১. অজিতমাণৰপুচ্ছানিদ্দেসো

১. কেনস্সু নিৰুতো লোকো, [ইচ্চাযস্মা অজিতো]

কেনস্সু নপ্পকাসতি;

কিস্সাভিলেপনং ব্রূসি [ব্রূহি (স্যা.)], কিংসু তস্স মহব্ভযং.

কেনস্সু নিৰুতো লোকোতি. লোকোতি নিরযলোকো তিরচ্ছানলোকো পেত্তিৰিসযলোকো মনুস্সলোকো দেৰলোকো খন্ধলোকো ধাতুলোকো আযতনলোকো অযং লোকো পরো লোকো ব্রহ্মলোকো দেৰলোকো – অযং ৰুচ্চতি লোকো. অযং লোকো কেন আৰুতো নিৰুতো ওৰুতো [ওফুতো (স্যা.)] পিহিতো পটিচ্ছন্নো পটিকুজ্জিতোতি – কেনস্সু নিৰুতো লোকো?

ইচ্চাযস্মা অজিতোতি. ইচ্চাতি পদসন্ধি পদসংসগ্গো পদপারিপূরী অক্খরসমৰাযো ব্যঞ্জনসিলিট্ঠতা পদানুপুব্বতাপেতং [পদানুপুব্বতামেতং (বহূসু)] ইচ্চাতি. আযস্মাতি পিযৰচনং গরুৰচনং সগারৰসপ্পতিস্সাধিৰচনমেতং আযস্মাতি. অজিতোতি তস্স ব্রাহ্মণস্স নামং সঙ্খা সমঞ্ঞা পঞ্ঞত্তি ৰোহারো নামং নামকম্মং নামধেয্যং নিরুত্তি ব্যঞ্জনং অভিলাপোতি – ইচ্চাযস্মা অজিতো.

কেনস্সু নপ্পকাসতীতি কেন লোকো নপ্পকাসতি ন ভাসতি ন তপতি ন ৰিরোচতি ন ঞাযতি ন পঞ্ঞাযতীতি – কেনস্সু নপ্পকাসতি.

কিস্সাভিলেপনং ব্রূসীতি কিং লোকস্স লেপনং লগ্গনং বন্ধনং উপক্কিলেসো. কেন লোকো লিত্তো সংলিত্তো উপলিত্তো কিলিট্ঠো সংকিলিট্ঠো মক্খিতো সংসট্ঠো লগ্গো লগ্গিতো পলিবুদ্ধো, ব্রূসি আচিক্খসি দেসেসি পঞ্ঞপেসি [পঞ্ঞাপেসি (ক.)] পট্ঠপেসি ৰিৰরসি ৰিভজসি উত্তানীকরোসি [উত্তানিং করোসি (ক.)] পকাসেসীতি – কিস্সাভিলেপনং ব্রূসি.

কিংসু তস্স মহব্ভযন্তি কিং লোকস্স ভযং মহব্ভযং পীল়নং ঘট্টনং উপদ্দৰো উপসগ্গোতি – কিংসু তস্স মহব্ভযং. তেনাহ সো ব্রাহ্মণো –

‘‘কেনস্সু নিৰুতো লোকো, [ইচ্চাযস্মা অজিতো]

কেনস্সু নপ্পকাসতি;

কিস্সাভিলেপনং ব্রূসি, কিংসু তস্স মহব্ভয’’ন্তি.

২. অৰিজ্জায নিৰুতো লোকো, [অজিতাতি ভগৰা]

ৰেৰিচ্ছা পমাদা নপ্পকাসতি;

জপ্পাভিলেপনং ব্রূমি, দুক্খমস্স মহব্ভযং.

অৰিজ্জায নিৰুতো লোকোতি. অৰিজ্জাতি দুক্খে অঞ্ঞাণং দুক্খসমুদযে অঞ্ঞাণং দুক্খনিরোধে অঞ্ঞাণং দুক্খনিরোধগামিনিযা পটিপদায অঞ্ঞাণং, পুব্বন্তে অঞ্ঞাণং অপরন্তে অঞ্ঞাণং পুব্বন্তাপরন্তে অঞ্ঞাণং, ইদপ্পচ্চযতাপটিচ্চসমুপ্পন্নেসু ধম্মেসু অঞ্ঞাণং, যং এৰরূপং অঞ্ঞাণং অদস্সনং অনভিসমযো অননুবোধো অসম্বোধো অপ্পটিৰেধো অসংগাহনা অপরিযোগাহনা অসমপেক্খনা অপচ্চৰেক্খণা [অপচ্চৰেক্খনা (স্যা.)] অপচ্চৰেক্খণকম্মং দুম্মেজ্ঝং বাল্যং অসম্পজঞ্ঞং মোহো পমোহো সম্মোহো অৰিজ্জা অৰিজ্জোঘো অৰিজ্জাযোগো অৰিজ্জানুসযো অৰিজ্জাপরিযুট্ঠানং অৰিজ্জালঙ্গী মোহো অকুসলমূলং, অযং ৰুচ্চতি – অৰিজ্জা.

লোকোতি নিরযলোকো তিরচ্ছানলোকো পেত্তিৰিসযলোকো মনুস্সলোকো দেৰলোকো খন্ধলোকো ধাতুলোকো আযতনলোকো অযং লোকো পরো লোকো ব্রহ্মলোকো দেৰলোকো – অযং ৰুচ্চতি লোকো. অযং লোকো ইমায অৰিজ্জায আৰুতো নিৰুতো ওৰুতো পিহিতো পটিচ্ছন্নো পটিকুজ্জিতোতি – অৰিজ্জায নিৰুতো লোকো.

অজিতাতি ভগৰা তং ব্রাহ্মণং নামেন আলপতি. ভগৰাতি গারৰাধিৰচনং. অপি চ, ভগ্গরাগোতি ভগৰা; ভগ্গদোসোতি ভগৰা; ভগ্গমোহোতি ভগৰা; ভগ্গমানোতি ভগৰা; ভগ্গদিট্ঠীতি ভগৰা; ভগ্গকণ্টকোতি ভগৰা; ভগ্গকিলেসোতি ভগৰা; ভজি ৰিভজি পৰিভজি ধম্মরতনন্তি ভগৰা; ভৰানং অন্তকরোতি ভগৰা; ভাৰিতকাযো ভাৰিতসীলো ভাৰিতচিত্তো [ভাৰিতকাযোতি ভগৰা, ভাৰিতসীলোতি ভাৰিতচিত্তোতি (স্যা.)] ভাৰিতপঞ্ঞোতি ভগৰা; ভজি ৰা ভগৰা অরঞ্ঞৰনপত্থানি পন্তানি সেনাসনানি অপ্পসদ্দানি অপ্পনিগ্ঘোসানি ৰিজনৰাতানি মনুস্সরাহস্সেয্যকানি [মনুস্সরাহসেয্যকানি (স্যা.)] পটিসল্লানসারুপ্পানীতি ভগৰা; ভাগী ৰা ভগৰা চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারানন্তি ভগৰা; ভাগী ৰা ভগৰা অত্থরসস্স ধম্মরসস্স ৰিমুত্তিরসস্স অধিসীলস্স অধিচিত্তস্স অধিপঞ্ঞাযাতি ভগৰা; ভাগী ৰা ভগৰা চতুন্নং ঝানানং চতুন্নং অপ্পমঞ্ঞানং চতুন্নং অরূপসমাপত্তীনন্তি ভগৰা; ভাগী ৰা ভগৰা অট্ঠন্নং ৰিমোক্খানং অট্ঠন্নং অভিভাযতনানং নৰন্নং অনুপুব্বসমাপত্তীনন্তি ভগৰা; ভাগী ৰা ভগৰা দসন্নং সঞ্ঞাভাৰনানং কসিণসমাপত্তীনং আনাপানস্সতিসমাধিস্স অসুভসমাপত্তিযাতি ভগৰা; ভাগী ৰা ভগৰা চতুন্নং সতিপট্ঠানানং চতুন্নং সম্মপ্পধানানং চতুন্নং ইদ্ধিপাদানং পঞ্চন্নং ইন্দ্রিযানং পঞ্চন্নং বলানং সত্তন্নং বোজ্ঝঙ্গানং অরিযস্স অট্ঠঙ্গিকস্স মগ্গস্সাতি ভগৰা; ভাগী ৰা ভগৰা দসন্নং তথাগতবলানং চতুন্নং ৰেসারজ্জানং চতুন্নং পটিসম্ভিদানং ছন্নং অভিঞ্ঞানং ছন্নং বুদ্ধধম্মানন্তি ভগৰা; ভগৰাতি নেতং নামং মাতরা কতং ন পিতরা কতং ন ভাতরা কতং ন ভগিনিযা কতং ন মিত্তামচ্চেহি কতং ন ঞাতিসালোহিতেহি কতং ন সমণব্রাহ্মণেহি কতং ন দেৰতাহি কতং. ৰিমোক্খন্তিকমেতং বুদ্ধানং ভগৰন্তানং বোধিযা মূলে সহ সব্বঞ্ঞুতঞাণস্স পটিলাভা সচ্ছিকা পঞ্ঞত্তি, যদিদং ভগৰাতি – অজিতাতি ভগৰা.

