৩. যুধঞ্জযৰগ্গো
১. যুধঞ্জযচরিযা
১. ‘‘যদাহং অমিতযসো, রাজপুত্তো যুধঞ্জযো;
উস্সাৰবিন্দুং সূরিযাতপে, পতিতং দিস্ৰান সংৰিজিং.
২. ‘‘তঞ্ঞেৰাধিপতিং কত্ৰা, সংৰেগমনুব্রূহযিং;
মাতাপিতূ চ ৰন্দিত্ৰা, পব্বজ্জমনুযাচহং.
৩. ‘‘যাচন্তি মং পঞ্জলিকা, সনেগমা সরট্ঠকা;
‘অজ্জেৰ পুত্ত পটিপজ্জ, ইদ্ধং ফীতং মহামহিং’.
৪. ‘‘সরাজকে সহোরোধে, সনেগমে সরট্ঠকে;
করুণং পরিদেৰন্তে, অনপেক্খোৰ পরিচ্চজিং.
৫. ‘‘কেৰলং পথৰিং রজ্জং, ঞাতিপরিজনং যসং;
চজমানো ন চিন্তেসিং, বোধিযাযেৰ কারণা.
৬. ‘‘মাতাপিতা ন মে দেস্সা, নপি মে দেস্সং মহাযসং;
সব্বঞ্ঞুতং পিযং ময্হং, তস্মা রজ্জং পরিচ্চজি’’ন্তি.
যুধঞ্জযচরিযং পঠমং.
২. সোমনস্সচরিযা
৭. ‘‘পুনাপরং যদা হোমি, ইন্দপত্থে পুরুত্তমে;
কামিতো দযিতো পুত্তো, সোমনস্সোতি ৰিস্সুতো.
৮. ‘‘সীলৰা গুণসম্পন্নো, কল্যাণপটিভানৰা;
ৰুড্ঢাপচাযী হিরীমা, সঙ্গহেসু চ কোৰিদো.
৯. ‘‘তস্স রঞ্ঞো পতিকরো, অহোসি কুহকতাপসো;
আরামং মালাৰচ্ছঞ্চ, রোপযিত্ৰান জীৰতি.
১০. ‘‘তমহং দিস্ৰান কুহকং, থুসরাসিংৰ অতণ্ডুলং;
দুমংৰ অন্তো সুসিরং, কদলিংৰ অসারকং.
১১. ‘‘নত্থিমস্স সতং ধম্মো, সামঞ্ঞাপগতো অযং;
হিরীসুক্কধম্মজহিতো, জীৰিতৰুত্তিকারণা.
১২. ‘‘কুপিতো অহু [অহোসি (সী.), আসি (স্যা.)] পচ্চন্তো, অটৰীহি পরন্তিহি;
তং নিসেধেতুং গচ্ছন্তো, অনুসাসি পিতা মমং.
১৩. ‘‘‘মা পমজ্জি তুৰং তাত, জটিলং উগ্গতাপনং;
যদিচ্ছকং পৰত্তেহি, সব্বকামদদো হি সো’.
১৪. ‘‘তমহং গন্ত্ৰানুপট্ঠানং, ইদং ৰচনমব্রৰিং;
‘কচ্চি তে গহপতি কুসলং, কিং ৰা তে আহরীযতু’.
১৫. ‘‘তেন সো কুপিতো আসি, কুহকো মাননিস্সিতো;
‘ঘাতাপেমি তুৰং অজ্জ, রট্ঠা পব্বাজযামি ৰা’.
১৬. ‘‘নিসেধযিত্ৰা পচ্চন্তং, রাজা কুহকমব্রৰি;
‘কচ্চি তে ভন্তে খমনীযং, সম্মানো তে পৰত্তিতো’.
১৭. ‘‘তস্স আচিক্খতী পাপো, কুমারো যথা নাসিযো;
তস্স তং ৰচনং সুত্ৰা, আণাপেসি মহীপতি.
