৪. চতুক্কনিপাতো

১. ব্রাহ্মণধম্মযাগসুত্তং

১০০. ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা, ৰুত্তমরহতাতি মে সুতং –

‘‘অহমস্মি, ভিক্খৰে, ব্রাহ্মণো যাচযোগো সদা পযতপাণি [পযতপাণী (সী. স্যা.)] অন্তিমদেহধরো অনুত্তরো ভিসক্কো সল্লকত্তো. তস্স মে তুম্হে পুত্তা ওরসা মুখতো জাতা ধম্মজা ধম্মনিম্মিতা ধম্মদাযাদা, নো আমিসদাযাদা.

‘‘দ্ৰেমানি, ভিক্খৰে, দানানি – আমিসদানঞ্চ ধম্মদানঞ্চ. এতদগ্গং, ভিক্খৰে, ইমেসং দ্ৰিন্নং দানানং যদিদং – ধম্মদানং.

‘‘দ্ৰেমে, ভিক্খৰে, সংৰিভাগা – আমিসসংৰিভাগো চ ধম্মসংৰিভাগো চ. এতদগ্গং, ভিক্খৰে, ইমেসং দ্ৰিন্নং সংৰিভাগানং যদিদং – ধম্মসংৰিভাগো.

‘‘দ্ৰেমে, ভিক্খৰে, অনুগ্গহা – আমিসানুগ্গহো চ ধম্মানুগ্গহো চ. এতদগ্গং, ভিক্খৰে, ইমেসং দ্ৰিন্নং অনুগ্গহানং যদিদং – ধম্মানুগ্গহো.

‘‘দ্ৰেমে, ভিক্খৰে, যাগা – আমিসযাগো চ ধম্মযাগো চ. এতদগ্গং, ভিক্খৰে, ইমেসং দ্ৰিন্নং যাগানং যদিদং – ধম্মযাগো’’তি. এতমত্থং ভগৰা অৰোচ. তত্থেতং ইতি ৰুচ্চতি –

‘‘যো ধম্মযাগং অযজী অমচ্ছরী, তথাগতো সব্বভূতানুকম্পী [সব্বসত্তানুকম্পী (স্যা.) অট্ঠকথাযম্পি];

তং তাদিসং দেৰমনুস্সসেট্ঠং, সত্তা নমস্সন্তি ভৰস্স পারগু’’ন্তি.

অযম্পি অত্থো ৰুত্তো ভগৰতা, ইতি মে সুতন্তি. পঠমং.

২. সুলভসুত্তং

১০১. ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা, ৰুত্তমরহতাতি মে সুতং –

‘‘চত্তারিমানি, ভিক্খৰে, অপ্পানি চেৰ সুলভানি চ, তানি চ অনৰজ্জানি. কতমানি চত্তারি? পংসুকূলং, ভিক্খৰে, চীৰরানং অপ্পঞ্চ সুলভঞ্চ, তঞ্চ অনৰজ্জং. পিণ্ডিযালোপো, ভিক্খৰে, ভোজনানং অপ্পঞ্চ সুলভঞ্চ, তঞ্চ অনৰজ্জং. রুক্খমূলং, ভিক্খৰে, সেনাসনানং অপ্পঞ্চ সুলভঞ্চ, তঞ্চ অনৰজ্জং. পূতিমুত্তং, ভিক্খৰে, ভেসজ্জানং অপ্পঞ্চ সুলভঞ্চ তঞ্চ অনৰজ্জং. ইমানি খো, ভিক্খৰে, চত্তারি অপ্পানি চেৰ সুলভানি চ, তানি চ অনৰজ্জানি. যতো খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু অপ্পেন চ তুট্ঠো হোতি সুলভেন চ (অনৰজ্জেন চ) [(…) নত্থি সী. পী. ক. পোত্থকেসু চ অঙ্গুত্তরে চ], ইমস্সাহং অঞ্ঞতরং সামঞ্ঞঙ্গন্তি ৰদামী’’তি. এতমত্থং ভগৰা অৰোচ. তত্থেতং ইতি ৰুচ্চতি –

‘‘অনৰজ্জেন তুট্ঠস্স, অপ্পেন সুলভেন চ;

ন সেনাসনমারব্ভ, চীৰরং পানভোজনং;

ৰিঘাতো হোতি চিত্তস্স, দিসা নপ্পটিহঞ্ঞতি.

‘‘যে চস্স [যেপস্স (স্যা.)] ধম্মা অক্খাতা, সামঞ্ঞস্সানুলোমিকা;

অধিগ্গহিতা তুট্ঠস্স, অপ্পমত্তস্স ভিক্খুনো’’তি [সিক্খতোতি (সী. ক.)].

অযম্পি অত্থো ৰুত্তো ভগৰতা, ইতি মে সুতন্তি. দুতিযং.