ৰেৰিচ্ছা পমাদা নপ্পকাসতীতি. ৰেৰিচ্ছং ৰুচ্চতি পঞ্চ মচ্ছরিযানি – আৰাসমচ্ছরিযং, কুলমচ্ছরিযং, লাভমচ্ছরিযং, ৰণ্ণমচ্ছরিযং, ধম্মমচ্ছরিযং. যং এৰরূপং মচ্ছেরং মচ্ছরাযনা মচ্ছরাযিতত্তং ৰেৰিচ্ছং কদরিযং কটুকঞ্চুকতা অগ্গহিতত্তং চিত্তস্স – ইদং ৰুচ্চতি মচ্ছরিযং. অপি চ খন্ধমচ্ছরিযম্পি মচ্ছরিযং, ধাতুমচ্ছরিযম্পি মচ্ছরিযং, আযতনমচ্ছরিযম্পি মচ্ছরিযং, গাহো ৰুচ্চতি মচ্ছরিযং. পমাদো ৰত্তব্বো – কাযদুচ্চরিতে ৰা ৰচীদুচ্চরিতে ৰা মনোদুচ্চরিতে ৰা পঞ্চসু কামগুণেসু ৰা চিত্তস্স ৰোসগ্গো [ৰোস্সগ্গো (বহূসু)] ৰোসগ্গানুপ্পদানং কুসলানং ধম্মানং ভাৰনায অসক্কচ্চকিরিযতা অসাতচ্চকিরিযতা অনট্ঠিতকিরিযতা [অনিট্ঠিতকিরিযতা (ক.) ৰিভ. ৮৪৬] ওলীনৰুত্তিতা নিক্খিত্তচ্ছন্দতা নিক্খিত্তধুরতা অনাসেৰনা অভাৰনা অবহুলীকম্মং অনধিট্ঠানং অননুযোগো পমাদো. যো এৰরূপো পমাদো পমজ্জনা পমজ্জিতত্তং – অযং ৰুচ্চতি পমাদো. ৰেৰিচ্ছা পমাদা নপ্পকাসতীতি ইমিনা চ মচ্ছরিযেন ইমিনা চ পমাদেন লোকো নপ্পকাসতি ন ভাসতি ন তপতি ন ৰিরোচতি ন ঞাযতি ন পঞ্ঞাযতীতি – ৰেৰিচ্ছা পমাদা নপ্পকাসতি.

জপ্পাভিলেপনং ব্রূমীতি জপ্পা ৰুচ্চতি তণ্হা. যো রাগো সারাগো অনুনযো অনুরোধো নন্দী [নন্দি (স্যা.)] নন্দিরাগো চিত্তস্স সারাগো ইচ্ছা মুচ্ছা অজ্ঝোসানং গেধো পলিগেধো সঙ্গো পঙ্কো এজা মাযা জনিকা সঞ্জননী সিব্বিনী জালিনী সরিতা ৰিসত্তিকা সুত্তং ৰিসটা [সোত্তং ৰিসতা (স্যা.)] আযূহনী দুতিযা পণিধি ভৰনেত্তি ৰনং ৰনথো সন্থৰো [সন্ধৰো (ক.) ৰিভ. ৯০৯] সিনেহো অপেক্খা পটিবন্ধু আসা আসীসনা [আসিংসনা (স্যা.)] আসীসিতত্তং রূপাসা সদ্দাসা গন্ধাসা রসাসা ফোট্ঠব্বাসা লাভাসা ধনাসা পুত্তাসা জীৰিতাসা জপ্পা পজপ্পা অভিজপ্পা জপ্পনা জপ্পিতত্তং লোলুপ্পং লোলুপ্পাযনা লোলুপ্পাযিতত্তং পুচ্ছঞ্জিকতা সাধুকম্যতা অধম্মরাগো ৰিসমলোভো নিকন্তি নিকামনা পত্থনা পিহনা সম্পত্থনা কামতণ্হা ভৰতণ্হা ৰিভৰতণ্হা রূপতণ্হা অরূপতণ্হা নিরোধতণ্হা রূপতণ্হা সদ্দতণ্হা গন্ধতণ্হা রসতণ্হা ফোট্ঠব্বতণ্হা ধম্মতণ্হা ওঘো যোগো গন্থো উপাদানং আৰরণং নীৰরণং ছদনং বন্ধনং উপক্কিলেসো অনুসযো পরিযুট্ঠানং লতা ৰেৰিচ্ছং দুক্খমূলং দুক্খনিদানং দুক্খপ্পভৰো মারপাসো মারবল়িসং মারামিসং মারৰিসযো মারনিৰাসো মারগোচরো মারবন্ধনং তণ্হানদী তণ্হাজালং তণ্হাগদ্দুলং তণ্হাসমুদ্দো অভিজ্ঝা লোভো অকুসলমূলং – অযং ৰুচ্চতি জপ্পা. লোকস্স লেপনং লগ্গনং বন্ধনং উপক্কিলেসো ইমায জপ্পায লোকো লিত্তো সংলিত্তো উপলিত্তো কিলিট্ঠো সংকিলিট্ঠো মক্খিতো সংসট্ঠো লগ্গো লগ্গিতো পলিবুদ্ধোতি ব্রূমি আচিক্খামি দেসেমি পঞ্ঞপেমি পট্ঠপেমি ৰিৰরামি ৰিভজামি উত্তানীকরোমি পকাসেমীতি – জপ্পাভিলেপনং ব্রূমি.

