৫. ধোতকমাণৰপুচ্ছানিদ্দেসো

৩০. পুচ্ছামি তং ভগৰা ব্রূহি মেতং, [ইচ্চাযস্মা ধোতকো]

ৰাচাভিকঙ্খামি মহেসি তুয্হং;

তৰ সুত্ৰান নিগ্ঘোসং, সিক্খে নিব্বানমত্তনো.

পুচ্ছামি তং ভগৰা ব্রূহি মেতন্তি. পুচ্ছামীতি তিস্সো পুচ্ছা – অদিট্ঠজোতনা পুচ্ছা, দিট্ঠসংসন্দনা পুচ্ছা, ৰিমতিচ্ছেদনা পুচ্ছা…পে… ইমা তিস্সো পুচ্ছা…পে… নিব্বানপুচ্ছা. পুচ্ছামি তন্তি পুচ্ছামি তং যাচামি তং অজ্ঝেসামি তং পসাদেমি তং, কথযস্সু মেতি – পুচ্ছামি তং. ভগৰাতি গারৰাধিৰচনমেতং…পে… সচ্ছিকা পঞ্ঞত্তি, যদিদং ভগৰাতি. ব্রূহি মেতন্তি ব্রূহি আচিক্খাহি দেসেহি পঞ্ঞপেহি পট্ঠপেহি ৰিৰরাহি ৰিভজাহি উত্তানীকরোহি পকাসেহীতি – পুচ্ছামি তং ভগৰা ব্রূহি মেতং.

ইচ্চাযস্মা ধোতকোতি. ইচ্চাতি পদসন্ধি…পে… আযস্মাতি পিযৰচনং গরুৰচনং সগারৰসপ্পতিস্সাধিৰচনমেতং আযস্মাতি. ধোতকোতি তস্স ব্রাহ্মণস্স নামং সঙ্খা সমঞ্ঞা পঞ্ঞত্তি ৰোহারো নামং নামকম্মং নামধেয্যং নিরুত্তি ব্যঞ্জনং অভিলাপোতি – ইচ্চাযস্মা ধোতকো.

ৰাচাভিকঙ্খামি মহেসি তুয্হন্তি তুয্হং ৰচনং ব্যপ্পথং দেসনং অনুসাসনং অনুসিট্ঠং কঙ্খামি অভিকঙ্খামি ইচ্ছামি সাদিযামি পত্থযামি পিহযামি অভিজপ্পামি. মহেসীতি কিং মহেসি ভগৰা? মহন্তং সীলক্খন্ধং এসী গৰেসী পরিযেসীতি মহেসি…পে… কহং নরাসভোতি মহেসীতি – ৰাচাভিকঙ্খামি মহেসি তুয্হং.

তৰ সুত্ৰান নিগ্ঘোসন্তি তুয্হং ৰচনং ব্যপ্পথং দেসনং অনুসাসনং অনুসিট্ঠং সুত্ৰা সুণিত্ৰা উগ্গহেত্ৰা উপধারযিত্ৰা উপলক্খযিত্ৰাতি – তৰ সুত্ৰান নিগ্ঘোসং.

সিক্খে নিব্বানমত্তনোতি. সিক্খাতি তিস্সো সিক্খা – অধিসীলসিক্খা, অধিচিত্তসিক্খা, অধিপঞ্ঞাসিক্খা…পে… অযং অধিপঞ্ঞাসিক্খা. নিব্বানমত্তনোতি অত্তনো রাগস্স নিব্বাপনায, দোসস্স নিব্বাপনায, মোহস্স নিব্বাপনায, কোধস্স নিব্বাপনায, উপনাহস্স নিব্বাপনায…পে… সব্বাকুসলাভিসঙ্খারানং সমায উপসমায ৰূপসমায নিব্বাপনায পটিনিস্সগ্গায পটিপস্সদ্ধিযা অধিসীলম্পি সিক্খেয্য, অধিচিত্তম্পি সিক্খেয্য, অধিপঞ্ঞম্পি সিক্খেয্য. ইমা তিস্সো সিক্খাযো আৰজ্জন্তো সিক্খেয্য, জানন্তো সিক্খেয্য, পস্সন্তো সিক্খেয্য, পচ্চৰেক্খন্তো সিক্খেয্য, চিত্তং পদহন্তো সিক্খেয্য, সদ্ধায অধিমুচ্চন্তো সিক্খেয্য, ৰীরিযং পগ্গণ্হন্তো সিক্খেয্য, সতিং উপট্ঠপেন্তো সিক্খেয্য, চিত্তং সমাদহন্তো সিক্খেয্য, পঞ্ঞায পজানন্তো সিক্খেয্য, অভিঞ্ঞেয্যং অভিজানন্তো সিক্খেয্য, পরিঞ্ঞেয্যং পরিজানন্তো সিক্খেয্য, পহাতব্বং পজহন্তো সিক্খেয্য, ভাৰেতব্বং ভাৰেন্তো সিক্খেয্য, সচ্ছিকাতব্বং সচ্ছিকরোন্তো সিক্খেয্য, আচরেয্য সমাচরেয্য সমাদায ৰত্তেয্যাতি – সিক্খে নিব্বানমত্তনো. তেনাহ সো ব্রাহ্মণো –

‘‘পুচ্ছামি তং ভগৰা ব্রূহি মেতং, [ইচ্চাযস্মা ধোতকো]

ৰাচাভিকঙ্খামি মহেসি তুয্হং;

তৰ সুত্ৰান নিগ্ঘোসং, সিক্খে নিব্বানমত্তনো’’তি.

