১. চীৰরৰগ্গো

১. পঠমকথিনসিক্খাপদৰণ্ণনা

তিংস নিস্সগ্গিযা ধম্মা, যে ৰুত্তা সমিতাৰিনা;

তেসং দানি করিস্সামি, অপুব্বপদৰণ্ণনং.

৪৫৯. তেন সমযেন বুদ্ধো ভগৰা ৰেসালিযং ৰিহরতি গোতমকে চেতিযে. তেন খো পন সমযেন ভগৰতা ভিক্খূনং তিচীৰরং অনুঞ্ঞাতং হোতীতি এত্থ তিচীৰরন্তি অন্তরৰাসকো উত্তরাসঙ্গো সঙ্ঘাটীতি ইদং চীৰরত্তযং পরিভুঞ্জিতুং অনুঞ্ঞাতং হোতি. যত্থ পনেতং অনুঞ্ঞাতং, যদা চ অনুঞ্ঞাতং, যেন চ কারণেন অনুঞ্ঞাতং, তং সব্বং চীৰরক্খন্ধকে জীৰকৰত্থুস্মিং (মহাৰ. ৩২৬ আদযো) আগতমেৰ. অঞ্ঞেনেৰ তিচীৰরেন গামং পৰিসন্তীতি যেন ৰিহারে অচ্ছন্তি ন্হানঞ্চ ওতরন্তি, ততো অঞ্ঞেন, এৰং দিৰসে দিৰসে নৰ চীৰরানি ধারেন্তি.

৪৬০. উপ্পন্নং হোতীতি অনুপঞ্ঞত্তিযা দ্ৰারং দদমানং পটিলাভৰসেন উপ্পন্নং হোতি, নো নিপ্ফত্তিৰসেন.

আযস্মতো সারিপুত্তস্স দাতুকামো হোতীতি আযস্মা কির আনন্দো ভগৰন্তং ঠপেত্ৰা অঞ্ঞো এৰরূপো গুণৰিসিট্ঠো পুগ্গলো নত্থীতি গুণবহুমানেন আযস্মন্তং সারিপুত্তং অতিমমাযতি. সো সদাপি মনাপং চীৰরং লভিত্ৰা রজিত্ৰা কপ্পবিন্দুং দত্ৰা থেরস্সেৰ দেতি, পুরেভত্তে পণীতং যাগুখজ্জকং ৰা পিণ্ডপাতং ৰা লভিত্ৰাপি থেরস্সেৰ দেতি, পচ্ছাভত্তে মধুফাণিতাদীনি লভিত্ৰাপি থেরস্সেৰ দেতি, উপট্ঠাককুলেহি দারকে নিক্খামেত্ৰা পব্বাজেত্ৰাপি থেরস্স সন্তিকে উপজ্ঝং গাহাপেত্ৰা সযং অনুসাৰনকম্মং করোতি. আযস্মাপি সারিপুত্তো ‘‘পিতু কত্তব্বকিচ্চং নাম জেট্ঠপুত্তস্স ভারো, তং মযা ভগৰতো কত্তব্বং কিচ্চং আনন্দো করোতি, অহং আনন্দং নিস্সায অপ্পোস্সুক্কো ৰিহরিতুং লভামী’’তি আযস্মন্তং আনন্দং অতিৰিয মমাযতি, সোপি মনাপং চীৰরং লভিত্ৰা আনন্দত্থেরস্সেৰ দেতীতি সব্বং পুরিমসদিসমেৰ. এৰং গুণবহুমানেন মমাযন্তো তদা উপ্পন্নম্পি তং চীৰরং আযস্মতো সারিপুত্তস্স দাতুকামো হোতীতি ৰেদিতব্বো.

নৰমং ৰা ভগৰা দিৰসং দসমং ৰাতি এত্থ পন সচে ভৰেয্য ‘‘কথং থেরো জানাতী’’তি? বহূহি কারণেহি জানাতি. সারিপুত্তত্থেরো কির জনপদচারিকং পক্কমন্তো আনন্দত্থেরং আপুচ্ছিত্ৰাৰ পক্কমতি ‘‘অহং এত্তকেন নাম কালেন আগচ্ছিস্সামি, এত্থন্তরে ভগৰন্তং মা পমজ্জী’’তি. সচে সম্মুখা ন আপুচ্ছতি, ভিক্খূ পেসেত্ৰাপি আপুচ্ছিত্ৰাৰ গচ্ছতি. সচে অঞ্ঞত্থ ৰস্সং ৰসতি, যে পঠমতরং ভিক্খূ আগচ্ছন্তি, তে এৰং পহিণতি ‘‘মম ৰচনেন ভগৰতো চ পাদে সিরসা ৰন্দথ, আনন্দস্স চ আরোগ্যং ৰত্ৰা মং ‘অসুকদিৰসে নাম আগমিস্সতী’তি ৰদথা’’তি সদা চ যথাপরিচ্ছিন্নদিৰসেযেৰ এতি. অপিচাযস্মা আনন্দো অনুমানেনপি জানাতি ‘‘এত্তকে দিৰসে ভগৰতা ৰিযোগং সহন্তো অধিৰাসেন্তো আযস্মা সারিপুত্তো ৰসি, ইতো দানি পট্ঠায অসুকং নাম দিৰসং ন অতিক্কমিস্সতি অদ্ধা আগমিস্সতী’’তি. যেসং যেসঞ্হি পঞ্ঞা মহতী তেসং তেসং ভগৰতি পেমঞ্চ গারৰো চ মহা হোতীতি ইমিনা নযেনাপি জানাতি. এৰং বহূহি কারণেহি জানাতি. তেনাহ – ‘‘নৰমং ৰা ভগৰা দিৰসং দসমং ৰা’’তি. এৰং ৰুত্তে যস্মা ইদং সিক্খাপদং পণ্ণত্তিৰজ্জং, ন লোকৰজ্জং; তস্মা আযস্মতা আনন্দেন ৰুত্তসদিসমেৰ পরিচ্ছেদং করোন্তো ‘‘অথ খো ভগৰা…পে… ধারেতু’’ন্তি. সচে পন থেরেন অদ্ধমাসো ৰা মাসো ৰা উদ্দিট্ঠো অভৰিস্স, সোপি ভগৰতা অনুঞ্ঞাতো অস্স.