দুক্খমস্স মহব্ভযন্তি. দুক্খন্তি জাতিদুক্খং জরাদুক্খং ব্যাধিদুক্খং মরণদুক্খং সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসদুক্খং নেরযিকং দুক্খং তিরচ্ছানযোনিকং দুক্খং পেত্তিৰিসযিকং দুক্খং মানুসিকং দুক্খং গব্ভোক্কন্তিমূলকং দুক্খং গব্ভট্ঠিতিমূলকং [গব্ভেঠিতিমূলকং (স্যা. ক.)] দুক্খং গব্ভৰুট্ঠানমূলকং দুক্খং জাতস্সূপনিবন্ধকং দুক্খং জাতস্স পরাধেয্যকং দুক্খং অত্তূপক্কমদুক্খং পরূপক্কমদুক্খং সঙ্খারদুক্খং ৰিপরিণামদুক্খং চক্খুরোগো সোতরোগো ঘানরোগো জিৰ্হারোগো কাযরোগো সীসরোগো কণ্ণরোগো মুখরোগো দন্তরোগো কাসো সাসো পিনাসো ডাহো [ডহো (স্যা.)] জরো কুচ্ছিরোগো মুচ্ছা পক্খন্দিকা সূলা ৰিসূচিকা কুট্ঠং গণ্ডো কিলাসো সোসো অপমারো দদ্দু কণ্ডু কচ্ছু রখসা [রক্খসা (ক.)] ৰিতচ্ছিকা লোহিতপিত্তং [লোহিতং পিত্তং (বহূসু)] মধুমেহো অংসা পিল়কা ভগন্দলা পিত্তসমুট্ঠানা আবাধা সেম্হসমুট্ঠানা আবাধা ৰাতসমুট্ঠানা আবাধা সন্নিপাতিকা আবাধা উতুপরিণামজা আবাধা ৰিসমপরিহারজা আবাধা ওপক্কমিকা আবাধা কম্মৰিপাকজা আবাধা সীতং উণ্হং জিঘচ্ছা পিপাসা উচ্চারো পস্সাৰো ডংসমকসৰাতাতপসরীসপসম্ফস্সং দুক্খং মাতুমরণং দুক্খং পিতুমরণং দুক্খং ভাতুমরণং দুক্খং ভগিনিমরণং দুক্খং পুত্তমরণং দুক্খং ধীতুমরণং দুক্খং ঞাতিব্যসনং দুক্খং রোগব্যসনং দুক্খং ভোগব্যসনং দুক্খং সীলব্যসনং দুক্খং দিট্ঠিব্যসনং দুক্খং যেসং ধম্মানং আদিতো সমুদাগমনং পঞ্ঞাযতি. অত্থঙ্গমতো নিরোধো পঞ্ঞাযতি. কম্মসন্নিস্সিতো ৰিপাকো. ৰিপাকসন্নিস্সিতং কম্মং, নামসন্নিস্সিতং রূপং রূপসন্নিস্সিতং নামং, জাতিযা অনুগতং জরায অনুসটং ব্যাধিনা অভিভূতং মরণেন অব্ভাহতং দুক্খে পতিট্ঠিতং অতাণং অলেণং অসরণং অসরণীভূতং – ইদং ৰুচ্চতি দুক্খং. ইদং দুক্খং লোকস্স ভযং মহাভযং পীল়নং ঘট্টনং উপদ্দৰো উপসগ্গোতি – দুক্খমস্স মহব্ভযং. তেনাহ ভগৰা –

‘‘অৰিজ্জায নিৰুতো লোকো, [অজিতাতি ভগৰা]

ৰেৰিচ্ছা পমাদা নপ্পকাসতি;

জপ্পাভিলেপনং ব্রূমি, দুক্খমস্স মহব্ভয’’ন্তি.

৩. সৰন্তি সব্বধি সোতা, [ইচ্চাযস্মা অজিতো]

সোতানং কিং নিৰারণং;

সোতানং সংৰরং ব্রূহি, কেন সোতা পিধিয্যরে [পিথিয্যরে (স্যা.), পিথীযরে (সী. অট্ঠ.)] .

সৰন্তি সব্বধি সোতাতি. সোতাতি তণ্হাসোতো দিট্ঠিসোতো কিলেসসোতো দুচ্চরিতসোতো অৰিজ্জাসোতো. সব্বধীতি সব্বেসু আযতনেসু. সৰন্তীতি সৰন্তি আসৰন্তি সন্দন্তি পৰত্তন্তি. চক্খুতো রূপে সৰন্তি আসৰন্তি সন্দন্তি পৰত্তন্তি. সোততো সদ্দে সৰন্তি…পে… ঘানতো গন্ধে সৰন্তি… জিৰ্হাতো রসে সৰন্তি… কাযতো ফোট্ঠব্বে সৰন্তি… মনতো ধম্মে সৰন্তি আসৰন্তি সন্দন্তি পৰত্তন্তি. চক্খুতো রূপতণ্হা সৰন্তি আসৰন্তি সন্দন্তি পৰত্তন্তি. সোততো সদ্দতণ্হা সৰন্তি আসৰন্তি সন্দন্তি পৰত্তন্তি. ঘানতো গন্ধতণ্হা সৰন্তি… জিৰ্হাতো রসতণ্হা সৰন্তি… কাযতো ফোট্ঠব্বতণ্হা সৰন্তি… মনতো ধম্মতণ্হা সৰন্তি আসৰন্তি সন্দন্তি পৰত্তন্তীতি – সৰন্তি সব্বধি সোতা.

ইচ্চাযস্মা অজিতোতি. ইচ্চাতি পদসন্ধি…পে… পদানুপুব্বতাপেতং ইচ্চাতি…পে… ইচ্চাযস্মা অজিতো.

সোতানং কিং নিৰারণন্তি সোতানং কিং আৰরণং নীৰরণং সংৰরণং রক্খনং গোপনন্তি – সোতানং কিং নিৰারণং.

সোতানং সংৰরং ব্রূহীতি সোতানং আৰরণং নীৰরণং সংৰরণং রক্খনং গোপনং ব্রূহি আচিক্খ দেসেহি পঞ্ঞপেহি পট্ঠপেহি ৰিৰরাহি ৰিভজাহি উত্তানীকরোহি পকাসেহীতি – সোতানং সংৰরং ব্রূহি.

কেন সোতা পিধিয্যরেতি কেন সোতা পিধীযন্তি পচ্ছিজ্জন্তি ন সৰন্তি ন আসৰন্তি ন সন্দন্তি নপ্পৰত্তন্তীতি – কেন সোতা পিধিয্যরে. তেনাহ সো ব্রাহ্মণো –

‘‘সৰন্তি সব্বধি সোতা, [ইচ্চাযস্মা অজিতো]

সোতানং কিং নিৰারণং;

সোতানং সংৰরং ব্রূহি, কেন সোতা পিধিয্যরে’’.

৪. যানি সোতানি লোকস্মিং, [অজিতাতি ভগৰা]

সতি তেসং নিৰারণং;

সোতানং সংৰরং ব্রূমি, পঞ্ঞাযেতে পিধিয্যরে.

যানি সোতানি লোকস্মিন্তি যানি এতানি সোতানি মযা কিত্তিতানি পকিত্তিতানি আচিক্খিতানি দেসিতানি পঞ্ঞপিতানি পট্ঠপিতানি ৰিৰরিতানি ৰিভজিতানি [ৰিভত্তানি (ক.)] উত্তানীকতানি পকাসিতানি, সেয্যথিদং [সেয্যথীদং (স্যা.)] – তণ্হাসোতো দিট্ঠিসোতো কিলেসসোতো দুচ্চরিতসোতো অৰিজ্জাসোতো. লোকস্মিন্তি অপাযলোকে মনুস্সলোকে দেৰলোকে খন্ধলোকে ধাতুলোকে আযতনলোকেতি – যানি সোতানি লোকস্মিং. অজিতাতি ভগৰা তং ব্রাহ্মণং নামেন আলপতি.

সতি তেসং নিৰারণন্তি. সতীতি যা সতি অনুস্সতি পটিস্সতি সতি সরণতা ধারণতা অপিলাপনতা অসম্মুস্সনতা সতি সতিন্দ্রিযং সতিবলং সম্মাসতি সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো একাযনমগ্গো – অযং ৰুচ্চতি সতি. নিৰারণন্তি আৰরণং নীৰরণং সংৰরণং রক্খনং গোপনন্তি – সতি তেসং নিৰারণং.

