১৪. পোসালমাণৰপুচ্ছানিদ্দেসো

৮১. যো অতীতং আদিসতি, [ইচ্চাযস্মা পোসালো]

অনেজো ছিন্নসংসযো;

পারগুং [পারগূ (স্যা. ক.)] সব্বধম্মানং, অত্থি পঞ্হেন আগমং.

যো অতীতং আদিসতীতি. যোতি যো সো ভগৰা সযম্ভূ. অনাচরিযকো পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু সামং সচ্চানি অভিসম্বুজ্ঝি, তত্থ চ সব্বঞ্ঞুতং পত্তো, বলেসু চ ৰসীভাৰং. অতীতং আদিসতীতি ভগৰা অত্তনো চ পরেসঞ্চ অতীতম্পি আদিসতি, অনাগতম্পি আদিসতি, পচ্চুপ্পন্নম্পি আদিসতি.

কথং ভগৰা অত্তনো অতীতং আদিসতি? ভগৰা অত্তনো অতীতং একম্পি জাতিং আদিসতি, দ্ৰেপি জাতিযো আদিসতি, তিস্সোপি জাতিযো আদিসতি, চতস্সোপি জাতিযো আদিসতি, পঞ্চপি জাতিযো আদিসতি, দসপি জাতিযো আদিসতি, ৰীসম্পি জাতিযো আদিসতি, তিংসম্পি জাতিযো আদিসতি, চত্তালীসম্পি জাতিযো আদিসতি, পঞ্ঞাসম্পি জাতিযো আদিসতি, জাতিসতম্পি…পে… জাতিসহস্সম্পি… জাতিসতসহস্সম্পি… অনেকেপি সংৰট্টকপ্পে… অনেকেপি ৰিৰট্টকপ্পে… অনেকেপি সংৰট্টৰিৰট্টকপ্পে আদিসতি – ‘‘অমুত্রাসিং এৰংনামো এৰংগোত্তো এৰংৰণ্ণো এৰমাহারো এৰংসুখদুক্খপ্পটিসংৰেদী এৰমাযুপরিযন্তো, সো ততো চুতো অমুত্র উদপাদিং; তত্রাপাসিং এৰংনামো এৰংগোত্তো এৰংৰণ্ণো এৰমাহারো এৰংসুখদুক্খপ্পটিসংৰেদী এৰমাযুপরিযন্তো, সো ততো চুতো ইধূপপন্নো’’তি. ইতি সাকারং সউদ্দেসং অনেকৰিহিতং পুব্বেনিৰাসং আদিসতি. এৰং ভগৰা অত্তনো অতীতং আদিসতি.

কথং ভগৰা পরেসং অতীতং আদিসতি? ভগৰা পরেসং অতীতং একম্পি জাতিং আদিসতি, দ্ৰেপি জাতিযো আদিসতি…পে… অনেকেপি সংৰট্টৰিৰট্টকপ্পে আদিসতি – ‘‘অমুত্রাসি এৰংনামো এৰংগোত্তো এৰংৰণ্ণো এৰমাহারো এৰংসুখদুক্খপ্পটিসংৰেদী এৰমাযুপরিযন্তো, সো ততো চুতো অমুত্র উদপাদি; তত্রাপাসি এৰংনামো এৰংগোত্তো এৰংৰণ্ণো এৰমাহারো এৰংসুখদুক্খপ্পটিসংৰেদী এৰমাযুপরিযন্তো, সো ততো চুতো ইধূপপন্নো’’তি. ইতি সাকারং সউদ্দেসং অনেকৰিহিতং পুব্বেনিৰাসং আদিসতি. এৰং ভগৰা পরেসং অতীতং আদিসতি.

