – আকিঞ্চঞ্ঞং নিস্সিতো হিত্ৰা মঞ্ঞং.

সঞ্ঞাৰিমোক্খে পরমেধিমুত্তোতি সঞ্ঞাৰিমোক্খা ৰুচ্চন্তি সত্ত সঞ্ঞাসমাপত্তিযো. তাসং সঞ্ঞাসমাপত্তীনং আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তিৰিমোক্খো [ৰিমোক্খা (ক.) এৰমঞ্ঞেসু পদেসু বহুৰচনেন] অগ্গো চ সেট্ঠো চ ৰিসেট্ঠো চ পামোক্খো চ উত্তমো চ পৰরো চ, পরমে অগ্গে সেট্ঠে ৰিসেট্ঠে পামোক্খে উত্তমে পৰরে অধিমুত্তিৰিমোক্খেন অধিমুত্তো তত্রাধিমুত্তো তদধিমুত্তো তচ্চরিতো তব্বহুলো তগ্গরুকো তন্নিন্নো তপ্পোণো তপ্পব্ভারো তদধিমুত্তো তদধিপতেয্যোতি – সঞ্ঞাৰিমোক্খে পরমেধিমুত্তো.

তিট্ঠে নু সো তত্থ অনানুযাযীতি. তিট্ঠে নূতি সংসযপুচ্ছা ৰিমতিপুচ্ছা দ্ৰেল়্হকপুচ্ছা অনেকংসপুচ্ছা, ‘‘এৰং নু খো, ননু খো, কিং নু খো, কথং নু খো’’তি – তিট্ঠে নু. তত্থাতি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনে. অনানুযাযীতি অনানুযাযী অৰিচ্চমানো [অৰেধমানো (স্যা.)] অৰিগচ্ছমানো অনন্তরধাযমানো অপরিহাযমানো…পে…. অথ ৰা, অরজ্জমানো অদুস্সমানো অমুয্হমানো অকিলিস্সমানোতি – তিট্ঠে নু সো তত্থ অনানুযাযী. তেনাহ সো ব্রাহ্মণো –

‘‘সব্বেসু কামেসু যো ৰীতরাগো, [ইচ্চাযস্মা উপসীৰো]

আকিঞ্চঞ্ঞং নিস্সিতো হিত্ৰা মঞ্ঞং;

সঞ্ঞাৰিমোক্খে পরমেধিমুত্তো, তিট্ঠে নু সো তত্থ অনানুযাযী’’তি.

৪১. সব্বেসু কামেসু যো ৰীতরাগো, [উপসীৰাতি ভগৰা]

আকিঞ্চঞ্ঞং নিস্সিতো হিত্ৰা মঞ্ঞং;

সঞ্ঞাৰিমোক্খে পরমেধিমুত্তো, তিট্ঠেয্য সো তত্থ অনানুযাযী.

সব্বেসু কামেসু যো ৰীতরাগোতি. সব্বেসূতি সব্বেন সব্বং সব্বথা সব্বং অসেসং নিস্সেসং পরিযাদিযনৰচনমেতং সব্বেসূতি. কামেসূতি কামাতি উদ্দানতো দ্ৰে কামা – ৰত্থুকামা চ কিলেসকামা চ…পে… ইমে ৰুচ্চন্তি ৰত্থুকামা…পে… ইমে ৰুচ্চন্তি কিলেসকামা. সব্বেসু কামেসু যো ৰীতরাগোতি সব্বেসু কামেসু যো ৰীতরাগো…পে… পটিনিস্সট্ঠরাগো ৰিক্খম্ভনতোতি – সব্বেসু কামেসু যো ৰীতরাগো.

উপসীৰাতি ভগৰাতি. উপসীৰাতি ভগৰা তং ব্রাহ্মণং নামেন আলপতি. ভগৰাতি গারৰাধিৰচনমেতং…পে… সচ্ছিকা পঞ্ঞত্তি, যদিদং ভগৰাতি – উপসীৰাতি ভগৰা.