১৮. ‘‘‘সীসং তত্থেৰ ছিন্দিত্ৰা, কত্ৰান চতুখণ্ডিকং;
রথিযা রথিযং দস্সেথ, সা গতি জটিলহীল়িতা’.
১৯. ‘‘তত্থ কারণিকা গন্ত্ৰা, চণ্ডা লুদ্দা অকারুণা;
মাতুঅঙ্কে নিসিন্নস্স, আকড্ঢিত্ৰা নযন্তি মং.
২০. ‘‘তেসাহং এৰমৰচং, বন্ধতং গাল়্হবন্ধনং;
‘রঞ্ঞো দস্সেথ মং খিপ্পং, রাজকিরিযানি অত্থি মে’.
২১. ‘‘তে মং রঞ্ঞো দস্সযিংসু, পাপস্স পাপসেৰিনো;
দিস্ৰান তং সঞ্ঞাপেসিং, মমঞ্চ ৰসমানযিং.
২২. ‘‘সো মং তত্থ খমাপেসি, মহারজ্জমদাসি মে;
সোহং তমং দালযিত্ৰা, পব্বজিং অনগারিযং.
২৩. ‘‘ন মে দেস্সং মহারজ্জং, কামভোগো ন দেস্সিযো;
সব্বঞ্ঞুতং পিযং ময্হং, তস্মা রজ্জং পরিচ্চজি’’ন্তি.
সোমনস্সচরিযং দুতিযং.
৩. অযোঘরচরিযা
২৪. ‘‘পুনাপরং যদা হোমি, কাসিরাজস্স অত্রজো;
অযোঘরম্হি সংৰড্ঢো, নামেনাসি অযোঘরো.
২৫. ‘‘দুক্খেন জীৰিতো লদ্ধো, সংপীল়ে পতিপোসিতো;
অজ্জেৰ পুত্ত পটিপজ্জ, কেৰলং ৰসুধং ইমং.
২৬. ‘‘সরট্ঠকং সনিগমং, সজনং ৰন্দিত্ৰ খত্তিযং;
অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৰান, ইদং ৰচনমব্রৰিং.
২৭. ‘‘‘যে কেচি মহিযা সত্তা, হীনমুক্কট্ঠমজ্ঝিমা;
নিরারক্খা সকে গেহে, ৰড্ঢন্তি সকঞাতিভি.
২৮. ‘‘‘ইদং লোকে উত্তরিযং, সংপীল়ে মম পোসনং;
অযোঘরম্হি সংৰড্ঢো, অপ্পভে চন্দসূরিযে.
২৯. ‘‘‘পূতিকুণপসম্পুণ্ণা, মুচ্চিত্ৰা মাতু কুচ্ছিতো;
ততো ঘোরতরে দুক্খে, পুন পক্খিত্তযোঘরে.
৩০. ‘‘‘যদিহং তাদিসং পত্ৰা, দুক্খং পরমদারুণং;
রজ্জেসু যদি রজ্জামি [রঞ্জামি (সী.)], পাপানং উত্তমো সিযং.
৩১. ‘‘‘উক্কণ্ঠিতোম্হি কাযেন, রজ্জেনম্হি অনত্থিকো;
নিব্বুতিং পরিযেসিস্সং, যত্থ মং মচ্চু ন মদ্দিযে’.
৩২. ‘‘এৰাহং চিন্তযিত্ৰান, ৰিরৰন্তে মহাজনে;
নাগোৰ বন্ধনং ছেত্ৰা, পাৰিসিং কাননং ৰনং.
৩৩. ‘‘মাতাপিতা ন মে দেস্সা, নপি মে দেস্সং মহাযসং;
সব্বঞ্ঞুতং পিযং ময্হং, তস্মা রজ্জং পরিচ্চজি’’ন্তি.
অযোঘরচরিযং ততিযং.
৪. ভিসচরিযা
৩৪. ‘‘পুনাপরং যদা হোমি, কাসীনং পুরৰরুত্তমে;
ভগিনী চ ভাতরো সত্ত, নিব্বত্তা সোত্থিযে কুলে.