ভগৰা পঞ্চ জাতকসতানি ভাসন্তো অত্তনো চ পরেসঞ্চ অতীতং আদিসতি, মহাপদানিযসুত্তন্তং [মহাধনিযসুত্তং (স্যা.)] ভাসন্তো অত্তনো চ পরেসঞ্চ অতীতং আদিসতি, মহাসুদস্সনিযসুত্তন্তং ভাসন্তো অত্তনো চ পরেসঞ্চ অতীতং আদিসতি, মহাগোৰিন্দিযসুত্তন্তং ভাসন্তো অত্তনো চ পরেসঞ্চ অতীতং আদিসতি, মঘদেৰিযসুত্তন্তং ভাসন্তো অত্তনো চ পরেসঞ্চ অতীতং আদিসতি.

ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা – ‘‘অতীতং খো, চুন্দ, অদ্ধানং আরব্ভ তথাগতস্স সতানুসারিঞাণং [সতানুস্সরিযঞাণং (ক.) পস্স দী. নি. ৩.১৮৭] হোতি. সো যাৰতকং আকঙ্খতি তাৰতকং অনুস্সরতি. অনাগতঞ্চ খো, চুন্দ…পে… পচ্চুপ্পন্নঞ্চ খো, চুন্দ, অদ্ধানং আরব্ভ তথাগতস্স বোধিজং ঞাণং উপ্পজ্জতি – ‘অযমন্তিমা জাতি, নত্থিদানি পুনব্ভৰো’’’তি.

ইন্দ্রিযপরোপরিযত্তঞাণং [ইন্দ্রিযপরোপরিযত্তিঞাণং (ক.) অট্ঠকথা ওলোকেতব্বা] তথাগতস্স তথাগতবলং, সত্তানং আসযানুসযঞাণং তথাগতস্স তথাগতবলং, যমকপাটিহীরে ঞাণং [যমকপাটিহিরিযঞাণং (স্যা.)] তথাগতস্স তথাগতবলং, মহাকরুণাসমাপত্তিযা ঞাণং তথাগতস্স তথাগতবলং, সব্বঞ্ঞুতঞাণং তথাগতস্স তথাগতবলং, অনাৰরণঞাণং তথাগতস্স তথাগতবলং, সব্বত্থ অসঙ্গমপ্পটিহতমনাৰরণঞাণং তথাগতস্স তথাগতবলং. এৰং ভগৰা অত্তনো চ পরেসঞ্চ অতীতম্পি আদিসতি অনাগতম্পি আদিসতি পচ্চুপ্পন্নম্পি আদিসতি আচিক্খতি দেসেতি পঞ্ঞপেতি পট্ঠপেতি ৰিৰরতি ৰিভজতি উত্তানীকরোতি পকাসেতীতি – যো অতীতং আদিসতি.

ইচ্চাযস্মা পোসালোতি. ইচ্চাতি পদসন্ধি…পে… আযস্মাতি পিযৰচনং…পে… পোসালোতি তস্স ব্রাহ্মণস্স নামং…পে… অভিলাপোতি – ইচ্চাযস্মা পোসালো.

অনেজো ছিন্নসংসযোতি এজা ৰুচ্চতি তণ্হা. যো রাগো সারাগো…পে… অভিজ্ঝা লোভো অকুসলমূলং. সা এজা তণ্হা বুদ্ধস্স ভগৰতো পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৰত্থুকতা অনভাৰংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা. তস্মা বুদ্ধো অনেজো. এজায পহীনত্তা অনেজো. ভগৰা লাভেপি ন ইঞ্জতি…পে… দুক্খেপি ন ইঞ্জতি ন চলতি ন ৰেধতি নপ্পৰেধতি ন সম্পৰেধতীতি অনেজো. ছিন্নসংসযোতি সংসযো ৰুচ্চতি ৰিচিকিচ্ছা. দুক্খে কঙ্খা…পে… ছম্ভিতত্তং চিত্তস্স মনোৰিলেখো. সো সংসযো বুদ্ধস্স ভগৰতো পহীনো ছিন্নো উচ্ছিন্নো সমুচ্ছিন্নো ৰূপসন্তো পটিনিস্সগ্গো পটিপ্পস্সদ্ধো অভব্বুপ্পত্তিকো ঞাণগ্গিনা দড্ঢো. তস্মা বুদ্ধো ছিন্নসংসযোতি – অনেজো ছিন্নসংসযো.

