৩. পুণ্ণকমাণৰপুচ্ছানিদ্দেসো

১২. অনেজং মূলদস্সাৰিং, [ইচ্চাযস্মা পুণ্ণকো]

অত্থি পঞ্হেন আগমং;

কিংনিস্সিতা ইসযো মনুজা, খত্তিযা ব্রাহ্মণা দেৰতানং;

যঞ্ঞমকপ্পযিংসু পুথূধ লোকে, পুচ্ছামি তং ভগৰা ব্রূহি মেতং.

অনেজং মূলদস্সাৰিন্তি এজা ৰুচ্চতি তণ্হা. যো রাগো সারাগো…পে… অভিজ্ঝা লোভো অকুসলমূলং সা এজা তণ্হা বুদ্ধস্স ভগৰতো পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৰত্থুকতা অনভাৰংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা. তস্মা বুদ্ধো অনেজো. এজায পহীনত্তা অনেজো. ভগৰা লাভেপি ন ইঞ্জতি, অলাভেপি ন ইঞ্জতি, যসেপি ন ইঞ্জতি, অযসেপি ন ইঞ্জতি, পসংসাযপি ন ইঞ্জতি, নিন্দাযপি ন ইঞ্জতি, সুখেপি ন ইঞ্জতি, দুক্খেপি ন ইঞ্জতি ন চলতি ন ৰেধতি নপ্পৰেধতীতি – অনেজং. মূলদস্সাৰিন্তি ভগৰা মূলদস্সাৰী হেতুদস্সাৰী নিদানদস্সাৰী সম্ভৰদস্সাৰী পভৰদস্সাৰী সমুট্ঠানদস্সাৰী আহারদস্সাৰী আরম্মণদস্সাৰী পচ্চযদস্সাৰী সমুদযদস্সাৰী.

তীণি অকুসলমূলানি – লোভো অকুসলমূলং, দোসো অকুসলমূলং, মোহো অকুসলমূলং.

ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা – [পস্স অ. নি. ৩.১১২] ‘‘তীণিমানি, ভিক্খৰে, নিদানানি কম্মানং সমুদযায. কতমানি তীণি? লোভো নিদানং কম্মানং সমুদযায, দোসো নিদানং কম্মানং সমুদযায, মোহো নিদানং কম্মানং সমুদযায. ন, ভিক্খৰে, লোভজেন কম্মেন দোসজেন কম্মেন মোহজেন কম্মেন দেৰা পঞ্ঞাযন্তি, মনুস্সা পঞ্ঞাযন্তি, যা ৰা পনঞ্ঞাপি কাচি সুগতিযো. অথ খো, ভিক্খৰে, লোভজেন কম্মেন দোসজেন কম্মেন মোহজেন কম্মেন নিরযো পঞ্ঞাযতি, তিরচ্ছানযোনি পঞ্ঞাযতি, পেত্তিৰিসযো পঞ্ঞাযতি, যা ৰা পনঞ্ঞাপি কাচি দুগ্গতিযো নিরযে তিরচ্ছানযোনিযা পেত্তিৰিসযে অত্তভাৰাভিনিব্বত্তিযা’’. ইমানি তীণি অকুসলমূলানীতি ভগৰা জানাতি পস্সতি. এৰম্পি ভগৰা মূলদস্সাৰী…পে… সমুদযদস্সাৰী. তীণি কুসলমূলানি – অলোভো কুসলমূলং, অদোসো কুসলমূলং, অমোহো কুসলমূলং.

ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা – ‘‘তীণিমানি…পে… ন, ভিক্খৰে, অলোভজেন কম্মেন অদোসজেন কম্মেন অমোহজেন কম্মেন নিরযো পঞ্ঞাযতি, তিরচ্ছানযোনি পঞ্ঞাযতি, পেত্তিৰিসযো পঞ্ঞাযতি, যা ৰা পনঞ্ঞাপি কাচি দুগ্গতিযো. অথ খো, ভিক্খৰে, অলোভজেন কম্মেন অদোসজেন কম্মেন অমোহজেন কম্মেন দেৰা পঞ্ঞাযন্তি, মনুস্সা পঞ্ঞাযন্তি, যা ৰা পনঞ্ঞাপি কাচি সুগতিযো দেৰে চ মনুস্সে চ অত্তভাৰাভিনিব্বত্তিযা’’. ইমানি তীণি কুসলমূলানীতি ভগৰা জানাতি পস্সতি. এৰম্পি ভগৰা মূলদস্সাৰী…পে… সমুদযদস্সাৰী.

ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা – ‘‘যে কেচি, ভিক্খৰে, ধম্মা অকুসলা অকুসলভাগিযা অকুসলপক্খিকা সব্বে তে অৰিজ্জামূলকা অৰিজ্জাসমোসরণা অৰিজ্জাসমুগ্ঘাতা’’. সব্বে তে সমুগ্ঘাতং গচ্ছন্তীতি ভগৰা জানাতি পস্সতি. এৰম্পি ভগৰা মূলদস্সাৰী…পে… সমুদযদস্সাৰী.

ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা – ‘‘যে কেচি, ভিক্খৰে, ধম্মা কুসলা কুসলভাগিযা কুসলপক্খিকা, সব্বে তে অপ্পমাদমূলকা অপ্পমাদসমোসরণা. অপ্পমাদো তেসং ধম্মানং অগ্গমক্খাযতী’’তি ভগৰা জানাতি পস্সতি. এৰম্পি ভগৰা মূলদস্সাৰী…পে… সমুদযদস্সাৰী.

অথ ৰা, ভগৰা জানাতি পস্সতি. ‘‘অৰিজ্জা মূলং সঙ্খারানং, সঙ্খারা মূলং ৰিঞ্ঞাণস্স, ৰিঞ্ঞাণং মূলং নামরূপস্স, নামরূপং মূলং সল়াযতনস্স, সল়াযতনং মূলং ফস্সস্স, ফস্সো মূলং ৰেদনায, ৰেদনা মূলং তণ্হায, তণ্হা মূলং উপাদানস্স, উপাদানং মূলং ভৰস্স, ভৰো মূলং জাতিযা, জাতি মূলং জরামরণস্সা’’তি – ভগৰা জানাতি পস্সতি. এৰম্পি ভগৰা মূলদস্সাৰী…পে… সমুদযদস্সাৰী.

অথ ৰা, ভগৰা জানাতি পস্সতি. ‘‘চক্খু মূলং চক্খুরোগানং, সোতং মূলং সোতরোগানং, ঘানং মূলং ঘানরোগানং, জিৰ্হা মূলং জিৰ্হারোগানং, কাযো মূলং কাযরোগানং, মনো মূলং চেতসিকানং দুক্খান’’ন্তি – ভগৰা জানাতি পস্সতি. এৰম্পি ভগৰা মূলদস্সাৰী হেতুদস্সাৰী নিদানদস্সাৰী সম্ভৰদস্সাৰী পভৰদস্সাৰী সমুট্ঠানদস্সাৰী আহারদস্সাৰী আরম্মণদস্সাৰী পচ্চযদস্সাৰী সমুদযদস্সাৰীতি – অনেজং মূলদস্সাৰী.