৩. আসৰক্খযসুত্তং

১০২. ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা, ৰুত্তমরহতাতি মে সুতং –

‘‘জানতোহং, ভিক্খৰে, পস্সতো আসৰানং খযং ৰদামি, নো অজানতো নো অপস্সতো. কিঞ্চ, ভিক্খৰে, জানতো, কিং পস্সতো আসৰানং খযো হোতি? ইদং দুক্খন্তি, ভিক্খৰে, জানতো পস্সতো আসৰানং খযো হোতি. অযং দুক্খসমুদযোতি, ভিক্খৰে, জানতো পস্সতো আসৰানং খযো হোতি. অযং দুক্খনিরোধোতি, ভিক্খৰে, জানতো পস্সতো আসৰানং খযো হোতি. অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদাতি, ভিক্খৰে, জানতো পস্সতো আসৰানং খযো হোতি. এৰং খো, ভিক্খৰে, জানতো এৰং পস্সতো আসৰানং খযো হোতী’’তি. এতমত্থং ভগৰা অৰোচ. তত্থেতং ইতি ৰুচ্চতি –

‘‘সেখস্স সিক্খমানস্স, উজুমগ্গানুসারিনো;

খযস্মিং পঠমং ঞাণং, ততো অঞ্ঞা অনন্তরা.

‘‘ততো অঞ্ঞা ৰিমুত্তস্স, ৰিমুত্তিঞাণমুত্তমং;

উপ্পজ্জতি খযে ঞাণং, খীণা সংযোজনা ইতি.

‘‘ন ত্ৰেৰিদং কুসীতেন, বালেনমৰিজানতা;

নিব্বানং অধিগন্তব্বং, সব্বগন্থপ্পমোচন’’ন্তি.

অযম্পি অত্থো ৰুত্তো ভগৰতা, ইতি মে সুতন্তি. ততিযং.

৪. সমণব্রাহ্মণসুত্তং

১০৩. ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা, ৰুত্তমরহতাতি মে সুতং –

‘‘যে হি কেচি, ভিক্খৰে, সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যথাভূতং নপ্পজানন্তি; ‘অযং দুক্খসমুদযো’তি যথাভূতং নপ্পজানন্তি; ‘অযং দুক্খনিরোধো’তি যথাভূতং নপ্পজানন্তি; ‘অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং নপ্পজানন্তি – ন মে তে, ভিক্খৰে, সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা সমণেসু ৰা সমণসম্মতা ব্রাহ্মণেসু ৰা ব্রাহ্মণসম্মতা, ন চ পনেতে আযস্মন্তো সামঞ্ঞত্থং ৰা ব্রহ্মঞ্ঞত্থং ৰা দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরন্তি.

‘‘যে চ খো কেচি, ভিক্খৰে, সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যথাভূতং পজানন্তি; ‘অযং দুক্খসমুদযো’তি যথাভূতং পজানন্তি; ‘অযং দুক্খনিরোধো’তি যথাভূতং পজানন্তি; ‘অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং পজানন্তি – তে খো মে, ভিক্খৰে, সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা সমণেসু চেৰ সমণসম্মতা ব্রাহ্মণেসু চ ব্রাহ্মণসম্মতা, তে চ পনাযস্মন্তো সামঞ্ঞত্থঞ্চ ব্রহ্মঞ্ঞত্থঞ্চ দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরন্তী’’তি. এতমত্থং ভগৰা অৰোচ. তত্থেতং ইতি ৰুচ্চতি –

‘‘যে দুক্খং নপ্পজানন্তি, অথো দুক্খস্স সম্ভৰং;

যত্থ চ সব্বসো দুক্খং, অসেসং উপরুজ্ঝতি;

তঞ্চ মগ্গং ন জানন্তি, দুক্খূপসমগামিনং.

‘‘চেতোৰিমুত্তিহীনা তে, অথো পঞ্ঞাৰিমুত্তিযা;

অভব্বা তে অন্তকিরিযায, তে ৰে জাতিজরূপগা.

‘‘যে চ দুক্খং পজানন্তি, অথো দুক্খস্স সম্ভৰং;

যত্থ চ সব্বসো দুক্খং, অসেসং উপরুজ্ঝতি;

তঞ্চ মগ্গং পজানন্তি, দুক্খূপসমগামিনং.

‘‘চেতোৰিমুত্তিসম্পন্না, অথো পঞ্ঞাৰিমুত্তিযা;

ভব্বা তে অন্তকিরিযায, ন তে জাতিজরূপগা’’তি.

অযম্পি অত্থো ৰুত্তো ভগৰতা, ইতি মে সুতন্তি. চতুত্থং.

