৩. যুধঞ্জযৰগ্গো

১. যুধঞ্জযচরিযা

১. ‘‘যদাহং অমিতযসো, রাজপুত্তো যুধঞ্জযো;

উস্সাৰবিন্দুং সূরিযাতপে, পতিতং দিস্ৰান সংৰিজিং.

২. ‘‘তঞ্ঞেৰাধিপতিং কত্ৰা, সংৰেগমনুব্রূহযিং;

মাতাপিতূ চ ৰন্দিত্ৰা, পব্বজ্জমনুযাচহং.

৩. ‘‘যাচন্তি মং পঞ্জলিকা, সনেগমা সরট্ঠকা;

‘অজ্জেৰ পুত্ত পটিপজ্জ, ইদ্ধং ফীতং মহামহিং’.

৪. ‘‘সরাজকে সহোরোধে, সনেগমে সরট্ঠকে;

করুণং পরিদেৰন্তে, অনপেক্খোৰ পরিচ্চজিং.

৫. ‘‘কেৰলং পথৰিং রজ্জং, ঞাতিপরিজনং যসং;

চজমানো ন চিন্তেসিং, বোধিযাযেৰ কারণা.

৬. ‘‘মাতাপিতা ন মে দেস্সা, নপি মে দেস্সং মহাযসং;

সব্বঞ্ঞুতং পিযং ময্হং, তস্মা রজ্জং পরিচ্চজি’’ন্তি.

যুধঞ্জযচরিযং পঠমং.

২. সোমনস্সচরিযা

৭. ‘‘পুনাপরং যদা হোমি, ইন্দপত্থে পুরুত্তমে;

কামিতো দযিতো পুত্তো, সোমনস্সোতি ৰিস্সুতো.

৮. ‘‘সীলৰা গুণসম্পন্নো, কল্যাণপটিভানৰা;

ৰুড্ঢাপচাযী হিরীমা, সঙ্গহেসু চ কোৰিদো.

৯. ‘‘তস্স রঞ্ঞো পতিকরো, অহোসি কুহকতাপসো;

আরামং মালাৰচ্ছঞ্চ, রোপযিত্ৰান জীৰতি.

১০. ‘‘তমহং দিস্ৰান কুহকং, থুসরাসিংৰ অতণ্ডুলং;

দুমংৰ অন্তো সুসিরং, কদলিংৰ অসারকং.

১১. ‘‘নত্থিমস্স সতং ধম্মো, সামঞ্ঞাপগতো অযং;

হিরীসুক্কধম্মজহিতো, জীৰিতৰুত্তিকারণা.

১২. ‘‘কুপিতো অহু [অহোসি (সী.), আসি (স্যা.)] পচ্চন্তো, অটৰীহি পরন্তিহি;

তং নিসেধেতুং গচ্ছন্তো, অনুসাসি পিতা মমং.

১৩. ‘‘‘মা পমজ্জি তুৰং তাত, জটিলং উগ্গতাপনং;

যদিচ্ছকং পৰত্তেহি, সব্বকামদদো হি সো’.

১৪. ‘‘তমহং গন্ত্ৰানুপট্ঠানং, ইদং ৰচনমব্রৰিং;

‘কচ্চি তে গহপতি কুসলং, কিং ৰা তে আহরীযতু’.

১৫. ‘‘তেন সো কুপিতো আসি, কুহকো মাননিস্সিতো;

‘ঘাতাপেমি তুৰং অজ্জ, রট্ঠা পব্বাজযামি ৰা’.

১৬. ‘‘নিসেধযিত্ৰা পচ্চন্তং, রাজা কুহকমব্রৰি;

‘কচ্চি তে ভন্তে খমনীযং, সম্মানো তে পৰত্তিতো’.

১৭. ‘‘তস্স আচিক্খতী পাপো, কুমারো যথা নাসিযো;

তস্স তং ৰচনং সুত্ৰা, আণাপেসি মহীপতি.