ইচ্চাযস্মা পুণ্ণকোতি ইচ্চাতি পদসন্ধি…পে… আযস্মা পুণ্ণকো.

অত্থি পঞ্হেন আগমন্তি পঞ্হেন অত্থিকো আগতোম্হি, [পঞ্হত্থিকাম্হ আগতা (বহূসু) পস্স মহানি. ১৯২] পঞ্হং পুচ্ছিতুকামো আগতোম্হি, পঞ্হং সোতুকামো আগতোম্হীতি – এৰম্পি অত্থি পঞ্হেন আগমং. অথ ৰা, পঞ্হত্থিকানং পঞ্হং পুচ্ছিতুকামানং পঞ্হং সোতুকামানং আগমনং অভিক্কমনং উপসঙ্কমনং পযিরুপাসনং অত্থীতি – এৰম্পি অত্থি পঞ্হেন আগমং. অথ ৰা, পঞ্হাগমো তুয্হং অত্থি, ত্ৰম্পি পহু ত্ৰমসি অলমত্তো. মযা পুচ্ছিতং কথেতুং ৰিসজ্জেতুং ৰহস্সেতং ভারন্তি [ৰিসজ্জেতুং সন্দস্সেতুং ভণিতুন্তি (স্যা.) ৰহস্সু + এতং] – এৰম্পি অত্থি পঞ্হেন আগমং.

কিং নিস্সিতা ইসযো মনুজাতি কিং নিস্সিতা আসিতা অল্লীনা উপগতা অজ্ঝোসিতা অধিমুত্তা. ইসযোতি ইসিনামকা যে কেচি ইসিপব্বজ্জং পব্বজিতা আজীৰকা নিগণ্ঠা জটিলা তাপসা. মনুজাতি মনুস্সা ৰুচ্চন্তীতি – কিং নিস্সিতা ইসযো মনুজা.

খত্তিযা ব্রাহ্মণা দেৰতানন্তি. খত্তিযাতি যে কেচি খত্তিযজাতিকা. ব্রাহ্মণাতি যে কেচি ভোৰাদিকা. দেৰতানন্তি আজীৰকসাৰকানং আজীৰকা দেৰতা, নিগণ্ঠসাৰকানং নিগণ্ঠা দেৰতা, জটিলসাৰকানং জটিলা দেৰতা, পরিব্বাজকসাৰকানং পরিব্বাজকা দেৰতা, অৰিরুদ্ধকসাৰকানং অৰিরুদ্ধকা [অৰরুদ্ধকসাৰকানং অৰরুদ্ধকা (স্যা.)] দেৰতা, হত্থিৰতিকানং হত্থী দেৰতা, অস্সৰতিকানং অস্সা দেৰতা, গোৰতিকানং গাৰো দেৰতা, কুক্কুরৰতিকানং কুক্কুরা দেৰতা, কাকৰতিকানং কাকা দেৰতা, ৰাসুদেৰৰতিকানং ৰাসুদেৰো দেৰতা, বলদেৰৰতিকানং বলদেৰো দেৰতা, পুণ্ণভদ্দৰতিকানং পুণ্ণভদ্দো দেৰতা, মণিভদ্দৰতিকানং মণিভদ্দো দেৰতা, অগ্গিৰতিকানং অগ্গি দেৰতা, নাগৰতিকানং নাগা দেৰতা, সুপণ্ণৰতিকানং সুপণ্ণা দেৰতা, যক্খৰতিকানং যক্খা দেৰতা, অসুরৰতিকানং অসুরা দেৰতা, গন্ধব্বৰতিকানং গন্ধব্বা দেৰতা, মহারাজৰতিকানং মহারাজানো দেৰতা, চন্দৰতিকানং চন্দো দেৰতা, সূরিযৰতিকানং সূরিযো দেৰতা, ইন্দৰতিকানং ইন্দো দেৰতা, ব্রহ্মৰতিকানং ব্রহ্মা দেৰতা, দেৰৰতিকানং দেৰো দেৰতা, দিসাৰতিকানং দিসা দেৰতা, যে যেসং দক্খিণেয্যা তে তেসং দেৰতাতি – খত্তিযব্রাহ্মণা দেৰতানং.

যঞ্ঞমকপ্পযিংসু পুথূধ লোকেতি যঞ্ঞং ৰুচ্চতি দেয্যধম্মো চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারং অন্নং পানং ৰত্থং যানং মালাগন্ধৰিলেপনং [মালাগন্ধং ৰিলেপনং (স্যা.) ইতিৰু. ৭৫] সেয্যাৰসথপদীপেয্যং. যঞ্ঞমকপ্পযিংসূতি যেপি যঞ্ঞং এসন্তি গৰেসন্তি পরিযেসন্তি চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারং অন্নং পানং ৰত্থং যানং মালাগন্ধৰিলেপনং সেয্যাৰসথপদীপেয্যং, তেপি যঞ্ঞং কপ্পেন্তি. যেপি যঞ্ঞং অভিসঙ্খরোন্তি চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারং অন্নং পানং…পে… সেয্যাৰসথপদীপেয্যং, তেপি যঞ্ঞং কপ্পেন্তি. যেপি যঞ্ঞং দেন্তি যজন্তি পরিচ্চজন্তি চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারং অন্নং পানং…পে… সেয্যাৰসথপদীপেয্যং, তেপি যঞ্ঞং কপ্পেন্তি. পুথূতি যঞ্ঞা ৰা এতে পুথূ, যঞ্ঞযাজকা [যঞ্ঞযজকা (স্যা.)] ৰা এতে পুথূ, দক্খিণেয্যা ৰা এতে পুথূ. কথং যঞ্ঞা ৰা এতে পুথূ? বহুকানং এতে যঞ্ঞা চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারা অন্নং পানং ৰত্থং যানং মালং গন্ধং ৰিলেপনং সেয্যাৰসথপদীপেয্যং – এৰং যঞ্ঞা ৰা এতে পুথূ.

কথং যঞ্ঞযাজকা ৰা এতে পুথূ? বহুকা এতে যঞ্ঞযাজকা খত্তিযা চ ব্রাহ্মণা চ ৰেস্সা চ সুদ্দা চ গহট্ঠা চ পব্বজিতা চ দেৰা চ মনুস্সা চ – এৰং যঞ্ঞযাজকা ৰা এতে পুথূ.

কথং দক্খিণেয্যা ৰা এতে পুথূ? বহুকা এতে দক্খিণেয্যা পুথূ সমণব্রাহ্মণা কপণদ্ধিকৰনিব্বকযাচকা [… ৰণিব্বকসাৰকা (স্যা.) ইতিৰু. ৭৫] – এৰং দক্খিণেয্যা ৰা এতে পুথূ. ইধ লোকেতি মনুস্সলোকেতি যঞ্ঞমকপ্পযিংসু – পুথূধ লোকে.