৫. সীলসম্পন্নসুত্তং

১০৪. ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা, ৰুত্তমরহতাতি মে সুতং –

‘‘যে তে, ভিক্খৰে, ভিক্খূ সীলসম্পন্না সমাধিসম্পন্না পঞ্ঞাসম্পন্না ৰিমুত্তিসম্পন্না ৰিমুত্তিঞাণদস্সনসম্পন্না ওৰাদকা ৰিঞ্ঞাপকা সন্দস্সকা সমাদপকা সমুত্তেজকা সম্পহংসকা অলংসমক্খাতারো সদ্ধম্মস্স দস্সনম্পহং, ভিক্খৰে, তেসং ভিক্খূনং বহূপকারং ৰদামি; সৰনম্পহং, ভিক্খৰে, তেসং ভিক্খূনং বহূপকারং ৰদামি; উপসঙ্কমনম্পহং, ভিক্খৰে, তেসং ভিক্খূনং বহূপকারং ৰদামি; পযিরুপাসনম্পহং, ভিক্খৰে, তেসং ভিক্খূনং বহূপকারং ৰদামি; অনুস্সরণম্পহং, ভিক্খৰে, তেসং ভিক্খূনং বহূপকারং ৰদামি; অনুপব্বজ্জম্পহং [অনুস্সতিম্পহং (স্যা.)], ভিক্খৰে, তেসং ভিক্খূনং বহূপকারং ৰদামি. তং কিস্স হেতু? তথারূপে, ভিক্খৰে, ভিক্খূ সেৰতো ভজতো পযিরুপাসতো অপরিপূরোপি সীলক্খন্ধো ভাৰনাপারিপূরিং গচ্ছতি, অপরিপূরোপি সমাধিক্খন্ধো ভাৰনাপারিপূরিং গচ্ছতি, অপরিপূরোপি পঞ্ঞাক্খন্ধো ভাৰনাপারিপূরিং গচ্ছতি, অপরিপূরোপি ৰিমুত্তিক্খন্ধো ভাৰনাপারিপূরিং গচ্ছতি, অপরিপূরোপি ৰিমুত্তিঞাণদস্সনক্খন্ধো ভাৰনাপারিপূরিং গচ্ছতি. এৰরূপা চ তে, ভিক্খৰে, ভিক্খূ সত্থারোতিপি ৰুচ্চন্তি, সত্থৰাহাতিপি ৰুচ্চন্তি, রণঞ্জহাতিপি ৰুচ্চন্তি, তমোনুদাতিপি ৰুচ্চন্তি, আলোককরাতিপি ৰুচ্চন্তি, ওভাসকরাতিপি ৰুচ্চন্তি, পজ্জোতকরাতিপি ৰুচ্চন্তি, উক্কাধারাতিপি ৰুচ্চন্তি, পভঙ্করাতিপি ৰুচ্চন্তি, অরিযাতিপি ৰুচ্চন্তি, চক্খুমন্তোতিপি ৰুচ্চন্তী’’তি. এতমত্থং ভগৰা অৰোচ. তত্থেতং ইতি ৰুচ্চতি –

‘‘পামোজ্জকরণং ঠানং [… করণঠানং (সী. স্যা.)], এতং হোতি ৰিজানতং;

যদিদং ভাৰিতত্তানং, অরিযানং ধম্মজীৰিনং.

‘‘তে জোতযন্তি সদ্ধম্মং, ভাসযন্তি পভঙ্করা;

আলোককরণা ধীরা, চক্খুমন্তো রণঞ্জহা.

‘‘যেসং ৰে সাসনং সুত্ৰা, সম্মদঞ্ঞায পণ্ডিতা;

জাতিক্খযমভিঞ্ঞায, নাগচ্ছন্তি পুনব্ভৰ’’ন্তি.

অযম্পি অত্থো ৰুত্তো ভগৰতা, ইতি মে সুতন্তি. পঞ্চমং.

৬. তণ্হুপ্পাদসুত্তং

১০৫. ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা, ৰুত্তমরহতাতি মে সুতং –

‘‘চত্তারোমে, ভিক্খৰে, তণ্হুপ্পাদা, যত্থ ভিক্খুনো তণ্হা উপ্পজ্জমানা উপ্পজ্জতি. কতমে চত্তারো? চীৰরহেতু ৰা, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো তণ্হা উপ্পজ্জমানা উপ্পজ্জতি; পিণ্ডপাতহেতু ৰা, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো তণ্হা উপ্পজ্জমানা উপ্পজ্জতি; সেনাসনহেতু ৰা, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো তণ্হা উপ্পজ্জমানা উপ্পজ্জতি; ইতিভৰাভৰহেতু ৰা, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো তণ্হা উপ্পজ্জমানা উপ্পজ্জতি. ইমে খো, ভিক্খৰে, চত্তারো তণ্হুপ্পাদা যত্থ ভিক্খুনো তণ্হা উপ্পজ্জমানা উপ্পজ্জতী’’তি. এতমত্থং ভগৰা অৰোচ. তত্থেতং ইতি ৰুচ্চতি –

‘‘তণ্হাদুতিযো পুরিসো, দীঘমদ্ধান সংসরং;

ইত্থভাৰঞ্ঞথাভাৰং, সংসারং নাতিৰত্ততি.

‘‘এতমাদীনৰং ঞত্ৰা, তণ্হং দুক্খস্স সম্ভৰং;

ৰীততণ্হো অনাদানো, সতো ভিক্খু পরিব্বজে’’তি.