সোতানং সংৰরং ব্রূমীতি সোতানং আৰরণং নীৰরণং সংৰরণং রক্খনং গোপনং ব্রূমি আচিক্খামি…পে… উত্তানীকরোমি পকাসেমীতি – সোতানং সংৰরং ব্রূমি.

পঞ্ঞাযেতে পিধিয্যরেতি. পঞ্ঞাতি যা পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৰিচযো সম্মাদিট্ঠি. পঞ্ঞাযেতে পিধিয্যরেতি – পঞ্ঞাযেতে সোতা পিধীযন্তি পচ্ছিজ্জন্তি ন সৰন্তি ন আসৰন্তি ন সন্দন্তি নপ্পৰত্তন্তি. ‘‘সব্বে সঙ্খারা অনিচ্চা’’তি জানতো পস্সতো পঞ্ঞাযেতে সোতা পিধীযন্তি পচ্ছিজ্জন্তি ন সৰন্তি ন আসৰন্তি ন সন্দন্তি নপ্পৰত্তন্তি. ‘‘সব্বে সঙ্খারা দুক্খা’’তি জানতো পস্সতো পঞ্ঞাযেতে সোতা পিধীযন্তি পচ্ছিজ্জন্তি ন সৰন্তি ন আসৰন্তি ন সন্দন্তি নপ্পৰত্তন্তি. ‘‘সব্বে সঙ্খারা অনত্তা’’তি জানতো পস্সতো পঞ্ঞাযেতে সোতা পিধীযন্তি পচ্ছিজ্জন্তি ন সৰন্তি ন আসৰন্তি ন সন্দন্তি নপ্পৰত্তন্তি. ‘‘অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারা’’তি জানতো পস্সতো পঞ্ঞাযেতে সোতা পিধীযন্তি পচ্ছিজ্জন্তি ন সৰন্তি ন আসৰন্তি ন সন্দন্তি নপ্পৰত্তন্তি. ‘‘সঙ্খারপচ্চযা ৰিঞ্ঞাণ’’ন্তি…পে… ‘‘ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা নামরূপ’’ন্তি… ‘‘নামরূপপচ্চযা সল়াযতন’’ন্তি… ‘‘সল়াযতনপচ্চযা ফস্সো’’তি… ‘‘ফস্সপচ্চযা ৰেদনা’’তি… ‘‘ৰেদনাপচ্চযা তণ্হা’’তি… ‘‘তণ্হাপচ্চযা উপাদান’’ন্তি… ‘‘উপাদানপচ্চযা ভৰো’’তি… ‘‘ভৰপচ্চযা জাতী’’তি… ‘‘জাতিপচ্চযা জরামরণ’’ন্তি জানতো পস্সতো পঞ্ঞাযেতে সোতা পিধীযন্তি পচ্ছিজ্জন্তি ন সৰন্তি ন আসৰন্তি ন সন্দন্তি নপ্পৰত্তন্তি. ‘‘অৰিজ্জানিরোধা সঙ্খারনিরোধো’’তি… ‘‘সঙ্খারনিরোধা ৰিঞ্ঞাণনিরোধো’’তি… ‘‘ৰিঞ্ঞাণনিরোধা নামরূপনিরোধো’’তি… ‘‘নামরূপনিরোধা সল়াযতননিরোধো’’তি… ‘‘সল়াযতননিরোধা ফস্সনিরোধো’’তি… ‘‘ফস্সনিরোধা ৰেদনানিরোধো’’তি… ‘‘ৰেদনানিরোধা তণ্হানিরোধো’’তি… ‘‘তণ্হানিরোধা উপাদাননিরোধো’’তি… ‘‘উপাদাননিরোধা ভৰনিরোধো’’তি… ‘‘ভৰনিরোধা জাতিনিরোধো’’তি… ‘‘জাতিনিরোধা জরামরণনিরোধো’’তি জানতো পস্সতো পঞ্ঞাযেতে সোতা পিধীযন্তি পচ্ছিজ্জন্তি ন সৰন্তি ন আসৰন্তি ন সন্দন্তি নপ্পৰত্তন্তি. ‘‘ইদং দুক্খ’’ন্তি…পে… ‘‘অযং দুক্খসমুদযো’’তি… ‘‘অযং দুক্খনিরোধো’’তি… ‘‘অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা’’তি জানতো পস্সতো পঞ্ঞাযেতে সোতা পিধীযন্তি পচ্ছিজ্জন্তি ন সৰন্তি ন আসৰন্তি ন সন্দন্তি নপ্পৰত্তন্তি. ‘‘ইমে ধম্মা আসৰা’’তি…পে… ‘‘অযং আসৰসমুদযো’’তি… ‘‘অযং আসৰনিরোধো’’তি… ‘‘অযং আসৰনিরোধগামিনী পটিপদা’’তি জানতো পস্সতো পঞ্ঞাযেতে সোতা পিধীযন্তি পচ্ছিজ্জন্তি ন সৰন্তি ন আসৰন্তি ন সন্দন্তি নপ্পৰত্তন্তি. ‘‘ইমে ধম্মা অভিঞ্ঞেয্যা’’তি…পে… ‘‘ইমে ধম্মা পরিঞ্ঞেয্যা’’তি… ‘‘ইমে ধম্মা পহাতব্বা’’তি… ‘‘ইমে ধম্মা ভাৰেতব্বা’’তি… ‘‘ইমে ধম্মা সচ্ছিকাতব্বা’’তি জানতো পস্সতো পঞ্ঞাযেতে সোতা পিধীযন্তি পচ্ছিজ্জন্তি ন সৰন্তি ন আসৰন্তি ন সন্দন্তি নপ্পৰত্তন্তি. ছন্নং ফস্সাযতনানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৰঞ্চ নিস্সরণঞ্চ জানতো পস্সতো পঞ্ঞাযেতে সোতা পিধীযন্তি পচ্ছিজ্জন্তি ন সৰন্তি ন আসৰন্তি ন সন্দন্তি নপ্পৰত্তন্তি. পঞ্চন্নং উপাদানক্খন্ধানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৰঞ্চ নিস্সরণঞ্চ জানতো পস্সতো… চতুন্নং মহাভূতানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৰঞ্চ নিস্সরণঞ্চ জানতো পস্সতো… যং কিঞ্চি সমুদযধম্মং সব্বং তং নিরোধধম্মন্তি জানতো পস্সতো পঞ্ঞাযেতে সোতা পিধীযন্তি পচ্ছিজ্জন্তি ন সৰন্তি ন আসৰন্তি ন সন্দন্তি নপ্পৰত্তন্তীতি – পঞ্ঞাযেতে পিধিয্যরে. তেনাহ ভগৰা –

‘‘যানি সোতানি লোকস্মিং, [অজিতাতি ভগৰা]

সতি তেসং নিৰারণং;

সোতানং সংৰরং ব্রূমি, পঞ্ঞাযেতে পিধিয্যরে’’তি.

৫. পঞ্ঞা চেৰ সতি চাপি, [ইচ্চাযস্মা অজিতো]

নামরূপঞ্চ মারিস;

এতং মে পুট্ঠো পব্রূহি, কত্থেতং উপরুজ্ঝতি.