পুচ্ছামি তং ভগৰা ব্রূহি মেতন্তি. পুচ্ছাতি তিস্সো পুচ্ছা – অদিট্ঠজোতনা পুচ্ছা, দিট্ঠসংসন্দনা পুচ্ছা, ৰিমতিচ্ছেদনা পুচ্ছা. কতমা অদিট্ঠজোতনা পুচ্ছা? পকতিযা লক্খণং অঞ্ঞাতং হোতি অদিট্ঠং অতুলিতং অতীরিতং অৰিভূতং অৰিভাৰিতং, তস্স ঞাণায দস্সনায তুলনায তীরণায ৰিভূতত্থায ৰিভাৰনত্থায পঞ্হং পুচ্ছতি – অযং অদিট্ঠজোতনা পুচ্ছা.

কতমা দিট্ঠসংসন্দনা পুচ্ছা? পকতিযা লক্খণং ঞাতং হোতি দিট্ঠং তুলিতং তীরিতং ৰিভূতং ৰিভাৰিতং. অঞ্ঞেহি পণ্ডিতেহি সদ্ধিং সংসন্দনত্থায পঞ্হং পুচ্ছতি – অযং দিট্ঠসংসন্দনা পুচ্ছা.

কতমা ৰিমতিচ্ছেদনা পুচ্ছা? পকতিযা সংসযপক্খন্দো [সংসযপক্খন্নো (স্যা.)] হোতি ৰিমতিপক্খন্দো দ্ৰেল়্হকজাতো – ‘‘এৰং নু খো, ন নু খো, কিং নু খো, কথং নু খো’’তি! সো ৰিমতিচ্ছেদনত্থায পঞ্হং পুচ্ছতি – অযং ৰিমতিচ্ছেদনা পুচ্ছা. ইমা তিস্সো পুচ্ছা.

অপরাপি তিস্সো পুচ্ছা – মনুস্সপুচ্ছা, অমনুস্সপুচ্ছা, নিম্মিতপুচ্ছা. কতমা মনুস্সপুচ্ছা? মনুস্সা বুদ্ধং ভগৰন্তং উপসঙ্কমিত্ৰা পুচ্ছন্তি, ভিক্খূ পুচ্ছন্তি, ভিক্খুনিযো পুচ্ছন্তি, উপাসকা পুচ্ছন্তি, উপাসিকাযো পুচ্ছন্তি, রাজানো পুচ্ছন্তি, খত্তিযা পুচ্ছন্তি, ব্রাহ্মণা পুচ্ছন্তি, ৰেস্সা পুচ্ছন্তি, সুদ্দা পুচ্ছন্তি, গহট্ঠা পুচ্ছন্তি, পব্বজিতা পুচ্ছন্তি – অযং মনুস্সপুচ্ছা.

কতমা অমনুস্সপুচ্ছা? অমনুস্সা বুদ্ধং ভগৰন্তং উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্হং পুচ্ছন্তি, নাগা পুচ্ছন্তি, সুপণ্ণা পুচ্ছন্তি, যক্খা পুচ্ছন্তি, অসুরা পুচ্ছন্তি, গন্ধব্বা পুচ্ছন্তি, মহারাজানো পুচ্ছন্তি, ইন্দা পুচ্ছন্তি, ব্রহ্মানো পুচ্ছন্তি, দেৰতাযো পুচ্ছন্তি – অযং অমনুস্সপুচ্ছা.

কতমা নিম্মিতপুচ্ছা? যং ভগৰা রূপং অভিনিম্মিনাতি মনোমযং সব্বঙ্গপচ্চঙ্গং অহীনিন্দ্রিযং, সো নিম্মিতো বুদ্ধং ভগৰন্তং উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্হং পুচ্ছতি; ভগৰা ৰিসজ্জেতি [ৰিস্সজ্জেতি (ক.)] – অযং নিম্মিতপুচ্ছা. ইমা তিস্সো পুচ্ছা.

অপরাপি তিস্সো পুচ্ছা – অত্তত্থপুচ্ছা, পরত্থপুচ্ছা, উভযত্থপুচ্ছা. অপরাপি তিস্সো পুচ্ছা – দিট্ঠধম্মিকত্থপুচ্ছা, সম্পরাযিকত্থপুচ্ছা, পরমত্থপুচ্ছা. অপরাপি তিস্সো পুচ্ছা – অনৰজ্জত্থপুচ্ছা, নিক্কিলেসত্থপুচ্ছা, ৰোদানত্থপুচ্ছা. অপরাপি তিস্সো পুচ্ছা – অতীতপুচ্ছা, অনাগতপুচ্ছা, পচ্চুপ্পন্নপুচ্ছা. অপরাপি তিস্সো পুচ্ছা – অজ্ঝত্তপুচ্ছা, বহিদ্ধাপুচ্ছা, অজ্ঝত্তবহিদ্ধাপুচ্ছা. অপরাপি তিস্সো পুচ্ছা – কুসলপুচ্ছা, অকুসলপুচ্ছা, অব্যাকতপুচ্ছা. অপরাপি তিস্সো পুচ্ছা – খন্ধপুচ্ছা, ধাতুপুচ্ছা, আযতনপুচ্ছা. অপরাপি তিস্সো পুচ্ছা – সতিপট্ঠানপুচ্ছা, সম্মপ্পধানপুচ্ছা, ইদ্ধিপাদপুচ্ছা. অপরাপি তিস্সো পুচ্ছা – ইন্দ্রিযপুচ্ছা, বলপুচ্ছা, বোজ্ঝঙ্গপুচ্ছা. অপরাপি তিস্সো পুচ্ছা – মগ্গপুচ্ছা, ফলপুচ্ছা, নিব্বানপুচ্ছা.

পুচ্ছামি তন্তি পুচ্ছামি তং যাচামি তং অজ্ঝেসামি তং পসাদেমি তং ‘‘কথযস্সু মে’’তি পুচ্ছামি তং. ভগৰাতি গারৰাধিৰচনমেতং… সচ্ছিকা পঞ্ঞত্তি – যদিদং ভগৰাতি. ব্রূহি মেতন্তি ব্রূহি আচিক্খাহি দেসেহি পঞ্ঞপেহি পট্ঠপেহি ৰিৰরাহি ৰিভজাহি উত্তানীকরোহি পকাসেহীতি – পুচ্ছামি তং ভগৰা ব্রূহি মেতং. তেনাহ সো ব্রাহ্মণো –

‘‘অনেজং মূলদস্সাৰিং, [ইচ্চাযস্মা পুণ্ণকো]

অত্থি পঞ্হেন আগমং;

কিং নিস্সিতা ইসযো মনুজা, খত্তিযা ব্রাহ্মণা দেৰতানং;

যঞ্ঞমকপ্পযিংসু পুথূধ লোকে, পুচ্ছামি তং ভগৰা ব্রূহি মেত’’ন্তি.

১৩. যে কেচিমে ইসযো মনুজা, [পুণ্ণকাতি ভগৰা]

খত্তিযা ব্রাহ্মণা দেৰতানং;

যঞ্ঞমকপ্পযিংসু পুথূধ লোকে, আসীসমানা পুণ্ণক ইত্থত্তং [ইত্থতং (স্যা.), ইত্থভাৰং (ক.)] ;

জরং সিতা যঞ্ঞমকপ্পযিংসু.