অযম্পি অত্থো ৰুত্তো ভগৰতা, ইতি মে সুতন্তি. ছট্ঠং.

৭. সব্রহ্মকসুত্তং

১০৬. ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা, ৰুত্তমরহতাতি মে সুতং –

‘‘সব্রহ্মকানি, ভিক্খৰে, তানি কুলানি যেসং পুত্তানং মাতাপিতরো অজ্ঝাগারে পূজিতা হোন্তি. সপুব্বদেৰতানি, ভিক্খৰে, তানি কুলানি যেসং পুত্তানং মাতাপিতরো অজ্ঝাগারে পূজিতা হোন্তি. সপুব্বাচরিযকানি, ভিক্খৰে, তানি কুলানি যেসং পুত্তানং মাতাপিতরো অজ্ঝাগারে পূজিতা হোন্তি. সাহুনেয্যকানি, ভিক্খৰে, তানি কুলানি যেসং পুত্তানং মাতাপিতরো অজ্ঝাগারে পূজিতা হোন্তি.

‘‘‘ব্রহ্মা’তি, ভিক্খৰে, মাতাপিতূনং এতং অধিৰচনং. ‘পুব্বদেৰতা’তি, ভিক্খৰে, মাতাপিতূনং এতং অধিৰচনং. ‘পুব্বাচরিযা’তি, ভিক্খৰে, মাতাপিতূনং এতং অধিৰচনং. ‘আহুনেয্যা’তি, ভিক্খৰে, মাতাপিতূনং এতং অধিৰচনং. তং কিস্স হেতু? বহুকারা, ভিক্খৰে, মাতাপিতরো পুত্তানং আপাদকা পোসকা ইমস্স লোকস্স দস্সেতারো’’তি. এতমত্থং ভগৰা অৰোচ. তত্থেতং ইতি ৰুচ্চতি –

‘‘ব্রহ্মাতি মাতাপিতরো, পুব্বাচরিযাতি ৰুচ্চরে;

আহুনেয্যা চ পুত্তানং, পজায অনুকম্পকা.

‘‘তস্মা হি নে নমস্সেয্য, সক্করেয্য চ পণ্ডিতো;

অন্নেন অথ পানেন, ৰত্থেন সযনেন চ;

উচ্ছাদনেন ন্হাপনেন [নহাপনেন (সী.)], পাদানং ধোৰনেন চ.

‘‘তায নং পারিচরিযায, মাতাপিতূসু পণ্ডিতা;

ইধেৰ নং পসংসন্তি, পেচ্চ সগ্গে পমোদতী’’তি.

অযম্পি অত্থো ৰুত্তো ভগৰতা, ইতি মে সুতন্তি. সত্তমং.

৮. বহুকারসুত্তং

১০৭. ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা, ৰুত্তমরহতাতি মে সুতং –

‘‘বহুকারা [বহূপকারা (সী. পী.)], ভিক্খৰে, ব্রাহ্মণগহপতিকা তুম্হাকং যে ৰো [যে তে (সব্বত্থ)] পচ্চুপট্ঠিতা চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারেহি. তুম্হেপি, ভিক্খৰে, বহুকারা ব্রাহ্মণগহপতিকানং যং [যে (?)] নেসং ধম্মং দেসেথ আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পরিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং, কেৰলপরিপুণ্ণং পরিসুদ্ধং ব্রহ্মচরিযং পকাসেথ. এৰমিদং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞমঞ্ঞং নিস্সায ব্রহ্মচরিযং ৰুস্সতি ওঘস্স নিত্থরণত্থায সম্মা দুক্খস্স অন্তকিরিযাযা’’তি. এতমত্থং ভগৰা অৰোচ. তত্থেতং ইতি ৰুচ্চতি –

‘‘সাগারা অনগারা চ, উভো অঞ্ঞোঞ্ঞনিস্সিতা;

আরাধযন্তি সদ্ধম্মং, যোগক্খেমং অনুত্তরং.

‘‘সাগারেসু চ চীৰরং, পচ্চযং সযনাসনং;

অনগারা পটিচ্ছন্তি, পরিস্সযৰিনোদনং.

‘‘সুগতং [পুগ্গলং (সী. ক.)] পন নিস্সায, গহট্ঠা ঘরমেসিনো;

সদ্দহানা অরহতং, অরিযপঞ্ঞায ঝাযিনো.

‘‘ইধ ধম্মং চরিত্ৰান, মগ্গং সুগতিগামিনং;

নন্দিনো দেৰলোকস্মিং, মোদন্তি কামকামিনো’’তি.

অযম্পি অত্থো ৰুত্তো ভগৰতা, ইতি মে সুতন্তি. অট্ঠমং.

