১১. জতুকণ্ণিমাণৰপুচ্ছানিদ্দেসো
৬৫. সুত্ৰানহং ৰীর অকামকামিং, [ইচ্চাযস্মা জতুকণ্ণি]
ওঘাতিগং পুট্ঠুমকামমাগমং;
সন্তিপদং ব্রূহি সহজনেত্ত, যথাতচ্ছং ভগৰা ব্রূহি মেতং.
সুত্ৰানহং ৰীর অকামকামিন্তি সুত্ৰা সুণিত্ৰা উগ্গহেত্ৰা উপধারেত্ৰা উপলক্খযিত্ৰা. ইতিপি সো ভগৰা অরহং…পে… বুদ্ধো ভগৰাতি – সুত্ৰানহং. ৰীরাতি ৰীরো ভগৰা. ৰীরিযৰাতি ৰীরো, পহূতি ৰীরো, ৰিসৰীতি ৰীরো, অলমত্তোতি ৰীরো, সূরোতি ৰীরো, ৰিক্কন্তো অভীরূ অচ্ছম্ভী অনুত্রাসী অপলাযী পহীনভযভেরৰো ৰিগতলোমহংসোতি ৰীরো.
ৰিরতো ইধ সব্বপাপকেহি, নিরযদুক্খং অতিচ্চ ৰীরিযৰা [ৰিরিযৰা (স্যা.) সু. নি. ৫৩৬] সো;
সো ৰীরিযৰা পধানৰা, ৰীরো তাদি পৰুচ্চতে তথত্তাতি.
সুত্ৰানহং ৰীর. অকামকামিন্তি. কামাতি উদ্দানতো দ্ৰে কামা – ৰত্থুকামা চ কিলেসকামা চ…পে… ইমে ৰুচ্চন্তি ৰত্থুকামা…পে… ইমে ৰুচ্চন্তি কিলেসকামা. বুদ্ধস্স ভগৰতো ৰত্থুকামা পরিঞ্ঞাতা, কিলেসকামা পহীনা. ৰত্থুকামানং পরিঞ্ঞাতত্তা কিলেসকামানং পহীনত্তা ভগৰা ন কামে কামেতি, ন কামে পত্থেতি, ন কামে পিহেতি, ন কামে অভিজপ্পতি. যে কামে কামেন্তি, কামে পত্থেন্তি, কামে পিহেন্তি, কামে অভিজপ্পন্তি, তে কামকামিনো রাগরাগিনো সঞ্ঞাসঞ্ঞিনো. ভগৰা ন কামে কামেতি, ন কামে পত্থেতি, ন কামে পিহেতি, ন কামে অভিজপ্পতি. তস্মা বুদ্ধো অকামো নিক্কামো চত্তকামো ৰন্তকামো মুত্তকামো পহীনকামো পটিনিস্সট্ঠকামো ৰীতরাগো ৰিগতরাগো চত্তরাগো ৰন্তরাগো মুত্তরাগো পহীনরাগো পটিনিস্সট্ঠরাগো নিচ্ছাতো নিব্বুতো সীতিভূতো সুখপ্পটিসংৰেদী ব্রহ্মভূতেন অত্তনা ৰিহরতীতি – সুত্ৰানহং ৰীর অমকামকামিং.
ইচ্চাযস্মা জতুকণ্ণীতি. ইচ্চাতি পদসন্ধি…পে… পদানুপুব্বতাপেতং – ইচ্চাতি. আযস্মাতি পিযৰচনং সগারৰসপ্পতিস্সাধিৰচনমেতং আযস্মাতি. জতুকণ্ণীতি তস্স ব্রাহ্মণস্স গোত্তং সঙ্খা সমঞ্ঞা পঞ্ঞত্তি ৰোহারোতি – ইচ্চাযস্মা জতুকণ্ণি.