পারগুং সব্বধম্মানন্তি ভগৰা সব্বধম্মানং অভিঞ্ঞাপারগূ পরিঞ্ঞাপারগূ পহানপারগূ ভাৰনাপারগূ সচ্ছিকিরিযাপারগূ সমাপত্তিপারগূ অভিঞ্ঞাপারগূ সব্বধম্মানং…পে… জাতিমরণসংসারো নত্থি তস্স পুনব্ভৰোতি – পারগূ সব্বধম্মানং.

অত্থি পঞ্হেন আগমন্তি পঞ্হেন অত্থিকো আগতোম্হি…পে… ‘‘ৰহস্সেতং ভার’’ন্তি – অত্থি পঞ্হেন আগমং. তেনাহ সো ব্রাহ্মণো –

‘‘যো অতীতং আদিসতি, [ইচ্চাযস্মা পোসালো]

অনেজো ছিন্নসংসযো;

পারগুং সব্বধম্মানং, অত্থি পঞ্হেন আগম’’ন্তি.

৮২. ৰিভূতরূপসঞ্ঞিস্স, সব্বকাযপ্পহাযিনো;

অজ্ঝত্তঞ্চ বহিদ্ধা চ, নত্থি কিঞ্চীতি পস্সতো;

ঞাণং সক্কানুপুচ্ছামি, কথং নেয্যো তথাৰিধো.

ৰিভূতরূপসঞ্ঞিস্সাতি কতমা রূপসঞ্ঞা? রূপাৰচরসমাপত্তিং সমাপন্নস্স ৰা উপপন্নস্স ৰা দিট্ঠধম্মসুখৰিহারিস্স ৰা সঞ্ঞা সঞ্জাননা সঞ্জানিতত্তং – অযং রূপসঞ্ঞা. ৰিভূতরূপসঞ্ঞিস্সাতি চতস্সো অরূপসমাপত্তিযো পটিলদ্ধস্স [লাভিস্স (স্যা.)] রূপসঞ্ঞা ৰিভূতা হোন্তি ৰিগতা অতিক্কন্তা সমতিক্কন্তা ৰীতিৰত্তাতি – ৰিভূতরূপসঞ্ঞিস্স.

সব্বকাযপ্পহাযিনোতি সব্বো তস্স পটিসন্ধিকো রূপকাযো পহীনো, তদঙ্গসমতিক্কমা ৰিক্খম্ভনপ্পহানেন পহীনো তস্স রূপকাযোতি – সব্বকাযপ্পহাযিনো.

অজ্ঝত্তঞ্চ বহিদ্ধা চ, নত্থি কিঞ্চীতি পস্সতোতি. নত্থি কিঞ্চীতি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তি. কিংকারণা? নত্থি কিঞ্চীতি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তি. যং ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসমাপত্তিং সতো সমাপজ্জিত্ৰা ততো ৰুট্ঠহিত্ৰা তঞ্ঞেৰ ৰিঞ্ঞাণং অভাৰেতি, ৰিভাৰেতি, অন্তরধাপেতি, ‘‘নত্থি কিঞ্চী’’তি পস্সতি – তংকারণা নত্থি কিঞ্চীতি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তীতি – অজ্ঝত্তঞ্চ বহিদ্ধা চ নত্থি কিঞ্চীতি পস্সতো.

ঞাণং সক্কানুপুচ্ছামীতি. সক্কাতি – সক্কো. ভগৰা সক্যকুলা পব্বজিতোতিপি সক্কো …পে… পহীনভযভেরৰো ৰিগতলোমহংসোতিপি সক্কো. ঞাণং সক্কানুপুচ্ছামীতি তস্স ঞাণং পুচ্ছামি, পঞ্ঞং পুচ্ছামি, সম্বুদ্ধং পুচ্ছামি. ‘‘কীদিসং কিংসণ্ঠিতং কিংপকারং কিংপটিভাগং ঞাণং ইচ্ছিতব্ব’’ন্তি – ঞাণং সক্কানুপুচ্ছামি.