আকিঞ্চঞ্ঞং নিস্সিতো হিত্ৰা মঞ্ঞন্তি. হেট্ঠিমা ছ সমাপত্তিযো হিত্ৰা চজিত্ৰা পরিচ্চজিত্ৰা অতিক্কমিত্ৰা সমতিক্কমিত্ৰা ৰীতিৰত্তিত্ৰা আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তিং নিস্সিতো অল্লীনো উপগতো সমুপগতো অজ্ঝোসিতো অধিমুত্তোতি – আকিঞ্চঞ্ঞং নিস্সিতো হিত্ৰা মঞ্ঞং.

সঞ্ঞাৰিমোক্খে পরমেধিমুত্তোতি সঞ্ঞাৰিমোক্খা ৰুচ্চন্তি সত্ত সঞ্ঞাসমাপত্তিযো. তাসং সঞ্ঞাসমাপত্তীনং আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তিৰিমোক্খো অগ্গো চ সেট্ঠো চ ৰিসেট্ঠো চ পামোক্খো চ উত্তমো চ পৰরো চ, পরমে অগ্গে সেট্ঠে ৰিসেট্ঠে পামোক্খে উত্তমে পৰরে অধিমুত্তিৰিমোক্খেন অধিমুত্তো তত্রাধিমুত্তো তদধিমুত্তো…পে… তদধিপতেয্যোতি – সঞ্ঞাৰিমোক্খে পরমেধিমুত্তো.

তিট্ঠেয্য সো তত্থ অনানুযাযীতি. তিট্ঠেয্যাতি তিট্ঠেয্য সট্ঠিকপ্পসহস্সানি. তত্থাতি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনে. অনানুযাযীতি অনানুযাযী অৰিচ্চমানো অৰিগচ্ছমানো অনন্তরধাযমানো অপরিহাযমানো. অথ ৰা, অরজ্জমানো অদুস্সমানো অমুয্হমানো অকিলিস্সমানোতি – তিট্ঠেয্য সো তত্থ অনানুযাযী. তেনাহ ভগৰা –

‘‘সব্বেসু কামেসু যো ৰীতরাগো, [উপসীৰাতি ভগৰা]

আকিঞ্চঞ্ঞং নিস্সিতো হিত্ৰা মঞ্ঞং;

সঞ্ঞাৰিমোক্খে পরমেধিমুত্তো, তিট্ঠেয্য সো তত্থ অনানুযাযী’’তি.

৪২. তিট্ঠে চে সো তত্থ অনানুযাযী, পূগম্পি ৰস্সানি [ৰস্সানং (স্যা. ক.)] সমন্তচক্খু;

তত্থেৰ সো সীতিসিযা ৰিমুত্তো, চৰেথ ৰিঞ্ঞাণং তথাৰিধস্স.

তিট্ঠে চে সো তত্থ অনানুযাযীতি সচে সো তিট্ঠেয্য সট্ঠিকপ্পসহস্সানি. তত্থাতি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনে. অনানুযাযীতি অনানুযাযী অৰিচ্চমানো অৰিগচ্ছমানো অনন্তরধাযমানো অপরিহাযমানো. অথ ৰা, অরজ্জমানো অদুস্সমানো অমুয্হমানো অকিলিস্সমানোতি – তিট্ঠে চে সো তত্থ অনানুযাযী.

পূগম্পি ৰস্সানি সমন্তচক্খূতি. পূগম্পি ৰস্সানীতি পূগম্পি ৰস্সানি বহূনি ৰস্সানি [বহুন্নং ৰস্সানং (স্যা.)] বহূনি ৰস্সসতানি বহূনি ৰস্সসহস্সানি বহূনি ৰস্সসতসহস্সানি বহূনি কপ্পানি বহূনি কপ্পসতানি বহূনি কপ্পসহস্সানি বহূনি কপ্পসতসহস্সানি. সমন্তচক্খূতি সমন্তচক্খু ৰুচ্চতি সব্বঞ্ঞুতঞাণং…পে… তথাগতো তেন সমন্তচক্খূতি – পূগম্পি ৰস্সানি সমন্তচক্খু.