ওঘাতিগং পুট্ঠুমকামমাগমন্তি. ওঘাতিগন্তি ওঘাতিগং ওঘং অতিক্কন্তং সমতিক্কন্তং ৰীতিৰত্তন্তি – ওঘাতিগং. পুট্ঠুন্তি পুট্ঠুং পুচ্ছিতুং যাচিতুং অজ্ঝেসিতুং পসাদেতুং. অকামমাগমন্তি অকামং পুট্ঠুং নিক্কামং চত্তকামং ৰন্তকামং মুত্তকামং পহীনকামং পটিনিস্সট্ঠকামং ৰীতরাগং ৰিগতরাগং চত্তরাগং ৰন্তরাগং মুত্তরাগং পহীনরাগং পটিনিস্সট্ঠরাগং আগম্হা আগতম্হা উপাগতম্হা সম্পত্তম্হা তযা সদ্ধিং সমাগতম্হাতি – ওঘাতিগং পুট্ঠুমকামমাগমং.
সন্তিপদং ব্রূহি সহজনেত্তাতি. সন্তীতি একেন আকারেন সন্তিপি সন্তিপদম্পি [সন্তিপদন্তি (ক.)] তংযেৰ অমতং নিব্বানং. যো সো সব্বসঙ্খারসমথো সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গো তণ্হক্খযো ৰিরাগো নিরোধো নিব্বানং. ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা – ‘‘সন্তমেতং পদং, পণীতমেতং পদং, যদিদং সব্বসঙ্খারসমথো সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গো তণ্হক্খযো ৰিরাগো নিরোধো নিব্বান’’ন্তি. অথাপরেনাকারেন যে ধম্মা সন্তাধিগমায সন্তিফুসনায সন্তিসচ্ছিকিরিযায সংৰত্তন্তি, সেয্যথিদং – চত্তারো সতিপট্ঠানা চত্তারো সম্মপ্পধানা চত্তারো ইদ্ধিপাদা পঞ্চিন্দ্রিযানি পঞ্চ বলানি সত্ত বোজ্ঝঙ্গা অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো – ইমে ৰুচ্চন্তি সন্তিপদা. সন্তিপদং তাণপদং লেণপদং সরণপদং অভযপদং অচ্চুতপদং অমতপদং নিব্বানপদং ব্রূহি আচিক্খাহি দেসেহি পঞ্ঞপেহি পট্ঠপেহি ৰিৰরাহি ৰিভজাহি উত্তানীকরোহি পকাসেহি. সহজনেত্তাতি নেত্তং ৰুচ্চতি সব্বঞ্ঞুতঞাণং. বুদ্ধস্স ভগৰতো নেত্তঞ্চ জিনভাৰো চ বোধিযা মূলে অপুব্বং অচরিমং একস্মিং খণে উপ্পন্নো, তস্মা বুদ্ধো সহজনেত্তোতি – সন্তিপদং ব্রূহি সহজনেত্ত.
যথাতচ্ছং ভগৰা ব্রূহি মেতন্তি যথাতচ্ছং ৰুচ্চতি অমতং নিব্বানং…পে… নিরোধো নিব্বানং. ভগৰাতি গারৰাধিৰচনং…পে… সচ্ছিকা পঞ্ঞত্তি, যদিদং ভগৰাতি. ব্রূহি মেতন্তি ব্রূহি আচিক্খাহি…পে… পকাসেহীতি – যথাতচ্ছং ভগৰা ব্রূহি মেতং. তেনাহ সো ব্রাহ্মণো –
‘‘সুত্ৰানহং ৰীর অকামকামিং, [ইচ্চাযস্মা জতুকণ্ণি]
ওঘাতিগং পুট্ঠুমকামমাগমং;
সন্তিপদং ব্রূহি সহজনেত্ত, যথাতচ্ছং ভগৰা ব্রূহি মেত’’ন্তি.
৬৬. ভগৰা হি কামে অভিভুয্য ইরিযতি, আদিচ্চোৰ পথৰিং তেজী তেজসা;
পরিত্তপঞ্ঞস্স মে ভূরিপঞ্ঞো, আচিক্খ ধম্মং যমহং ৰিজঞ্ঞং;
জাতিজরায ইধ ৰিপ্পহানং.