৩১. তেনহাতপ্পং করোহি, [ধোতকাতি ভগৰা]

ইধেৰ নিপকো সতো;

ইতো সুত্ৰান নিগ্ঘোসং, সিক্খে নিব্বানমত্তনো.

তেনহাতপ্পং করোহীতি আতপ্পং করোহি, উস্সাহং করোহি, উস্সোল়্হিং করোহি, থামং করোহি, ধিতিং করোহি, ৰীরিযং করোহি, ছন্দং জনেহি সঞ্জনেহি উপট্ঠপেহি সমুট্ঠপেহি নিব্বত্তেহি অভিনিব্বত্তেহীতি – তেনহাতপ্পং করোহি.

ধোতকাতি ভগৰা তং ব্রাহ্মণং নামেন আলপতি. ভগৰাতি গারৰাধিৰচনমেতং…পে… সচ্ছিকা পঞ্ঞত্তি, যদিদং ভগৰাতি – ধোতকাতি ভগৰা.

ইধেৰ নিপকো সতোতি. ইধাতি ইমিস্সা দিট্ঠিযা ইমিস্সা খন্তিযা ইমিস্সা রুচিযা ইমস্মিং আদাযে ইমস্মিং ধম্মে ইমস্মিং ৰিনযে ইমস্মিং ধম্মৰিনযে ইমস্মিং পাৰচনে ইমস্মিং ব্রহ্মচরিযে ইমস্মিং সত্থুসাসনে ইমস্মিং অত্তভাৰে ইমস্মিং মনুস্সলোকে. নিপকোতি নিপকো পণ্ডিতো পঞ্ঞৰা বুদ্ধিমা ঞাণী ৰিভাৰী মেধাৰী. সতোতি চতূহি কারণেহি সতো – কাযে কাযানুপস্সনাসতিপট্ঠানং ভাৰেন্তো সতো…পে… সো ৰুচ্চতি সতোতি – ইধেৰ নিপকো সতো.

ইতো সুত্ৰান নিগ্ঘোসন্তি ইতো ময্হং ৰচনং ব্যপ্পথং দেসনং অনুসাসনং অনুসিট্ঠং সুত্ৰা সুণিত্ৰা উগ্গণ্হিত্ৰা উপধারযিত্ৰা উপলক্খযিত্ৰাতি – ইতো সুত্ৰান নিগ্ঘোসং.

সিক্খে নিব্বানমত্তনোতি. সিক্খাতি তিস্সো সিক্খা – অধিসীলসিক্খা, অধিচিত্তসিক্খা, অধিপঞ্ঞাসিক্খা…পে… অযং অধিপঞ্ঞাসিক্খা. নিব্বানমত্তনোতি অত্তনো রাগস্স নিব্বাপনায, দোসস্স নিব্বাপনায, মোহস্স নিব্বাপনায, কোধস্স নিব্বাপনায, উপনাহস্স নিব্বাপনায…পে… সব্বাকুসলাভিসঙ্খারানং সমায উপসমায ৰূপসমায নিব্বাপনায পটিনিস্সগ্গায পটিপস্সদ্ধিযা অধিসীলম্পি সিক্খেয্য, অধিচিত্তম্পি সিক্খেয্য, অধিপঞ্ঞম্পি সিক্খেয্য. ইমা তিস্সো সিক্খাযো আৰজ্জন্তো সিক্খেয্য, জানন্তো সিক্খেয্য…পে… সচ্ছিকাতব্বং সচ্ছিকরোন্তো সিক্খেয্য, আচরেয্য সমাচরেয্য সমাদায ৰত্তেয্যাতি – সিক্খে নিব্বানমত্তনো. তেনাহ ভগৰা –

‘‘তেনহাতপ্পং করোহি, [ধোতকাতি ভগৰা]

ইধেৰ নিপকো সতো;

ইতো সুত্ৰান নিগ্ঘোসং, সিক্খে নিব্বানমত্তনো’’তি.

৩২. পস্সামহং দেৰমনুস্সলোকে,অকিঞ্চনং ব্রাহ্মণমিরিযমানং;

তং তং নমস্সামি সমন্তচক্খু, পমুঞ্চ মং সক্ক কথংকথাহি.

পস্সামহং দেৰমনুস্সলোকেতি. দেৰাতি তযো দেৰা – সম্মুতিদেৰা, উপপত্তিদেৰা, ৰিসুদ্ধিদেৰা. কতমে সম্মুতিদেৰা? সম্মুতিদেৰা ৰুচ্চন্তি রাজানো চ রাজকুমারা চ দেৰিযো চ. ইমে ৰুচ্চন্তি সম্মুতিদেৰা. কতমে উপপত্তিদেৰা? উপপত্তিদেৰা ৰুচ্চন্তি চাতুমহারাজিকা দেৰা তাৰতিংসা দেৰা যামা দেৰা তুসিতা দেৰা নিম্মানরতী দেৰা পরনিম্মিতৰসৰত্তী দেৰা ব্রহ্মকাযিকা দেৰা যে চ দেৰা তদুত্তরি [তত্রুপরি (স্যা.)]. ইমে ৰুচ্চন্তি উপপত্তিদেৰা. কতমে ৰিসুদ্ধিদেৰা? ৰিসুদ্ধিদেৰা ৰুচ্চন্তি তথাগতসাৰকা অরহন্তো খীণাসৰা যে চ পচ্চেকবুদ্ধা. ইমে ৰুচ্চন্তি ৰিসুদ্ধিদেৰা. ভগৰা সম্মুতিদেৰানঞ্চ উপপত্তিদেৰানঞ্চ ৰিসুদ্ধিদেৰানঞ্চ দেৰো চ অতিদেৰো চ দেৰাতিদেৰো চ সীহসীহো নাগনাগো গণিগণী মুনিমুনী রাজরাজা. পস্সামহং দেৰমনুস্সলোকেতি মনুস্সলোকে দেৰং পস্সামি অতিদেৰং পস্সামি দেৰাতিদেৰং পস্সামি দক্খামি ওলোকেমি নিজ্ঝাযামি উপপরিক্খামীতি – পস্সামহং দেৰমনুস্সলোকে.