তত্থেৰ সো সীতিসিযা ৰিমুত্তো, চৰেথ ৰিঞ্ঞাণং তথাৰিধস্সাতি তত্থেৰ সো সীতিভাৰমনুপ্পত্তো নিচ্চো ধুৰো সস্সতো অৰিপরিণামধম্মো সস্সতিসমং তথেৰ তিট্ঠেয্য. অথ ৰা, তস্স ৰিঞ্ঞাণং চৰেয্য উচ্ছিজ্জেয্য নস্সেয্য ৰিনস্সেয্য ন ভৰেয্যাতি পুনব্ভৰপটিসন্ধিৰিঞ্ঞাণং নিব্বত্তেয্য কামধাতুযা ৰা রূপধাতুযা ৰা অরূপধাতুযা ৰাতি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমাপন্নস্স সস্সতঞ্চ উচ্ছেদঞ্চ পুচ্ছতি. উদাহু তত্থেৰ অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পরিনিব্বাযেয্য. অথ ৰা, তস্স ৰিঞ্ঞাণং চৰেয্য পুন পটিসন্ধিৰিঞ্ঞাণং নিব্বত্তেয্য কামধাতুযা ৰা রূপধাতুযা ৰা অরূপধাতুযা ৰাতি, আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং উপপন্নস্স পরিনিব্বানঞ্চ পটিসন্ধিঞ্চ পুচ্ছতি. তথাৰিধস্সাতি তথাৰিধস্স তাদিসস্স তস্সণ্ঠিতস্স তপ্পকারস্স তপ্পটিভাগস্স আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং উপপন্নস্সাতি – তত্থেৰ সো সীতিসিযা ৰিমুত্তো, চৰেথ ৰিঞ্ঞাণং তথাৰিধস্স. তেনাহ সো ব্রাহ্মণো –

‘‘তিট্ঠে চে সো তত্থ অনানুযাযী, পূগম্পি ৰস্সানি সমন্তচক্খু;

তত্থেৰ সো সীতিসিযা ৰিমুত্তো, চৰেথ ৰিঞ্ঞাণং তথাৰিধস্সা’’তি.

৪৩. অচ্চি যথা ৰাতৰেগেন খিত্তা, [উপসীৰাতি ভগৰা]

অত্থং পলেতি ন উপেতি সঙ্খং;

এৰং মুনী নামকাযা ৰিমুত্তো, অত্থং পলেতি ন উপেতি সঙ্খং.

অচ্চি যথা ৰাতৰেগেন খিত্তাতি অচ্চি ৰুচ্চতি জালসিখা. ৰাতাতি পুরত্থিমা ৰাতা পচ্ছিমা ৰাতা উত্তরা ৰাতা দক্খিণা ৰাতা সরজা ৰাতা অরজা ৰাতা সীতা ৰাতা উণ্হা ৰাতা পরিত্তা ৰাতা অধিমত্তা ৰাতা [কাল়ৰাতা (ক.)] ৰেরম্ভৰাতা পক্খৰাতা সুপণ্ণৰাতা তালপণ্ণৰাতা ৰিধূপনৰাতা. ৰাতৰেগেন খিত্তাতি ৰাতৰেগেন খিত্তা [খিত্তং (স্যা.) এৰমঞ্ঞেসু পদেসু নিগ্গহীতন্তৰসেন] উক্খিত্তা নুন্না পণুন্না খম্ভিতা ৰিক্খম্ভিতাতি – অচ্চি যথা ৰাতৰেগেন খিত্তা. উপসীৰাতি ভগৰাতি. উপসীৰাতি ভগৰা তং ব্রাহ্মণং নামেন আলপতি. ভগৰাতি গারৰাধিৰচনমেতং…পে… সচ্ছিকা পঞ্ঞত্তি, যদিদং ভগৰাতি – উপসীৰাতি ভগৰা.