১৮. ‘‘‘সীসং তত্থেৰ ছিন্দিত্ৰা, কত্ৰান চতুখণ্ডিকং;

রথিযা রথিযং দস্সেথ, সা গতি জটিলহীল়িতা’.

১৯. ‘‘তত্থ কারণিকা গন্ত্ৰা, চণ্ডা লুদ্দা অকারুণা;

মাতুঅঙ্কে নিসিন্নস্স, আকড্ঢিত্ৰা নযন্তি মং.

২০. ‘‘তেসাহং এৰমৰচং, বন্ধতং গাল়্হবন্ধনং;

‘রঞ্ঞো দস্সেথ মং খিপ্পং, রাজকিরিযানি অত্থি মে’.

২১. ‘‘তে মং রঞ্ঞো দস্সযিংসু, পাপস্স পাপসেৰিনো;

দিস্ৰান তং সঞ্ঞাপেসিং, মমঞ্চ ৰসমানযিং.

২২. ‘‘সো মং তত্থ খমাপেসি, মহারজ্জমদাসি মে;

সোহং তমং দালযিত্ৰা, পব্বজিং অনগারিযং.

২৩. ‘‘ন মে দেস্সং মহারজ্জং, কামভোগো ন দেস্সিযো;

সব্বঞ্ঞুতং পিযং ময্হং, তস্মা রজ্জং পরিচ্চজি’’ন্তি.

সোমনস্সচরিযং দুতিযং.

৩. অযোঘরচরিযা

২৪. ‘‘পুনাপরং যদা হোমি, কাসিরাজস্স অত্রজো;

অযোঘরম্হি সংৰড্ঢো, নামেনাসি অযোঘরো.

২৫. ‘‘দুক্খেন জীৰিতো লদ্ধো, সংপীল়ে পতিপোসিতো;

অজ্জেৰ পুত্ত পটিপজ্জ, কেৰলং ৰসুধং ইমং.

২৬. ‘‘সরট্ঠকং সনিগমং, সজনং ৰন্দিত্ৰ খত্তিযং;

অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৰান, ইদং ৰচনমব্রৰিং.

২৭. ‘‘‘যে কেচি মহিযা সত্তা, হীনমুক্কট্ঠমজ্ঝিমা;

নিরারক্খা সকে গেহে, ৰড্ঢন্তি সকঞাতিভি.

২৮. ‘‘‘ইদং লোকে উত্তরিযং, সংপীল়ে মম পোসনং;

অযোঘরম্হি সংৰড্ঢো, অপ্পভে চন্দসূরিযে.

২৯. ‘‘‘পূতিকুণপসম্পুণ্ণা, মুচ্চিত্ৰা মাতু কুচ্ছিতো;

ততো ঘোরতরে দুক্খে, পুন পক্খিত্তযোঘরে.

৩০. ‘‘‘যদিহং তাদিসং পত্ৰা, দুক্খং পরমদারুণং;

রজ্জেসু যদি রজ্জামি [রঞ্জামি (সী.)], পাপানং উত্তমো সিযং.

৩১. ‘‘‘উক্কণ্ঠিতোম্হি কাযেন, রজ্জেনম্হি অনত্থিকো;

নিব্বুতিং পরিযেসিস্সং, যত্থ মং মচ্চু ন মদ্দিযে’.

৩২. ‘‘এৰাহং চিন্তযিত্ৰান, ৰিরৰন্তে মহাজনে;

নাগোৰ বন্ধনং ছেত্ৰা, পাৰিসিং কাননং ৰনং.

৩৩. ‘‘মাতাপিতা ন মে দেস্সা, নপি মে দেস্সং মহাযসং;

সব্বঞ্ঞুতং পিযং ময্হং, তস্মা রজ্জং পরিচ্চজি’’ন্তি.

অযোঘরচরিযং ততিযং.

৪. ভিসচরিযা

৩৪. ‘‘পুনাপরং যদা হোমি, কাসীনং পুরৰরুত্তমে;

ভগিনী চ ভাতরো সত্ত, নিব্বত্তা সোত্থিযে কুলে.