যে কেচিমে ইসযো মনুজাতি. যে কেচীতি সব্বেন সব্বং সব্বথা সব্বং অসেসং নিস্সেসং পরিযাদিযনৰচনমেতং – যে কেচীতি. ইসযোতি ইসিনামকা যে কেচি ইসিপব্বজ্জং পব্বজিতা আজীৰকা নিগণ্ঠা জটিলা তাপসা. মনুজাতি মনুস্সা ৰুচ্চন্তীতি – যে কেচিমে ইসযো মনুজা পুণ্ণকাতি ভগৰা.

খত্তিযা ব্রাহ্মণা দেৰতানন্তি. খত্তিযাতি যে কেচি খত্তিযজাতিকা. ব্রাহ্মণাতি যে কেচি ভোৰাদিকা. দেৰতানন্তি আজীৰকসাৰকানং আজীৰকা দেৰতা…পে… দিসাৰতিকানং দিসা দেৰতা. যে যেসং দক্খিণেয্যা, তে তেসং দেৰতাতি – খত্তিযা ব্রাহ্মণা দেৰতানং.

যঞ্ঞমকপ্পযিংসু পুথূধ লোকেতি. যঞ্ঞং ৰুচ্চতি দেয্যধম্মো চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারং অন্নং পানং…পে… সেয্যাৰসথপদীপেয্যং. যঞ্ঞমকপ্পযিংসূতি যেপি যঞ্ঞং এসন্তি গৰেসন্তি পরিযেসন্তি…পে… সেয্যাৰসথপদীপেয্যং, তেপি যঞ্ঞং কপ্পেন্তি. পুথূতি যঞ্ঞা ৰা এতে পুথূ, যঞ্ঞযাজকা ৰা এতে পুথূ, দক্খিণেয্যা ৰা এতে পুথূ…পে… এৰং দক্খিণেয্যা ৰা এতে পুথূ. ইধ লোকেতি মনুস্সলোকেতি যঞ্ঞমকপ্পযিংসু – পুথূধ লোকে.

আসীসমানা পুণ্ণক ইত্থত্তন্তি. আসীসমানাতি রূপপটিলাভং আসীসমানা, সদ্দপটিলাভং আসীসমানা, গন্ধপটিলাভং আসীসমানা, রসপটিলাভং আসীসমানা, ফোট্ঠব্বপটিলাভং আসীসমানা, পুত্তপটিলাভং আসীসমানা, দারপটিলাভং আসীসমানা, ধনপটিলাভং আসীসমানা, যসপটিলাভং আসীসমানা, ইস্সরিযপটিলাভং আসীসমানা, খত্তিযমহাসালকুলে অত্তভাৰপটিলাভং আসীসমানা, ব্রাহ্মণমহাসালকুলে অত্তভাৰপটিলাভং আসীসমানা, গহপতিমহাসালকুলে অত্তভাৰপটিলাভং আসীসমানা, চাতুমহারাজিকেসু [চাতুম্মহারাজিকেসু (স্যা.)] দেৰেসু অত্তভাৰপটিলাভং আসীসমানা, তাৰতিংসেসু দেৰেসু যামেসু দেৰেসু তুসিতেসু দেৰেসু নিম্মানরতীসু দেৰেসু পরনিম্মিতৰসৰত্তীসু দেৰেসু ব্রহ্মকাযিকেসু দেৰেসু অত্তভাৰপটিলাভং আসীসমানা ইচ্ছমানা সাদিযমানা পত্থযমানা পিহযমানা অভিজপ্পমানাতি আসীসমানা.

পুণ্ণক ইত্থত্তন্তি এত্থ অত্তভাৰাভিনিব্বত্তিং আসীসমানা এত্থ খত্তিযমহাসালকুলে অত্তভাৰাভিনিব্বত্তিং আসীসমানা…পে… এত্থ ব্রহ্মকাযিকেসু দেৰেসু অত্তভাৰাভিনিব্বত্তিং আসীসমানা ইচ্ছমানা সাদিযমানা পত্থযমানা পিহযমানা অভিজপ্পমানাতি আসীসমানা – পুণ্ণক ইত্থত্তং.

জরং সিতা যঞ্ঞমকপ্পযিংসূতি জরানিস্সিতা ব্যাধিনিস্সিতা মরণনিস্সিতা সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসনিস্সিতা. যদেৰ তে জাতিনিস্সিতা তদেৰ তে জরানিস্সিতা. যদেৰ তে জরানিস্সিতা তদেৰ তে ব্যাধিনিস্সিতা. যদেৰ তে ব্যাধিনিস্সিতা তদেৰ তে মরণনিস্সিতা. যদেৰ তে মরণনিস্সিতা তদেৰ তে সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসনিস্সিতা. যদেৰ তে সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসনিস্সিতা তদেৰ তে গতিনিস্সিতা. যদেৰ তে গতিনিস্সিতা তদেৰ তে উপপত্তিনিস্সিতা. যদেৰ তে উপপত্তিনিস্সিতা তদেৰ তে পটিসন্ধিনিস্সিতা. যদেৰ তে পটিসন্ধিনিস্সিতা তদেৰ তে ভৰনিস্সিতা. যদেৰ তে ভৰনিস্সিতা তদেৰ তে সংসারনিস্সিতা. যদেৰ তে সংসারনিস্সিতা তদেৰ তে ৰট্টনিস্সিতা অল্লীনা উপগতা অজ্ঝোসিতা অধিমুত্তাতি – জরং সিতা যঞ্ঞমকপ্পযিংসু. তেনাহ ভগৰা –

‘‘যে কেচিমে ইসযো মনুজা, [পুণ্ণকাতি ভগৰা]

খত্তিযা ব্রাহ্মণা দেৰতানং;

যঞ্ঞমকপ্পযিংসু পুথূধ লোকে, আসীসমানা পুণ্ণক ইত্থত্তং;

জরং সিতা যঞ্ঞমকপ্পযিংসূ’’তি.

১৪. যে কেচিমে ইসযো মনুজা, [ইচ্চাযস্মা পুণ্ণকো]

খত্তিযা ব্রাহ্মণা দেৰতানং;

যঞ্ঞমকপ্পযিংসু পুথূধ লোকে, কচ্চিসু তে ভগৰা যঞ্ঞপথে অপ্পমত্তা;

অতারুং [অতারুং (স্যা. ক.)] জাতিঞ্চ জরঞ্চ মারিস, পুচ্ছামি তং ভগৰা ব্রূহি মেতং.

যে কেচিমে ইসযো মনুজাতি. যে কেচীতি…পে….

