৫. পঞ্চমৰগ্গো

১. অগ্গপ্পসাদসুত্তং

৯০. ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা, ৰুত্তমরহতাতি মে সুতং –

‘‘তযোমে, ভিক্খৰে, অগ্গপ্পসাদা. কতমে তযো? যাৰতা, ভিক্খৰে, সত্তা অপদা ৰা দ্ৰিপদা ৰা চতুপ্পদা ৰা বহুপ্পদা [বহুপদা (ক.)] ৰা রূপিনো ৰা অরূপিনো ৰা সঞ্ঞিনো ৰা অসঞ্ঞিনো ৰা নেৰসঞ্ঞিনাসঞ্ঞিনো ৰা, তথাগতো তেসং অগ্গমক্খাযতি অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো. যে, ভিক্খৰে, বুদ্ধে পসন্না, অগ্গে তে পসন্না. অগ্গে খো পন পসন্নানং অগ্গো ৰিপাকো হোতি.

‘‘যাৰতা, ভিক্খৰে, ধম্মা সঙ্খতা ৰা অসঙ্খতা ৰা, ৰিরাগো তেসং অগ্গমক্খাযতি, যদিদং মদনিম্মদনো পিপাসৰিনযো আলযসমুগ্ঘাতো ৰট্টুপচ্ছেদো তণ্হক্খযো ৰিরাগো নিরোধো নিব্বানং. যে, ভিক্খৰে, ৰিরাগে ধম্মে পসন্না, অগ্গে তে পসন্না. অগ্গে খো পন পসন্নানং অগ্গো ৰিপাকো হোতি.

‘‘যাৰতা, ভিক্খৰে, সঙ্ঘা ৰা গণা ৰা, তথাগতসাৰকসঙ্ঘো তেসং অগ্গমক্খাযতি, যদিদং চত্তারি পুরিসযুগানি অট্ঠ পুরিসপুগ্গলা এস ভগৰতো সাৰকসঙ্ঘো আহুনেয্যো পাহুনেয্যো দক্খিণেয্যো অঞ্জলিকরণীযো অনুত্তরং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্স. যে, ভিক্খৰে, সঙ্ঘে পসন্না, অগ্গে তে পসন্না. অগ্গে খো পন পসন্নানং অগ্গো ৰিপাকো হোতি. ইমে খো, ভিক্খৰে, তযো অগ্গপ্পসাদা’’তি. এতমত্থং ভগৰা অৰোচ. তত্থেতং ইতি ৰুচ্চতি –

‘‘অগ্গতো ৰে পসন্নানং, অগ্গং ধম্মং ৰিজানতং;

অগ্গে বুদ্ধে পসন্নানং, দক্খিণেয্যে অনুত্তরে.

‘‘অগ্গে ধম্মে পসন্নানং, ৰিরাগূপসমে সুখে;

অগ্গে সঙ্ঘে পসন্নানং, পুঞ্ঞক্খেত্তে অনুত্তরে.

‘‘অগ্গস্মিং দানং দদতং, অগ্গং পুঞ্ঞং পৰড্ঢতি;

অগ্গং আযু চ ৰণ্ণো চ, যসো কিত্তি সুখং বলং.

‘‘অগ্গস্স দাতা মেধাৰী, অগ্গধম্মসমাহিতো;

দেৰভূতো মনুস্সো ৰা, অগ্গপ্পত্তো পমোদতী’’তি.

অযম্পি অত্থো ৰুত্তো ভগৰতা, ইতি মে সুতন্তি. পঠমং.

২. জীৰিকসুত্তং

৯১. ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা, ৰুত্তমরহতাতি মে সুতং –