৩৫. ‘‘এতেসং পুব্বজো আসিং, হিরীসুক্কমুপাগতো;

ভৰং দিস্ৰান ভযতো, নেক্খম্মাভিরতো অহং.

৩৬. ‘‘মাতাপিতূহি পহিতা, সহাযা একমানসা;

কামেহি মং নিমন্তেন্তি, ‘কুলৰংসং ধরেহি’তি.

৩৭. ‘‘যং তেসং ৰচনং ৰুত্তং, গিহীধম্মে সুখাৰহং;

তং মে অহোসি কঠিনং, তত্ত [সন্তত্ত (ক.)] ফালসমং ৰিয.

৩৮. ‘‘তে মং তদা উক্খিপন্তং, পুচ্ছিংসু পত্থিতং মম;

‘কিং ত্ৰং পত্থযসে সম্ম, যদি কামে ন ভুঞ্জসি’.

৩৯. ‘‘তেসাহং এৰমৰচং, অত্থকামো হিতেসিনং;

‘নাহং পত্থেমি গিহীভাৰং, নেক্খম্মাভিরতো অহং’.

৪০. ‘‘তে ময্হং ৰচনং সুত্ৰা, পিতুমাতু চ সাৰযুং;

মাতাপিতা এৰমাহু, ‘সব্বেৰ পব্বজাম ভো’.

৪১. ‘‘উভো মাতাপিতা ময্হং, ভগিনী চ সত্ত ভাতরো;

অমিতধনং ছড্ডযিত্ৰা, পাৰিসিম্হা মহাৰন’’ন্তি.

ভিসচরিযং চতুত্থং.

৫. সোণপণ্ডিতচরিযা

৪২. ‘‘পুনাপরং যদা হোমি, নগরে ব্রহ্মৰড্ঢনে;

তত্থ কুলৰরে সেট্ঠে, মহাসালে অজাযহং.

৪৩. ‘‘তদাপি লোকং দিস্ৰান, অন্ধীভূতং তমোত্থটং;

চিত্তং ভৰতো পতিকুটতি, তুত্তৰেগহতং ৰিয.

৪৪. ‘‘দিস্ৰান ৰিৰিধং পাপং, এৰং চিন্তেসহং তদা;

‘কদাহং গেহা নিক্খম্ম, পৰিসিস্সামি কাননং’.

৪৫. ‘‘তদাপি মং নিমন্তেসুং, কামভোগেহি ঞাতযো;

তেসম্পি ছন্দমাচিক্খিং, ‘মা নিমন্তেথ তেহি মং’.

৪৬. ‘‘যো মে কনিট্ঠকো ভাতা, নন্দো নামাসি পণ্ডিতো;

সোপি মং অনুসিক্খন্তো, পব্বজ্জং সমরোচযি.

৪৭. ‘‘অহং সোণো চ নন্দো চ, উভো মাতাপিতা মম;

তদাপি ভোগে ছড্ডেত্ৰা, পাৰিসিম্হা মহাৰন’’ন্তি.

সোণপণ্ডিতচরিযং পঞ্চমং.

৬. তেমিযচরিযা

৪৮. ‘‘পুনাপরং যদা হোমি, কাসিরাজস্স অত্রজো;

মূগপক্খোতি নামেন, তেমিযোতি ৰদন্তি মং.

৪৯. ‘‘সোল়সিত্থিসহস্সানং, ন ৰিজ্জতি পুমো তদা [সদা (সী.)];

অহোরত্তানং অচ্চযেন, নিব্বত্তো অহমেককো.

৫০. ‘‘কিচ্ছা লদ্ধং পিযং পুত্তং, অভিজাতং জুতিন্ধরং;

সেতচ্ছত্তং ধারযিত্ৰান, সযনে পোসেতি মং পিতা.

৫১. ‘‘নিদ্দাযমানো সযনৰরে, পবুজ্ঝিত্ৰানহং তদা;

অদ্দসং পণ্ডরং ছত্তং, যেনাহং নিরযং গতো.