৪৬২-৩. নিট্ঠিতচীৰরস্মিন্তি যেন কেনচি নিট্ঠানেন নিট্ঠিতে চীৰরস্মিং. যস্মা পন তং চীৰরং করণেনপি নিট্ঠিতং হোতি, নস্সনাদীহিপি তস্মাস্স পদভাজনে অত্থমত্তমেৰ দস্সেতুং ভিক্খুনো চীৰরং কতং ৰা হোতীতিআদি ৰুত্তং. তত্থ কতন্তি সূচিকম্মপরিযোসানেন কতং, সূচিকম্মপরিযোসানং নাম যংকিঞ্চি সূচিযা কত্তব্বং পাসপট্টগণ্ঠিকপট্টপরিযোসানং কত্ৰা সূচিযা পটিসামনং. নট্ঠন্তি চোরাদীহি হটং, এতম্পি হি করণপলিবোধস্স নিট্ঠিতত্তা নিট্ঠিতন্তি ৰুচ্চতি. ৰিনট্ঠন্তি উপচিকাদীহি খাযিতং. দড্ঢন্তি অগ্গিনা দড্ঢং. চীৰরাসা ৰা উপচ্ছিন্নাতি ‘‘অসুকস্মিং নাম কুলে চীৰরং লভিস্সামী’’তি যা চীৰরাসা উপ্পন্না হোতি, সা ৰা উপচ্ছিন্না, এতেসম্পি হি করণপলিবোধস্সেৰ নিট্ঠিতত্তা নিট্ঠিতভাৰো ৰেদিতব্বো.

উব্ভতস্মিং কথিনেতি কথিনে চ উব্ভতস্মিং. এতেন দুতিযস্স পলিবোধস্স অভাৰং দস্সেতি. তং পন কথিনং যস্মা অট্ঠসু ৰা মাতিকাসু একায অন্তরুব্ভারেন ৰা উদ্ধরীযতি, তেনস্স নিদ্দেসে ‘‘অট্ঠন্নং মাতিকান’’ন্তিআদি ৰুত্তং. তত্থ ‘‘অট্ঠিমা, ভিক্খৰে, মাতিকা কথিনস্স উব্ভারায – পক্কমনন্তিকা, নিট্ঠানন্তিকা, সন্নিট্ঠানন্তিকা, নাসনন্তিকা, সৰনন্তিকা, আসাৰচ্ছেদিকা, সীমাতিক্কন্তিকা, সহুব্ভারা’’তি এৰং অট্ঠ মাতিকাযো কথিনক্খন্ধকে আগতা. অন্তরুব্ভারোপি ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো; যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো কথিনং উদ্ধরেয্য, এসা ঞত্তি. সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো; সঙ্ঘো কথিনং উদ্ধরতি, যস্সাযস্মতো খমতি, কথিনস্স উব্ভারো, সো তুণ্হস্স; যস্স নক্খমতি, সো ভাসেয্য. উব্ভতং সঙ্ঘেন কথিনং, খমতি সঙ্ঘস্স, তস্মা তুণ্হী, এৰমেতং ধারযামী’’তি (পাচি. ৯২৬) এৰং ভিক্খুনীৰিভঙ্গে আগতো. তত্থ যং ৰত্তব্বং তং আগতট্ঠানেযেৰ ৰণ্ণযিস্সাম. ইধ পন ৰুচ্চমানে পাল়ি আহরিতব্বা হোতি, অত্থোপি ৰত্তব্বো. ৰুত্তোপি চ ন সুৰিঞ্ঞেয্যো হোতি, অট্ঠানে ৰুত্তত্তায.

দসাহপরমন্তি দস অহানি পরমো পরিচ্ছেদো অস্সাতি দসাহপরমো, তং দসাহপরমং কালং ধারেতব্বন্তি অত্থো. পদভাজনে পন অত্থমত্তমেৰ দস্সেতুং ‘‘দসাহপরমতা ধারেতব্ব’’ন্তি ৰুত্তং. ইদঞ্হি ৰুত্তং হোতি ‘‘দসাহপরম’’ন্তি এত্থ যা দসাহপরমতা দসাহপরমভাৰো, অযং এত্তকো কালো যাৰ নাতিক্কমতি তাৰ ধারেতব্বন্তি.

অধিট্ঠিতৰিকপ্পিতেসু অপরিযাপন্নত্তা অতিরেকং চীৰরন্তি অতিরেকচীৰরং. তেনেৰস্স পদভাজনে ৰুত্তং ‘‘অনধিট্ঠিতং অৰিকপ্পিত’’ন্তি.

ছন্নং চীৰরানং অঞ্ঞতরন্তি খোমং, কপ্পাসিকং, কোসেয্যং, কম্বলং, সাণং, ভঙ্গন্তি ইমেসং ছন্নং চীৰরানং অঞ্ঞতরং. এতেন চীৰরস্স জাতিং দস্সেত্ৰা ইদানি পমাণং দস্সেতুং ‘‘ৰিকপ্পনুপগং পচ্ছিম’’ন্তি আহ. তস্স পমাণং দীঘতো দ্ৰে ৰিদত্থিযো, তিরিযং ৰিদত্থি. তত্রাযং পাল়ি – ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, আযামেন অট্ঠঙ্গুলং সুগতঙ্গুলেন চতুরঙ্গুলৰিত্থতং পচ্ছিমং চীৰরং ৰিকপ্পেতু’’ন্তি (মহাৰ. ৩৫৮).