৯. কুহসুত্তং

১০৮. ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা, ৰুত্তমরহতাতি মে সুতং –

‘‘যে কেচি, ভিক্খৰে, ভিক্খূ কুহা থদ্ধা লপা সিঙ্গী উন্নল়া অসমাহিতা, ন মে তে, ভিক্খৰে, ভিক্খূ মামকা. অপগতা চ তে, ভিক্খৰে, ভিক্খূ ইমস্মা ধম্মৰিনযা; ন চ তে [ন চ তে ভিক্খৰে ভিক্খূ (সী. পী. ক.)] ইমস্মিং ধম্মৰিনযে ৰুদ্ধিং ৰিরূল়্হিং ৰেপুল্লং আপজ্জন্তি. যে চ খো, ভিক্খৰে, ভিক্খূ নিক্কুহা নিল্লপা ধীরা অত্থদ্ধা সুসমাহিতা, তে খো মে, ভিক্খৰে, ভিক্খূ মামকা. অনপগতা চ তে, ভিক্খৰে, ভিক্খূ ইমস্মা ধম্মৰিনযা; তে চ ইমস্মিং ধম্মৰিনযে [ইমস্মিং চ তে ধম্মৰিনযে (স্যা.), তে ভিক্খৰে ভিক্খূ ইমস্মিং ধম্মৰিনযে (ক.)] ৰুদ্ধিং ৰিরূল়্হিং ৰেপুল্লং আপজ্জন্তী’’তি. এতমত্থং ভগৰা অৰোচ. তত্থেতং ইতি ৰুচ্চতি –

‘‘কুহা থদ্ধা লপা সিঙ্গী, উন্নল়া অসমাহিতা;

ন তে ধম্মে ৰিরূহন্তি, সম্মাসম্বুদ্ধদেসিতে.

‘‘নিক্কুহা নিল্লপা ধীরা, অত্থদ্ধা সুসমাহিতা;

তে ৰে ধম্মে ৰিরূহন্তি, সম্মাসম্বুদ্ধদেসিতে’’তি.

অযম্পি অত্থো ৰুত্তো ভগৰতা, ইতি মে সুতন্তি. নৰমং.

১০. নদীসোতসুত্তং

১০৯. ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা, ৰুত্তমরহতাতি মে সুতং –

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, পুরিসো নদিযা সোতেন ওৰুয্হেয্য পিযরূপসাতরূপেন. তমেনং চক্খুমা পুরিসো তীরে ঠিতো দিস্ৰা এৰং ৰদেয্য – ‘কিঞ্চাপি খো ত্ৰং, অম্ভো পুরিস, নদিযা সোতেন ওৰুয্হসি পিযরূপসাতরূপেন, অত্থি চেত্থ হেট্ঠা রহদো সঊমি সাৰট্টো সগহো সরক্খসো যং ত্ৰং, অম্ভো পুরিস, রহদং পাপুণিত্ৰা মরণং ৰা নিগচ্ছসি মরণমত্তং ৰা দুক্খ’ন্তি. অথ খো সো, ভিক্খৰে, পুরিসো তস্স পুরিসস্স সদ্দং সুত্ৰা হত্থেহি চ পাদেহি চ পটিসোতং ৰাযমেয্য.

‘‘উপমা খো মে অযং, ভিক্খৰে, কতা অত্থস্স ৰিঞ্ঞাপনায. অযং চেত্থ [অযং চেৰেত্থ (স্যা.)] অত্থো – ‘নদিযা সোতো’তি খো, ভিক্খৰে, তণ্হাযেতং অধিৰচনং.

‘‘‘পিযরূপং সাতরূপ’ন্তি খো, ভিক্খৰে, ছন্নেতং অজ্ঝত্তিকানং আযতনানং অধিৰচনং.

‘‘‘হেট্ঠা রহদো’তি খো, ভিক্খৰে, পঞ্চন্নং ওরম্ভাগিযানং সংযোজনানং অধিৰচনং;

‘‘‘ঊমিভয’ন্তি খো [সঞীমীতি খো (বহূসু)], ভিক্খৰে, কোধুপাযাসস্সেতং অধিৰচনং;

‘‘‘আৰট্ট’ন্তি খো [সাৰট্টোতি খো (বহূসু)], ভিক্খৰে, পঞ্চন্নেতং কামগুণানং অধিৰচনং;

‘‘‘গহরক্খসো’তি খো [সগহো সরক্খসোতি খো (বহূসু)], ভিক্খৰে, মাতুগামস্সেতং অধিৰচনং;

‘‘‘পটিসোতো’তি খো, ভিক্খৰে, নেক্খম্মস্সেতং অধিৰচনং;

‘‘‘হত্থেহি চ পাদেহি চ ৰাযামো’তি খো, ভিক্খৰে, ৰীরিযারম্ভস্সেতং অধিৰচনং;

‘‘‘চক্খুমা পুরিসো তীরে ঠিতোতি খো, ভিক্খৰে, তথাগতস্সেতং অধিৰচনং অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্সা’’তি. এতমত্থং ভগৰা অৰোচ. তত্থেতং ইতি ৰুচ্চতি –

‘‘সহাপি দুক্খেন জহেয্য কামে, যোগক্খেমং আযতিং পত্থযানো;

সম্মপ্পজানো সুৰিমুত্তচিত্তো, ৰিমুত্তিযা ফস্সযে তত্থ তত্থ;

স ৰেদগূ ৰূসিতব্রহ্মচরিযো, লোকন্তগূ পারগতোতি ৰুচ্চতী’’তি.