কথং নেয্যো তথাৰিধোতি কথং সো নেতব্বো ৰিনেতব্বো অনুনেতব্বো পঞ্ঞপেতব্বো নিজ্ঝাপেতব্বো পেক্খেতব্বো পসাদেতব্বো? কথং তেন [কথমস্স (স্যা.)] উত্তরি ঞাণং উপ্পাদেতব্বং? তথাৰিধোতি তথাৰিধো তাদিসো তস্সণ্ঠিতো তপ্পকারো তপ্পটিভাগো যো সো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তিলাভীতি – কথং নেয্যো তথাৰিধো. তেনাহ সো ব্রাহ্মণো –

‘‘ৰিভূতরূপসঞ্ঞিস্স, সব্বকাযপ্পহাযিনো;

অজ্ঝত্তঞ্চ বহিদ্ধা চ, নত্থি কিঞ্চীতি পস্সতো;

ঞাণং সক্কানুপুচ্ছামি, কথং নেয্যো তথাৰিধো’’তি.

৮৩. ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতিযো সব্বা, [পোসালাতি ভগৰা]

অভিজানং তথাগতো;

তিট্ঠন্তমেনং জানাতি, ধিমুত্তং তপ্পরাযণং;

ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতিযো সব্বাতি ভগৰা অভিসঙ্খারৰসেন চতস্সো ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতিযো জানাতি, পটিসন্ধিৰসেন সত্ত ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতিযো জানাতি. কথং ভগৰা অভিসঙ্খারৰসেন চতস্সো ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতিযো জানাতি? ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা – ‘‘রূপুপযং [রূপূপাযং (স্যা. ক.) পস্স সং. নি. ৩.৫৩] ৰা, ভিক্খৰে, ৰিঞ্ঞাণং তিট্ঠমানং তিট্ঠেয্য [তিট্ঠতি (স্যা. ক.)], রূপারম্মণং রূপপ্পতিট্ঠং নন্দূপসেচনং ৰুদ্ধিং ৰিরূল়্হিং ৰেপুল্লং আপজ্জেয্য. ৰেদনুপযং ৰা, ভিক্খৰে…পে… সঞ্ঞুপযং ৰা, ভিক্খৰে…পে… সঙ্খারুপযং ৰা, ভিক্খৰে, ৰিঞ্ঞাণং তিট্ঠমানং তিট্ঠেয্য, সঙ্খারারম্মণং সঙ্খারপ্পতিট্ঠং নন্দূপসেচনং ৰুদ্ধিং ৰিরূল়্হিং ৰেপুল্লং আপজ্জেয্যা’’তি. এৰং ভগৰা অভিসঙ্খারৰসেন চতস্সো ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতিযো জানাতি.

কথং ভগৰা পটিসন্ধিৰসেন সত্ত ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতিযো জানাতি? ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা – ‘‘সন্তি, ভিক্খৰে, সত্তা নানত্তকাযা নানত্তসঞ্ঞিনো – সেয্যথাপি মনুস্সা একচ্চে চ দেৰা একচ্চে চ ৰিনিপাতিকা. অযং পঠমা ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতি.

‘‘সন্তি, ভিক্খৰে, সত্তা নানত্তকাযা একত্তসঞ্ঞিনো, সেয্যথাপি দেৰা ব্রহ্মকাযিকা পঠমাভিনিব্বত্তা. অযং দুতিযা ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতি.

‘‘সন্তি, ভিক্খৰে, সত্তা একত্তকাযা নানত্তসঞ্ঞিনো, সেয্যথাপি দেৰা আভস্সরা. অযং ততিযা ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতি.

‘‘সন্তি, ভিক্খৰে, সত্তা একত্তকাযা একত্তসঞ্ঞিনো, সেয্যথাপি দেৰা সুভকিণ্হা. অযং চতুত্থী [চতুত্থা (স্যা.) পস্স অ. নি. ৭.৪৪] ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতি.