তং অতিক্কামযতো নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযন্তি তং যথাৰুত্তজাতিপ্পমাণং চীৰরং দসাহপরমং কালং অতিক্কামযতো, এত্থন্তরে যথা অতিরেকচীৰরং ন হোতি তথা অকুব্বতো নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং, তঞ্চ চীৰরং নিস্সগ্গিযং হোতি, পাচিত্তিযাপত্তি চস্স হোতীতি অত্থো. অথ ৰা নিস্সজ্জনং নিস্সগ্গিযং, পুব্বভাগে কত্তব্বস্স ৰিনযকম্মস্সেতং নামং. নিস্সগ্গিযমস্স অত্থীতি নিস্সগ্গিযমিচ্চেৰ. কিন্তং? পাচিত্তিযং. তং অতিক্কামযতো সনিস্সগ্গিযৰিনযকম্মং পাচিত্তিযং হোতীতি অযমেত্থ অত্থো. পদভাজনে পন পঠমং তাৰ অত্থৰিকপ্পং দস্সেতুং ‘‘তং অতিক্কামযতো নিস্সগ্গিযং হোতী’’তি মাতিকং ঠপেত্ৰা ‘‘একাদসে অরুণুগ্গমনে নিস্সগ্গিযং হোতি, নিস্সজ্জিতব্ব’’ন্তি ৰুত্তং. পুন যস্স চ নিস্সজ্জিতব্বং, যথা চ নিস্সজ্জিতব্বং, তং দস্সেতুং ‘‘সঙ্ঘস্স ৰা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ একাদসে অরুণুগ্গমনেতি এত্থ যং দিৰসং চীৰরং উপ্পন্নং তস্স যো অরুণো, সো উপ্পন্নদিৰসনিস্সিতো, তস্মা চীৰরুপ্পাদদিৰসএন সদ্ধিং একাদসে অরুণুগ্গমনে নিস্সগ্গিযং হোতীতি ৰেদিতব্বং. সচেপি বহূনি একজ্ঝং বন্ধিত্ৰা ৰা ৰেঠেত্ৰা ৰা ঠপিতানি একাৰ আপত্তি. অবদ্ধাৰেঠিতেসু ৰত্থুগণনায আপত্তিযো.

নিস্সজ্জিত্ৰা আপত্তি দেসেতব্বাতি কথং দেসেতব্বা? যথা খন্ধকে ৰুত্তং, কথঞ্চ তত্থ ৰুত্তং? এৰং ৰুত্তং – ‘‘তেন, ভিক্খৰে, ভিক্খুনা সঙ্ঘং উপসঙ্কমিত্ৰা একংসং উত্তরাসঙ্গং করিত্ৰা ৰুড্ঢানং ভিক্খূনং পাদে ৰন্দিত্ৰা উক্কুটিকং নিসীদিত্ৰা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৰা এৰমস্স ৰচনীযো – ‘অহং, ভন্তে, ইত্থন্নামং আপত্তিং আপন্নো, তং পটিদেসেমী’’’তি (চূল়ৰ. ২৩৯). ইধ পন সচে একং চীৰরং হোতি ‘‘একং নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিয’’ন্তি ৰত্তব্বং. সচে দ্ৰে, ‘‘দ্ৰে’’তি ৰত্তব্বং. সচে বহূনি ‘‘সম্বহুলানী’’তি ৰত্তব্বং. নিস্সজ্জনেপি সচে একং যথাপাল়িমেৰ ‘‘ইদং মে, ভন্তে, চীৰর’’ন্তি ৰত্তব্বং. সচে দ্ৰে ৰা বহূনি ৰা, ‘‘ইমানি মে, ভন্তে, চীৰরানি দসাহাতিক্কন্তানি নিস্সগ্গিযানি, ইমানাহং সঙ্ঘস্স নিস্সজ্জামী’’তি ৰত্তব্বং. পাল়িং ৰত্তুং অসক্কোন্তেন অঞ্ঞথাপি ৰত্তব্বং.

ব্যত্তেন ভিক্খুনা পটিবলেন আপত্তি পটিগ্গহেতব্বাতি খন্ধকে ৰুত্তনযেনেৰ পটিগ্গহেতব্বা. এৰঞ্হি তত্থ ৰুত্তং – ‘‘ব্যত্তেন ভিক্খুনা পটিবলেন সঙ্ঘো ঞাপেতব্বো –

‘সুণাতু মে ভন্তে সঙ্ঘো, অযং ইত্থন্নামো ভিক্খু আপত্তিং সরতি ৰিৰরতি উত্তানিং করোতি দেসেতি, যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, অহং ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো আপত্তিং পটিগ্গণ্হেয্য’ন্তি.

তেন ৰত্তব্বো ‘পস্সসী’তি? ‘আম, পস্সামী’তি. আযতিং সংৰরেয্যাসী’’তি (চূল়ৰ. ২৩৯). দ্ৰীসু পন সম্বহুলাসু ৰা পুরিমনযেনেৰ ৰচনভেদো ঞাতব্বো.

চীৰরদানেপি ‘‘সঙ্ঘো ইমং চীৰরং ইমানি চীৰরানী’’তি ৰত্থুৰসেন ৰচনভেদো ৰেদিতব্বো. গণস্স চ পুগ্গলস্স চ নিস্সজ্জনেপি এসেৰ নযো.

আপত্তিদেসনাপটিগ্গহণেসু পনেত্থ অযং পাল়ি – ‘‘তেন, ভিক্খৰে, ভিক্খুনা সম্বহুলে ভিক্খূ উপসঙ্কমিত্ৰা একংসং উত্তরাসঙ্গং কত্ৰা ৰুড্ঢানং ভিক্খূনং পাদে ৰন্দিত্ৰা উক্কুটিকং নিসীদিত্ৰা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৰা এৰমস্সু ৰচনীযা – ‘অহং, ভন্তে, ইত্থন্নামং আপত্তিং আপন্নো তং পটিদেসেমী’তি. ব্যত্তেন ভিক্খুনা পটিবলেন তে ভিক্খূ ঞাপেতব্বা –

‘সুণন্তু মে আযস্মন্তা, অযং ইত্থন্নামো ভিক্খু আপত্তিং সরতি ৰিৰরতি উত্তানিং করোতি দেসেতি. যদাযস্মন্তানং পত্তকল্লং, অহং ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো আপত্তিং পটিগ্গণ্হেয্য’ন্তি.

তেন ৰত্তব্বো ‘পস্সসী’তি? ‘আম, পস্সামী’তি. ‘আযতিং সংৰরেয্যাসী’তি.