৫২. ‘‘সহ দিট্ঠস্স মে ছত্তং, তাসো উপ্পজ্জি ভেরৰো;

ৰিনিচ্ছযং সমাপন্নো, ‘কথাহং ইমং মুঞ্চিস্সং’.

৫৩. ‘‘পুব্বসালোহিতা ময্হং, দেৰতা অত্থকামিনী;

সা মং দিস্ৰান দুক্খিতং, তীসু ঠানেসু যোজযি.

৫৪. ‘‘‘মা পণ্ডিচ্চযং ৰিভাৰয, বালমতো ভৰ সব্বপাণিনং;

সব্বো তং জনো ওচিনাযতু, এৰং তৰ অত্থো ভৰিস্সতি’.

৫৫. ‘‘এৰং ৰুত্তাযহং তস্সা, ইদং ৰচনমব্রৰিং;

‘করোমি তে তং ৰচনং, যং ত্ৰং ভণসি দেৰতে;

অত্থকামাসি মে অম্ম, হিতকামাসি দেৰতে’.

৫৬. ‘‘তস্সাহং ৰচনং সুত্ৰা, সাগরেৰ থলং লভিং;

হট্ঠো সংৰিগ্গমানসো, তযো অঙ্গে অধিট্ঠহিং.

৫৭. ‘‘মূগো অহোসিং বধিরো, পক্খো গতিৰিৰজ্জিতো;

এতে অঙ্গে অধিট্ঠায, ৰস্সানি সোল়সং ৰসিং.

৫৮. ‘‘ততো মে হত্থপাদে চ, জিৰ্হং সোতঞ্চ মদ্দিয;

অনূনতং মে পস্সিত্ৰা, ‘কাল়কণ্ণী’তি নিন্দিসুং.

৫৯. ‘‘ততো জানপদা সব্বে, সেনাপতিপুরোহিতা;

সব্বে একমনা হুত্ৰা, ছড্ডনং অনুমোদিসুং.

৬০. ‘‘সোহং তেসং মতিং সুত্ৰা, হট্ঠো সংৰিগ্গমানসো;

যস্সত্থায তপোচিণ্ণো, সো মে অত্থো সমিজ্ঝথ.

৬১. ‘‘ন্হাপেত্ৰা অনুলিম্পিত্ৰা, ৰেঠেত্ৰা রাজৰেঠনং;

ছত্তেন অভিসিঞ্চিত্ৰা, কারেসুং পুরং পদক্খিণং.

৬২. ‘‘সত্তাহং ধারযিত্ৰান, উগ্গতে রৰিমণ্ডলে;

রথেন মং নীহরিত্ৰা, সারথী ৰনমুপাগমি.

৬৩. ‘‘একোকাসে রথং কত্ৰা, সজ্জস্সং হত্থমুচ্চিতো [হত্থমুঞ্চিতো (সী. স্যা.)];

সারথী খণতী কাসুং, নিখাতুং পথৰিযা মমং.

৬৪. ‘‘অধিট্ঠিতমধিট্ঠানং, তজ্জেন্তো ৰিৰিধকারণা;

ন ভিন্দিং তমধিট্ঠানং, বোধিযাযেৰ কারণা.

৬৫. ‘‘মাতাপিতা ন মে দেস্সা, অত্তা মে ন চ দেস্সিযো;

সব্বঞ্ঞুতং পিযং ময্হং, তস্মা ৰতমধিট্ঠহিং.

৬৬. ‘‘এতে অঙ্গে অধিট্ঠায, ৰস্সানি সোল়সং ৰসিং;

অধিট্ঠানেন মে সমো নত্থি, এসা মে অধিট্ঠানপারমী’’তি.

তেমিযচরিযং ছট্ঠং.

৭. কপিরাজচরিযা

৬৭. ‘‘যদা অহং কপি আসিং, নদীকূলে দরীসযে;

পীল়িতো সুসুমারেন, গমনং ন লভামহং.

৬৮. ‘‘যম্হোকাসে অহং ঠত্ৰা, ওরা পারং পতামহং;