কচ্চিসু তে ভগৰা যঞ্ঞপথে অপ্পমত্তাতি. কচ্চিসূতি সংসযপুচ্ছা ৰিমতিপুচ্ছা দ্ৰেল়্হকপুচ্ছা অনেকংসপুচ্ছা – ‘‘এৰং নু খো, ন নু খো, কিং নু খো, কথং নু খো’’তি – কচ্চিসু. তেতি যঞ্ঞযাজকা ৰুচ্চন্তি. ভগৰাতি গারৰাধিৰচনং…পে… সচ্ছিকা পঞ্ঞত্তি, যদিদং ভগৰাতি – কচ্চিসু তে ভগৰা. যঞ্ঞপথে অপ্পমত্তাতি যঞ্ঞোযেৰ ৰুচ্চতি যঞ্ঞপথো. যথা অরিযমগ্গো অরিযপথো দেৰমগ্গো দেৰপথো ব্রহ্মমগ্গো ব্রহ্মপথো, এৰমেৰ যঞ্ঞোযেৰ ৰুচ্চতি যঞ্ঞপথো. অপ্পমত্তাতি যঞ্ঞপথে অপ্পমত্তা সক্কচ্চকারিনো সাতচ্চকারিনো অট্ঠিতকারিনো অনোলীনৰুত্তিনো অনিক্খিত্তচ্ছন্দা অনিক্খিত্তধুরা তচ্চরিতা তব্বহুলা তগ্গরুকা তন্নিন্না তপ্পোণা তপ্পব্ভারা তদধিমুত্তা তদধিপতেয্যাতি – তেপি যঞ্ঞপথে অপ্পমত্তা. যেপি যঞ্ঞং এসন্তি গৰেসন্তি পরিযেসন্তি চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারং অন্নং পানং…পে… সেয্যাৰসথপদীপেয্যং সক্কচ্চকারিনো…পে… তদধিপতেয্যা, তেপি যঞ্ঞপথে অপ্পমত্তা. যেপি যঞ্ঞং অভিসঙ্খরোন্তি চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারং অন্নং পানং…পে… সেয্যাৰসথপদীপেয্যং সক্কচ্চকারিনো…পে… তদধিপতেয্যা, তেপি যঞ্ঞপথে অপ্পমত্তা. যেপি যঞ্ঞং দেন্তি যজন্তি পরিচ্চজন্তি চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারং অন্নং পানং…পে… সেয্যাৰসথপদীপেয্যং সক্কচ্চকারিনো …পে… তদধিপতেয্যা, তেপি যঞ্ঞপথে অপ্পমত্তাতি – কচ্চিসু তে ভগৰা যঞ্ঞপথে অপ্পমত্তা.

অতারুং জাতিঞ্চ জরঞ্চ মারিসাতি জরামরণং অতরিংসু উত্তরিংসু পতরিংসু সমতিক্কমিংসু ৰীতিৰত্তিংসু. মারিসাতি পিযৰচনং গরুৰচনং সগারৰসপ্পতিস্সাধিৰচনমেতং মারিসাতি – অতারু জাতিঞ্চ জরঞ্চ মারিস.

পুচ্ছামি তং ভগৰা ব্রূহি মেতন্তি. পুচ্ছামি তন্তি পুচ্ছামি তং যাচামি তং অজ্ঝেসামি তং পসাদেমি তং কথযস্সু মেতি – পুচ্ছামি তং. ভগৰাতি গারৰাধিৰচনং…পে… সচ্ছিকা পঞ্ঞত্তি – যদিদং ভগৰাতি. ব্রূহি মেতন্তি ব্রূহি আচিক্খাহি দেসেহি পঞ্ঞপেহি পট্ঠপেহি ৰিৰরাহি ৰিভজাহি উত্তানীকরোহি পকাসেহীতি – পুচ্ছামি তং ভগৰা ব্রূহি মেতং. তেনাহ সো ব্রাহ্মণো –

‘‘যে কেচিমে ইসযো মনুজা, [ইচ্চাযস্মা পুণ্ণকো]

খত্তিযা ব্রাহ্মণা দেৰতানং;

যঞ্ঞমকপ্পযিংসু পুথূধ লোকে, কচ্চিসু তে ভগৰা যঞ্ঞপথে অপ্পমত্তা;

অতারু জাতিঞ্চ জরঞ্চ মারিস, পুচ্ছামি তং ভগৰা ব্রূহি মেত’’ন্তি.

১৫. আসীসন্তি [আসিংসন্তি (স্যা.)] থোমযন্তি, অভিজপ্পন্তি জুহন্তি; [পুণ্ণকাতি ভগৰা]

কামাভিজপ্পন্তি পটিচ্চ লাভং, তে যাজযোগা ভৰরাগরত্তা;

নাতরিংসু জাতিজরন্তি ব্রূমি.

আসীসন্তি থোমযন্তি অভিজপ্পন্তি জুহন্তীতি. আসীসন্তীতি রূপপটিলাভং আসীসন্তি, সদ্দপটিলাভং আসীসন্তি, গন্ধপটিলাভং আসীসন্তি, রসপটিলাভং আসীসন্তি, ফোট্ঠব্বপটিলাভং আসীসন্তি, পুত্তপটিলাভং আসীসন্তি, দারপটিলাভং আসীসন্তি, ধনপটিলাভং আসীসন্তি, যসপটিলাভং আসীসন্তি, ইস্সরিযপটিলাভং আসীসন্তি, খত্তিযমহাসালকুলে অত্তভাৰপটিলাভং আসীসন্তি, ব্রাহ্মণমহাসালকুলে…পে… গহপতিমহাসালকুলে অত্তভাৰপটিলাভং আসীসন্তি, চাতুমহারাজিকেসু দেৰেসু…পে… ব্রহ্মকাযিকেসু দেৰেসু অত্তভাৰপটিলাভং আসীসন্তি ইচ্ছন্তি সাদিযন্তি পত্থযন্তি পিহযন্তীতি – আসীসন্তি.

থোমযন্তীতি যঞ্ঞং ৰা থোমেন্তি ফলং ৰা থোমেন্তি দক্খিণেয্যে ৰা থোমেন্তি. কথং যঞ্ঞং থোমেন্তি? সুচিং দিন্নং [ৰিযং দিন্নং (স্যা.)], মনাপং দিন্নং, পণীতং দিন্নং, কালেন দিন্নং, কপ্পিযং দিন্নং, ৰিচেয্য দিন্নং, অনৰজ্জং দিন্নং, অভিণ্হং দিন্নং দদং চিত্তং পসাদিতন্তি – থোমেন্তি কিত্তেন্তি ৰণ্ণেন্তি পসংসন্তি. এৰং যঞ্ঞং থোমেন্তি.

কথং ফলং থোমেন্তি? ইতো নিদানং রূপপটিলাভো ভৰিস্সতি…পে… ব্রহ্মকাযিকেসু দেৰেসু অত্তভাৰপটিলাভো ভৰিস্সতীতি – থোমেন্তি কিত্তেন্তি ৰণ্ণেন্তি পসংসন্তি. এৰং ফলং থোমেন্তি.

কথং দক্খিণেয্যে থোমেন্তি? দক্খিণেয্যা জাতিসম্পন্না গোত্তসম্পন্না অজ্ঝাযকা মন্তধরা তিণ্ণং ৰেদানং পারগূ সনিঘণ্ডুকেটুভানং সাক্খরপ্পভেদানং ইতিহাসপঞ্চমানং পদকা ৰেয্যাকরণা লোকাযতমহাপুরিসলক্খণেসু অনৰযাতি, ৰীতরাগা ৰা রাগৰিনযায ৰা পটিপন্না, ৰীতদোসা ৰা দোসৰিনযায ৰা পটিপন্না, ৰীতমোহা ৰা মোহৰিনযায ৰা পটিপন্না, সদ্ধাসম্পন্না সীলসম্পন্না সমাধিসম্পন্না পঞ্ঞাসম্পন্না ৰিমুত্তিসম্পন্না ৰিমুত্তিঞাণদস্সনসম্পন্নাতি – থোমেন্তি কিত্তেন্তি ৰণ্ণেন্তি পসংসন্তি. এৰং দক্খিণেয্যে থোমেন্তীতি – আসীসন্তি থোমযন্তি.