তেন ভিক্খুনা একং ভিক্খুং উপসঙ্কমিত্ৰা একংসং উত্তরাসঙ্গং করিত্ৰা উক্কুটিকং নিসীদিত্ৰা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৰা এৰমস্স ৰচনীযো – ‘অহং, আৰুসো, ইত্থন্নামং আপত্তিং আপন্নো তং পটিদেসেমী’তি. তেন ৰত্তব্বো ‘পস্সসী’তি, আম পস্সামীতি আযতিং সংৰরেয্যাসী’’তি (চূল়ৰ. ২৩৯). তত্থ পুরিমনযেনেৰ আপত্তিযা নামগ্গহণং ৰচনভেদো চ ৰেদিতব্বো.

যথা চ গণস্স নিস্সজ্জনে এৰং দ্ৰিন্নং নিস্সজ্জনেপি পাল়ি ৰেদিতব্বা. যদি হি ৰিসেসো ভৰেয্য, যথেৰ ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, তিণ্ণন্নং পারিসুদ্ধিউপোসথং কাতুং, এৰঞ্চ পন, ভিক্খৰে, কাতব্বো. ব্যত্তেন ভিক্খুনা পটিবলেন তে ভিক্খূ ঞাপেতব্বা’’তিআদিনা নযেন ‘‘তিণ্ণন্নং পারিসুদ্ধিউপোসথং কাতু’’ন্তি ৰত্ৰা পুন ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, দ্ৰিন্নং পারিসুদ্ধিউপোসথং কাতুং, এৰঞ্চ পন, ভিক্খৰে, কাতব্বো. থেরেন ভিক্খুনা একংসং উত্তরাসঙ্গ’’ন্তিআদিনা (মহাৰ. ১৬৮) নযেন ৰিসুংযেৰ দ্ৰিন্নং পারিসুদ্ধিউপোসথো ৰুত্তো, এৰমিধাপি ৰিসুং পাল়িং ৰদেয্য, যস্মা পন নত্থি, তস্মা অৰত্ৰা গতোতি, গণস্স ৰুত্তা পাল়িযেৰেত্থ পাল়ি.

আপত্তিপটিগ্গহণে পন অযং ৰিসেসো, যথা গণস্স নিস্সজ্জিত্ৰা আপত্তিযা দেসিযমানায আপত্তিপটিগ্গাহকো ভিক্খু ঞত্তিং ঠপেতি, এৰং অট্ঠপেত্ৰা দ্ৰীসু অঞ্ঞতরেন যথা একপুগ্গলো পটিগ্গণ্হাতি, এৰং আপত্তি পটিগ্গহেতব্বা. দ্ৰিন্নঞ্হি ঞত্তিট্ঠপনা নাম নত্থি, যদি সিযা দ্ৰিন্নং পারিসুদ্ধিউপোসথং ৰিসুং ন ৰদেয্য.

নিস্সট্ঠচীৰরদানেপি যথা ‘‘ইমং চীৰরং আযস্মতো দম্মী’’তি একো ৰদতি, এৰং ‘‘ইমং মযং চীৰরং আযস্মতো দেমা’’তি ৰত্তুং ৰট্টতি. ইতো গরুকতরানি হি ঞত্তিদুতিযকম্মানিপি ‘‘অপলোকেত্ৰা কাতব্বানী’’তি ৰুত্তানি অত্থি, তেসং এতং অনুলোমং নিস্সট্ঠচীৰরং পন দাতব্বমেৰ অদাতুং ন লব্ভতি, ৰিনযকম্মমত্তঞ্হেতং. ন তং তেন সঙ্ঘস্স ৰা গণস্স ৰা পুগ্গলস্স ৰা দিন্নমেৰ হোতীতি.

৪৬৮. দসাহাতিক্কন্তে অতিক্কন্তসঞ্ঞীতি দসাহং অতিক্কন্তে চীৰরে ‘‘অতিক্কন্তং ইদ’’ন্তি এৰংসঞ্ঞী, দসাহে ৰা অতিক্কন্তে ‘‘অতিক্কন্তো দসাহো’’তি এৰংসঞ্ঞী. নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযন্তি ন ইধ সঞ্ঞা রক্খতি. যোপি এৰংসঞ্ঞী, তস্সপি তং চীৰরং নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযাপত্তি চ. সনিস্সগ্গিযৰিনযকম্মং ৰা পাচিত্তিযন্তি উভোপি অত্থৰিকপ্পা যুজ্জন্তি. এস নযো সব্বত্থ.

অৰিস্সজ্জিতে ৰিস্সজ্জিতসঞ্ঞীতি কস্সচি অদিন্নে অপরিচ্চত্তে ‘‘পরিচ্চত্তং মযা’’তি এৰংসঞ্ঞী.

অনট্ঠে নট্ঠসঞ্ঞীতি অত্তনো চীৰরেন সদ্ধিং বহূনি অঞ্ঞেসং চীৰরানি একতো ঠপিতানি চোরা হরন্তি. তত্রেস অত্তনো চীৰরে অনট্ঠে নট্ঠসঞ্ঞী হোতি. এস নযো অৰিনট্ঠাদীসুপি.

অৰিলুত্তেতি এত্থ পন গব্ভং ভিন্দিত্ৰা পসয্হাৰহারৰসেন অৰিলুত্তেতি ৰেদিতব্বং.

অনিস্সজ্জিত্ৰা পরিভুঞ্জতি আপত্তি দুক্কটস্সাতি সকিং নিৰত্থং ৰা সকিং পারুতং ৰা কাযতো অমোচেত্ৰা দিৰসম্পি ৰিচরতি, একাৰ আপত্তি. মোচেত্ৰা মোচেত্ৰা নিৰাসেতি ৰা পারুপতি ৰা পযোগে পযোগে দুক্কটং. দুন্নিৰত্থং ৰা দুপ্পারুতং ৰা সণ্ঠপেন্তস্স অনাপত্তি. অঞ্ঞস্স তং পরিভুঞ্জতোপি অনাপত্তি, ‘‘অনাপত্তি অঞ্ঞেন কতং পটিলভিত্ৰা পরিভুঞ্জতী’’তি (পারা. ৫৭০) আদিৰচনঞ্চেত্থ সাধকং. অনতিক্কন্তে অতিক্কন্তসঞ্ঞিনো ৰেমতিকস্স চ দুক্কটং পরিভোগং সন্ধায ৰুত্তং.