অযম্পি অত্থো ৰুত্তো ভগৰতা, ইতি মে সুতন্তি. দসমং.

১১. চরসুত্তং

১১০. ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা, ৰুত্তমরহতাতি মে সুতং –

‘‘চরতো চেপি, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো উপ্পজ্জতি কামৰিতক্কো ৰা ব্যাপাদৰিতক্কো ৰা ৰিহিংসাৰিতক্কো ৰা. তঞ্চে, ভিক্খৰে, ভিক্খু অধিৰাসেতি নপ্পজহতি ন ৰিনোদেতি ন ব্যন্তীকরোতি [ব্যন্তিকরোতি (সী. পী.), ব্যন্তং করোতি (ক.)] অনভাৰং গমেতি. চরম্পি, ভিক্খৰে, ভিক্খু এৰংভূতো অনাতাপী অনোত্তাপী [অনোত্তপ্পী (সব্বত্থ) দুকনিপাতে, অঙ্গুত্তরে ১.৪.১১ পস্সিতব্বং] সততং সমিতং কুসীতো হীনৰীরিযোতি ৰুচ্চতি.

‘‘ঠিতস্স চেপি, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো উপ্পজ্জতি কামৰিতক্কো ৰা ব্যাপাদৰিতক্কো ৰা ৰিহিংসাৰিতক্কো ৰা. তঞ্চে, ভিক্খৰে, ভিক্খু অধিৰাসেতি নপ্পজহতি ন ৰিনোদেতি ন ব্যন্তীকরোতি ন অনভাৰং গমেতি. ঠিতোপি, ভিক্খৰে, ভিক্খু এৰংভূতো অনাতাপী অনোত্তাপী সততং সমিতং কুসীতো হীনৰীরিযোতি ৰুচ্চতি.

‘‘নিসিন্নস্স চেপি, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো উপ্পজ্জতি কামৰিতক্কো ৰা ব্যাপাদৰিতক্কো ৰা ৰিহিংসাৰিতক্কো ৰা. তঞ্চে, ভিক্খৰে, ভিক্খু অধিৰাসেতি নপ্পজহতি ন ৰিনোদেতি ন ব্যন্তীকরোতি ন অনভাৰং গমেতি. নিসিন্নোপি, ভিক্খৰে, ভিক্খু এৰংভূতো অনাতাপী অনোত্তাপী সততং সমিতং কুসীতো হীনৰীরিযোতি ৰুচ্চতি.

‘‘সযানস্স চেপি, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো জাগরস্স উপ্পজ্জতি কামৰিতক্কো ৰা ব্যাপাদৰিতক্কো ৰা ৰিহিংসাৰিতক্কো ৰা. তঞ্চে, ভিক্খৰে, ভিক্খু অধিৰাসেতি নপ্পজহতি ন ৰিনোদেতি ন ব্যন্তীকরোতি ন অনভাৰং গমেতি. সযানোপি, ভিক্খৰে, ভিক্খু জাগরো এৰংভূতো অনাতাপী অনোত্তাপী সততং সমিতং কুসীতো হীনৰীরিযোতি ৰুচ্চতি.

‘‘চরতো চেপি, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো উপ্পজ্জতি কামৰিতক্কো ৰা ব্যাপাদৰিতক্কো ৰা ৰিহিংসাৰিতক্কো ৰা. তঞ্চে, ভিক্খৰে, ভিক্খু নাধিৰাসেতি পজহতি ৰিনোদেতি ব্যন্তীকরোতি অনভাৰং গমেতি. চরম্পি, ভিক্খৰে, ভিক্খু এৰংভূতো আতাপী ওত্তাপী [ওত্তপ্পী (সব্বত্থ)] সততং সমিতং আরদ্ধৰীরিযো পহিতত্তোতি ৰুচ্চতি.

‘‘ঠিতস্স চেপি, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো উপ্পজ্জতি কামৰিতক্কো ৰা ব্যাপাদৰিতক্কো ৰা ৰিহিংসাৰিতক্কো ৰা. তঞ্চে, ভিক্খৰে, ভিক্খু নাধিৰাসেতি পজহতি ৰিনোদেতি ব্যন্তীকরোতি অনভাৰং গমেতি. ঠিতোপি, ভিক্খৰে, ভিক্খু এৰংভূতো আতাপী ওত্তাপী সততং সমিতং আরদ্ধৰীরিযো পহিতত্তোতি ৰুচ্চতি.