পঞ্ঞা চেৰ সতি চাপীতি. পঞ্ঞাতি যা পঞ্ঞা পজাননা ৰিচযো পৰিচযো ধম্মৰিচযো সল্লক্খণা উপলক্খণা পচ্চুপলক্খণা পণ্ডিচ্চং কোসল্লং নেপুঞ্ঞং ৰেভব্যা চিন্তা উপপরিক্খা ভূরী [ভূরি (ক.)] মেধা পরিণাযিকা ৰিপস্সনা সম্পজঞ্ঞং পতোদো পঞ্ঞা পঞ্ঞিন্দ্রিযং পঞ্ঞাবলং পঞ্ঞাসত্থং পঞ্ঞাপাসাদো পঞ্ঞাআলোকো পঞ্ঞাওভাসো পঞ্ঞাপজ্জোতো পঞ্ঞারতনং অমোহো ধম্মৰিচযো সম্মাদিট্ঠি. সতীতি যা সতি অনুস্সতি…পে… সম্মাসতীতি – পঞ্ঞা চেৰ সতিচাপি, ইচ্চাযস্মা অজিতো.

নামরূপঞ্চ মারিসাতি. নামন্তি চত্তারো অরূপিনো খন্ধা. রূপন্তি চত্তারো চ মহাভূতা চতুন্নঞ্চ মহাভূতানং উপাদাযরূপং. মারিসাতি পিযৰচনং গরুৰচনং সগারৰসপ্পতিস্সাধিৰচনমেতং মারিসাতি – নামরূপঞ্চ মারিস.

এতং মে পুট্ঠো পব্রূহীতি. এতং মেতি যং পুচ্ছামি যং যাচামি যং অজ্ঝেসামি যং পসাদেমি. পুট্ঠোতি পুচ্ছিতো যাচিতো অজ্ঝেসিতো পসাদিতো. পব্রূহীতি ব্রূহি আচিক্খাহি দেসেহি পঞ্ঞপেহি পট্ঠপেহি ৰিৰরাহি ৰিভজাহি [ৰিৰরেহি ৰিভজেহি (ক.)] উত্তানীকরোহি পকাসেহীতি – এতং মে পুট্ঠো পব্রূহি.

কত্থেতং উপরুজ্ঝতীতি কত্থেতং নিরুজ্ঝতি ৰূপসম্মতি অত্থং গচ্ছতি পটিপ্পস্সম্ভতীতি. কত্থেতং উপরুজ্ঝতি. তেনাহ সো ব্রাহ্মণো –

‘‘পঞ্ঞা চেৰ সতি চাপি, [ইচ্চাযস্মা অজিতো]

নামরূপঞ্চ মারিস;

এৰং মে পুট্ঠো পব্রূহি, কত্থেতং উপরুজ্ঝতী’’তি.

৬. যমেতং পঞ্হং অপুচ্ছি, অজিত তং ৰদামি তে;

যত্থ নামঞ্চ রূপঞ্চ, অসেসং উপরুজ্ঝতি;

ৰিঞ্ঞাণস্স নিরোধেন, এত্থেতং উপরুজ্ঝতি.

যমেতং পঞ্হং অপুচ্ছীতি. যমেতন্তি পঞ্ঞঞ্চ সতিঞ্চ নামরূপঞ্চ. অপুচ্ছীতি অপুচ্ছসি যাচসি অজ্ঝেসতি [অজ্ঝেসি (ক.)] পসাদেসীতি – যমেতং পঞ্হং অপুচ্ছি.

অজিত তং ৰদামি তেতি. অজিতাতি ভগৰা তং ব্রাহ্মণং নামেন আলপতি. তন্তি পঞ্ঞঞ্চ সতিঞ্চ নামরূপঞ্চ. ৰদামীতি ৰদামি আচিক্খামি দেসেমি পঞ্ঞপেমি পট্ঠপেমি ৰিৰরামি ৰিভজামি উত্তানীকরোমি পকাসেমীতি. অজিত তং ৰদামি তে.

যত্থ নামঞ্চ রূপঞ্চ, অসেসং উপরুজ্ঝতীতি নামন্তি চত্তারো অরূপিনো খন্ধা. রূপন্তি চত্তারো চ মহাভূতা চতুন্নঞ্চ মহাভূতানং উপাদাযরূপং. অসেসন্তি সব্বেন সব্বং সব্বথা সব্বং অসেসং নিস্সেসং পরিযাদিযনৰচনমেতং [পরিযাদাযৰচনমেতং (স্যা. ক.)] অসেসন্তি. উপরুজ্ঝতীতি নিরুজ্ঝতি ৰূপসম্মতি অত্থং গচ্ছতি পটিপ্পস্সম্ভতীতি. যত্থ নামঞ্চ রূপঞ্চ অসেসং উপরুজ্ঝতি.

ৰিঞ্ঞাণস্স নিরোধেন, এত্থেতং উপরুজ্ঝতীতি সোতাপত্তিমগ্গঞাণেন অভিসঙ্খারৰিঞ্ঞাণস্স নিরোধেন সত্ত ভৰে ঠপেত্ৰা অনমতগ্গে সংসারে যে উপ্পজ্জেয্যুং নামঞ্চ রূপঞ্চ, এত্থেতে নিরুজ্ঝন্তি ৰূপসম্মন্তি অত্থং গচ্ছন্তি পটিপ্পস্সম্ভন্তি. সকদাগামিমগ্গঞাণেন অভিসঙ্খারৰিঞ্ঞাণস্স নিরোধেন দ্ৰে ভৰে ঠপেত্ৰা পঞ্চসু ভৰেসু যে উপ্পজ্জেয্যুং নামঞ্চ রূপঞ্চ, এত্থেতে নিরুজ্ঝন্তি ৰূপসম্মন্তি অত্থং গচ্ছন্তি পটিপ্পস্সম্ভন্তি. অনাগামিমগ্গঞাণেন অভিসঙ্খারৰিঞ্ঞাণস্স নিরোধেন একং ভৰং ঠপেত্ৰা রূপধাতুযা ৰা অরূপধাতুযা ৰা যে উপ্পজ্জেয্যুং নামঞ্চ রূপঞ্চ, এত্থেতে নিরুজ্ঝন্তি ৰূপসম্মন্তি অত্থং গচ্ছন্তি পটিপ্পস্সম্ভন্তি. অরহত্তমগ্গঞাণেন অভিসঙ্খারৰিঞ্ঞাণস্স নিরোধেন যে উপ্পজ্জেয্যুং নামঞ্চ রূপঞ্চ, এত্থেতে নিরুজ্ঝন্তি ৰূপসম্মন্তি অত্থং গচ্ছন্তি পটিপ্পস্সম্ভন্তি. অরহতো অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পরিনিব্বাযন্তস্স চরিমৰিঞ্ঞাণস্স নিরোধেন পঞ্ঞা চ সতি চ নামঞ্চ রূপঞ্চ, এত্থেতে নিরুজ্ঝন্তি ৰূপসম্মন্তি অত্থং গচ্ছন্তি পটিপ্পস্সম্ভন্তীতি – ৰিঞ্ঞাণস্স নিরোধেন এত্থেতং উপরুজ্ঝতি. তেনাহ ভগৰা –

‘‘যমেতং পঞ্হং অপুচ্ছি, অজিত তং ৰদামি তে;

যত্থ নামঞ্চ রূপঞ্চ, অসেসং উপরুজ্ঝতি;

ৰিঞ্ঞাণস্স নিরোধেন, এত্থেতং উপরুজ্ঝতী’’তি.

৭. যে চ সঙ্খাতধম্মাসে, যে চ সেখা [সেক্খা (স্যা. ক.)] পুথূ ইধ;

তেসং মে নিপকো ইরিযং, পুট্ঠো পব্রূহি মারিস.