৪৬৯. ‘‘অনাপত্তি অন্তোদসাহং অধিট্ঠেতি, ৰিকপ্পেতী’’তি এত্থ পন অধিট্ঠানুপগং ৰিকপ্পনুপগঞ্চ ৰেদিতব্বং. তত্রাযং পাল়ি – অথ খো ভিক্খূনং এতদহোসি – ‘‘যানি তানি ভগৰতা অনুঞ্ঞাতানি ‘তিচীৰর’ন্তি ৰা ‘ৰস্সিকসাটিকা’তি ৰা ‘নিসীদন’ন্তি ৰা ‘পচ্চত্থরণ’ন্তি ৰা ‘কণ্ডুপ্পটিচ্ছাদী’তি ৰা মুখপুঞ্ছনচোল়কন্তি ৰা পরিক্খারচোল়ন্তি ৰা সব্বানি তানি অধিট্ঠাতব্বানীতি নু খো উদাহু ৰিকপ্পেতব্বানী’’তি, ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং –

‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, তিচীৰরং অধিট্ঠাতুং ন ৰিকপ্পেতুং; ৰস্সিকসাটিকং ৰস্সানং চাতুমাসং অধিট্ঠাতুং ততো পরং ৰিকপ্পেতুং; নিসীদনং অধিট্ঠাতুং ন ৰিকপ্পেতুং; পচ্চত্থরণং অধিট্ঠাতুং ন ৰিকপ্পেতুং; কণ্ডুপ্পটিচ্ছাদিং যাৰআবাধা অধিট্ঠাতুং ততো পরং ৰিকপ্পেতুং; মুখপুঞ্ছনচোল়ং অধিট্ঠাতুং ন ৰিকপ্পেতুং; পরিক্খারচোল়ং অধিট্ঠাতুং ন ৰিকপ্পেতু’’ন্তি (মহাৰ. ৩৫৮).

‘‘তত্থ তিচীৰরং’’ অধিট্ঠহন্তেন রজিত্ৰা কপ্পবিন্দুং দত্ৰা পমাণযুত্তমেৰ অধিট্ঠাতব্বং. তস্স পমাণং উক্কট্ঠপরিচ্ছেদেন সুগতচীৰরতো ঊনকং ৰট্টতি, লামকপরিচ্ছেদেন সঙ্ঘাটিযা উত্তরাসঙ্গস্স চ দীঘতো মুট্ঠিপঞ্চকং তিরিযং মুট্ঠিত্তিকং পমাণং ৰট্টতি. অন্তরৰাসকো দীঘতো মুট্ঠিপঞ্চকো তিরিযং দ্ৰিহত্থোপি ৰট্টতি. পারুপণেনপি হি সক্কা নাভিং পটিচ্ছাদেতুন্তি. ৰুত্তপ্পমাণতো পন অতিরেকং ঊনকঞ্চ পরিক্খারচোল়ন্তি অধিট্ঠাতব্বং.

তত্থ যস্মা ‘‘দ্ৰে চীৰরস্স অধিট্ঠানা – কাযেন ৰা অধিট্ঠেতি, ৰাচায ৰা অধিট্ঠেতী’’তি (পরি. ৩২২) ৰুত্তং, তস্মা পুরাণসঙ্ঘাটিং ‘‘ইমং সঙ্ঘাটিং পচ্চুদ্ধরামী’’তি পচ্চুদ্ধরিত্ৰা নৰং সঙ্ঘাটিং হত্থেন গহেত্ৰা ‘‘ইমং সঙ্ঘাটিং অধিট্ঠামী’’তি চিত্তেন আভোগং কত্ৰা কাযৰিকারং করোন্তেন কাযেন অধিট্ঠাতব্বা. ইদং কাযেন অধিট্ঠানং, তং যেন কেনচি সরীরাৰযৰেন অফুসন্তস্স ন ৰট্টতি. ৰাচায অধিট্ঠানে পন ৰচীভেদং কত্ৰা ৰাচায অধিট্ঠাতব্বা. তত্র দুৰিধং অধিট্ঠানং – সচে হত্থপাসে হোতি ‘‘ইমং সঙ্ঘাটিং অধিট্ঠামী’’তি ৰাচা ভিন্দিতব্বা. অথ অন্তোগব্ভে ৰা উপরিপাসাদে ৰা সামন্তৰিহারে ৰা হোতি ঠপিতট্ঠানং সল্লক্খেত্ৰা ‘‘এতং সঙ্ঘাটিং অধিট্ঠামী’’তি ৰাচা ভিন্দিতব্বা. এস নযো উত্তরাসঙ্গে অন্তরৰাসকে চ. নামমত্তমেৰ হি ৰিসেসো. তস্মা সব্বানি সঙ্ঘাটিং উত্তরাসঙ্গং অন্তরৰাসকন্তি এৰং অত্তনো নামেনেৰ অধিট্ঠাতব্বানি. সচে অধিট্ঠহিত্ৰা ঠপিতৰত্থেহি সঙ্ঘাটিআদীনি করোতি, নিট্ঠিতে রজনে চ কপ্পে চ ইমং ‘‘পচ্চুদ্ধরামী’’তি পচ্চুদ্ধরিত্ৰা পুন অধিট্ঠাতব্বানি. অধিট্ঠিতেন পন সদ্ধিং মহন্ততরমেৰ দুতিযপট্টং ৰা খণ্ডং ৰা সংসিব্বন্তেন পুন অধিট্ঠাতব্বমেৰ. সমে ৰা খুদ্দকে ৰা অধিট্ঠানকিচ্চং নত্থি.