আকিঞ্চনং ব্রাহ্মণমিরিযমানন্তি. অকিঞ্চনন্তি রাগকিঞ্চনং দোসকিঞ্চনং মোহকিঞ্চনং মানকিঞ্চনং দিট্ঠিকিঞ্চনং কিলেসকিঞ্চনং দুচ্চরিতকিঞ্চনং, তে কিঞ্চনা বুদ্ধস্স ভগৰতো পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৰত্থুকতা অনভাৰংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা, তস্মা বুদ্ধো অকিঞ্চনো. ব্রাহ্মণোতি ভগৰা সত্তন্নং ধম্মানং বাহিতত্তা ব্রাহ্মণো – সক্কাযদিট্ঠি বাহিতা হোতি, ৰিচিকিচ্ছা বাহিতা হোতি, সীলব্বতপরামাসো বাহিতো হোতি, রাগো বাহিতো হোতি, দোসো বাহিতো হোতি, মোহো বাহিতো হোতি, মানো বাহিতো হোতি, বাহিতাস্স হোন্তি পাপকা অকুসলা ধম্মা সংকিলেসিকা পোনোভৰিকা সদরা দুক্খৰিপাকা আযতিং জাতিজরামরণিযা.

বাহিত্ৰা সব্বপাপকানি, [সভিযাতি ভগৰা]

ৰিমলো সাধুসমাহিতো ঠিতত্তো;

সংসারমতিচ্চ কেৰলী সো, অসিতো তাদি পৰুচ্চতে স ব্রহ্মাতি.

ইরিযমানন্তি চরন্তং ৰিহরন্তং ইরিযন্তং ৰত্তেন্তং পালেন্তং যপেন্তং যাপেন্তন্তি – অকিঞ্চনং ব্রাহ্মণমিরিযমানং.

তং তং নমস্সামি সমন্তচক্খূতি. তন্তি ভগৰন্তং ভণতি. নমস্সামীতি কাযেন ৰা নমস্সামি, ৰাচায ৰা নমস্সামি, চিত্তেন ৰা নমস্সামি, অন্ৰত্থপটিপত্তিযা ৰা নমস্সামি, ধম্মানুধম্মপটিপত্তিযা ৰা নমস্সামি সক্করোমি গরুং করোমি মানেমি পূজেমি. সমন্তচক্খূতি সমন্তচক্খু ৰুচ্চতি সব্বঞ্ঞুতঞাণং. ভগৰা সব্বঞ্ঞুতঞাণেন উপেতো সমুপেতো উপাগতো সমুপাগতো উপপন্নো সমুপপন্নো সমন্নাগতো.

‘‘ন তস্স অদ্দিট্ঠমিধত্থি [অদিট্ঠমিধত্থি (স্যা. ক.) মহানি. ১৫৬] কিঞ্চি, অথো অৰিঞ্ঞাতমজানিতব্বং;

সব্বং অভিঞ্ঞাসি যদত্থি নেয্যং, তথাগতো তেন সমন্তচক্খূ’’তি.

তং তং নমস্সামি সমন্তচক্খু.

পমুঞ্চ মং সক্ক কথংকথাহীতি. সক্কাতি সক্কো ভগৰা সক্যকুলা পব্বজিতোতিপি সক্কো. অথ ৰা, অড্ঢো [অদ্ধো (স্যা. ক.)] মহদ্ধনো ধনৰাতিপি সক্কো. তস্সিমানি ধনানি, সেয্যথিদং – সদ্ধাধনং সীলধনং হিরিধনং ওত্তপ্পধনং সুতধনং চাগধনং পঞ্ঞাধনং সতিপট্ঠানধনং সম্মপ্পধানধনং ইদ্ধিপাদধনং ইন্দ্রিযধনং বলধনং বোজ্ঝঙ্গধনং মগ্গধনং ফলধনং নিব্বানধনং. ইমেহি অনেকৰিধেহি ধনরতনেহি অড্ঢো মহদ্ধনো ধনৰাতিপি সক্কো. অথ ৰা, সক্কো পহু ৰিসৰী অলমত্তো সূরো ৰীরো ৰিক্কন্তো অভীরূ অচ্ছম্ভী অনুত্রাসী অপলাযী পহীনভযভেরৰো ৰিগতলোমহংসোতিপি সক্কো. কথংকথা ৰুচ্চতি ৰিচিকিচ্ছা. দুক্খে কঙ্খা, দুক্খসমুদযে কঙ্খা, দুক্খনিরোধে কঙ্খা, দুক্খনিরোধগামিনিযা পটিপদায কঙ্খা, পুব্বন্তে কঙ্খা, অপরন্তে কঙ্খা, পুব্বন্তাপরন্তে কঙ্খা, ইদপ্পচ্চযতাপটিচ্চসমুপ্পন্নেসু ধম্মেসু কঙ্খা. যা এৰরূপা কঙ্খা কঙ্খাযনা কঙ্খাযিতত্তং ৰিমতি ৰিচিকিচ্ছা দ্ৰেল়্হকং দ্ৰেধাপথো সংসযো অনেকংসগ্গাহো আসপ্পনা পরিসপ্পনা অপরিযোগাহনা ছম্ভিতত্তং চিত্তস্স মনোৰিলেখো. পমুঞ্চ মং সক্ক কথংকথাহীতি মুঞ্চ মং পমুঞ্চ মং মোচেহি মং পমোচেহি মং উদ্ধর মং সমুদ্ধর মং ৰুট্ঠাপেহি মং কথংকথাসল্লতোতি – পমুঞ্চ মং সক্ক কথংকথাহি. তেনাহ সো ব্রাহ্মণো –