‘‘সন্তি, ভিক্খৰে, সত্তা সব্বসো রূপসঞ্ঞানং সমতিক্কমা পটিঘসঞ্ঞানং অত্থঙ্গমা নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকারা, অনন্তো আকাসোতি আকাসানঞ্চাযতনূপগা. অযং পঞ্চমী [পঞ্চমা (স্যা.)] ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতি.

‘‘সন্তি, ভিক্খৰে, সত্তা সব্বসো আকাসানঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম, অনন্তং ৰিঞ্ঞাণন্তি ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনূপগা. অযং ছট্ঠী [ছট্ঠো (স্যা.)] ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতি.

‘‘সন্তি, ভিক্খৰে, সত্তা সব্বসো ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম, নত্থি কিঞ্চীতি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনূপগা. অযং সত্তমী [সত্তমা (স্যা.)] ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতি’’. এৰং ভগৰা পটিসন্ধিৰসেন সত্ত ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতিযো জানাতীতি – ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতিযো সব্বা.

পোসালাতি ভগৰাতি. পোসালাতি ভগৰা তং ব্রাহ্মণং নামেন আলপতি. ভগৰাতি গারৰাধিৰচনমেতং…পে… সচ্ছিকা পঞ্ঞত্তি, যদিদং ভগৰাতি – পোসালাতি ভগৰা.

অভিজানং তথাগতোতি. অভিজানন্তি অভিজানন্তো ৰিজানন্তো পটিৰিজানন্তো পটিৰিজ্ঝন্তো তথাগতো. ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা – ‘‘অতীতং চেপি খো, চুন্দ, হোতি অভূতং অতচ্ছং অনত্থসঞ্হিতং, ন তং তথাগতো ব্যাকরোতি. অতীতং চেপি, চুন্দ, হোতি ভূতং তচ্ছং অনত্থসঞ্হিতং, তম্পি তথাগতো ন ব্যাকরোতি. অতীতং চেপি খো, চুন্দ, হোতি ভূতং তচ্ছং অত্থসঞ্হিতং, তত্র কালঞ্ঞূ তথাগতো হোতি তস্সেৰ পঞ্হস্স ৰেয্যাকরণায. অনাগতং চেপি, চুন্দ, হোতি…পে… পচ্চুপ্পন্নং চেপি, চুন্দ, হোতি অভূতং অতচ্ছং অনত্থসঞ্হিতং, ন তং তথাগতো ব্যাকরোতি. পচ্চুপ্পন্নং চেপি, চুন্দ, হোতি ভূতং তচ্ছং অনত্থসঞ্হিতং, তম্পি তথাগতো ন ব্যাকরোতি. পচ্চুপ্পন্নং চেপি, চুন্দ, হোতি ভূতং তচ্ছং অত্থসঞ্হিতং, তত্র কালঞ্ঞূ তথাগতো হোতি তস্স পঞ্হস্স ৰেয্যাকরণায. ইতি খো, চুন্দ, অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নেসু ধম্মেসু তথাগতো কালৰাদী ভূতৰাদী অত্থৰাদী ধম্মৰাদী ৰিনযৰাদী. তস্মা তথাগতোতি ৰুচ্চতি.

‘‘যং খো, চুন্দ, সদেৰকস্স লোকস্স সমারকস্স সব্রহ্মকস্স সস্সমণব্রাহ্মণিযা পজায সদেৰমনুস্সায দিট্ঠং সুতং মুতং ৰিঞ্ঞাতং পত্তং পরিযেসিতং অনুৰিচরিতং মনসা, সব্বং তং তথাগতেন অভিসম্বুদ্ধং. তস্মা তথাগতোতি ৰুচ্চতি. যঞ্চ, চুন্দ, রত্তিং তথাগতো অনুত্তরং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুজ্ঝতি, যঞ্চ রত্তিং অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পরিনিব্বাযতি, যং এতস্মিং অন্তরে ভাসতি লপতি নিদ্দিসতি সব্বং তং তথেৰ হোতি নো অঞ্ঞথা. তস্মা তথাগতোতি ৰুচ্চতি. যথাৰাদী, চুন্দ, তথাগতো তথাকারী; যথাকারী তথাৰাদী. ইতি যথাৰাদী তথাকারী, যথাকারী তথাৰাদী. তস্মা তথাগতোতি ৰুচ্চতি. সদেৰকে, চুন্দ, লোকে সমারকে সব্রহ্মকে সস্সমণব্রাহ্মণিযা পজায সদেৰমনুস্সায তথাগতো অভিভূ অনভিভূতো অঞ্ঞদত্থুদসো ৰসৰত্তী. তস্মা তথাগতোতি ৰুচ্চতী’’তি – অভিজানং তথাগতো.