ভগৰা হি কামে অভিভুয্য ইরিযতীতি. ভগৰাতি গারৰাধিৰচনং…পে… সচ্ছিকা পঞ্ঞত্তি, যদিদং ভগৰাতি. কামাতি উদ্দানতো দ্ৰে কামা – ৰত্থুকামা চ কিলেসকামা চ…পে… ইমে ৰুচ্চন্তি ৰত্থুকামা…পে… ইমে ৰুচ্চন্তি কিলেসকামা. ভগৰা ৰত্থুকামে পরিজানিত্ৰা কিলেসকামে পহায অভিভুয্য অভিভৰিত্ৰা অজ্ঝোত্থরিত্ৰা পরিযাদিযিত্ৰা চরতি ৰিহরতি ইরিযতি ৰত্তেতি পালেতি যপেতি যাপেতীতি – ভগৰা হি কামে অভিভুয্য ইরিযতি.
আদিচ্চোৰ পথৰিং তেজী তেজসাতি আদিচ্চো ৰুচ্চতি সূরিযো [সুরিযো (স্যা.)]. পথৰী ৰুচ্চতি জগতী [জরা (স্যা.)]. যথা সূরিযো তেজী তেজেন সমন্নাগতো পথৰিং অভিভুয্য অভিভৰিত্ৰা অজ্ঝোত্থরিত্ৰা পরিযাদিযিত্ৰা সন্তাপযিত্ৰা সব্বং আকাসগতং তমগতং অভিৰিহচ্চ অন্ধকারং ৰিধমিত্ৰা আলোকং দস্সযিত্ৰা আকাসে অন্তলিক্খে গগনপথে [গমনপথে (স্যা.) অট্ঠকথা ওলোকেতব্বা] গচ্ছতি, এৰমেৰ ভগৰা ঞাণতেজী ঞাণতেজেন সমন্নাগতো সব্বং অভিসঙ্খারসমুদযং…পে… কিলেসতমং অৰিজ্জন্ধকারং ৰিধমিত্ৰা ঞাণালোকং দস্সেত্ৰা ৰত্থুকামে পরিজানিত্ৰা কিলেসকামে পহায অভিভুয্য অভিভৰিত্ৰা অজ্ঝোত্থরিত্ৰা পরিযাদিযিত্ৰা মদ্দিত্ৰা চরতি ৰিহরতি ইরিযতি ৰত্তেতি পালেতি যপেতি যাপেতীতি – আদিচ্চোৰ পথৰিং তেজী তেজসা.
পরিত্তপঞ্ঞস্স মে ভূরিপঞ্ঞোতি অহমস্মি পরিত্তপঞ্ঞো ওমকপঞ্ঞো লামকপঞ্ঞো ছতুক্কপঞ্ঞো. ত্ৰম্পি মহাপঞ্ঞো পুথুপঞ্ঞো হাসপঞ্ঞো জৰনপঞ্ঞো তিক্খপঞ্ঞো নিব্বেধিকপঞ্ঞো. ভূরি ৰুচ্চতি পথৰী. ভগৰা তায পথৰিসমায পঞ্ঞায ৰিপুলায ৰিত্থতায সমন্নাগতোতি – পরিত্তপঞ্ঞস্স মে ভূরিপঞ্ঞো.
আচিক্খ ধম্মং যমহং ৰিজঞ্ঞন্তি. ধম্মন্তি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পরিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং কেৰলপরিপুণ্ণং পরিসুদ্ধং ব্রহ্মচরিযং, চত্তারো সতিপট্ঠানে…পে… নিব্বানঞ্চ নিব্বানগামিনিঞ্চ পটিপদং আচিক্খাহি দেসেহি পঞ্ঞপেহি পট্ঠপেহি ৰিৰরাহি ৰিভজাহি উত্তানীকরোহি পকাসেহি. যমহং ৰিজঞ্ঞন্তি যমহং জানেয্যং আজানেয্যং ৰিজানেয্যং পটিজানেয্যং পটিৰিজ্ঝেয্যং অধিগচ্ছেয্যং ফস্সেয্যং সচ্ছিকরেয্যন্তি – আচিক্খ ধম্মং যমহং ৰিজঞ্ঞং.