‘‘পস্সামহং দেৰমনুস্সলোকে, অকিঞ্চনং ব্রাহ্মণমিরিযমানং;

তং তং নমস্সামি সমন্তচক্খু, পমুঞ্চ মং সক্ক কথংকথাহী’’তি.

৩৩. নাহং সহিস্সামি পমোচনায, কথংকথিং ধোতক কঞ্চি লোকে;

ধম্মঞ্চ সেট্ঠং আজানমানো, এৰং তুৰং ওঘমিমং তরেসি.

নাহং সহিস্সামি [সমীহামি (ক.)] পমোচনাযাতি নাহং তং সক্কোমি মুঞ্চিতুং পমুঞ্চিতুং মোচেতুং পমোচেতুং উদ্ধরিতুং সমুদ্ধরিতুং উট্ঠাপেতুং সমুট্ঠাপেতুং কথংকথাসল্লতোতি. এৰম্পি নাহং সহিস্সামি পমোচনায. অথ ৰা, ন ঈহামি ন সমীহামি ন উস্সহামি ন ৰাযমামি ন উস্সাহং করোমি ন উস্সোল়্হিং করোমি ন থামং করোমি ন ধিতিং করোমি ন ৰীরিযং করোমি ন ছন্দং জনেমি ন সঞ্জনেমি ন নিব্বত্তেমি ন অভিনিব্বত্তেমি অস্সদ্ধে পুগ্গলে অচ্ছন্দিকে কুসীতে হীনৰীরিযে অপ্পটিপজ্জমানে ধম্মদেসনাযাতি. এৰম্পি নাহং সহিস্সামি পমোচনায. অথ ৰা, নত্থঞ্ঞো কোচি মোচেতা. তে যদি মোচেয্যুং সকেন থামেন সকেন বলেন সকেন ৰীরিযেন সকেন পরক্কমেন সকেন পুরিসথামেন সকেন পুরিসবলেন সকেন পুরিসৰীরিযেন সকেন পুরিসপরক্কমেন অত্তনা সম্মাপটিপদং অনুলোমপটিপদং অপচ্চনীকপটিপদং অন্ৰত্থপটিপদং ধম্মানুধম্মপটিপদং পটিপজ্জমানা মোচেয্যুন্তি. এৰম্পি নাহং সহিস্সামি পমোচনায.

ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা – ‘‘সো ৰত, চুন্দ, অত্তনা পলিপপলিপন্নো পরং পলিপপলিপন্নং উদ্ধরিস্সতীতি নেতং ঠানং ৰিজ্জতি. সো ৰত, চুন্দ, অত্তনা অদন্তো অৰিনীতো অপরিনিব্বুতো পরং দমেস্সতি ৰিনেস্সতি পরিনিব্বাপেস্সতীতি নেতং ঠানং ৰিজ্জতীতি. এৰম্পি নাহং সহিস্সামি পমোচনায.

ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা –

‘‘অত্তনা হি [অত্তনাৰ (বহূসু) ধ. প. ১৬৫] কতং পাপং, অত্তনা সংকিলিস্সতি;

অত্তনা অকতং পাপং, অত্তনাৰ ৰিসুজ্ঝতি;

সুদ্ধি অসুদ্ধি পচ্চত্তং, নাঞ্ঞো অঞ্ঞং ৰিসোধযে’’তি.

এৰম্পি নাহং সহিস্সামি পমোচনায.

ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা – ‘‘এৰমেৰ খো, ব্রাহ্মণ, তিট্ঠতেৰ নিব্বানং তিট্ঠতি নিব্বানগামিমগ্গো তিট্ঠামহং সমাদপেতা, অথ চ পন মম সাৰকা মযা এৰং ওৰদিযমানা এৰং অনুসাসিযমানা অপ্পেকচ্চে অচ্চন্তনিট্ঠং নিব্বানং আরাধেন্তি একচ্চে নারাধেন্তীতি. এত্থ ক্যাহং, ব্রাহ্মণ করোমি? মগ্গক্খাযী, ব্রাহ্মণ, তথাগতো. মগ্গং বুদ্ধো আচিক্খতি. অত্তনা পটিপজ্জমানা মুচ্চেয্যুন্তি [মুঞ্চেয্যুন্তি (স্যা.)]. এৰম্পি নাহং সহিস্সামি পমোচনায’’.