তিচীৰরং পন পরিক্খারচোল়ং অধিট্ঠাতুং ৰট্টতি ন ৰট্টতীতি? মহাপদুমত্থেরো কিরাহ – ‘‘তিচীৰরং তিচীৰরমেৰ অধিট্ঠাতব্বং. সচে পরিক্খারচোল়াধিট্ঠানং লভেয্য উদোসিতসিক্খাপদে পরিহারো নিরত্থকো ভৰেয্যা’’তি. এৰং ৰুত্তে কির অৰসেসা ভিক্খূ আহংসু – ‘‘পরিক্খারচোল়ম্পি ভগৰতাৰ অধিট্ঠাতব্বন্তি ৰুত্তং, তস্মা ৰট্টতী’’তি. মহাপচ্চরিযম্পি ৰুত্তং ‘‘পরিক্খারচোল়ং নাম পাটেক্কং নিধানমুখমেতন্তি তিচীৰরং পরিক্খারচোল়ন্তি অধিট্ঠহিত্ৰা পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টতি. উদোসিতসিক্খাপদে পন তিচীৰরং অধিট্ঠহিত্ৰা পরিহরন্তস্স পরিহারো ৰুত্তো’’তি. উভতোৰিভঙ্গভাণকো পুণ্ণৰালিকৰাসী মহাতিস্সত্থেরোপি কির আহ – ‘‘মযং পুব্বে মহাথেরানং অস্সুম্হ, অরঞ্ঞৰাসিনো ভিক্খূ রুক্খসুসিরাদীসু চীৰরং ঠপেত্ৰা পধানং পদহনত্থায গচ্ছন্তি. সামন্তৰিহারে ধম্মসৰনত্থায গতানঞ্চ নেসং সূরিযে উট্ঠিতে সামণেরা ৰা দহরভিক্খূ ৰা পত্তচীৰরং গহেত্ৰা গচ্ছন্তি, তস্মা সুখপরিভোগত্থং তিচীৰরং পরিক্খারচোল়ন্তি অধিট্ঠাতুং ৰট্টতী’’তি. মহাপচ্চরিযম্পি ৰুত্তং পুব্বে আরঞ্ঞিকা ভিক্খূ অবদ্ধসীমাযং দুপ্পরিহারন্তি তিচীৰরং পরিক্খারচোল়মেৰ অধিট্ঠহিত্ৰা পরিভুঞ্জিংসূ’’তি.

‘‘ৰস্সিকসাটিকা’’ অনতিরিত্তপ্পমাণা নামং গহেত্ৰা ৰুত্তনযেনেৰ চত্তারো ৰস্সিকে মাসে অধিট্ঠাতব্বা, ততো পরং পচ্চুদ্ধরিত্ৰা ৰিকপ্পেতব্বা. ৰণ্ণভেদমত্তরত্তাপি চেসা ৰট্টতি. দ্ৰে পন ন ৰট্টন্তি. ‘‘নিসীদনং’’ ৰুত্তনযেন অধিট্ঠাতব্বমেৰ, তঞ্চ খো পমাণযুত্তং একমেৰ, দ্ৰে ন ৰট্টন্তি. ‘‘পচ্চত্থরণ’’ম্পি অধিট্ঠাতব্বমেৰ, তং পন মহন্তম্পি ৰট্টতি, একম্পি ৰট্টতি, বহূনিপি ৰট্টন্তি. নীলম্পি পীতকম্পি সদসম্পি পুপ্ফদসম্পীতি সব্বপ্পকারং ৰট্টতি. সকিং অধিট্ঠিতং অধিট্ঠিতমেৰ হোতি. ‘‘কণ্ডুপ্পটিচ্ছাদি’’ যাৰ আবাধো অত্থি, তাৰ পমাণিকা অধিট্ঠাতব্বা. আবাধে ৰূপসন্তে পচ্চুদ্ধরিত্ৰা ৰিকপ্পেতব্বা, একাৰ ৰট্টতি. ‘‘মুখপুঞ্ছনচোল়ং’’ অধিট্ঠাতব্বমেৰ, যাৰ একং ধোৰিযতি, তাৰ অঞ্ঞং পরিভোগত্থায ইচ্ছিতব্বন্তি দ্ৰে ৰট্টন্তি. অপরে পন থেরা ‘‘নিধানমুখমেতং বহূনিপি ৰট্টন্তী’’তি ৰদন্তি. পরিক্খারচোল়ে গণনা নত্থি, যত্তকং ইচ্ছতি তত্তকং অধিট্ঠাতব্বমেৰ. থৰিকাপি পরিস্সাৰনম্পি ৰিকপ্পনুপগং পচ্ছিমচীৰরপ্পমাণং ‘‘পরিক্খারচোল়ক’’ন্তি অধিট্ঠাতব্বমেৰ. বহূনি একতো কত্ৰা ‘‘ইমানি চীৰরানি পরিক্খারচোল়ানি অধিট্ঠামী’’তি অধিট্ঠাতুম্পি ৰট্টতিযেৰ. ভেসজ্জনৰকম্মমাতাপিতুআদীনং অত্থায ঠপেন্তেনপি অধিট্ঠাতব্বমেৰ. মহাপচ্চরিযং পন ‘‘অনাপত্তী’’তি ৰুত্তং. মঞ্চভিসি পীঠকভিসি বিম্বোহনং পাৰারো কোজৰোতি এতেসু পন সেনাসনপরিক্খারত্থায দিন্নপচ্চত্থরণে চ অধিট্ঠানকিচ্চং নত্থিযেৰ.