৩৫. ‘‘এতেসং পুব্বজো আসিং, হিরীসুক্কমুপাগতো;
ভৰং দিস্ৰান ভযতো, নেক্খম্মাভিরতো অহং.
৩৬. ‘‘মাতাপিতূহি পহিতা, সহাযা একমানসা;
কামেহি মং নিমন্তেন্তি, ‘কুলৰংসং ধরেহি’তি.
৩৭. ‘‘যং তেসং ৰচনং ৰুত্তং, গিহীধম্মে সুখাৰহং;
তং মে অহোসি কঠিনং, তত্ত [সন্তত্ত (ক.)] ফালসমং ৰিয.
৩৮. ‘‘তে মং তদা উক্খিপন্তং, পুচ্ছিংসু পত্থিতং মম;
‘কিং ত্ৰং পত্থযসে সম্ম, যদি কামে ন ভুঞ্জসি’.
৩৯. ‘‘তেসাহং এৰমৰচং, অত্থকামো হিতেসিনং;
‘নাহং পত্থেমি গিহীভাৰং, নেক্খম্মাভিরতো অহং’.
৪০. ‘‘তে ময্হং ৰচনং সুত্ৰা, পিতুমাতু চ সাৰযুং;
মাতাপিতা এৰমাহু, ‘সব্বেৰ পব্বজাম ভো’.
৪১. ‘‘উভো মাতাপিতা ময্হং, ভগিনী চ সত্ত ভাতরো;
অমিতধনং ছড্ডযিত্ৰা, পাৰিসিম্হা মহাৰন’’ন্তি.
ভিসচরিযং চতুত্থং.
৫. সোণপণ্ডিতচরিযা
৪২. ‘‘পুনাপরং যদা হোমি, নগরে ব্রহ্মৰড্ঢনে;
তত্থ কুলৰরে সেট্ঠে, মহাসালে অজাযহং.
৪৩. ‘‘তদাপি লোকং দিস্ৰান, অন্ধীভূতং তমোত্থটং;
চিত্তং ভৰতো পতিকুটতি, তুত্তৰেগহতং ৰিয.
৪৪. ‘‘দিস্ৰান ৰিৰিধং পাপং, এৰং চিন্তেসহং তদা;
‘কদাহং গেহা নিক্খম্ম, পৰিসিস্সামি কাননং’.
৪৫. ‘‘তদাপি মং নিমন্তেসুং, কামভোগেহি ঞাতযো;
তেসম্পি ছন্দমাচিক্খিং, ‘মা নিমন্তেথ তেহি মং’.
৪৬. ‘‘যো মে কনিট্ঠকো ভাতা, নন্দো নামাসি পণ্ডিতো;
সোপি মং অনুসিক্খন্তো, পব্বজ্জং সমরোচযি.
৪৭. ‘‘অহং সোণো চ নন্দো চ, উভো মাতাপিতা মম;
তদাপি ভোগে ছড্ডেত্ৰা, পাৰিসিম্হা মহাৰন’’ন্তি.
সোণপণ্ডিতচরিযং পঞ্চমং.
৬. তেমিযচরিযা
৪৮. ‘‘পুনাপরং যদা হোমি, কাসিরাজস্স অত্রজো;
মূগপক্খোতি নামেন, তেমিযোতি ৰদন্তি মং.
৪৯. ‘‘সোল়সিত্থিসহস্সানং, ন ৰিজ্জতি পুমো তদা [সদা (সী.)];
অহোরত্তানং অচ্চযেন, নিব্বত্তো অহমেককো.
৫০. ‘‘কিচ্ছা লদ্ধং পিযং পুত্তং, অভিজাতং জুতিন্ধরং;
সেতচ্ছত্তং ধারযিত্ৰান, সযনে পোসেতি মং পিতা.
৫১. ‘‘নিদ্দাযমানো সযনৰরে, পবুজ্ঝিত্ৰানহং তদা;
অদ্দসং পণ্ডরং ছত্তং, যেনাহং নিরযং গতো.