‘‘নিসিন্নস্স চেপি, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো উপ্পজ্জতি কামৰিতক্কো ৰা ব্যাপাদৰিতক্কো ৰা ৰিহিংসাৰিতক্কো ৰা. তঞ্চে, ভিক্খৰে, ভিক্খু নাধিৰাসেতি পজহতি ৰিনোদেতি ব্যন্তীকরোতি অনভাৰং গমেতি. নিসিন্নোপি, ভিক্খৰে, ভিক্খু এৰংভূতো আতাপী ওত্তাপী সততং সমিতং আরদ্ধৰীরিযো পহিতত্তোতি ৰুচ্চতি.

‘‘সযানস্স চেপি, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো জাগরস্স উপ্পজ্জতি কামৰিতক্কো ৰা ব্যাপাদৰিতক্কো ৰা ৰিহিংসাৰিতক্কো ৰা. তঞ্চে, ভিক্খৰে, ভিক্খু নাধিৰাসেতি পজহতি ৰিনোদেতি ব্যন্তীকরোতি অনভাৰং গমেতি. সযানোপি, ভিক্খৰে, ভিক্খু জাগরো এৰংভূতো আতাপী ওত্তাপী সততং সমিতং আরদ্ধৰীরিযো পহিতত্তোতি ৰুচ্চতী’’তি. এতমত্থং ভগৰা অৰোচ. তত্থেতং ইতি ৰুচ্চতি –

‘‘চরং ৰা যদি ৰা তিট্ঠং, নিসিন্নো উদ ৰা সযং;

যো ৰিতক্কং ৰিতক্কেতি, পাপকং গেহনিস্সিতং.

‘‘কুম্মগ্গং পটিপন্নো [কুম্মগ্গপ্পটিপন্নো (অ. নি. ৪.১১)] সো, মোহনেয্যেসু মুচ্ছিতো;

অভব্বো তাদিসো ভিক্খু, ফুট্ঠুং সম্বোধিমুত্তমং.

‘‘যো চ চরং ৰা তিট্ঠং ৰা [যো চরং ৰা যদি ৰা তিট্ঠং (স্যা.), যো চরং ৰাথ তিট্ঠং ৰা (সী. ক.)], নিসিন্নো উদ ৰা সযং;

ৰিতক্কং সমযিত্ৰান, ৰিতক্কূপসমে রতো;

ভব্বো সো তাদিসো ভিক্খু, ফুট্ঠুং সম্বোধিমুত্তম’’ন্তি.

অযম্পি অত্থো ৰুত্তো ভগৰতা, ইতি মে সুতন্তি. একাদসমং.

১২. সম্পন্নসীলসুত্তং

১১১. ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা, ৰুত্তমরহতাতি মে সুতং –

‘‘সম্পন্নসীলা, ভিক্খৰে, ৰিহরথ [হোথ (স্যা.)] সম্পন্নপাতিমোক্খা; পাতিমোক্খসংৰরসংৰুতা ৰিহরথ আচারগোচরসম্পন্না অণুমত্তেসু ৰজ্জেসু ভযদস্সাৰিনো; সমাদায সিক্খথ সিক্খাপদেসু.

‘‘সম্পন্নসীলানং ৰো, ভিক্খৰে, ৰিহরতং [ভৰতং (স্যা.)] সম্পন্নপাতিমোক্খানং পাতিমোক্খসংৰরসংৰুতানং ৰিহরতং আচারগোচরসম্পন্নানং অণুমত্তেসু ৰজ্জেসু ভযদস্সাৰীনং সমাদায সিক্খতং সিক্খাপদেসু কিমস্স উত্তরি করণীযং [কিমস্স ভিক্খৰে উত্তরি করণীযং (সব্বত্থ)]?

‘‘চরতো চেপি, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো [অভিজ্ঝা ব্যাপাদো ৰিগতো (অ. নি. ৪.১২) অট্ঠকথায সমেতি] ভিজ্ঝা ৰিগতা [অভিজ্ঝা ব্যাপাদো ৰিগতো (অ. নি. ৪.১২) অটকথায সমেতি] হোতি, ব্যাপাদো ৰিগতো হোতি [থিনমিদ্ধং উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং ৰিচিকিচ্ছা (অ. নি. ৪.১২)], থিনমিদ্ধং ৰিগতং হোতি, উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং ৰিগতং হোতি, ৰিচিকিচ্ছা [থিনমিদ্ধং উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং ৰিচিকিচ্চা (অ. নি. ৪.১২)] পহীনা হোতি, আরদ্ধং হোতি ৰীরিযং অসল্লীনং, উপট্ঠিতা সতি অসম্মুট্ঠা [অপ্পমুট্ঠা (স্যা.)], পস্সদ্ধো কাযো অসারদ্ধো, সমাহিতং চিত্তং একগ্গং. চরম্পি, ভিক্খৰে, ভিক্খু এৰংভূতো আতাপী ওত্তাপী সততং সমিতং আরদ্ধৰীরিযো পহিতত্তোতি ৰুচ্চতি.