যে চ সঙ্খাতধম্মাসেতি সঙ্খাতধম্মা ৰুচ্চন্তি অরহন্তো খীণাসৰা. কিংকারণা সঙ্খাতধম্মা ৰুচ্চন্তি অরহন্তো খীণাসৰা? তে সঙ্খাতধম্মা ঞাতধম্মা তুলিতধম্মা তীরিতধম্মা ৰিভূতধম্মা ৰিভাৰিতধম্মা. ‘‘সব্বে সঙ্খারা অনিচ্চা’’তি সঙ্খাতধম্মা ঞাতধম্মা তুলিতধম্মা তীরিতধম্মা ৰিভূতধম্মা ৰিভাৰিতধম্মা. ‘‘সব্বে সঙ্খারা দুক্খা’’তি সঙ্খাতধম্মা…পে… ‘‘সব্বে ধম্মা অনত্তা’’তি সঙ্খাতধম্মা… ‘‘অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারা’’তি সঙ্খাতধম্মা… ‘‘যং কিঞ্চি সমুদযধম্মং সব্বং তং নিরোধধম্ম’’ন্তি সঙ্খাতধম্মা ঞাতধম্মা তুলিতধম্মা তীরিতধম্মা ৰিভূতধম্মা ৰিভাৰিতধম্মা. অথ ৰা তেসং খন্ধা সঙ্খাতা ধাতুযো সঙ্খাতা আযতনানি সঙ্খাতা গতিযো সঙ্খাতা উপপত্তিযো সঙ্খাতা পটিসন্ধি সঙ্খাতা ভৰা সঙ্খাতা সংসারা সঙ্খাতা ৰট্টা সঙ্খাতা. অথ ৰা তে খন্ধপরিযন্তে ঠিতা ধাতুপরিযন্তে ঠিতা আযতনপরিযন্তে ঠিতা গতিপরিযন্তে ঠিতা উপপত্তিপরিযন্তে ঠিতা পটিসন্ধিপরিযন্তে ঠিতা ভৰপরিযন্তে ঠিতা সংসারপরিযন্তে ঠিতা ৰট্টপরিযন্তে ঠিতা অন্তিমে ভৰে ঠিতা অন্তিমে সমুস্সযে ঠিতা অন্তিমদেহধরা অরহন্তো.

তেসং চাযং [যাযং (ক.)] পচ্ছিমকো, চরিমোযং সমুস্সযো;

জাতিমরণসংসারো, নত্থি নেসং পুনব্ভৰোতি.

তংকারণা সঙ্খাতধম্মা ৰুচ্চন্তি অরহন্তো খীণাসৰাতি. যে চ সঙ্খাতধম্মাসে, যে চ সেখা পুথূ ইধাতি. সেখাতি কিংকারণা ৰুচ্চন্তি সেখা? সিক্খন্তীতি সেখা. কিঞ্চ সিক্খন্তি? অধিসীলম্পি সিক্খন্তি, অধিচিত্তম্পি সিক্খন্তি, অধিপঞ্ঞম্পি সিক্খন্তি. কতমা অধিসীলসিক্খা? ইধ ভিক্খু সীলৰা হোতি পাতিমোক্খসংৰরসংৰুতো ৰিহরতি আচারগোচরসম্পন্নো অণুমত্তেসু ৰজ্জেসু ভযদস্সাৰী, সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু. খুদ্দকো সীলক্খন্ধো মহন্তো সীলক্খন্ধো সীলং পতিট্ঠা আদি চরণং সংযমো সংৰরো মুখং পমুখং কুসলানং ধম্মানং সমাপত্তিযা – অযং অধিসীলসিক্খা.

কতমা অধিচিত্তসিক্খা? ইধ ভিক্খু ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং… দুতিযং ঝানং… ততিযং ঝানং… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি – অযং অধিচিত্তসিক্খা.

কতমা অধিপঞ্ঞাসিক্খা? ইধ ভিক্খু পঞ্ঞৰা হোতি উদযত্থগামিনিযা পঞ্ঞায সমন্নাগতো অরিযায নিব্বেধিকায সম্মা দুক্খক্খযগামিনিযা. সো ‘‘ইদং দুক্খ’’ন্তি যথাভূতং পজানাতি, ‘‘অযং দুক্খসমুদযো’’তি…পে… ‘‘অযং দুক্খনিরোধো’’তি… ‘‘অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা’’তি যথাভূতং পজানাতি. ‘‘ইমে আসৰা’’তি…পে… ‘‘অযং আসৰসমুদযো’’তি… ‘‘অযং আসৰনিরোধো’’তি… ‘‘অযং আসৰনিরোধগামিনী পটিপদা’’তি যথাভূতং পজানাতি. ‘‘অযং অধিপঞ্ঞাসিক্খা’’… ইমা তিস্সো সিক্খাযো আৰজ্জন্তা সিক্খন্তি জানন্তা সিক্খন্তি পস্সন্তা সিক্খন্তি চিত্তং অধিট্ঠহন্তা সিক্খন্তি সদ্ধায অধিমুচ্চন্তা সিক্খন্তি ৰীরিযং [ৰিরিযং (স্যা.)] পগ্গণ্হন্তা সিক্খন্তি সতিং উপট্ঠপেন্তা সিক্খন্তি চিত্তং সমাদহন্তা সিক্খন্তি পঞ্ঞায পজানন্তা সিক্খন্তি অভিঞ্ঞেয্যং অভিজানন্তা সিক্খন্তি পরিঞ্ঞেয্যং পরিজানন্তা সিক্খন্তি পহাতব্বং পজহন্তা সিক্খন্তি ভাৰেতব্বং ভাৰেন্তা সিক্খন্তি সচ্ছিকাতব্বং সচ্ছিকরোন্তা সিক্খন্তি আচরন্তি সমাচরন্তি সমাদায ৰত্তন্তি. তংকারণা ৰুচ্চন্তি – সেখা. পুথূতি বহুকা. এতে সেখা সোতাপন্না চ পটিপন্না চ সকদাগামিনো চ পটিপন্না চ অনাগামিনো চ পটিপন্না চ অরহন্তো চ পটিপন্না চ. ইধাতি ইমিস্সা দিট্ঠিযা ইমিস্সা খন্তিযা ইমিস্সা রুচিযা ইমস্মিং আদাযে ইমস্মিং ধম্মে ইমস্মিং ৰিনযে ইমস্মিং ধম্মৰিনযে ইমস্মিং পাৰচনে ইমস্মিং ব্রহ্মচরিযে ইমস্মিং সত্থুসাসনে ইমস্মিং অত্তভাৰে ইমস্মিং মনুস্সলোকেতি – যে চ সেখা পুথূ ইধ.

তেসং মে নিপকো ইরিযং, পুট্ঠো পব্রূহি মারিসাতি ত্ৰম্পি নিপকো পণ্ডিতো পঞ্ঞৰা বুদ্ধিমা ঞাণী মেধাৰী. তেসং সঙ্খাতধম্মানঞ্চ সেক্খানঞ্চ ইরিযং চরিযং ৰুত্তি পৰত্তি আচরং গোচরং ৰিহারং পটিপদং. পুট্ঠোতি পুচ্ছিতো যাচিতো অজ্ঝেসিতো পসাদিতো. পব্রূহীতি ব্রূহি আচিক্খাহি দেসেহি পঞ্ঞপেহি পট্ঠপেহি ৰিৰরাহি ৰিভজাহি উত্তানীকরোহি পকাসেহি. মারিসাতি পিযৰচনং গরুৰচনং সগারৰসপ্পতিস্সাধিৰচনমেতং মারিসাতি – তেসং মে নিপকো ইরিযং, পুট্ঠো পব্রূহি মারিস. তেনাহ সো ব্রাহ্মণো –

‘‘যে চ সঙ্খাতধম্মাসে, যে চ সেখা পুথূ ইধ;

তেসং মে নিপকো ইরিযং, পুট্ঠো পব্রূহি মারিসা’’তি.