‘‘অন্তমিদং, ভিক্খৰে, জীৰিকানং যদিদং পিণ্ডোল্যং. অভিসাপোযং [অভিসাপাযং (সী.), অভিলাপাযং (স্যা. পী.), অভিসপাযং (ক.)], ভিক্খৰে, লোকস্মিং – ‘পিণ্ডোলো ৰিচরসি পত্তপাণী’তি. তঞ্চ খো এতং, ভিক্খৰে, কুলপুত্তা উপেন্তি অত্থৰসিকা, অত্থৰসং পটিচ্চ; নেৰ রাজাভিনীতা, ন চোরাভিনীতা, ন ইণট্টা, ন ভযট্টা, ন আজীৰিকাপকতা. অপি চ খো ‘ওতিণ্ণম্হা জাতিযা জরায মরণেন সোকেহি পরিদেৰেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি দুক্খোতিণ্ণা দুক্খপরেতা, অপ্পেৰ নাম ইমস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স অন্তকিরিযা পঞ্ঞাযেথা’তি. এৰং পব্বজিতো চাযং, ভিক্খৰে, কুলপুত্তো সো চ হোতি অভিজ্ঝালু কামেসু তিব্বসারাগো, ব্যাপন্নচিত্তো পদুট্ঠমনসঙ্কপ্পো, মুট্ঠস্সতি অসম্পজানো অসমাহিতো ৰিব্ভন্তচিত্তো পাকতিন্দ্রিযো. সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, ছৰালাতং উভতোপদিত্তং মজ্ঝে গূথগতং নেৰ গামে কট্ঠত্থং ফরতি ন অরঞ্ঞেः তথূপমাহং, ভিক্খৰে, ইমং পুগ্গলং ৰদামি গিহিভোগা পরিহীনো সামঞ্ঞত্থঞ্চ ন পরিপূরেতী’’তি. এতমত্থং ভগৰা অৰোচ. তত্থেতং ইতি ৰুচ্চতি –

‘‘গিহিভোগা পরিহীনো, সামঞ্ঞত্থঞ্চ দুব্ভগো;

পরিধংসমানো পকিরেতি, ছৰালাতংৰ নস্সতি.

‘‘কাসাৰকণ্ঠা বহৰো, পাপধম্মা অসঞ্ঞতা;

পাপা পাপেহি কম্মেহি, নিরযং তে উপপজ্জরে.

‘‘সেয্যো অযোগুল়ো ভুত্তো, তত্তো অগ্গিসিখূপমো;

যঞ্চে ভুঞ্জেয্য দুস্সীলো, রট্ঠপিণ্ডমসঞ্ঞতো’’তি.

অযম্পি অত্থো ৰুত্তো ভগৰতা, ইতি মে সুতন্তি. দুতিযং.

৩. সঙ্ঘাটিকণ্ণসুত্তং

৯২. ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা, ৰুত্তমরহতাতি মে সুতং –

‘‘সঙ্ঘাটিকণ্ণে চেপি, ভিক্খৰে, ভিক্খু গহেত্ৰা পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো অনুবন্ধো অস্স পাদে পাদং নিক্খিপন্তো, সো চ হোতি অভিজ্ঝালু কামেসু তিব্বসারাগো ব্যাপন্নচিত্তো পদুট্ঠমনসঙ্কপ্পো মুট্ঠস্সতি অসম্পজানো অসমাহিতো ৰিব্ভন্তচিত্তো পাকতিন্দ্রিযো; অথ খো সো আরকাৰ ময্হং, অহঞ্চ তস্স. তং কিস্স হেতু? ধম্মঞ্হি সো, ভিক্খৰে, ভিক্খু ন পস্সতি. ধম্মং অপস্সন্তো ন মং পস্সতি [মং ন পস্সতি (স্যা.)].

‘‘যোজনসতে চেপি সো, ভিক্খৰে, ভিক্খু ৰিহরেয্য. সো চ হোতি অনভিজ্ঝালু কামেসু ন তিব্বসারাগো অব্যাপন্নচিত্তো অপদুট্ঠমনসঙ্কপ্পো উপট্ঠিতস্সতি সম্পজানো সমাহিতো একগ্গচিত্তো সংৰুতিন্দ্রিযো; অথ খো সো সন্তিকেৰ ময্হং, অহঞ্চ তস্স. তং কিস্স হেতু? ধম্মং হি সো, ভিক্খৰে, ভিক্খু পস্সতি; ধম্মং পস্সন্তো মং পস্সতী’’তি. এতমত্থং ভগৰা অৰোচ. তত্থেতং ইতি ৰুচ্চতি –

‘‘অনুবন্ধোপি চে অস্স, মহিচ্ছো চ ৰিঘাতৰা;

এজানুগো অনেজস্স, নিব্বুতস্স অনিব্বুতো;

গিদ্ধো সো ৰীতগেধস্স, পস্স যাৰঞ্চ আরকা.