কথংকথিং ধোতক কঞ্চি লোকেতি কথংকথিং পুগ্গলং সকঙ্খং সখিলং সদ্ৰেল়্হকং সৰিচিকিচ্ছং. কঞ্চীতি কঞ্চি খত্তিযং ৰা ব্রাহ্মণং ৰা ৰেস্সং ৰা সুদ্দং ৰা গহট্ঠং ৰা পব্বজিতং ৰা দেৰং ৰা মনুস্সং ৰা. লোকেতি অপাযলোকে…পে… আযতনলোকেতি – কথংকথিং ধোতক কঞ্চি লোকে.

ধম্মঞ্চ সেট্ঠং আজানমানোতি ধম্মং সেট্ঠং ৰুচ্চতি অমতং নিব্বানং. যো সো সব্বসঙ্খারসমথো সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গো তণ্হক্খযো ৰিরাগো নিরোধো নিব্বানং. সেট্ঠন্তি অগ্গং সেট্ঠং ৰিসেট্ঠং পামোক্খং উত্তমং পৰরং ধম্মং আজানমানো ৰিজানমানো পটিৰিজানমানো পটিৰিজ্ঝমানোতি – ধম্মঞ্চ সেট্ঠং আজানমানো.

এৰং তুৰং ওঘমিমং তরেসীতি এৰং কামোঘং ভৰোঘং দিট্ঠোঘং অৰিজ্জোঘং তরেয্যাসি উত্তরেয্যাসি পতরেয্যাসি সমতিক্কমেয্যাসি ৰীতিৰত্তেয্যাসীতি – এৰং তুৰং ওঘমিমং তরেসি. তেনাহ ভগৰা –

‘‘নাহং সহিস্সামি পমোচনায, কথংকথিং ধোতক কঞ্চি লোকে;

ধম্মঞ্চ সেট্ঠং আজানমানো, এৰং তুৰং ওঘমিমং তরেসী’’তি.

৩৪. অনুসাস ব্রহ্মে করুণাযমানো, ৰিৰেকধম্মং যমহং ৰিজঞ্ঞং;

যথাহং আকাসোৰ [আকাসো চ (স্যা.)] অব্যাপজ্জমানো [অব্যাপজ্ঝমানো (স্যা.)], ইধেৰ সন্তো অসিতো চরেয্যং.

অনুসাস ব্রহ্মে করুণাযমানোতি অনুসাস ব্রহ্মে অনুগ্গণ্হ ব্রহ্মে অনুকম্প ব্রহ্মেতি – অনুসাস ব্রহ্মে. করুণাযমানোতি করুণাযমানো অনুদযমানো [অনুদ্দযমানো (বহূসু)] অনুরক্খমানো অনুগ্গণ্হমানো অনুকম্পমানোতি – অনুসাস ব্রহ্মে করুণাযমানো.

ৰিৰেকধম্মং যমহং ৰিজঞ্ঞন্তি ৰিৰেকধম্মং ৰুচ্চতি অমতং নিব্বানং. যো সো সব্বসঙ্খারসমথো সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গো তণ্হক্খযো ৰিরাগো নিরোধো নিব্বানং. যমহং ৰিজঞ্ঞন্তি যমহং জানেয্যং আজানেয্যং ৰিজানেয্যং পটিৰিজানেয্যং পটিৰিজ্ঝেয্যং অধিগচ্ছেয্যং ফস্সেয্যং সচ্ছিকরেয্যন্তি – ৰিৰেকধম্মং যমহং ৰিজঞ্ঞং.

যথাহং আকাসোৰ অব্যাপজ্জমানোতি যথা আকাসো ন পজ্জতি ন গণ্হতি [নত্থি… স্যা. … পোত্থকে] ন বজ্ঝতি ন পলিবজ্ঝতি, এৰং অপজ্জমানো অগণ্হমানো অবজ্ঝমানো অপলিবজ্ঝমানোতি – এৰম্পি আকাসোৰ অব্যাপজ্জমানো. যথা আকাসো ন রজ্জতি লাখায ৰা হলিদ্দিযা [হলিদ্দেন (স্যা.)] ৰা নীলিযা [নীলেন (স্যা.)] ৰা মঞ্জেট্ঠায ৰা এৰং অরজ্জমানো অদুস্সমানো অমুয্হমানো অকিলিস্সমানোতি [অকিলিযমানো (স্যা.)] – এৰম্পি আকাসোৰ অব্যাপজ্জমানো. যথা আকাসো ন কুপ্পতি ন ব্যাপজ্জতি ন পতিলীযতি [পতিট্ঠিযতি (ক.)] ন পটিহঞ্ঞতি, এৰং অকুপ্পমানো অব্যাপজ্জমানো অপ্পতিলীযমানো অপ্পটিহঞ্ঞমানো অপ্পটিহতমানোতি – এৰম্পি আকাসোৰ অব্যাপজ্জমানো.