অধিট্ঠিতচীৰরং পন পরিভুঞ্জতো কথং অধিট্ঠানং ৰিজহতীতি? অঞ্ঞস্স দানেন, অচ্ছিন্দিত্ৰা গহণেন, ৰিস্সাসগ্গাহেন, হীনাযাৰত্তনেন, সিক্খাপচ্চক্খানেন, কালংকিরিযায, লিঙ্গপরিৰত্তনেন, পচ্চুদ্ধরণেন, ছিদ্দভাৰেনাতি ইমেহি নৰহি কারণেহি ৰিজহতি. তত্থ পুরিমেহি অট্ঠহি সব্বচীৰরানি অধিট্ঠানং ৰিজহন্তি, ছিদ্দভাৰেন পন তিচীৰরস্সেৰ সব্বঅট্ঠকথাসু অধিট্ঠানৰিজহনং ৰুত্তং, তঞ্চ নখপিট্ঠিপ্পমাণেন ছিদ্দেন. তত্থ নখপিট্ঠিপ্পমাণং কনিট্ঠঙ্গুলিনখৰসেন ৰেদিতব্বং, ছিদ্দঞ্চ ৰিনিব্বিদ্ধছিদ্দমেৰ. ছিদ্দস্স হি অব্ভন্তরে একতন্তু চেপি অচ্ছিন্নো হোতি, রক্খতি. তত্থ সঙ্ঘাটিযা চ উত্তরাসঙ্গস্স চ দীঘন্ততো ৰিদত্থিপ্পমাণস্স তিরিযন্ততো অট্ঠঙ্গুলপ্পমাণস্স পদেসস্স ওরতো ছিদ্দং অধিট্ঠানং ভিন্দতি, পরতো ন ভিন্দতি. অন্তরৰাসকস্স পন দীঘন্ততো ৰিদত্থিপ্পমাণস্সেৰ তিরিযন্ততো চতুরঙ্গুলপ্পমাণস্স পদেসস্স ওরতো ছিদ্দং অধিট্ঠানং ভিন্দতি, পরতো ন ভিন্দতি. তস্মা জাতে ছিদ্দে তং চীৰরং অতিরেকচীৰরট্ঠানে তিট্ঠতি, সূচিকম্মং কত্ৰা পুন অধিট্ঠাতব্বং. মহাসুমত্থেরো পনাহ – ‘‘পমাণচীৰরস্স যত্থ কত্থচি ছিদ্দং অধিট্ঠানং ভিন্দতি, মহন্তস্স পন পমাণতো বহি ছিদ্দং অধিট্ঠানং ন ভিন্দতি, অন্তোজাতং ভিন্দতী’’তি. করৰীকতিস্সত্থেরো আহ – ‘‘খুদ্দকং মহন্তং ন পমাণং, দ্ৰে চীৰরানি পারুপন্তস্স ৰামহত্থে সঙ্ঘরিত্ৰা ঠপিতট্ঠানে ছিদ্দং অধিট্ঠানং ন ভিন্দতি, ওরভাগে ভিন্দতি. অন্তরৰাসকস্সপি ওৰট্টিকং করোন্তেন সঙ্ঘরিতট্ঠানে ছিদ্দং ন ভিন্দতি, ততো ওরং ভিন্দতী’’তি. অন্ধকট্ঠকথাযং পন তিচীৰরে মহাসুমত্থেরৰাদং পমাণং কত্ৰা উত্তরিম্পি ইদং ৰুত্তং ‘‘পচ্ছিমপ্পমাণং অধিট্ঠানং রক্খতী’’তি. পরিক্খারচোল়ে দীঘসো অট্ঠঙ্গুলে সুগতঙ্গুলেন তিরিযং চতুরঙ্গুলে যত্থ কত্থচি ছিদ্দং অধিট্ঠানং ৰিজহতি. মহন্তে চোল়ে ততো পরেন ছিদ্দং অধিট্ঠানং ন ৰিজহতি. এস নযো সব্বেসু অধিট্ঠাতব্বকেসু চীৰরেসূ’’তি.

তত্থ যস্মা সব্বেসম্পি অধিট্ঠাতব্বকচীৰরানং ৰিকপ্পনুপগপচ্ছিমপ্পমাণতো অঞ্ঞং পচ্ছিমপ্পমাণং নাম নত্থি, যঞ্হি নিসীদন-কণ্ডুপ্পটিচ্ছাদি-ৰস্সিকসাটিকানং পমাণং ৰুত্তং, তং উক্কট্ঠং, ততো উত্তরি পটিসিদ্ধত্তা ন পচ্ছিমং ততো হেট্ঠা অপ্পটিসিদ্ধত্তা. তিচীৰরস্সাপি সুগতচীৰরপ্পমাণতো ঊনকত্তং উক্কট্ঠপ্পমাণমেৰ. পচ্ছিমং পন ৰিসুং সুত্তে ৰুত্তং নত্থি. মুখপুঞ্ছনপচ্চত্থরণপরিক্খারচোল়ানং উক্কট্ঠপরিচ্ছেদো নত্থিযেৰ. ৰিকপ্পনুপগপচ্ছিমেন পন পচ্ছিমপরিচ্ছেদো ৰুত্তো. তস্মা যং তাৰ অন্ধকট্ঠকথাযং ‘‘পচ্ছিমপ্পমাণং অধিট্ঠানং রক্খতী’’তি ৰত্ৰা তত্থ পরিক্খারচোল়স্সেৰ সুগতঙ্গুলেন অট্ঠঙ্গুলচতুরঙ্গুলপচ্ছিমপ্পমাণং দস্সেত্ৰা ইতরেসং তিচীৰরাদীনং মুট্ঠিপঞ্চকাদিপভেদং পচ্ছিমপ্পমাণং সন্ধায ‘‘এস নযো সব্বেসু অধিট্ঠাতব্বকেসুচীৰরেসূ’’তি ৰুত্তং, তং ন সমেতি.

করৰীকতিস্সত্থেরৰাদেপি দীঘন্ততোযেৰ ছিদ্দং দস্সিতং, তিরিযন্ততো ন দস্সিতং, তস্মা সো অপরিচ্ছিন্নো. মহাসুমত্থেরৰাদে ‘‘পমাণচীৰরস্স যত্থ কত্থচি ছিদ্দং অধিট্ঠানং ভিন্দতি, মহন্তস্স পন পমাণতো বহি ছিদ্দং অধিট্ঠানং ন ভিন্দতী’’তি ৰুত্তং. ইদং পন ন ৰুত্তং – ‘‘ইদং নাম পমাণচীৰরং ইতো উত্তরি মহন্তং চীৰর’’ন্তি. অপিচেত্থ তিচীৰরাদীনং মুট্ঠিপঞ্চকাদিভেদং পচ্ছিমপ্পমাণন্তি অধিপ্পেতং. তত্থ যদি পচ্ছিমপ্পমাণতো বহি ছিদ্দং অধিট্ঠানং ন ভিন্দেয্য, উক্কট্ঠপত্তস্সাপি মজ্ঝিমপত্তস্স ৰা ওমকপ্পমাণতো বহি ছিদ্দং অধিট্ঠানং ন ভিন্দেয্য, ন চ ন ভিন্দতি. তস্মা অযম্পি ৰাদো অপরিচ্ছিন্নো.