তিট্ঠন্তমেনং জানাতীতি ভগৰা ইধত্থঞ্ঞেৰ [ইধট্ঠঞ্ঞেৰ (স্যা.)] জানাতি কম্মাভিসঙ্খারৰসেন – ‘‘অযং পুগ্গলো কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জিস্সতী’’তি. ভগৰা ইধত্থঞ্ঞেৰ জানাতি কম্মাভিসঙ্খারৰসেন – ‘‘অযং পুগ্গলো কাযস্স ভেদা পরং মরণা তিরচ্ছানযোনিং উপপজ্জিস্সতী’’তি. ভগৰা ইধত্থঞ্ঞেৰ জানাতি কম্মাভিসঙ্খারৰসেন – ‘‘অযং পুগ্গলো কাযস্স ভেদা পরং মরণা পেত্তিৰিসযং উপপজ্জিস্সতী’’তি. ভগৰা ইধত্থঞ্ঞেৰ জানাতি কম্মাভিসঙ্খারৰসেন – ‘‘অযং পুগ্গলো কাযস্স ভেদা পরং মরণা মনুস্সেসু উপ্পজ্জিস্সতী’’তি. ভগৰা ইধত্থঞ্ঞেৰ জানাতি কম্মাভিসঙ্খারৰসেন – ‘‘অযং পুগ্গলো সুপ্পটিপন্নো কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জিস্সতী’’তি.

ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা – ‘‘ইধ পনাহং, সারিপুত্ত, একচ্চং পুগ্গলং এৰং চেতসা চেতো পরিচ্চ পজানামি – ‘তথাযং পুগ্গলো পটিপন্নো, তথা চ ইরিযতি, তঞ্চ মগ্গং সমারূল়্হো, যথা কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জিস্সতী’তি.

‘‘ইধ পনাহং, সারিপুত্ত, একচ্চং পুগ্গলং এৰং চেতসা চেতো পরিচ্চ পজানামি – ‘তথাযং পুগ্গলো পটিপন্নো তথা চ ইরিযতি তঞ্চ মগ্গং সমারূল়্হো, যথা কাযস্স ভেদা পরং মরণা তিরচ্ছানযোনিং উপপজ্জিস্সতী’তি.

‘‘ইধ পনাহং, সারিপুত্ত, একচ্চং পুগ্গলং এৰং চেতসা চেতো পরিচ্চ পজানামি – ‘তথাযং পুগ্গলো পটিপন্নো তথা চ ইরিযতি তঞ্চ মগ্গং সমারূল়্হো, যথা কাযস্স ভেদা পরং মরণা পেত্তিৰিসযং উপপজ্জিস্সতী’তি.

‘‘ইধ পনাহং, সারিপুত্ত, একচ্চং পুগ্গলং এৰং চেতসা চেতো পরিচ্চ পজানামি – ‘তথাযং পুগ্গলো পটিপন্নো তথা চ ইরিযতি তঞ্চ মগ্গং সমারূল়্হো, যথা কাযস্স ভেদা পরং মরণা মনুস্সেসু উপ্পজ্জিস্সতী’তি.

‘‘ইধ পনাহং, সারিপুত্ত, একচ্চং পুগ্গলং এৰং চেতসা চেতো পরিচ্চ পজানামি – ‘তথাযং পুগ্গলো পটিপন্নো তথা চ ইরিযতি তঞ্চ মগ্গং সমারূল়্হো, যথা কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জিস্সতী’তি.