‘‘ঠিতস্স চেপি, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো অভিজ্ঝা ৰিগতা হোতি ব্যাপাদো…পে… থিনমিদ্ধং… উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং… ৰিচিকিচ্ছা পহীনা হোতি, আরদ্ধং হোতি ৰীরিযং অসল্লীনং, উপট্ঠিতা সতি অসম্মুট্ঠা, পস্সদ্ধো কাযো অসারদ্ধো, সমাহিতং চিত্তং একগ্গং. ঠিতোপি, ভিক্খৰে, ভিক্খু এৰংভূতো আতাপী ওত্তাপী সততং সমিতং আরদ্ধৰীরিযো পহিতত্তোতি ৰুচ্চতি.

‘‘নিসিন্নস্স চেপি, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো অভিজ্ঝা ৰিগতা হোতি, ব্যাপাদো…পে… থিনমিদ্ধং… উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং… ৰিচিকিচ্ছা পহীনা হোতি, আরদ্ধং হোতি ৰীরিযং অসল্লীনং, উপট্ঠিতা সতি অসম্মুট্ঠা, পস্সদ্ধো কাযো অসারদ্ধো, সমাহিতং চিত্তং একগ্গং. নিসিন্নোপি, ভিক্খৰে, ভিক্খু এৰংভূতো আতাপী ওত্তাপী সততং সমিতং আরদ্ধৰীরিযো পহিতত্তোতি ৰুচ্চতি.

‘‘সযানস্স চেপি, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো জাগরস্স অভিজ্ঝা ৰিগতা হোতি ব্যাপাদো…পে… থিনমিদ্ধং… উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং… ৰিচিকিচ্ছা পহীনা হোতি, আরদ্ধং হোতি ৰীরিযং অসল্লীনং, উপট্ঠিতা সতি অসম্মুট্ঠা, পস্সদ্ধো কাযো অসারদ্ধো, সমাহিতং চিত্তং একগ্গং. সযানোপি, ভিক্খৰে, ভিক্খু জাগরো এৰংভূতো আতাপী ওত্তাপী সততং সমিতং আরদ্ধৰীরিযো পহিতত্তোতি ৰুচ্চতী’’তি. এতমত্থং ভগৰা অৰোচ. তত্থেতং ইতি ৰুচ্চতি –

‘‘যতং চরে যতং তিট্ঠে, যতং অচ্ছে যতং সযে;

যতং সমিঞ্জযে [সম্মিঞ্জযে (সী. স্যা.)] ভিক্খু, যতমেনং পসারযে.

‘‘উদ্ধং তিরিযং অপাচীনং, যাৰতা জগতো গতি;

সমৰেক্খিতা চ ধম্মানং, খন্ধানং উদযব্বযং.

‘‘এৰং ৰিহারিমাতাপিং, সন্তৰুত্তিমনুদ্ধতং;

চেতোসমথসামীচিং, সিক্খমানং সদা সতং;

সততং পহিতত্তোতি, আহু ভিক্খুং তথাৰিধ’’ন্তি.

অযম্পি অত্থো ৰুত্তো ভগৰতা, ইতি মে সুতন্তি. দ্ৰাদসমং.

১৩. লোকসুত্তং

১১২. ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা, ৰুত্তমরহতাতি মে সুতং –

‘‘লোকো, ভিক্খৰে, তথাগতেন অভিসম্বুদ্ধোः লোকস্মা তথাগতো ৰিসংযুত্তো. লোকসমুদযো, ভিক্খৰে, তথাগতেন অভিসম্বুদ্ধো ः লোকসমুদযো তথাগতস্স পহীনো. লোকনিরোধো, ভিক্খৰে, তথাগতেন অভিসম্বুদ্ধোः লোকনিরোধো তথাগতস্স সচ্ছিকতো. লোকনিরোধগামিনী পটিপদা, ভিক্খৰে, তথাগতেন অভিসম্বুদ্ধাः লোকনিরোধগামিনী পটিপদা তথাগতস্স ভাৰিতা.

‘‘যং, ভিক্খৰে, সদেৰকস্স লোকস্স সমারকস্স সব্রহ্মকস্স সস্সমণব্রাহ্মণিযা পজায সদেৰমনুস্সায দিট্ঠং সুতং মুতং ৰিঞ্ঞাতং পত্তং পরিযেসিতং অনুৰিচরিতং মনসা যস্মা তং তথাগতেন অভিসম্বুদ্ধং, তস্মা তথাগতোতি ৰুচ্চতি.

‘‘যঞ্চ, ভিক্খৰে, রত্তিং তথাগতো অনুত্তরং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুজ্ঝতি, যঞ্চ রত্তিং অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পরিনিব্বাযতি, যং এতস্মিং অন্তরে ভাসতি লপতি নিদ্দিসতি, সব্বং তং তথেৰ হোতি নো অঞ্ঞথা, তস্মা তথাগতোতি ৰুচ্চতি.