অত্থং পলেতি ন উপেতি সঙ্খন্তি. অত্থং পলেতীতি অত্থং পলেতি, অত্থং গমেতি, অত্থং গচ্ছতি নিরুজ্ঝতি ৰূপসমতি পটিপ্পস্সম্ভতি. ন উপেতি সঙ্খন্তি সঙ্খং [অমুকং নাম দিসং গতোতি সঙ্খং (স্যা.)] ন উপেতি, উদ্দেসং ন উপেতি, গণনং ন উপেতি, পণ্ণত্তিং ন উপেতি, ‘‘পুরত্থিমং ৰা দিসং গতা, পচ্ছিমং ৰা দিসং গতা, উত্তরং ৰা দিসং গতা, দক্খিণং ৰা দিসং গতা উদ্ধং ৰা গতা, অধো ৰা গতা, তিরিযং ৰা গতা, ৰিদিসং ৰা গতা’’তি, সো হেতু নত্থি, পচ্চযো নত্থি, কারণং নত্থি, যেন সঙ্খং গচ্ছেয্যাতি – অত্থং পলেতি ন উপেতি সঙ্খং.

এৰং মুনী নামকাযা ৰিমুত্তোতি. এৰন্তি ওপম্মসম্পটিপাদনং. মুনীতি মোনং ৰুচ্চতি ঞাণং …পে… সঙ্গজালমতিচ্চ সো মুনি. নামকাযা ৰিমুত্তোতি সো মুনি পকতিযা পুব্বেৰ রূপকাযা ৰিমুত্তো. তদঙ্গং সমতিক্কমা [তদঙ্গং সমতিক্কম্ম (ক.)] ৰিক্খম্ভনপ্পহানেন পহীনো. তস্স মুনিনো ভৰন্তং আগম্ম চত্তারো অরিযমগ্গা পটিলদ্ধা হোন্তি. চতুন্নং অরিযমগ্গানং পটিলদ্ধত্তা নামকাযো চ রূপকাযো চ পরিঞ্ঞাতা হোন্তি. নামকাযস্স চ রূপকাযস্স চ পরিঞ্ঞাতত্তা নামকাযা চ রূপকাযা চ মুত্তো ৰিমুত্তো সুৰিমুত্তো অচ্চন্তঅনুপাদাৰিমোক্খেনাতি – এৰং মুনী নামকাযা ৰিমুত্তো.

অত্থং পলেতি ন উপেতি সঙ্খন্তি. অত্থং পলেতীতি অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পরিনিব্বাযতি. ন উপেতি সঙ্খন্তি অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পরিনিব্বুতো সঙ্খং ন উপেতি, উদ্দেসং ন উপেতি, গণনং ন উপেতি, পণ্ণত্তিং ন উপেতি – খত্তিযোতি ৰা ব্রাহ্মণোতি ৰা ৰেস্সোতি ৰা সুদ্দোতি ৰা গহট্ঠোতি ৰা পব্বজিতোতি ৰা দেৰোতি ৰা মনুস্সোতি ৰা রূপীতি ৰা অরূপীতি ৰা সঞ্ঞীতি ৰা অসঞ্ঞীতি ৰা নেৰসঞ্ঞীনাসঞ্ঞীতি ৰা. সো হেতু নত্থি পচ্চযো নত্থি কারণং নত্থি যেন সঙ্খং গচ্ছেয্যাতি – অত্থং পলেতি ন উপেতি সঙ্খং. তেনাহ ভগৰা –

‘‘অচ্চি যথা ৰাতৰেগেন খিত্তা, [উপসীৰাতি ভগৰা]

অত্থং পলেতি ন উপেতি সঙ্খং;

এৰং মুনী নামকাযা ৰিমুত্তো, অত্থং পলেতি ন উপেতি সঙ্খ’’ন্তি.