অভিজপ্পন্তীতি রূপপটিলাভং অভিজপ্পন্তি, সদ্দপটিলাভং অভিজপ্পন্তি, গন্ধপটিলাভং অভিজপ্পন্তি, রসপটিলাভং অভিজপ্পন্তি…পে… ব্রহ্মকাযিকেসু দেৰেসু অত্তভাৰপটিলাভং অভিজপ্পন্তীতি – আসীসন্তি থোমযন্তি অভিজপ্পন্তি. জুহন্তীতি জুহন্তি দেন্তি যজন্তি পরিচ্চজন্তি চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারং অন্নং পানং ৰত্থং যানং মালাগন্ধৰিলেপনং সেয্যাৰসথপদীপেয্যন্তি – আসীসন্তি থোমযন্তি অভিজপ্পন্তি জুহন্তি পুণ্ণকাতি ভগৰা.

কামাভিজপ্পন্তি পটিচ্চ লাভন্তি রূপপটিলাভং পটিচ্চ কামে অভিজপ্পন্তি, সদ্দপটিলাভং পটিচ্চ কামে অভিজপ্পন্তি…পে… ব্রহ্মকাযিকেসু দেৰেসু অত্তভাৰপটিলাভং পটিচ্চ কামে অভিজপ্পন্তি পজপ্পন্তীতি – কামাভিজপ্পন্তি পটিচ্চ লাভং.

তে যাজযোগা ভৰরাগরত্তা নাতরিংসু জাতিজরন্তি ব্রূমীতি তেতি যঞ্ঞযাজকা ৰুচ্চন্তি, যাজযোগাতি যাজযোগেসু যুত্তা পযুত্তা আযুত্তা সমাযুত্তা তচ্চরিতা তব্বহুলা তগ্গরুকা তন্নিন্না তপ্পোণা তপ্পব্ভারা তদধিমুত্তা তদধিপতেয্যাতি – তে যাজযোগা, ভৰরাগরত্তাতি ভৰরাগো ৰুচ্চতি যো ভৰেসু ভৰচ্ছন্দো ভৰরাগো ভৰনন্দী ভৰতণ্হা ভৰসিনেহো ভৰপরিল়াহো ভৰমুচ্ছা ভৰজ্ঝোসানং. ভৰরাগেন ভৰেসু রত্তা গিদ্ধা গধিতা মুচ্ছিতা অজ্ঝোসন্না লগ্গা লগ্গিতা পলিবুদ্ধাতি – তে যাজযোগা ভৰরাগরত্তা.

নাতরিংসু জাতিজরন্তি ব্রূমীতি তে যাজযোগা ভৰরাগরত্তা জাতিজরামরণং নাতরিংসু ন উত্তরিংসু ন পতরিংসু ন সমতিক্কমিংসু ন ৰীতিৰত্তিংসু, জাতিজরামরণা অনিক্খন্তা অনিস্সটা অনতিক্কন্তা অসমতিক্কন্তা অৰীতিৰত্তা অন্তোজাতিজরামরণে পরিৰত্তন্তি অন্তোসংসারপথে পরিৰত্তন্তি. জাতিযা অনুগতা জরায অনুসটা ব্যাধিনা অভিভূতা মরণেন অব্ভাহতা অতাণা অলেণা অসরণা অসরণীভূতাতি; ব্রূমি আচিক্খামি দেসেমি পঞ্ঞপেমি পট্ঠপেমি ৰিৰরামি ৰিভজামি উত্তানীকরোমি পকাসেমীতি – তে যাজযোগা ভৰরাগরত্তা নাতরিংসু জাতিজরন্তি ব্রূমি. তেনাহ ভগৰা –

‘‘আসীসন্তি থোমযন্তি, অভিজপ্পন্তি জুহন্তি; [পুণ্ণকাতি ভগৰা]

কামাভিজপ্পন্তি পটিচ্চ লাভং, তে যাজযোগা ভৰরাগরত্তা;

নাতরিংসু জাতিজরন্তি ব্রূমী’’তি.

১৬. তে চে নাতরিংসু যাজযোগা, [ইচ্চাযস্মা পুণ্ণকো]

যঞ্ঞেহি জাতিঞ্চ জরঞ্চ মারিস;

অথ কো চরহি দেৰমনুস্সলোকে, অতারি জাতিঞ্চ জরঞ্চ মারিস;

পুচ্ছামি তং ভগৰা ব্রূহি মেতং.

তে চে নাতরিংসু যাজযোগাতি তে যঞ্ঞযাজকা যাজযোগা ভৰরাগরত্তা জাতিজরামরণং নাতরিংসু ন উত্তরিংসু ন পতরিংসু ন সমতিক্কমিংসু ন ৰীতিৰত্তিংসু, জাতিজরামরণা অনিক্খন্তা অনিস্সটা অনতিক্কন্তা অসমতিক্কন্তা অৰীতিৰত্তা অন্তোজাতিজরামরণে পরিৰত্তন্তি অন্তোসংসারপথে পরিৰত্তন্তি. জাতিযা অনুগতা জরায অনুসটা ব্যাধিনা অভিভূতা মরণেন অব্ভাহতা অতাণা অলেণা অসরণা অসরণীভূতাতি – তে চে নাতরিংসু যাজযোগা.

ইচ্চাযস্মা পুণ্ণকোতি. ইচ্চাতি পদসন্ধি…পে… আযস্মা পুণ্ণকো.

যঞ্ঞেহি জাতিঞ্চ জরঞ্চ মারিসাতি. যঞ্ঞেহীতি যঞ্ঞেহি পহূতেহি যঞ্ঞেহি ৰিৰিধেহি যঞ্ঞেহি পুথূহি. মারিসাতি পিযৰচনং গরুৰচনং সগারৰসপ্পতিস্সাধিৰচনমেতং মারিসাতি – যঞ্ঞেহি জাতিঞ্চ জরঞ্চ মারিস.

অথ কো চরহি দেৰমনুস্সলোকে, অতারি জাতিঞ্চ জরঞ্চ মারিসাতি অথ কো এসো সদেৰকে লোকে সমারকে সব্রহ্মকে সস্সমণব্রাহ্মণিযা পজায সদেৰমনুস্সায জাতিজরামরণং অতরি উত্তরি পতরি সমতিক্কমি ৰীতিৰত্তযি [ৰীতিৰত্তি (ক.)]. মারিসাতি পিযৰচনং গরুৰচনং সগারৰসপ্পত্তিস্সাধিৰচনমেতং মারিসাতি – অথ কো চরহি দেৰমনুস্সলোকে, অতারি জাতিঞ্চ জরঞ্চ মারিস.