‘‘যো চ ধম্মমভিঞ্ঞায, ধম্মমঞ্ঞায পণ্ডিতো;

রহদোৰ নিৰাতে চ, অনেজো ৰূপসম্মতি.

‘‘অনেজো সো অনেজস্স, নিব্বুতস্স চ নিব্বুতো;

অগিদ্ধো ৰীতগেধস্স, পস্স যাৰঞ্চ সন্তিকে’’তি.

অযম্পি অত্থো ৰুত্তো ভগৰতা, ইতি মে সুতন্তি. ততিযং.

৪. অগ্গিসুত্তং

৯৩. ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা, ৰুত্তমরহতাতি মে সুতং –

‘‘তযোমে, ভিক্খৰে, অগ্গী. কতমে তযো? রাগগ্গি, দোসগ্গি, মোহগ্গি – ইমে খো, ভিক্খৰে, তযো অগ্গী’’তি. এতমত্থং ভগৰা অৰোচ. তত্থেতং ইতি ৰুচ্চতি –

‘‘রাগগ্গি দহতি মচ্চে, রত্তে কামেসু মুচ্ছিতে;

দোসগ্গি পন ব্যাপন্নে, নরে পাণাতিপাতিনো.

‘‘মোহগ্গি পন সম্মূল়্হে, অরিযধম্মে অকোৰিদে;

এতে অগ্গী অজানন্তা, সক্কাযাভিরতা পজা.

‘‘তে ৰড্ঢযন্তি নিরযং, তিরচ্ছানঞ্চ যোনিযো;

অসুরং পেত্তিৰিসযং, অমুত্তা মারবন্ধনা.

‘‘যে চ রত্তিন্দিৰা যুত্তা, সম্মাসম্বুদ্ধসাসনে;

তে নিব্বাপেন্তি রাগগ্গিং, নিচ্চং অসুভসঞ্ঞিনো.

‘‘দোসগ্গিং পন মেত্তায, নিব্বাপেন্তি নরুত্তমা;

মোহগ্গিং পন পঞ্ঞায, যাযং নিব্বেধগামিনী.

‘‘তে নিব্বাপেত্ৰা নিপকা, রত্তিন্দিৰমতন্দিতা;

অসেসং পরিনিব্বন্তি, অসেসং দুক্খমচ্চগুং.

‘‘অরিযদ্দসা ৰেদগুনো, সম্মদঞ্ঞায পণ্ডিতা;

জাতিক্খযমভিঞ্ঞায, নাগচ্ছন্তি পুনব্ভৰ’’ন্তি.

অযম্পি অত্থো ৰুত্তো ভগৰতা, ইতি মে সুতন্তি. চতুত্থং.

৫. উপপরিক্খসুত্তং

৯৪. ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা, ৰুত্তমরহতাতি মে সুতং –

‘‘তথা তথা, ভিক্খৰে, ভিক্খু উপপরিক্খেয্য যথা যথাস্স [যথা যথা (বহূসু)] উপপরিক্খতো বহিদ্ধা চস্স ৰিঞ্ঞাণং অৰিক্খিত্তং অৰিসটং অজ্ঝত্তং অসণ্ঠিতং অনুপাদায ন পরিতস্সেয্য. বহিদ্ধা, ভিক্খৰে, ৰিঞ্ঞাণে অৰিক্খিত্তে অৰিসটে সতি অজ্ঝত্তং অসণ্ঠিতে অনুপাদায অপরিতস্সতো আযতিং জাতিজরামরণদুক্খসমুদযসম্ভৰো ন হোতী’’তি. এতমত্থং ভগৰা অৰোচ. তত্থেতং ইতি ৰুচ্চতি –

‘‘সত্তসঙ্গপ্পহীনস্স, নেত্তিচ্ছিন্নস্স ভিক্খুনো;

ৰিক্খীণো জাতিসংসারো, নত্থি তস্স পুনব্ভৰো’’তি.

অযম্পি অত্থো ৰুত্তো ভগৰতা, ইতি মে সুতন্তি. পঞ্চমং.