জাতিজরায ইধ ৰিপ্পহানন্তি ইধেৰ জাতিজরায মরণস্স পহানং ৰূপসমং পটিনিস্সগ্গং পটিপ্পস্সদ্ধিং অমতং নিব্বানন্তি – জাতিজরায ইধ ৰিপ্পহানং. তেনাহ সো ব্রাহ্মণো –
‘‘ভগৰা হি কামে অভিভুয্য ইরিযতি, আদিচ্চোৰ পথৰিং তেজী তেজসা;
পরিত্তপঞ্ঞস্স মে ভূরিপঞ্ঞো, আচিক্খ ধম্মং যমহং ৰিজঞ্ঞং;
জাতিজরায ইধ ৰিপ্পহান’’ন্তি.
৬৭. কামেসু ৰিনয গেধং, [জতুকণ্ণীতি ভগৰা]
নেক্খম্মং দট্ঠু খেমতো;
উগ্গহিতং নিরত্তং ৰা, মা তে ৰিজ্জিত্থ কিঞ্চনং.
কামেসু ৰিনয গেধন্তি. কামাতি উদ্দানতো দ্ৰে কামা – ৰত্থুকামা চ কিলেসকামা চ…পে… ইমে ৰুচ্চন্তি ৰত্থুকামা…পে… ইমে ৰুচ্চন্তি কিলেসকামা. গেধন্তি গেধো ৰুচ্চতি তণ্হা. যো রাগো সারাগো…পে… অভিজ্ঝা লোভো অকুসলমূলং. কামেসু ৰিনয গেধন্তি কামেসু গেধং ৰিনয পটিৰিনয পজহ ৰিনোদেহি ব্যন্তীকরোহি অনভাৰং গমেহীতি – কামেসু ৰিনয গেধং. জতুকণ্ণীতি ভগৰা তং ব্রাহ্মণং গোত্তেন আলপতি. ভগৰাতি গারৰাধিৰচনমেতং…পে… সচ্ছিকা পঞ্ঞত্তি, যদিদং ভগৰাতি – জতুকণ্ণীতি ভগৰা.
নেক্খম্মং দট্ঠু খেমতোতি. নেক্খম্মন্তি সম্মাপটিপদং অনুলোমপটিপদং অপচ্চনীকপটিপদং অন্ৰত্থপটিপদং ধম্মানুধম্মপটিপদং সীলেসু পরিপূরকারিতং ইন্দ্রিযেসু গুত্তদ্ৰারতং ভোজনে মত্তঞ্ঞুতং জাগরিযানুযোগং সতিসম্পজঞ্ঞং চত্তারো সতিপট্ঠানে চত্তারো সম্মপ্পধানে চত্তারো ইদ্ধিপাদে পঞ্চিন্দ্রিযানি পঞ্চ বলানি সত্ত বোজ্ঝঙ্গে অরিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং নিব্বানঞ্চ নিব্বানগামিনিঞ্চ পটিপদং খেমতো তাণতো লেণতো সরণতো সরণীভূততো অভযতো অচ্চুততো অমততো নিব্বানতো দট্ঠুং পস্সিত্ৰা তুলযিত্ৰা তীরযিত্ৰা ৰিভাৰযিত্ৰা ৰিভূতং কত্ৰাতি – নেক্খম্মং দট্ঠু খেমতো.
উগ্গহিতং নিরত্তং ৰাতি. উগ্গহিতন্তি তণ্হাৰসেন দিট্ঠিৰসেন গহিতং পরামট্ঠং অভিনিৰিট্ঠং অজ্ঝোসিতং অধিমুত্তং. নিরত্তং ৰাতি নিরত্তং ৰা মুঞ্চিতব্বং ৰিজহিতব্বং ৰিনোদিতব্বং ব্যন্তীকাতব্বং অনভাৰং গমেতব্বন্তি – উগ্গহিতং নিরত্তং ৰা.