৮. কামেসু নাভিগিজ্ঝেয্য, মনসানাৰিলো সিযা;

কুসলো সব্বধম্মানং, সতো ভিক্খু পরিব্বজে.

কামেসু নাভিগিজ্ঝেয্যাতি. কামাতি উদ্দানতো দ্ৰে কামা – ৰত্থুকামা চ কিলেসকামা চ. কতমে ৰত্থুকামা? মনাপিকা রূপা মনাপিকা সদ্দা মনাপিকা গন্ধা মনাপিকা রসা মনাপিকা ফোট্ঠব্বা, অত্থরণা পাৰুরণা [পাপুরণা (স্যা.)] দাসিদাসা অজেল়কা কুক্কুটসূকরা হত্থিগৰাস্সৰল়ৰা খেত্তং ৰত্থু হিরঞ্ঞং সুৰণ্ণং গামনিগমরাজধানিযো [রাজঠানিযো (ক.)] রট্ঠঞ্চ জনপদো চ কোসো চ কোট্ঠাগারঞ্চ – যং কিঞ্চি রজনীযৰত্থু ৰত্থুকামা.

অপি চ অতীতা কামা অনাগতা কামা পচ্চুপ্পন্না কামা অজ্ঝত্তা কামা বহিদ্ধা কামা অজ্ঝত্তবহিদ্ধা কামা, হীনা কামা মজ্ঝিমা কামা পণীতা কামা, আপাযিকা কামা মানুসিকা কামা দিব্বা কামা, পচ্চুপট্ঠিতা কামা, নিম্মিতা কামা পরনিম্মিতা কামা, পরিগ্গহিতা কামা অপরিগ্গহিতা কামা, মমাযিতা কামা অমমাযিতা কামা, সব্বেপি কামাৰচরা ধম্মা, সব্বেপি রূপাৰচরা ধম্মা, সব্বেপি অরূপাৰচরা ধম্মা, তণ্হাৰত্থুকা তণ্হারম্মণা, কামনীযট্ঠেন রজনীযট্ঠেন মদনীযট্ঠেন রমণীযট্ঠেন [নত্থি স্যা. পোত্থকে মহানি. ১] কামা. ইমে ৰুচ্চন্তি ৰত্থুকামা.

কতমে কিলেসকামা? ছন্দো কামো রাগো কামো ছন্দরাগো কামো সঙ্কপ্পো কামো রাগো কামো সঙ্কপ্পরাগো কামো, যো কামেসু কামচ্ছন্দো কামরাগো কামনন্দী কামতণ্হা কামসিনেহো কামপিপাসা কামপরিল়াহো কামগেধো কামমুচ্ছা কামজ্ঝোসানং কামোঘো কামযোগো কামুপাদানং কামচ্ছন্দনীৰরণং –

অদ্দসং কাম তে মূলং, সঙ্কপ্পা কাম জাযসি;

ন তং সঙ্কপ্পযিস্সামি, এৰং কাম ন হেহিসীতি.

ইমে ৰুচ্চন্তি কিলেসকামা. গেধো ৰুচ্চতি তণ্হা, যো রাগো সারাগো…পে… অভিজ্ঝা লোভো অকুসলমূলং. কামেসু নাভিগিজ্ঝেয্যাতি কিলেসকামেন ৰত্থুকামেসু নাভিগিজ্ঝেয্য ন পলিবুন্ধেয্য [পলিবুজ্ঝেয্য (স্যা.)] অগিদ্ধো অস্স অগধিতো অমুচ্ছিতো অনজ্ঝাপন্নো [অনজ্ঝোপন্নো (স্যা.)] ৰীতগেধো ৰিগতগেধো চত্তগেধো ৰন্তগেধো মুত্তগেধো পহীনগেধো পটিনিস্সট্ঠগেধো ৰীতরাগো ৰিগতরাগো চত্তরাগো ৰন্তরাগো মুত্তরাগো পহীনরাগো পটিনিস্সট্ঠরাগো নিচ্ছাতো নিব্বুতো সীতিভূতো সুখপ্পটিসংৰেদী ব্রহ্মভূতেন অত্তনা ৰিহরেয্যাতি – কামেসু নাভিগিজ্ঝেয্য.

মনসানাৰিলো সিযাতি. মনোতি যং চিত্তং মনো মানসং হদযং পণ্ডরং মনো মনাযতনং মনিন্দ্রিযং ৰিঞ্ঞাণং ৰিঞ্ঞাণক্খন্ধো তজ্জা মনোৰিঞ্ঞাণধাতু. কাযদুচ্চরিতেন চিত্তং আৰিলং হোতি লুল়িতং এরিতং ঘট্টিতং চলিতং ভন্তং অৰূপসন্তং. ৰচীদুচ্চরিতেন…পে… মনোদুচ্চরিতেন… রাগেন… দোসেন… মোহেন… কোধেন… উপনাহেন… মক্খেন… পল়াসেন… ইস্সায… মচ্ছরিযেন… মাযায… সাঠেয্যেন… থম্ভেন… সারম্ভেন… মানেন… অতিমানেন… মদেন… পমাদেন… সব্বকিলেসেহি… সব্বদুচ্চরিতেহি… সব্বডাহেহি… সব্বপরিল়াহেহি… সব্বসন্তাপেহি… সব্বাকুসলাভিসঙ্খারেহি চিত্তং আৰিলং হোতি লুল়িতং এরিতং ঘট্টিতং চলিতং ভন্তং অৰূপসন্তং. মনসানাৰিলো সিযাতি চিত্তেন অনাৰিলো সিযা – অলুল়িতো অনেরিতো অঘট্টিতো অচলিতো অভন্তো ৰূপসন্তো আৰিলকরে কিলেসে জহেয্য পজহেয্য ৰিনোদেয্য ব্যন্তীকরেয্য [ব্যন্তিং করেয্য (ক.)] অনভাৰং গমেয্য, আৰিলকরেহি কিলেসেহি চ আরতো [আরতো অস্স (ক.) মহানি. ১৮ পস্স] ৰিরতো পটিৰিরতো নিক্খন্তো নিস্সটো ৰিপ্পমুত্তো ৰিসঞ্ঞুত্তো ৰিমরিযাদিকতেন চেতসা ৰিহরেয্যাতি – মনসানাৰিলো সিযা.

কুসলো সব্বধম্মানন্তি ‘‘সব্বে সঙ্খারা অনিচ্চা’’তি কুসলো সব্বধম্মানং, ‘‘সব্বে সঙ্খারা দুক্খা’’তি কুসলো সব্বধম্মানং, ‘‘সব্বে ধম্মা অনত্তা’’তি কুসলো সব্বধম্মানং, ‘‘অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারা’’তি কুসলো সব্বধম্মানং…পে… ‘‘যং কিঞ্চি সমুদযধম্মং সব্বং তং নিরোধধম্ম’’ন্তি কুসলো সব্বধম্মানং. এৰম্পি কুসলো সব্বধম্মানং.