৫২. ‘‘সহ দিট্ঠস্স মে ছত্তং, তাসো উপ্পজ্জি ভেরৰো;
ৰিনিচ্ছযং সমাপন্নো, ‘কথাহং ইমং মুঞ্চিস্সং’.
৫৩. ‘‘পুব্বসালোহিতা ময্হং, দেৰতা অত্থকামিনী;
সা মং দিস্ৰান দুক্খিতং, তীসু ঠানেসু যোজযি.
৫৪. ‘‘‘মা পণ্ডিচ্চযং ৰিভাৰয, বালমতো ভৰ সব্বপাণিনং;
সব্বো তং জনো ওচিনাযতু, এৰং তৰ অত্থো ভৰিস্সতি’.
৫৫. ‘‘এৰং ৰুত্তাযহং তস্সা, ইদং ৰচনমব্রৰিং;
‘করোমি তে তং ৰচনং, যং ত্ৰং ভণসি দেৰতে;
অত্থকামাসি মে অম্ম, হিতকামাসি দেৰতে’.
৫৬. ‘‘তস্সাহং ৰচনং সুত্ৰা, সাগরেৰ থলং লভিং;
হট্ঠো সংৰিগ্গমানসো, তযো অঙ্গে অধিট্ঠহিং.
৫৭. ‘‘মূগো অহোসিং বধিরো, পক্খো গতিৰিৰজ্জিতো;
এতে অঙ্গে অধিট্ঠায, ৰস্সানি সোল়সং ৰসিং.
৫৮. ‘‘ততো মে হত্থপাদে চ, জিৰ্হং সোতঞ্চ মদ্দিয;
অনূনতং মে পস্সিত্ৰা, ‘কাল়কণ্ণী’তি নিন্দিসুং.
৫৯. ‘‘ততো জানপদা সব্বে, সেনাপতিপুরোহিতা;
সব্বে একমনা হুত্ৰা, ছড্ডনং অনুমোদিসুং.
৬০. ‘‘সোহং তেসং মতিং সুত্ৰা, হট্ঠো সংৰিগ্গমানসো;
যস্সত্থায তপোচিণ্ণো, সো মে অত্থো সমিজ্ঝথ.
৬১. ‘‘ন্হাপেত্ৰা অনুলিম্পিত্ৰা, ৰেঠেত্ৰা রাজৰেঠনং;
ছত্তেন অভিসিঞ্চিত্ৰা, কারেসুং পুরং পদক্খিণং.
৬২. ‘‘সত্তাহং ধারযিত্ৰান, উগ্গতে রৰিমণ্ডলে;
রথেন মং নীহরিত্ৰা, সারথী ৰনমুপাগমি.
৬৩. ‘‘একোকাসে রথং কত্ৰা, সজ্জস্সং হত্থমুচ্চিতো [হত্থমুঞ্চিতো (সী. স্যা.)];
সারথী খণতী কাসুং, নিখাতুং পথৰিযা মমং.
৬৪. ‘‘অধিট্ঠিতমধিট্ঠানং, তজ্জেন্তো ৰিৰিধকারণা;
ন ভিন্দিং তমধিট্ঠানং, বোধিযাযেৰ কারণা.
৬৫. ‘‘মাতাপিতা ন মে দেস্সা, অত্তা মে ন চ দেস্সিযো;
সব্বঞ্ঞুতং পিযং ময্হং, তস্মা ৰতমধিট্ঠহিং.
৬৬. ‘‘এতে অঙ্গে অধিট্ঠায, ৰস্সানি সোল়সং ৰসিং;
অধিট্ঠানেন মে সমো নত্থি, এসা মে অধিট্ঠানপারমী’’তি.
তেমিযচরিযং ছট্ঠং.
৭. কপিরাজচরিযা
৬৭. ‘‘যদা অহং কপি আসিং, নদীকূলে দরীসযে;
পীল়িতো সুসুমারেন, গমনং ন লভামহং.
৬৮. ‘‘যম্হোকাসে অহং ঠত্ৰা, ওরা পারং পতামহং;