পুচ্ছামি তং ভগৰা ব্রূহি মেতন্তি. পুচ্ছামি তন্তি পুচ্ছামি তং যাচামি তং অজ্ঝেসামি তং পসাদেমি তং কথযস্সু মেতন্তি – পুচ্ছামি তং. ভগৰাতি গারৰাধিৰচনং…পে… সচ্ছিকা পঞ্ঞত্তি – যদিদং ভগৰাতি. ব্রূহি মেতন্তি ব্রূহি আচিক্খাহি দেসেহি পঞ্ঞপেহি পট্ঠপেহি ৰিৰরাহি ৰিভজাহি উত্তানীকরোহি পকাসেহীতি – পুচ্ছামি তং ভগৰা ব্রূহি মেতং. তেনাহ সো ব্রাহ্মণো –

‘‘তে চে নাতরিংসু যাজযোগা, [ইচ্চাযস্মা পুণ্ণকো]

যঞ্ঞেহি জাতিঞ্চ জরঞ্চ মারিস;

অথ কো চরহি দেৰমনুস্সলোকে, অতারি জাতিঞ্চ জরঞ্চ মারিস;

পুচ্ছামি তং ভগৰা ব্রূহি মেত’’ন্তি.

১৭. সঙ্খায লোকস্মি [লোকস্মিং (স্যা. ক.)] পরোপরানি, [পুণ্ণকাতি ভগৰা]

যস্সিঞ্জিতং নত্থি কুহিঞ্চি লোকে;

সন্তো ৰিধূমো অনীঘো নিরাসো, অতারি সো জাতিজরন্তি ব্রূমি.

সঙ্খায লোকস্মি পরোপরানীতি সঙ্খা ৰুচ্চতি ঞাণং যা পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৰিচযো সম্মাদিট্ঠি. পরোপরানীতি ওরং ৰুচ্চতি সকত্তভাৰো, পরং ৰুচ্চতি পরত্তভাৰো ওরং ৰুচ্চতি সকরূপৰেদনাসঞ্ঞাসঙ্খারৰিঞ্ঞাণং, পরং ৰুচ্চতি পররূপৰেদনাসঞ্ঞাসঙ্খারৰিঞ্ঞাণং; ওরং ৰুচ্চতি ছ অজ্ঝত্তিকানি আযতনানি, পরং ৰুচ্চতি ছ বাহিরানি আযতনানি. ওরং ৰুচ্চতি মনুস্সলোকো, পরং ৰুচ্চতি দেৰলোকো; ওরং ৰুচ্চতি কামধাতু, পরং ৰুচ্চতি রূপধাতু অরূপধাতু; ওরং ৰুচ্চতি কামধাতু রূপধাতু, পরং ৰুচ্চতি অরূপধাতু. সঙ্খায লোকস্মি পরোপরানীতি পরোপরানি অনিচ্চতো সঙ্খায দুক্খতো রোগতো গণ্ডতো…পে… নিস্সরণতো সঙ্খায জানিত্ৰা তুলযিত্ৰা তীরযিত্ৰা ৰিভাৰযিত্ৰা ৰিভূতং কত্ৰাতি – সঙ্খায লোকস্মি পরোপরানি. পুণ্ণকাতি ভগৰাতি. পুণ্ণকাতি ভগৰা তং ব্রাহ্মণং নামেন আলপতি. ভগৰাতি গারৰাধিৰচনমেতং…পে… যদিদং ভগৰাতি – পুণ্ণকাতি ভগৰা.

যস্সিঞ্জিতং নত্থি কুহিঞ্চি লোকেতি. যস্সাতি অরহতো খীণাসৰস্স. ইঞ্জিতন্তি তণ্হিঞ্জিতং দিট্ঠিঞ্জিতং মানিঞ্জিতং কিলেসিঞ্জিতং কামিঞ্জিতং. যস্সিমে ইঞ্জিতা নত্থি ন সন্তি ন সংৰিজ্জন্তি নুপলব্ভন্তি, পহীনা সমুচ্ছিন্না ৰূপসন্তা পটিপস্সদ্ধা অভব্বুপ্পত্তিকা ঞাণগ্গিনা দড্ঢা. কুহিঞ্চীতি কুহিঞ্চি কিস্মিঞ্চি কত্থচি অজ্ঝত্তং ৰা বহিদ্ধা ৰা অজ্ঝত্তবহিদ্ধা ৰা. লোকেতি অপাযলোকে…পে… আযতনলোকেতি – যস্সিঞ্জিতং নত্থি কুহিঞ্চি লোকে.

সন্তো ৰিধূমো অনীঘো নিরাসো, অতারি সো জাতিজরন্তি ব্রূমীতি. সন্তোতি রাগস্স সন্তত্তা সন্তো, দোসস্স…পে… মোহস্স… কোধস্স… উপনাহস্স… মক্খস্স… সব্বাকুসলাভিসঙ্খারানং সন্তত্তা সমিতত্তা ৰূপসমিতত্তা ৰিজ্ঝাতত্তা [নিজ্ঝাতত্তা (ক.) মহানি. ১৮] নিব্বুতত্তা ৰিগতত্তা পটিপস্সদ্ধত্তা সন্তো উপসন্তো ৰূপসন্তো নিব্বুতো পটিপস্সদ্ধোতি সন্তো; ৰিধূমোতি কাযদুচ্চরিতং ৰিধূমিতং ৰিধমিতং সোসিতং ৰিসোসিতং ব্যন্তীকতং [ব্যন্তিকতং (ক.)], ৰচীদুচ্চরিতং…পে… মনোদুচ্চরিতং ৰিধূমিতং ৰিধমিতং সোসিতং ৰিসোসিতং ব্যন্তীকতং, রাগো… দোসো… মোহো ৰিধূমিতো ৰিধমিতো সোসিতো ৰিসোসিতো ব্যন্তীকতো, কোধো… উপনাহো… মক্খো… পল়াসো… ইস্সা… মচ্ছরিযং… মাযা… সাঠেয্যং… থম্ভো… সারম্ভো… মানো… অতিমানো… মদো… পমাদো… সব্বে কিলেসা সব্বে দুচ্চরিতা সব্বে দরথা সব্বে পরিল়াহা সব্বে সন্তাপা সব্বাকুসলাভিসঙ্খারা ৰিধূমিতা ৰিধমিতা সোসিতা ৰিসোসিতা ব্যন্তীকতা. অথ ৰা, কোধো ৰুচ্চতি ধূমো –

মানো হি তে ব্রাহ্মণ খারিভারো, কোধো ধূমো ভস্মনি [গম্মনি (স্যা.)] মোসৰজ্জং;

জিৰ্হা সুজা হদযং [তপ্পরস্স (স্যা.)] জোতিট্ঠানং, অত্তা সুদন্তো পুরিসস্স জোতি.