অথ ৰা, অনিচ্চতো কুসলো সব্বধম্মানং, দুক্খতো…পে… রোগতো… গণ্ডতো… সল্লতো… অঘতো… আবাধতো… পরতো… পলোকতো… ঈতিতো… উপদ্দৰতো… ভযতো… উপসগ্গতো… চলতো… পভঙ্গুতো… অদ্ধুৰতো [অধুৰতো (ক.) মহানি. ১৩] … অতাণতো… অলেণতো… অসরণতো… অসরণীভূততো… রিত্ততো… তুচ্ছতো… সুঞ্ঞতো… অনত্ততো… আদীনৰতো… ৰিপরিণামধম্মতো… অসারকতো… অঘমূলতো… ৰধকতো… ৰিভৰতো… সাসৰতো… সঙ্খততো… মারামিসতো… জাতিধম্মতো… জরাধম্মতো… ব্যাধিধম্মতো… মরণধম্মতো… সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসধম্মতো … সংকিলেসিকধম্মতো… সমুদযতো… অত্থঙ্গমতো… অস্সাদতো… আদীনৰতো… নিস্সরণতো কুসলো সব্বধম্মানং. এৰম্পি কুসলো সব্বধম্মানং.

অথ ৰা, খন্ধকুসলো ধাতুকুসলো আযতনকুসলো পটিচ্চসমুপ্পাদকুসলো সতিপট্ঠানকুসলো সম্মপ্পধানকুসলো ইদ্ধিপাদকুসলো ইন্দ্রিযকুসলো বলকুসলো বোজ্ঝঙ্গকুসলো মগ্গকুসলো ফলকুসলো নিব্বানকুসলো. এৰম্পি কুসলো সব্বধম্মানং.

অথ ৰা, সব্বধম্মা ৰুচ্চন্তি দ্ৰাদসাযতনানি – চক্খু চেৰ [চক্খুঞ্চেৰ (ক.)] রূপা চ, সোতঞ্চ সদ্দা চ, ঘানঞ্চ গন্ধা চ, জিৰ্হা চ রসা চ, কাযো চ ফোট্ঠব্বা চ, মনো চ ধম্মা চ. যতো চ অজ্ঝত্তিকবাহিরেসু আযতনেসু ছন্দরাগো পহীনো হোতি উচ্ছিন্নমূলো তালাৰত্থুকতো অনভাৰংকতো [অনভাৰঙ্গতো (স্যা.)] আযতিং অনুপ্পাদধম্মো, এত্তাৰতাপি কুসলো সব্বধম্মানন্তি – কুসলো সব্বধম্মানং.

সতো ভিক্খু পরিব্বজেতি. সতোতি চতূহি কারণেহি সতো – কাযে কাযানুপস্সনাসতিপট্ঠানং ভাৰেন্তো সতো, ৰেদনাসু ৰেদনানুপস্সনাসতিপট্ঠানং ভাৰেন্তো সতো, চিত্তে চিত্তানুপস্সনাসতিপট্ঠানং ভাৰেন্তো সতো, ধম্মেসু ধম্মানুপস্সনাসতিপট্ঠানং ভাৰেন্তো সতো.

অপরেহিপি চতূহি কারণেহি সতো – অসতিপরিৰজ্জনায সতো, সতিকরণীযানং ধম্মানং কতত্তা সতো, সতিপরিবন্ধানং [সতিপটিপক্খানং (স্যা.) মহানি. ৩] ধম্মানং হতত্তা সতো, সতিনিমিত্তানং ধম্মানং অসম্মুট্ঠত্তা [অপ্পমুট্ঠত্তা (স্যা.)] সতো.

অপরেহিপি চতূহি কারণেহি সতো – সতিযা সমন্নাগতত্তা সতো, সতিযা ৰসিতত্তা সতো, সতিযা পাগুঞ্ঞেন সমন্নাগতত্তা সতো, সতিযা অপচ্চোরোহণতায সতো.

অপরেহিপি চতূহি কারণেহি সতো – সতিযা সমন্নাগতত্তা সতো, সন্তত্তা সতো, সমিতত্তা সতো, সন্তধম্মসমন্নাগতত্তা সতো. বুদ্ধানুস্সতিযা সতো, ধম্মানুস্সতিযা সতো, সঙ্ঘানুস্সতিযা সতো, সীলানুস্সতিযা সতো, চাগানুস্সতিযা সতো, দেৰতানুস্সতিযা সতো, আনাপানস্সতিযা সতো, মরণস্সতিযা সতো, কাযগতাসতিযা সতো, উপসমানুস্সতিযা সতো. যা সতি অনুস্সতি…পে… সম্মাসতি সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো একাযনমগ্গো, অযং ৰুচ্চতি সতি. ইমায সতিযা উপেতো হোতি সমুপেতো উপাগতো সমুপাগতো উপপন্নো সমুপপন্নো [সম্পন্নো (ক.)] সমন্নাগতো, সো ৰুচ্চতি সতো. ভিক্খূতি সত্তন্নং ধম্মানং ভিন্নত্তা ভিক্খু – সক্কাযদিট্ঠি ভিন্না হোতি, ৰিচিকিচ্ছা ভিন্না হোতি, সীলব্বতপরামাসো ভিন্নো হোতি, রাগো ভিন্নো হোতি, দোসো ভিন্নো হোতি, মোহো ভিন্নো হোতি, মানো ভিন্নো হোতি. ভিন্না হোন্তি পাপকা অকুসলা ধম্মা সংকিলেসিকা পোনোভৰিকা [পোনোব্ভৰিকা (স্যা. ক.)] সদরা দুক্খৰিপাকা আযতিং জাতিজরামরণিযা.

পজ্জেন কতেন [পজ্জোতকতেন (ক.) সু. নি. ৫১৯] অত্তনা, [সভিযাতি ভগৰা]

পরিনিব্বানগতো ৰিতিণ্ণকঙ্খো;

ৰিভৰঞ্চ ভৰঞ্চ ৰিপ্পহায, ৰুসিতৰা খীণপুনব্ভৰো স ভিক্খূতি.

সতো ভিক্খু পরিব্বজেতি সতো ভিক্খু পরিব্বজে, সতো গচ্ছেয্য, সতো তিট্ঠেয্য, সতো নিসীদেয্য, সতো সেয্যং কপ্পেয্য, সতো অভিক্কমেয্য, সতো পটিক্কমেয্য, সতো আলোকেয্য, সতো ৰিলোকেয্য, সতো সমিঞ্জেয্য, সতো পসারেয্য, সতো সঙ্ঘাটিপত্তচীৰরং ধারেয্য, সতো চরেয্য ৰিহরেয্য ইরিযেয্য ৰত্তেয্য পালেয্য যপেয্য যাপেয্যাতি – সতো ভিক্খু পরিব্বজে. তেনাহ ভগৰা –

‘‘কামেসু নাভিগিজ্ঝেয্য, মনসানাৰিলো সিযা;

কুসলো সব্বধম্মানং, সতো ভিক্খু পরিব্বজে’’তি.

সহ গাথাপরিযোসানা যে তে ব্রাহ্মণেন সদ্ধিং একচ্ছন্দা একপযোগা একাধিপ্পাযা একৰাসনৰাসিতা, তেসং অনেকপাণসহস্সানং ৰিরজং ৰীতমলং ধম্মচক্খুং উদপাদি – ‘‘যং কিঞ্চি সমুদযধম্মং সব্বং তং নিরোধধম্ম’’ন্তি. তস্স ব্রাহ্মণস্স অনুপাদায আসৰেহি চিত্তং ৰিমুচ্চি. সহ অরহত্তপ্পত্তা অজিনজটাৰাকচীরতিদণ্ডকমণ্ডলুকেসা চ মস্সূ চ অন্তরহিতা, ভণ্ডুকাসাযৰত্থৰসনো সঙ্ঘাটিপত্তচীৰরধরো অন্ৰত্থপটিপত্তিযা পঞ্জলিকো ভগৰন্তং নমস্সমানো নিসিন্নো হোতি – ‘‘সত্থা মে ভন্তে ভগৰা, সাৰকোহমস্মী’’তি.

অজিতমাণৰপুচ্ছানিদ্দেসো পঠমো.