৪৪. অত্থঙ্গতো সো উদ ৰা সো নত্থি, উদাহু ৰে সস্সতিযা অরোগো;

তং মে মুনী সাধু ৰিযাকরোহি, তথা হি তে ৰিদিতো এস ধম্মো.

অত্থঙ্গতো সো উদ ৰা সো নত্থীতি সো অত্থঙ্গতো উদাহু নত্থি সো নিরুদ্ধো উচ্ছিন্নো ৰিনট্ঠোতি – অত্থঙ্গতো সো উদ ৰা সো নত্থি.

উদাহু ৰে সস্সতিযা অরোগোতি উদাহু নিচ্চো ধুৰো সস্সতো অৰিপরিণামধম্মো সস্সতিসমং তথেৰ তিট্ঠেয্যাতি – উদাহু ৰে সস্সতিযা অরোগো.

তং মে মুনী সাধু ৰিযাকরোহীতি. তন্তি যং পুচ্ছামি যং যাচামি যং অজ্ঝেসামি যং পসাদেমি. মুনীতি মোনং ৰুচ্চতি ঞাণং…পে… সঙ্গজালমতিচ্চ সো মুনি. সাধু ৰিযাকরোহীতি সাধু আচিক্খাহি দেসেহি পঞ্ঞপেহি পট্ঠপেহি ৰিৰরাহি ৰিভজাহি উত্তানীকরোহি পকাসেহীতি – তং মে মুনী সাধু ৰিযাকরোহি.

তথা হি তে ৰিদিতো এস ধম্মোতি তথা হি তে ৰিদিতো তুলিতো তীরিতো ৰিভূতো ৰিভাৰিতো এস ধম্মোতি – তথা হি তে ৰিদিতো এস ধম্মো. তেনাহ সো ব্রাহ্মণো –

‘‘অত্থঙ্গতো সো উদ ৰা সো নত্থি, উদাহু ৰে সস্সতিযা অরোগো;

তং মে মুনী সাধু ৰিযাকরোহি, তথা হি তে ৰিদিতো এস ধম্মো’’তি.

৪৫. অত্থঙ্গতস্স ন পমাণমত্থি, [উপসীৰাতি ভগৰা]

যেন নং ৰজ্জুং তং তস্স নত্থি;

সব্বেসু ধম্মেসু সমূহতেসু, সমূহতা ৰাদপথাপি সব্বে.

অত্থঙ্গতস্স ন পমাণমত্থীতি অত্থঙ্গতস্স অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পরিনিব্বুতস্স রূপপমাণং নত্থি, ৰেদনাপমাণং নত্থি, সঞ্ঞাপমাণং নত্থি, সঙ্খারপমাণং নত্থি, ৰিঞ্ঞাণপমাণং নত্থি, ন অত্থি ন সংৰিজ্জতি নুপলব্ভতি পহীনং সমুচ্ছিন্নং ৰূপসন্তং পটিপ্পস্সদ্ধং অভব্বুপ্পত্তিকং ঞাণগ্গিনা দড্ঢন্তি – অত্থঙ্গতস্স ন পমাণমত্থি. উপসীৰাতি ভগৰাতি উপসীৰাতি ভগৰা তং ব্রাহ্মণং নামেন আলপতি. ভগৰাতি গারৰাধিৰচনমেতং…পে… সচ্ছিকা পঞ্ঞত্তি, যদিদং ভগৰাতি – উপসীৰাতি ভগৰা.