৬. কামূপপত্তিসুত্তং

৯৫. ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা, ৰুত্তমরহতাতি মে সুতং –

‘‘তিস্সো ইমা, ভিক্খৰে, কামূপপত্তিযো [কামুপ্পত্তিযো (সী.)]. কতমা তিস্সো? পচ্চুপট্ঠিতকামা, নিম্মানরতিনো, পরনিম্মিতৰসৰত্তিনো – ইমা খো, ভিক্খৰে, তিস্সো কামূপপত্তিযো’’তি. এতমত্থং ভগৰা অৰোচ. তত্থেতং ইতি ৰুচ্চতি –

‘‘পচ্চুপট্ঠিতকামা চ, যে দেৰা ৰসৰত্তিনো;

নিম্মানরতিনো দেৰা, যে চঞ্ঞে কামভোগিনো;

ইত্থভাৰঞ্ঞথাভাৰং, সংসারং নাতিৰত্তরে.

‘‘এতমাদীনৰং ঞত্ৰা, কামভোগেসু পণ্ডিতো;

সব্বে পরিচ্চজে কামে, যে দিব্বা যে চ মানুসা.

‘‘পিযরূপসাতগধিতং, ছেত্ৰা সোতং দুরচ্চযং;

অসেসং পরিনিব্বন্তি, অসেসং দুক্খমচ্চগুং.

‘‘অরিযদ্দসা ৰেদগুনো, সম্মদঞ্ঞায পণ্ডিতা;

জাতিক্খযমভিঞ্ঞায, নাগচ্ছন্তি পুনব্ভৰ’’ন্তি.

অযম্পি অত্থো ৰুত্তো ভগৰতা, ইতি মে সুতন্তি. ছট্ঠং.

৭. কামযোগসুত্তং

৯৬. ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা, ৰুত্তমরহতাতি মে সুতং –

‘‘কামযোগযুত্তো, ভিক্খৰে, ভৰযোগযুত্তো আগামী হোতি আগন্তা [আগন্ত্ৰা (স্যা. ক.)] ইত্থত্তং. কামযোগৰিসংযুত্তো, ভিক্খৰে, ভৰযোগযুত্তো অনাগামী হোতি অনাগন্তা ইত্থত্তং. কামযোগৰিসংযুত্তো, ভিক্খৰে, ভৰযোগৰিসংযুত্তো অরহা হোতি, খীণাসৰো’’তি. এতমত্থং ভগৰা অৰোচ. তত্থেতং ইতি ৰুচ্চতি –

‘‘কামযোগেন সংযুত্তা, ভৰযোগেন চূভযং;

সত্তা গচ্ছন্তি সংসারং, জাতিমরণগামিনো.

‘‘যে চ কামে পহন্ত্ৰান, অপ্পত্তা আসৰক্খযং;

ভৰযোগেন সংযুত্তা, অনাগামীতি ৰুচ্চরে.

‘‘যে চ খো ছিন্নসংসযা, খীণমানপুনব্ভৰা;

তে ৰে পারঙ্গতা লোকে, যে পত্তা আসৰক্খয’’ন্তি.

অযম্পি অত্থো ৰুত্তো ভগৰতা, ইতি মে সুতন্তি. সত্তমং.

কল্যাণসীলসুত্তং

৯৭. ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা, ৰুত্তমরহতাতি মে সুতং –

‘‘কল্যাণসীলো, ভিক্খৰে, ভিক্খু কল্যাণধম্মো কল্যাণপঞ্ঞো ইমস্মিং ধম্মৰিনযে ‘কেৰলী ৰুসিতৰা উত্তমপুরিসো’তি ৰুচ্চতি –

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু কল্যাণসীলো হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সীলৰা হোতি, পাতিমোক্খসংৰরসংৰুতো ৰিহরতি, আচারগোচরসম্পন্নো অণুমত্তেসু ৰজ্জেসু ভযদস্সাৰী, সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু কল্যাণসীলো হোতি. ইতি কল্যাণসীলো.

‘‘কল্যাণধম্মো চ কথং হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সত্তন্নং বোধিপক্খিযানং ধম্মানং ভাৰনানুযোগমনুযুত্তো ৰিহরতি. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু কল্যাণধম্মো হোতি. ইতি কল্যাণসীলো, কল্যাণধম্মো.

‘‘কল্যাণপঞ্ঞো চ কথং হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু আসৰানং খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু কল্যাণপঞ্ঞো হোতি.