‘‘ইধ পনাহং, সারিপুত্ত, একচ্চং পুগ্গলং এৰং চেতসা চেতো পরিচ্চ পজানামি – ‘তথাযং পুগ্গলো পটিপন্নো তথা চ ইরিযতি তঞ্চ মগ্গং সমারূল়্হো, যথা আসৰানং খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরতী’’’তি – তিট্ঠন্তমেনং জানাতি.

ধিমুত্তং তপ্পরাযণন্তি. ধিমুত্তন্তি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং. ধিমুত্তন্তি ৰিমোক্খেন ধিমুত্তং তত্রাধিমুত্তং তদধিমুত্তং তদাধিপতেয্যং. অথ ৰা, ভগৰা জানাতি – ‘‘অযং পুগ্গলো রূপাধিমুত্তো সদ্দাধিমুত্তো গন্ধাধিমুত্তো রসাধিমুত্তো ফোট্ঠব্বাধিমুত্তো কুলাধিমুত্তো গণাধিমুত্তো আৰাসাধিমুত্তো লাভাধিমুত্তো যসাধিমুত্তো পসংসাধিমুত্তো সুখাধিমুত্তো চীৰরাধিমুত্তো পিণ্ডপাতাধিমুত্তো সেনাসনাধিমুত্তো গিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারাধিমুত্তো সুত্তন্তাধিমুত্তো ৰিনযাধিমুত্তো অভিধম্মাধিমুত্তো আরঞ্ঞকঙ্গাধিমুত্তো পিণ্ডপাতিকঙ্গাধিমুত্তো পংসুকূলিকঙ্গাধিমুত্তো তেচীৰরিকঙ্গাধিমুত্তো সপদানচারিকঙ্গাধিমুত্তো খলুপচ্ছাভত্তিকঙ্গাধিমুত্তো নেসজ্জিকঙ্গাধিমুত্তো যথাসন্থতিকঙ্গাধিমুত্তো পঠমজ্ঝানাধিমুত্তো দুতিযজ্ঝানাধিমুত্তো ততিযজ্ঝানাধিমুত্তো চতুত্থজ্ঝানাধিমুত্তোআকাসানঞ্চাযতনসমাপত্তাধিমুত্তো ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসমাপত্তাধিমুত্তো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তাধিমুত্তো নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তাধিমুত্তো’’তিধিমুত্তং.

তপ্পরাযণন্তি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনমযং তপ্পরাযণং কম্মপরাযণং ৰিপাকপরাযণং কম্মগরুকং পটিসন্ধিগরুকং. অথ ৰা, ভগৰা জানাতি – ‘‘অযং পুগ্গলো রূপপরাযণো…পে… নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তিপরাযণো’’তি – ধিমুত্তং তপ্পরাযণং. তেনাহ ভগৰা –

‘‘ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতিযো সব্বা, [পোসালাতি ভগৰা]

অভিজানং তথাগতো;

তিট্ঠন্তমেনং জানাতি, ধিমুত্তং তপ্পরাযণ’’ন্তি.

৮৪. আকিঞ্চঞ্ঞাসম্ভৰং ঞত্ৰা, নন্দিসংযোজনং ইতি;

এৰমেতং অভিঞ্ঞায, ততো তত্থ ৰিপস্সতি;

এতং ঞাণং তথং তস্স, ব্রাহ্মণস্স ৰুসীমতো.

আকিঞ্চঞ্ঞাসম্ভৰং ঞত্ৰাতি আকিঞ্চঞ্ঞাসম্ভৰোতি ৰুচ্চতি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসংৰত্তনিকো কম্মাভিসঙ্খারো. আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসংৰত্তনিকং কম্মাভিসঙ্খারং আকিঞ্চঞ্ঞাসম্ভৰোতি ঞত্ৰা, লগ্গনন্তি ঞত্ৰা, বন্ধনন্তি ঞত্ৰা, পলিবোধোতি ঞত্ৰা জানিত্ৰা তুলযিত্ৰা তীরযিত্ৰা ৰিভাৰযিত্ৰা ৰিভূতং কত্ৰাতি – আকিঞ্চঞ্ঞাসম্ভৰং ঞত্ৰা.