অপি চ, দসহাকারেহি কোধো জাযতি – অনত্থং মে অচরীতি কোধো জাযতি, অনত্থং মে চরতীতি কোধো জাযতি, অনত্থং মে চরিস্সতীতি কোধো জাযতি, পিযস্স মে মনাপস্স অনত্থং অচরি, অনত্থং চরতি, অনত্থং চরিস্সতীতি কোধো জাযতি, অপ্পিযস্স মে অমনাপস্স অত্থং অচরি, অত্থং চরতি, অত্থং চরিস্সতীতি কোধো জাযতি, অট্ঠানে ৰা পন কোধো জাযতি. যো এৰরূপো চিত্তস্স আঘাতো পটিঘাতো পটিঘং পটিৰিরোধো কোপো পকোপো সম্পকোপো দোসো পদোসো সম্পদোসো চিত্তস্স ব্যাপত্তি মনোপদোসো কোধো কুজ্ঝনা কুজ্ঝিতত্তং দোসো দুস্সনা দুস্সিতত্তং ব্যাপত্তি ব্যাপজ্জনা ব্যাপজ্জিতত্তং ৰিরোধো পটিৰিরোধো চণ্ডিক্কং অসুরোপো [অস্সুরোপো (স্যা.)] অনত্তমনতা চিত্তস্স – অযং ৰুচ্চতি কোধো.

অপি চ, কোধস্স অধিমত্তপরিত্ততা ৰেদিতব্বা. অত্থি কঞ্চি [কিঞ্চি (ক.) মহানি. ৮৫] কালং কোধো চিত্তাৰিলকরণমত্তো হোতি, ন চ তাৰ মুখকুলানৰিকুলানো হোতি. অত্থি কঞ্চি কালং কোধো মুখকুলানৰিকুলানমত্তো হোতি, ন চ তাৰ হনুসঞ্চোপনো হোতি. অত্থি কঞ্চি কালং কোধো হনুসঞ্চোপনমত্তো হোতি, ন চ তাৰ ফরুসৰাচং নিচ্ছারণো [ফরুসৰাচনিচ্ছারণো (স্যা.)] হোতি. অত্থি কঞ্চি কালং কোধো ফরুসৰাচং নিচ্ছারণমত্তো হোতি, ন চ তাৰ দিসাৰিদিসানুৰিলোকনো হোতি. অত্থি কঞ্চি কালং কোধো দিসাৰিদিসানুৰিলোকনমত্তো হোতি, ন চ তাৰ দণ্ডসত্থপরামসনো হোতি. অত্থি কঞ্চি কালং কোধো দণ্ডসত্থপরামসনমত্তো হোতি, ন চ তাৰ দণ্ডসত্থঅব্ভুক্কিরণো হোতি. অত্থি কঞ্চি কালং কোধো দণ্ডসত্থঅব্ভুক্কিরণমত্তো হোতি, ন চ তাৰ দণ্ডসত্থঅভিনিপাতনো হোতি. অত্থি কঞ্চি কালং কোধো দণ্ডসত্থঅভিনিপাতনমত্তো হোতি, ন চ তাৰ ছিন্নৰিচ্ছিন্নকরণো হোতি. অত্থি কঞ্চি কালং কোধো ছিন্নৰিচ্ছিন্নকরণমত্তো হোতি, ন চ তাৰ সম্ভঞ্জনপলিভঞ্জনো হোতি. অত্থি কঞ্চি কালং কোধো সম্ভঞ্জনপলিভঞ্জনমত্তো হোতি, ন চ তাৰ অঙ্গমঙ্গঅপকড্ঢনো হোতি. অত্থি কঞ্চি কালং কোধো অঙ্গমঙ্গঅপকড্ঢনমত্তো হোতি, ন চ তাৰ জীৰিতাৰোরোপনো [জীৰিতপনাসনো (স্যা.) মহানি. ৮৫] হোতি. অত্থি কঞ্চি কালং কোধো জীৰিতাৰোরোপনমত্তো হোতি, ন চ তাৰ সব্বচাগপরিচ্চাগায সণ্ঠিতো হোতি. যতো কোধো পরং পুগ্গলং ঘাতেত্ৰা অত্তানং ঘাতেতি, এত্তাৰতা কোধো পরমুস্সদগতো পরমৰেপুল্লপত্তো হোতি. যস্স সো হোতি কোধো পহীনো সমুচ্ছিন্নো ৰূপসন্তো পটিপস্সদ্ধো অভব্বুপ্পত্তিকো ঞাণগ্গিনা দড্ঢো, সো ৰুচ্চতি – ৰিধূমো.

কোধস্স পহীনত্তা ৰিধূমো, কোধৰত্থুস্স পরিঞ্ঞাতত্তা ৰিধূমো, কোধহেতুস্স পরিঞ্ঞাতত্তা ৰিধূমো, কোধহেতুস্স উপচ্ছিন্নত্তা ৰিধূমো. অনীঘোতি রাগো নীঘো, দোসো নীঘো, মোহো নীঘো, কোধো নীঘো, উপনাহো নীঘো…পে… সব্বাকুসলাভিসঙ্খারা নীঘা. যস্সেতে নীঘা পহীনা সমুচ্ছিন্না ৰূপসন্তা পটিপস্সদ্ধা অভব্বুপ্পত্তিকা ঞাণগ্গিনা দড্ঢা, সো ৰুচ্চতি অনীঘো.

নিরাসোতি আসা ৰুচ্চতি তণ্হা. যো রাগো সারাগো…পে… অভিজ্ঝা লোভো অকুসলমূলং. যস্সেসা আসা তণ্হা পহীনা সমুচ্ছিন্না ৰূপসন্তা পটিপস্সদ্ধা অভব্বুপ্পত্তিকা ঞাণগ্গিনা দড্ঢা, সো ৰুচ্চতি নিরাসো. জাতীতি যা তেসং তেসং সত্তানং তম্হি তম্হি সত্তনিকাযে জাতি সঞ্জাতি ওক্কন্তি অভিনিব্বত্তি খন্ধানং পাতুভাৰো আযতনানং পটিলাভো. জরাতি যা তেসং তেসং সত্তানং তম্হি তম্হি সত্তনিকাযে জরা জীরণতা খণ্ডিচ্চং পালিচ্চং ৰলিত্তচতা আযুনো সংহানি ইন্দ্রিযানং পরিপাকো. সন্তো ৰিধূমো অনীঘো নিরাসো, অতারি সো জাতিজরন্তি ব্রূমীতি যো সন্তো চ ৰিধূমো চ অনীঘো চ নিরাসো চ, সো জাতিজরামরণং অতরি উত্তরি পতরি সমতিক্কমি ৰীতিৰত্তযীতি ব্রূমি আচিক্খামি দেসেমি পঞ্ঞপেমি পট্ঠপেমি ৰিৰরামি ৰিভজামি উত্তানীকরোমি পকাসেমীতি – সন্তো ৰিধূমো অনীঘো নিরাসো, অতারি সো জাতিজরন্তি ব্রূমি. তেনাহ ভগৰা –

‘‘সঙ্খায লোকস্মি পরোপরানি, [পুণ্ণকাতি ভগৰা]

যস্সিঞ্জিতং নত্থি কুহিঞ্চি লোকে;

সন্তো ৰিধূমো অনীঘো নিরাসো, অতারি সো জাতিজরন্তি ব্রূমী’’তি.

সহগাথাপরিযোসানা…পে… পঞ্জলিকো ভগৰন্তং নমস্সমানো নিসিন্নো হোতি – ‘‘সত্থা মে ভন্তে ভগৰা, সাৰকোহমস্মী’’তি.

পুণ্ণকমাণৰপুচ্ছানিদ্দেসো ততিযো.