মা তে ৰিজ্জিত্থ কিঞ্চনন্তি রাগকিঞ্চনং দোসকিঞ্চনং মোহকিঞ্চনং মানকিঞ্চনং দিট্ঠিকিঞ্চনং কিলেসকিঞ্চনং দুচ্চরিতকিঞ্চনং. ইদং কিঞ্চনং [ইমে কিঞ্চনা (ক.)] তুয্হং মা ৰিজ্জিত্থ মা পৰিজ্জিত্থ মা সংৰিজ্জিত্থ পজহ ৰিনোদেহি ব্যন্তীকরোহি অনভাৰং গমেহীতি – মা তে ৰিজ্জিত্থ কিঞ্চনং. তেনাহ ভগৰা –
‘‘কামেসু ৰিনয গেধং, [জতুকণ্ণীতি ভগৰা]
নেক্খম্মং দট্ঠু খেমতো;
উগ্গহিতং নিরত্তং ৰা, মা তে ৰিজ্জিত্থ কিঞ্চন’’ন্তি.
৬৮. যং পুব্বে তং ৰিসোসেহি, পচ্ছা তে মাহু কিঞ্চনং;
মজ্ঝে চে নো গহেস্সসি, উপসন্তো চরিস্সসি.
যং পুব্বে তং ৰিসোসেহীতি অতীতে সঙ্খারে আরব্ভ যে কিলেসা উপ্পজ্জেয্যুং তে কিলেসে সোসেহি ৰিসোসেহি সুক্খাপেহি ৰিসুক্খাপেহি অবীজং করোহি পজহ ৰিনোদেহি ব্যন্তীকরোহি অনভাৰং গমেহীতি – এৰম্পি যং পুব্বে তং ৰিসোসেহি. অথ ৰা, যে অতীতা কম্মাভিসঙ্খারা অৰিপক্কৰিপাকা তে কম্মাভিসঙ্খারে সোসেহি ৰিসোসেহি সুক্খাপেহি ৰিসুক্খাপেহি অবীজং [অৰীজং (স্যা.)] করোহি পজহ ৰিনোদেহি ব্যন্তীকরোহি অনভাৰং গমেহীতি – এৰম্পি যং পুব্বে তং ৰিসোসেহি.
পচ্ছা তে মাহু কিঞ্চনন্তি পচ্ছা ৰুচ্চতি অনাগতে সঙ্খারে আরব্ভ রাগকিঞ্চনং দোসকিঞ্চনং মোহকিঞ্চনং মানকিঞ্চনং দিট্ঠিকিঞ্চনং কিলেসকিঞ্চনং দুচ্চরিতকিঞ্চনং. ইদং কিঞ্চনং তুয্হং মা অহু মা অহোসি মা জনেসি [মা জনেহি (স্যা.) তথাৰসেসেসু দ্ৰীসু পদেসুপি] মা সঞ্জনেসি মাভিনিব্বত্তেসি পজহ ৰিনোদেহি ব্যন্তীকরোহি অনভাৰং গমেহীতি – পচ্ছা তে মাহু কিঞ্চনং.
মজ্ঝে চে নো গহেস্সসীতি মজ্ঝে ৰুচ্চতি পচ্চুপ্পন্নং রূপং ৰেদনা সঞ্ঞা সঙ্খারা ৰিঞ্ঞাণং. পচ্চুপ্পন্নে সঙ্খারে তণ্হাৰসেন দিট্ঠিৰসেন ন গহেস্সসি ন তণ্হিস্সসি ন পরামসিস্সসি ন নন্দিস্সসি নাভিনন্দিস্সসি ন অজ্ঝোসিস্সসি. অভিনন্দনং অভিৰদনং অজ্ঝোসানং গাহং পরামাসং অভিনিৰেসং পজহিস্সসি ৰিনোদেস্সসি ব্যন্তীকরিস্সসি অনভাৰং গমেস্সসীতি – মজ্ঝে চে নো গহেস্সসি.