ইধেৰ সন্তো অসিতো চরেয্যন্তি. ইধেৰ সন্তোতি ইধেৰ সন্তো ইধেৰ সমানো ইধেৰ নিসিন্নো সমানো ইমস্মিংযেৰ আসনে নিসিন্নো সমানো ইমিস্সাযেৰ পরিসায নিসিন্নো সমানোতি, এৰম্পি – ইধেৰ সন্তো. অথ ৰা, ইধেৰ সন্তো উপসন্তো ৰূপসন্তো নিব্বুতো পটিপ্পস্সদ্ধোতি, এৰম্পি – ইধেৰ সন্তো. অসিতোতি দ্ৰে নিস্সযা – তণ্হানিস্সযো চ দিট্ঠিনিস্সযো চ…পে… অযং তণ্হানিস্সযো…পে… অযং দিট্ঠিনিস্সযো… তণ্হানিস্সযং পহায দিট্ঠিনিস্সযং পটিনিস্সজ্জিত্ৰা চক্খুং অনিস্সিতো, সোতং অনিস্সিতো, ঘানং অনিস্সিতো, জিৰ্হং অনিস্সিতো, কাযং অনিস্সিতো, মনং অনিস্সিতো, রূপে… সদ্দে… গন্ধে … রসে… ফোট্ঠব্বে… ধম্মে… কুলং… গণং… আৰাসং… লাভং… যসং… পসংসং… সুখং… চীৰরং… পিণ্ডপাতং… সেনাসনং… গিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারং… কামধাতুং… রূপধাতুং… অরূপধাতুং… কামভৰং… রূপভৰং… অরূপভৰং… সঞ্ঞাভৰং… অসঞ্ঞাভৰং… নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাভৰং… একৰোকারভৰং… চতুৰোকারভৰং… পঞ্চৰোকারভৰং… অতীতং… অনাগতং… পচ্চুপ্পন্নং… দিট্ঠসুতমুতৰিঞ্ঞাতব্বে [দিট্ঠং, সুতং, মুতং, ৰিঞ্ঞাতং, সব্বে. মহানি. ৪৬ পস্সিতব্বং] ধম্মে অসিতো অনিস্সিতো অনল্লীনো অনুপগতো অনজ্ঝোসিতো অনধিমুত্তো নিক্খন্তো নিস্সটো [নিস্সট্ঠো (স্যা.)] ৰিপ্পমুত্তো ৰিসংযুত্তো ৰিমরিযাদিকতেন চেতসা. চরেয্যন্তি চরেয্যং ৰিহরেয্যং ইরিযেয্যং ৰত্তেয্যং যপেয্যং যাপেয্যন্তি – ইধেৰ সন্তো অসিতো চরেয্যং. তেনাহ সো ব্রাহ্মণো –

‘‘অনুসাস ব্রহ্মে করুণাযমানো, ৰিৰেকধম্মং যমহং ৰিজঞ্ঞং;

যথাহং আকাসোৰ অব্যাপজ্জমানো, ইধেৰ সন্তো অসিতো চরেয্য’’ন্তি.

৩৫. কিত্তযিস্সামি তে সন্তিং, [ধোতকাতি ভগৰা]

দিট্ঠে ধম্মে অনীতিহং;

যং ৰিদিত্ৰা সতো চরং, তরে লোকে ৰিসত্তিকং.

কিত্তযিস্সামি তে সন্তিন্তি রাগস্স সন্তিং, দোসস্স সন্তিং, মোহস্স সন্তিং, কোধস্স সন্তিং, উপনাহস্স…পে… মক্খস্স… পল়াসস্স… ইস্সায… মচ্ছরিযস্স… মাযায… সাঠেয্যস্স… থম্ভস্স… সারম্ভস্স… মানস্স… অতিমানস্স… মদস্স… পমাদস্স… সব্বকিলেসানং… সব্বদুচ্চরিতানং… সব্বদরথানং… সব্বপরিল়াহানং… সব্বসন্তাপানং… সব্বাকুসলাভিসঙ্খারানং সন্তিং উপসন্তিং ৰূপসন্তিং নিব্বুতিং পটিপ্পস্সদ্ধিং কিত্তযিস্সামি পকিত্তযিস্সামি আচিক্খিস্সামি দেসেস্সামি পঞ্ঞপেস্সামি পট্ঠপেস্সামি ৰিৰরিস্সামি ৰিভজিস্সামি উত্তানীকরিস্সামি পকাসিস্সামীতি – কিত্তযিস্সামি তে সন্তিং.

ধোতকাতি ভগৰাতি. ধোতকাতি ভগৰা তং ব্রাহ্মণং নামেন আলপতি. ভগৰাতি গারৰাধিৰচনমেতং…পে… সচ্ছিকা পঞ্ঞত্তি, যদিদং ভগৰাতি – ধোতকাতি ভগৰা.

দিট্ঠে ধম্মে অনীতিহন্তি. দিট্ঠে ধম্মেতি দিট্ঠে ধম্মে ঞাতে ধম্মে তুলিতে ধম্মে তীরিতে ধম্মে ৰিভূতে ধম্মে ৰিভাৰিতে ধম্মে সব্বে সঙ্খারা অনিচ্চাতি…পে… যং কিঞ্চি সমুদযধম্মং সব্বং তং নিরোধধম্মন্তি দিট্ঠে ধম্মে ঞাতে ধম্মে তুলিতে ধম্মে তীরিতে ধম্মে ৰিভাৰিতে ধম্মে ৰিভূতে ধম্মেতি, এৰম্পি – দিট্ঠে ধম্মে…পে…. অথ ৰা, দুক্খে দিট্ঠে দুক্খং কথযিস্সামি, সমুদযে দিট্ঠে সমুদযং কথযিস্সামি, মগ্গে দিট্ঠে মগ্গং কথযিস্সামি, নিরোধে দিট্ঠে নিরোধং কথযিস্সামীতি, এৰম্পি – দিট্ঠে ধম্মে…পে…. অথ ৰা, সন্দিট্ঠিকং অকালিকং এহিপস্সিকং ওপনেয্যিকং [ওপনযিকং (স্যা. ক.)] পচ্চত্তং ৰেদিতব্বং ৰিঞ্ঞূহীতি, এৰম্পি – দিট্ঠে ধম্মে. অনীতিহন্তি ন ইতিহীতিহং ন ইতিকিরায ন পরম্পরায ন পিটকসম্পদায ন তক্কহেতু ন নযহেতু ন আকারপরিৰিতক্কেন ন দিট্ঠিনিজ্ঝানক্খন্তিযা সামং সযমভিঞ্ঞাতং অত্তপচ্চক্খধম্মং, তং কথযিস্সামীতি – দিট্ঠে ধম্মে অনীতিহং.