যেন নং ৰজ্জুং তং তস্স নত্থীতি যেন তং রাগেন [যেন রাগেন (স্যা. ক.) মহানি. ৯৪] ৰদেয্যুং, যেন দোসেন ৰদেয্যুং, যেন মোহেন ৰদেয্যুং, যেন মানেন ৰদেয্যুং, যায দিট্ঠিযা ৰদেয্যুং, যেন উদ্ধচ্চেন ৰদেয্যুং, যায ৰিচিকিচ্ছায ৰদেয্যুং, যেহি অনুসযেহি ৰদেয্যুং – রত্তোতি ৰা দুট্ঠোতি ৰা মূল়্হোতি ৰা ৰিনিবদ্ধোতি ৰা পরামট্ঠোতি ৰা ৰিক্খেপগতোতি ৰা অনিট্ঠঙ্গতোতি [অনিট্ঠাগতোতি (ক.)] ৰা থামগতোতি ৰা, তে অভিসঙ্খারা পহীনা. অভিসঙ্খারানং পহীনত্তা গতিযা যেন তং ৰদেয্যুং – নেরযিকোতি ৰা তিরচ্ছানযোনিকোতি ৰা পেত্তিৰিসযিকোতি ৰা মনুস্সোতি ৰা দেৰোতি ৰা রূপীতি ৰা অরূপীতি ৰা সঞ্ঞীতি ৰা অসঞ্ঞীতি ৰা নেৰসঞ্ঞীনাসঞ্ঞীতি ৰা, সো হেতু নত্থি পচ্চযো নত্থি কারণং নত্থি যেন ৰদেয্যুং কথেয্যুং ভণেয্যুং দীপেয্যুং ৰোহরেয্যুন্তি – যেন নং ৰজ্জুং তং তস্স নত্থি.

সব্বেসু ধম্মেসু সমূহতেসূতি সব্বেসু ধম্মেসু সব্বেসু খন্ধেসু সব্বেসু আযতনেসু সব্বাসু ধাতূসু সব্বাসু গতীসু সব্বাসু উপপত্তীসু সব্বাসু পটিসন্ধীসু সব্বেসু ভৰেসু সব্বেসু সংসারেসু সব্বেসু ৰট্টেসু ঊহতেসু সমূহতেসু উদ্ধতেসু সমুদ্ধতেসু উপ্পাটিতেসু সমুপ্পাটিতেসু পহীনেসু সমুচ্ছিন্নেসু ৰূপসন্তেসু পটিপ্পস্সদ্ধেসু অভব্বুপ্পত্তিকেসু ঞাণগ্গিনা দড্ঢেসূতি – সব্বেসু ধম্মেসু সমূহতেসু.

সমূহতা ৰাদপথাপি সব্বেতি ৰাদপথা ৰুচ্চন্তি কিলেসা চ খন্ধা চ অভিসঙ্খারা চ. তস্স ৰাদা চ ৰাদপথা চ অধিৰচনানি চ অধিৰচনপথা চ নিরুত্তি চ নিরুত্তিপথা চ পঞ্ঞত্তি চ পঞ্ঞত্তিপথা চ ঊহতা সমূহতা উদ্ধতা সমুদ্ধতা উপ্পাটিতা সমুপ্পাটিতা পহীনা সমুচ্ছিন্না ৰূপসন্তা পটিপ্পস্সদ্ধা অভব্বুপ্পত্তিকা ঞাণগ্গিনা দড্ঢাতি – সমূহতা ৰাদপথাপি সব্বে. তেনাহ ভগৰা –

‘‘অত্থঙ্গতস্স ন পমাণমত্থি, [উপসীৰাতি ভগৰা]

যেন নং ৰজ্জুং তং তস্স নত্থি;

সব্বেসু ধম্মেসু সমূহতেসু, সমূহতা ৰাদপথাপি সব্বে’’তি.

সহ গাথাপরিযোসানা যে তে ব্রাহ্মণেন সদ্ধিং…পে… পঞ্জলিকো নমস্সমানো নিসিন্নো হোতি – সত্থা মে, ভন্তে ভগৰা, সাৰকোহমস্মীতি.

উপসীৰমাণৰপুচ্ছানিদ্দেসো ছট্ঠো.