নন্দিসংযোজনং ইতীতি নন্দিসংযোজনং ৰুচ্চতি অরূপরাগো. অরূপরাগেন তং কম্মং লগ্গং লগ্গিতং পলিবুদ্ধং অরূপরাগং নন্দিসংযোজনন্তি ঞত্ৰা, লগ্গনন্তি ঞত্ৰা, বন্ধনন্তি ঞত্ৰা, পলিবোধোতি ঞত্ৰা জানিত্ৰা তুলযিত্ৰা তীরযিত্ৰা ৰিভাৰযিত্ৰা ৰিভূতং কত্ৰা. ইতীতি পদসন্ধি পদসংসগ্গো পদপারিপূরী অক্খরসমৰাযো ব্যঞ্জনসিলিট্ঠতা পদানুপুব্বতাপেতং ইতীতি – নন্দিসংযোজনং ইতি.

এৰমেতং অভিঞ্ঞাযাতি এৰং এতং অভিঞ্ঞায জানিত্ৰা তুলযিত্ৰা তীরযিত্ৰা ৰিভাৰযিত্ৰা ৰিভূতং কত্ৰাতি – এৰমেতং অভিঞ্ঞায.

ততো তত্থ ৰিপস্সতীতি. তত্থাতি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমাপজ্জিত্ৰা ততো ৰুট্ঠহিত্ৰা তত্থ জাতে চিত্তচেতসিকে ধম্মে অনিচ্চতো ৰিপস্সতি, দুক্খতো ৰিপস্সতি, রোগতো…পে… নিস্সরণতো ৰিপস্সতি দক্খতি ওলোকেতি নিজ্ঝাযতি উপপরিক্খতীতি – ততো তত্থ ৰিপস্সতি.

এতং ঞাণং তথং তস্সাতি এতং ঞাণং তচ্ছং ভূতং যাথাৰং অৰিপরীতং তস্সাতি – এতং ঞাণং তথং তস্স.

ব্রাহ্মণস্স ৰুসীমতোতি. ব্রাহ্মণোতি সত্তন্নং ধম্মানং বাহিতত্তা ব্রাহ্মণো…পে… অসিতো তাদি পৰুচ্চতে স ব্রহ্মাতি. ব্রাহ্মণস্স ৰুসীমতোতি পুথুজ্জনকল্যাণং উপাদায সত্ত সেক্খা অপ্পত্তস্স পত্তিযা অনধিগতস্স অধিগমায অসচ্ছিকতস্স সচ্ছিকিরিযায ৰসন্তি সংৰসন্তি আৰসন্তি পরিৰসন্তি; অরহা ৰুসিতৰা কতকরণীযো ওহিতভারো অনুপ্পত্তসদত্থো পরিক্খীণভৰসংযোজনো সম্মদঞ্ঞা ৰিমুত্তো; সো ৰুত্থৰাসো চিণ্ণচরণো…পে… জাতিমরণসংসারো; নত্থি তস্স পুনব্ভৰোতি – ব্রাহ্মণস্স ৰুসীমতো. তেনাহ ভগৰা –

‘‘আকিঞ্চঞ্ঞাসম্ভৰং ঞত্ৰা, নন্দিসংযোজনং ইতি;

এৰমেতং অভিঞ্ঞায, ততো তত্থ ৰিপস্সতি;

এতং ঞাণং তথং তস্স, ব্রাহ্মণস্স ৰুসীমতো’’তি.

সহ গাথাপরিযোসানা…পে… সত্থা মে, ভন্তে ভগৰা, সাৰকোহমস্মীতি.

পোসালমাণৰপুচ্ছানিদ্দেসো চুদ্দসমো.