যং ৰিদিত্ৰা সতো চরন্তি যং ৰিদিতং কত্ৰা তুলযিত্ৰা তীরযিত্ৰা ৰিভাৰযিত্ৰা ৰিভূতং কত্ৰা; ‘‘সব্বে সঙ্খারা অনিচ্চা’’তি ৰিদিতং কত্ৰা তুলযিত্ৰা তীরযিত্ৰা ৰিভাৰযিত্ৰা ৰিভূতং কত্ৰা; ‘‘সব্বে সঙ্খারা দুক্খা’’তি…পে… ‘‘সব্বে ধম্মা অনত্তা’’তি…পে… ‘‘যং কিঞ্চি সমুদযধম্মং সব্বং তং নিরোধধম্ম’’ন্তি ৰিদিতং কত্ৰা তুলযিত্ৰা তীরযিত্ৰা ৰিভাৰযিত্ৰা ৰিভূতং কত্ৰা. সতোতি চতূহি কারণেহি সতো – কাযে কাযানুপস্সনাসতিপট্ঠানং ভাৰেন্তো সতো…পে… সো ৰুচ্চতি সতো. চরন্তি চরন্তো ৰিহরন্তো ইরিযন্তো ৰত্তেন্তো পালেন্তো যপেন্তো যাপেন্তোতি – যং ৰিদিত্ৰা সতো চরং.

তরে লোকে ৰিসত্তিকন্তি ৰিসত্তিকা ৰুচ্চতি তণ্হা. যো রাগো সারাগো…পে… অভিজ্ঝা লোভো অকুসলমূলং. ৰিসত্তিকাতি কেনট্ঠেন ৰিসত্তিকা…পে… ৰিসটা ৰিত্থতাতি ৰিসত্তিকা. লোকেতি অপাযলোকে…পে… আযতনলোকে. তরে লোকে ৰিসত্তিকন্তি লোকে ৰেসা ৰিসত্তিকা, লোকে ৰেতং ৰিসত্তিকং সতো তরেয্য উত্তরেয্য পতরেয্য সমতিক্কমেয্য ৰীতিৰত্তেয্যাতি – তরে লোকে ৰিসত্তিকং. তেনাহ ভগৰা –

‘‘কিত্তযিস্সামি তে সন্তিং, [ধোতকাতি ভগৰা]

দিট্ঠে ধম্মে অনীতিহং;

যং ৰিদিত্ৰা সতো চরং, তরে লোকে ৰিসত্তিক’’ন্তি.

৩৬. তঞ্চাহং অভিনন্দামি, মহেসি সন্তিমুত্তমং;

যং ৰিদিত্ৰা সতো চরং, তরে লোকে ৰিসত্তিকং.

তঞ্চাহং অভিনন্দামীতি. তন্তি তুয্হং ৰচনং ব্যপ্পথং দেসনং অনুসাসনং অনুসিট্ঠং নন্দামি অভিনন্দামি মোদামি অনুমোদামি ইচ্ছামি সাদিযামি পত্থযামি পিহযামি অভিজপ্পামীতি – তঞ্চাহং অভিনন্দামি.

মহেসিসন্তিমুত্তমন্তি. মহেসীতি কিং মহেসি ভগৰা? মহন্তং সীলক্খন্ধং এসী গৰেসী পরিযেসীতি মহেসি, মহন্তং সমাধিক্খন্ধং…পে… কহং নরাসভোতি মহেসি. সন্তিমুত্তমন্তি সন্তি ৰুচ্চতি অমতং নিব্বানং. যো সো সব্বসঙ্খারসমথো সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গো তণ্হক্খযো ৰিরাগো নিরোধো নিব্বানং. উত্তমন্তি অগ্গং সেট্ঠং ৰিসেট্ঠং পামোক্খং উত্তমং পৰরন্তি – মহেসি সন্তিমুত্তমং.

যং ৰিদিত্ৰা সতো চরন্তি যং ৰিদিতং কত্ৰা…পে… ‘‘সব্বে সঙ্খারা অনিচ্চা’’তি ৰিদিতং কত্ৰা তুলযিত্ৰা তীরযিত্ৰা ৰিভাৰযিত্ৰা ৰিভূতং কত্ৰা; ‘‘সব্বে সঙ্খারা দুক্খা’’তি… ‘‘সব্বে ধম্মা অনত্তা’’তি…পে… ‘‘যং কিঞ্চি সমুদযধম্মং সব্বং তং নিরোধধম্ম’’ন্তি ৰিদিতং কত্ৰা তুলযিত্ৰা তীরযিত্ৰা ৰিভাৰযিত্ৰা ৰিভূতং কত্ৰা. সতোতি চতূহি কারণেহি সতো – কাযে কাযানুপস্সনাসতিপট্ঠানং ভাৰেন্তো সতো…পে… সো ৰুচ্চতি সতো. চরন্তি চরন্তো…পে… যাপেন্তোতি – যং ৰিদিত্ৰা সতো চরং.