‘‘ইতি কল্যাণসীলো কল্যাণধম্মো কল্যাণপঞ্ঞো ইমস্মিং ধম্মৰিনযে ‘কেৰলী ৰুসিতৰা উত্তমপুরিসো’তি ৰুচ্চতী’’তি. এতমত্থং ভগৰা অৰোচ. তত্থেতং ইতি ৰুচ্চতি –

‘‘যস্স কাযেন ৰাচায, মনসা নত্থি দুক্কটং;

তং ৰে কল্যাণসীলোতি, আহু ভিক্খুং হিরীমনং [হিরীমতং (স্যা. ক.)].

‘‘যস্স ধম্মা সুভাৰিতা, সত্ত [পত্ত (সব্বত্থ)] সম্বোধিগামিনো;

তং ৰে কল্যাণধম্মোতি, আহু ভিক্খুং অনুস্সদং.

‘‘যো দুক্খস্স পজানাতি, ইধেৰ খযমত্তনো;

তং ৰে কল্যাণপঞ্ঞোতি, আহু ভিক্খুং অনাসৰং.

‘‘তেহি ধম্মেহি সম্পন্নং, অনীঘং ছিন্নসংসযং;

অসিতং সব্বলোকস্স, আহু সব্বপহাযিন’’ন্তি.

অযম্পি অত্থো ৰুত্তো ভগৰতা, ইতি মে সুতন্তি. অট্ঠমং.

৯. দানসুত্তং

৯৮. ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা, ৰুত্তমরহতাতি মে সুতং –

‘‘দ্ৰেমানি, ভিক্খৰে, দানানি – আমিসদানঞ্চ ধম্মদানঞ্চ. এতদগ্গং, ভিক্খৰে, ইমেসং দ্ৰিন্নং দানানং যদিদং – ধম্মদানং.

‘‘দ্ৰেমে, ভিক্খৰে, সংৰিভাগা – আমিসসংৰিভাগো চ ধম্মসংৰিভাগো চ. এতদগ্গং, ভিক্খৰে, ইমেসং দ্ৰিন্নং সংৰিভাগানং যদিদং – ধম্মসংৰিভাগো.

‘‘দ্ৰেমে, ভিক্খৰে, অনুগ্গহা – আমিসানুগ্গহো চ ধম্মানুগ্গহো চ. এতদগ্গং, ভিক্খৰে, ইমেসং দ্ৰিন্নং অনুগ্গহানং যদিদং – ধম্মানুগ্গহো’’তি. এতমত্থং ভগৰা অৰোচ. তত্থেতং ইতি ৰুচ্চতি –

‘‘যমাহু দানং পরমং অনুত্তরং, যং সংৰিভাগং ভগৰা অৰণ্ণযি [অৰণ্ণযী (সী.)];

অগ্গম্হি খেত্তম্হি পসন্নচিত্তো, ৰিঞ্ঞূ পজানং কো ন যজেথ কালে.

‘‘যে চেৰ ভাসন্তি সুণন্তি চূভযং, পসন্নচিত্তা সুগতস্স সাসনে;

তেসং সো অত্থো পরমো ৰিসুজ্ঝতি, যে অপ্পমত্তা সুগতস্স সাসনে’’তি.

অযম্পি অত্থো ৰুত্তো ভগৰতা, ইতি মে সুতন্তি. নৰমং.

১০. তেৰিজ্জসুত্তং

৯৯. ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা, ৰুত্তমরহতাতি মে সুতং –

‘‘ধম্মেনাহং, ভিক্খৰে, তেৰিজ্জং ব্রাহ্মণং পঞ্ঞাপেমি, নাঞ্ঞং লপিতলাপনমত্তেন.