উপসন্তো চরিস্সসীতি রাগস্স উপসমিতত্তা উপসন্তো চরিস্সসি, দোসস্স…পে… সব্বাকুসলাভিসঙ্খারানং সন্তত্তা সমিতত্তা উপসমিতত্তা ৰূপসমিতত্তা নিজ্ঝাতত্তা নিব্বুতত্তা ৰিগতত্তা পটিপ্পস্সদ্ধত্তা সন্তো উপসন্তো ৰূপসন্তো নিব্বুতো পটিপ্পস্সদ্ধো চরিস্সসি ৰিহরিস্সসি ইরিযিস্সসি ৰত্তিস্সসি পালেস্সসি যপেস্সসি যাপেস্সসীতি – উপসন্তো চরিস্সসি. তেনাহ ভগৰা –
‘‘যং পুব্বে তং ৰিসোসেহি, পচ্ছা তে মাহু কিঞ্চনং;
মজ্ঝে চে নো গহেস্সসি, উপসন্তো চরিস্সসী’’তি.
৬৯. সব্বসো নামরূপস্মিং, ৰীতগেধস্স ব্রাহ্মণ;
আসৰাস্স ন ৰিজ্জন্তি, যেহি মচ্চুৰসং ৰজে.
সব্বসো নামরূপস্মিং ৰীতগেধস্স ব্রাহ্মণাতি. সব্বসোতি সব্বেন সব্বং সব্বথা সব্বং অসেসং নিস্সেসং পরিযাদিযনৰচনমেতং সব্বসোতি. নামন্তি চত্তারো অরূপিনো খন্ধা. রূপন্তি চত্তারো চ মহাভূতা চতুন্নঞ্চ মহাভূতানং উপাদায রূপং. গেধো ৰুচ্চতি তণ্হা. যো রাগো সারাগো…পে… অভিজ্ঝা লোভো অকুসলমূলং. সব্বসো নামরূপস্মিং ৰীতগেধস্স ব্রাহ্মণাতি সব্বসো নামরূপস্মিং ৰীতগেধস্স ৰিগতগেধস্স চত্তগেধস্স ৰন্তগেধস্স মুত্তগেধস্স পহীনগেধস্স পটিনিস্সট্ঠগেধস্স ৰীতরাগস্স ৰিগতরাগস্স চত্তরাগস্স ৰন্তরাগস্স মুত্তরাগস্স পহীনরাগস্স পটিনিস্সট্ঠরাগস্সাতি – সব্বসো নামরূপস্মিং ৰীতগেধস্স ব্রাহ্মণ.
আসৰাস্স ন ৰিজ্জন্তীতি. আসৰাতি চত্তারো আসৰা – কামাসৰো, ভৰাসৰো, দিট্ঠাসৰো, অৰিজ্জাসৰো. অস্সাতি অরহতো খীণাসৰস্স. ন ৰিজ্জন্তীতি ইমে আসৰা তস্স নত্থি ন সন্তি ন সংৰিজ্জন্তি নুপলব্ভন্তি পহীনা সমুচ্ছিন্না ৰূপসন্তা পটিপ্পস্সদ্ধা অভব্বুপ্পত্তিকা ঞাণগ্গিনা দড্ঢাতি – আসৰাস্স ন ৰিজ্জন্তি.
যেহি মচ্চুৰসং ৰজেতি যেহি আসৰেহি মচ্চুনো ৰা ৰসং গচ্ছেয্য, মরণস্স ৰা ৰসং গচ্ছেয্য, মারপক্খস্স ৰা ৰসং গচ্ছেয্য; তে আসৰা তস্স নত্থি ন সন্তি ন সংৰিজ্জন্তি নুপলব্ভন্তি পহীনা সমুচ্ছিন্না ৰূপসন্তা পটিপ্পস্সদ্ধা অভব্বুপ্পত্তিকা ঞাণগ্গিনা দড্ঢাতি – যেহি মচ্চুৰসং ৰজে. তেনাহ ভগৰা –
‘‘সব্বসো নামরূপস্মিং, ৰীতগেধস্স ব্রাহ্মণ;
আসৰাস্স ন ৰিজ্জন্তি, যেহি মচ্চুৰসং ৰজে’’তি.
সহ গাথাপরিযোসানা…পে… সত্থা মে ভন্তে ভগৰা, সাৰকোহমস্মীতি.
জতুকণ্ণিমাণৰপুচ্ছানিদ্দেসো একাদসমো.