তরে লোকে ৰিসত্তিকন্তি. ৰিসত্তিকা ৰুচ্চতি তণ্হা. যো রাগো সারাগো…পে… অভিজ্ঝা লোভো অকুসলমূলং. ৰিসত্তিকাতি কেনট্ঠেন ৰিসত্তিকা…পে… ৰিসটা ৰিত্থতাতি ৰিসত্তিকা. লোকেতি অপাযলোকে…পে… আযতনলোকে. তরে লোকে ৰিসত্তিকন্তি লোকে ৰেসা ৰিসত্তিকা, লোকে ৰেতং ৰিসত্তিকং সতো তরেয্যং উত্তরেয্যং…পে… ৰীতিৰত্তেয্যন্তি – তরে লোকে ৰিসত্তিকং. তেনাহ সো ব্রাহ্মণো –

‘‘তঞ্চাহং অভিনন্দামি, মহেসি সন্তিমুত্তমং;

যং ৰিদিত্ৰা সতো চরং, তরে লোকে ৰিসত্তিক’’ন্তি.

৩৭. যং কিঞ্চি সম্পজানাসি, [ধোতকাতি ভগৰা]

উদ্ধং অধো তিরিযঞ্চাপি মজ্ঝে;

এতং ৰিদিত্ৰা সঙ্গোতি লোকে, ভৰাভৰায মাকাসি তণ্হং.

যং কিঞ্চি সম্পজানাসীতি যং কিঞ্চি সম্পজানাসি আজানাসি পটিৰিজানাসি পটিৰিজ্ঝসীতি – যং কিঞ্চি সম্পজানাসি. ধোতকাতি ভগৰাতি. ধোতকাতি ভগৰা তং ব্রাহ্মণং নামেন আলপতি. ভগৰাতি গারৰাধিৰচনমেতং…পে… সচ্ছিকা পঞ্ঞত্তি, যদিদং ভগৰাতি – ধোতকাতি ভগৰা.

উদ্ধং অধো তিরিযঞ্চাপি মজ্ঝেতি. উদ্ধন্তি অনাগতং; অধোতি অতীতং; তিরিযঞ্চাপি মজ্ঝেতি পচ্চুপ্পন্নং. উদ্ধন্তি দেৰলোকো; অধোতি অপাযলোকো; তিরিযঞ্চাপি মজ্ঝেতি মনুস্সলোকো. অথ ৰা, উদ্ধন্তি কুসলা ধম্মা; অধোতি অকুসলা ধম্মা; তিরিযঞ্চাপি মজ্ঝেতি অব্যাকতা ধম্মা. উদ্ধন্তি অরূপধাতু; অধোতি কামধাতু; তিরিযঞ্চাপি মজ্ঝেতি রূপধাতু. উদ্ধন্তি সুখা ৰেদনা; অধোতি দুক্খা ৰেদনা; তিরিযঞ্চাপি মজ্ঝেতি অদুক্খমসুখা ৰেদনা. উদ্ধন্তি উদ্ধং পাদতলা; অধোতি অধো কেসমত্থকা; তিরিযঞ্চাপি মজ্ঝেতি ৰেমজ্ঝেতি – উদ্ধং অধো তিরিযঞ্চাপি মজ্ঝে.

এতং ৰিদিত্ৰা সঙ্গোতি লোকেতি সঙ্গো এসো লগ্গনং এতং বন্ধনং এতং পলিবোধো এসোতি ঞত্ৰা জানিত্ৰা তুলযিত্ৰা তীরযিত্ৰা ৰিভাৰযিত্ৰা ৰিভূতং কত্ৰাতি – এতং ৰিদিত্ৰা সঙ্গোতি লোকে.

ভৰাভৰায মাকাসি তণ্হন্তি. তণ্হাতি রূপতণ্হা সদ্দতণ্হা…পে… ধম্মতণ্হা. ভৰাভৰাযাতি ভৰাভৰায কম্মভৰায পুনব্ভৰায কামভৰায, কম্মভৰায কামভৰায পুনব্ভৰায রূপভৰায, কম্মভৰায রূপভৰায পুনব্ভৰায অরূপভৰায, কম্মভৰায অরূপভৰায পুনব্ভৰায পুনপ্পুনব্ভৰায, পুনপ্পুনগতিযা পুনপ্পুনউপপত্তিযা পুনপ্পুনপটিসন্ধিযা পুনপ্পুনঅত্তভাৰাভিনিব্বত্তিযা তণ্হং মাকাসি মা জনেসি মা সঞ্জনেসি মা নিব্বত্তেসি মাভিনিব্বত্তেসি, পজহ ৰিনোদেহি ব্যন্তীকরোহি অনভাৰং গমেহীতি – ভৰাভৰায মাকাসি তণ্হন্তি. তেনাহ ভগৰা –

‘‘যং কিঞ্চি সম্পজানাসি, [ধোতকাতি ভগৰা]

উদ্ধং অধো তিরিযঞ্চাপি মজ্ঝে;

এতং ৰিদিত্ৰা সঙ্গোতি লোকে, ভৰাভৰায মাকাসি তণ্হ’’ন্তি.

সহ গাথাপরিযোসানা…পে… সত্থা মে, ভন্তে ভগৰা, সাৰকোহমস্মীতি.

ধোতকমাণৰপুচ্ছানিদ্দেসো পঞ্চমো.