‘‘কথঞ্চাহং, ভিক্খৰে, ধম্মেন তেৰিজ্জং ব্রাহ্মণং পঞ্ঞাপেমি, নাঞ্ঞং লপিতলাপনমত্তেন? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু অনেকৰিহিতং পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরতি, সেয্যথিদং – একম্পি জাতিং দ্ৰেপি জাতিযো তিস্সোপি জাতিযো চতস্সোপি জাতিযো পঞ্চপি জাতিযো দসপি জাতিযো ৰীসম্পি জাতিযো তিংসম্পি জাতিযো চত্তালীসম্পি জাতিযো পঞ্ঞাসম্পি জাতিযো জাতিসতম্পি জাতিসহস্সম্পি জাতিসতসহস্সম্পি অনেকেপি সংৰট্টকপ্পে অনেকেপি ৰিৰট্টকপ্পে অনেকেপি সংৰট্টৰিৰট্টকপ্পে – ‘অমুত্রাসিং এৰংনামো এৰংগোত্তো এৰংৰণ্ণো এৰমাহারো এৰংসুখদুক্খপ্পটিসংৰেদী এৰমাযুপরিযন্তো. সো ততো চুতো অমুত্র উদপাদিং. তত্রাপাসিং এৰংনামো এৰংগোত্তো এৰংৰণ্ণো এৰমাহারো এৰংসুখদুক্খপ্পটিসংৰেদী এৰমাযুপরিযন্তো. সো ততো চুতো ইধূপপন্নো’তি. ইতি সাকারং সউদ্দেসং অনেকৰিহিতং পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরতি. অযমস্স পঠমা ৰিজ্জা অধিগতা হোতি, অৰিজ্জা ৰিহতা, ৰিজ্জা উপ্পন্না, তমো ৰিহতো, আলোকো উপ্পন্নো, যথা তং অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৰিহরতো.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু দিব্বেন চক্খুনা ৰিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সতি চৰমানে উপপজ্জমানে হীনে পণীতে সুৰণ্ণে দুব্বণ্ণে, সুগতে দুগ্গতে যথাকম্মূপগে সত্তে পজানাতি – ‘ইমে ৰত ভোন্তো সত্তা কাযদুচ্চরিতেন সমন্নাগতা ৰচীদুচ্চরিতেন সমন্নাগতা মনোদুচ্চরিতেন সমন্নাগতা অরিযানং উপৰাদকা মিচ্ছাদিট্ঠিকা মিচ্ছাদিট্ঠিকম্মসমাদানা. তে কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপন্না. ইমে ৰা পন ভোন্তো সত্তা কাযসুচরিতেন সমন্নাগতা ৰচীসুচরিতেন সমন্নাগতা মনোসুচরিতেন সমন্নাগতা অরিযানং অনুপৰাদকা সম্মাদিট্ঠিকা সম্মাদিট্ঠিকম্মসমাদানা. তে কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপন্না’তি. ইতি দিব্বেন চক্খুনা ৰিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সতি চৰমানে উপপজ্জমানে হীনে পণীতে সুৰণ্ণে দুব্বণ্ণে, সুগতে দুগ্গতে যথাকম্মূপগে সত্তে পজানাতি. অযমস্স দুতিযা ৰিজ্জা অধিগতা হোতি, অৰিজ্জা ৰিহতা, ৰিজ্জা উপ্পন্না, তমো ৰিহতো, আলোকো উপ্পন্নো, যথা তং অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৰিহরতো.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু আসৰানং খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. অযমস্স ততিযা ৰিজ্জা অধিগতা হোতি, অৰিজ্জা ৰিহতা, ৰিজ্জা উপ্পন্না, তমো ৰিহতো, আলোকো উপ্পন্নো, যথা তং অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৰিহরতো. এৰং খো অহং, ভিক্খৰে, ধম্মেন তেৰিজ্জং ব্রাহ্মণং পঞ্ঞাপেমি, নাঞ্ঞং লপিতলাপনমত্তেনা’’তি. এতমত্থং ভগৰা অৰোচ. তত্থেতং ইতি ৰুচ্চতি –

‘‘পুব্বেনিৰাসং যোৰেদি [যোৰেদি (সব্বত্থ)], সগ্গাপাযঞ্চ পস্সতি;

অথো [অথ (স্যা. ক.)] জাতিক্খযং পত্তো, অভিঞ্ঞাৰোসিতো মুনি.

‘‘এতাহি তীহি ৰিজ্জাহি, তেৰিজ্জো হোতি ব্রাহ্মণো;

তমহং ৰদামি তেৰিজ্জং, নাঞ্ঞং লপিতলাপন’’ন্তি.

অযম্পি অত্থো ৰুত্তো ভগৰতা, ইতি মে সুতন্তি. দসমং.

পঞ্চমো ৰগ্গো নিট্ঠিতো.

তস্সুদ্দানং –

পসাদ জীৰিত সঙ্ঘাটি, অগ্গি উপপরিক্খযা;

উপপত্তি [উপ্পত্তি (সী.)] কাম কল্যাণং, দানং ধম্মেন তে দসাতি.

তিকনিপাতো নিট্ঠিতো.