যো পনাযং সব্বপঠমো অট্ঠকথাৰাদো, অযমেৰেত্থ পমাণং. কস্মা? পরিচ্ছেদসব্ভাৰতো. তিচীৰরস্স হি পচ্ছিমপ্পমাণঞ্চ ছিদ্দপ্পমাণঞ্চ ছিদ্দুপ্পত্তিদেসপ্পমাণঞ্চ সব্বঅট্ঠকথাসুযেৰ পরিচ্ছিন্দিত্ৰা ৰুত্তং, তস্মা স্ৰেৰ ৰাদো পমাণং. অদ্ধা হি সো ভগৰতো অধিপ্পাযং অনুগন্ত্ৰা ৰুত্তো. ইতরেসু পন নেৰ পরিচ্ছেদো অত্থি, ন পুব্বাপরং সমেতীতি.

যো পন দুব্বলট্ঠানে পঠমং অগ্গল়ং দত্ৰা পচ্ছা দুব্বলট্ঠানং ছিন্দিত্ৰা অপনেতি, অধিট্ঠানং ন ভিজ্জতি. মণ্ডলপরিৰত্তনেপি এসেৰ নযো. দুপট্টস্স একস্মিং পটলে ছিদ্দে ৰা জাতে গল়িতে ৰা অধিট্ঠানং ন ভিজ্জতি, খুদ্দকং চীৰরং মহন্তং করোতি, মহন্তং ৰা খুদ্দকং করোতি, অধিট্ঠানং ন ভিজ্জতি. উভো কোটিযো মজ্ঝে করোন্তো সচে পঠমং ছিন্দিত্ৰা পচ্ছা ঘটেতি, অধিট্ঠানং ভিজ্জতি. অথ ঘটেত্ৰা ছিন্দতি, ন ভিজ্জতি, রজকেহি ধোৰাপেত্ৰা সেতং কারাপেন্তস্সাপি অধিট্ঠানং অধিট্ঠানমেৰাতি. অযং তাৰ ‘‘অন্তোদসাহং অধিট্ঠেতি ৰিকপ্পেতী’’তি এত্থ অধিট্ঠানে ৰিনিচ্ছযো.

ৰিকপ্পনে পন দ্ৰে ৰিকপ্পনা – সম্মুখাৰিকপ্পনা চ পরম্মুখাৰিকপ্পনা চ. কথং সম্মুখাৰিকপ্পনা হোতীতি? চীৰরানং একবহুভাৰং সন্নিহিতাসন্নিহিতভাৰঞ্চ ঞত্ৰা ‘‘‘ইমং চীৰর’ন্তি ৰা ‘ইমানি চীৰরানী’তি ৰা ‘এতং চীৰর’ন্তি ৰা ‘এতানি চীৰরানী’’’তি ৰা ‘‘তুয্হং ৰিকপ্পেমী’’তি ৰত্তব্বং, অযমেকা সম্মুখাৰিকপ্পনা. এত্তাৰতা নিধেতুং ৰট্টতি, পরিভুঞ্জিতুং পন ৰিস্সজ্জেতুং ৰা অধিট্ঠাতুং ৰা ন ৰট্টতি. ‘‘ময্হং সন্তকং, ময্হং সন্তকানি পরিভুঞ্জ ৰা ৰিস্সজ্জেহি ৰা যথাপচ্চযং ৰা করোহী’’তি এৰং পন ৰুত্তে পচ্চুদ্ধারো নাম হোতি. ততোপভুতি পরিভোগাদযোপি ৰট্টন্তি.

অপরোপি নযো – তথেৰ চীৰরানং একবহুভাৰং সন্নিহিতাসন্নিহিতভাৰঞ্চ ঞত্ৰা তস্সেৰ ভিক্খুনো সন্তিকে ‘‘‘ইমং চীৰর’ন্তি ৰা ‘ইমানি চীৰরানী’তি ৰা ‘এতং চীৰর’ন্তি ৰা ‘এতানি চীৰরানী’’’তি ৰা ৰত্ৰা পঞ্চসু সহধম্মিকেসু অঞ্ঞতরস্স অত্তনা অভিরুচিতস্স যস্স কস্সচি নামং গহেত্ৰা ‘‘‘তিস্সস্স ভিক্খুনো ৰিকপ্পেমী’তি ৰা ‘তিস্সায ভিক্খুনিযা, সিক্খমানায, তিস্সস্স সামণেরস্স, তিস্সায সামণেরিযা ৰিকপ্পেমী’’’তি ৰা ৰত্তব্বং, অযং অপরাপি সম্মুখাৰিকপ্পনা. এত্তাৰতা নিধেতুং ৰট্টতি, পরিভোগাদীসু পন একম্পি ন ৰট্টতি. তেন পন ভিক্খুনা ‘‘তিস্সস্স ভিক্খুনো সন্তকং…পে… তিস্সায সামণেরিযা সন্তকং পরিভুঞ্জ ৰা ৰিস্সজ্জেহি ৰা যথাপচ্চযং ৰা করোহী’’তি ৰুত্তে পচ্চুদ্ধারো নাম হোতি. ততোপভুতি পরিভোগাদযোপি ৰট্টন্তি.

কথং পরম্মুখাৰিকপ্পনা হোতীতি? চীৰরানং তথেৰ একবহুভাৰং সন্নিহিতাসন্নিহিতভাৰঞ্চ ঞত্ৰা ‘‘‘ইমং চীৰর’ন্তি ৰা ‘ইমানি চীৰরানী’তি ৰা ‘এতং চীৰর’ন্তি ৰা ‘এতানি চীৰরানী’’’তি ৰা ৰত্ৰা ‘‘তুয্হং ৰিকপ্পনত্থায দম্মী’’তি ৰত্তব্বং. তেন ৰত্তব্বো – ‘‘কো তে মিত্তো ৰা সন্দিট্ঠো ৰা’’তি? ততো ইতরেন পুরিমনযেনেৰ ‘‘তিস্সো ভিক্খূতি ৰা…পে… তিস্সা সামণেরী’’তি ৰা ৰত্তব্বং. পুন তেন ভিক্খুনা ‘‘অহং তিস্সস্স ভিক্খুনো দম্মীতি ৰা…পে… তিস্সায সামণেরিযা দম্মী’’তি ৰা ৰত্তব্বং, অযং পরম্মুখাৰিকপ্পনা. এত্তাৰতা নিধেতুং ৰট্টতি, পরিভোগাদীসু পন একম্পি ন ৰট্টতি. তেন পন ভিক্খুনা দুতিযসম্মুখাৰিকপ্পনাযং ৰুত্তনযেনেৰ ‘‘ইত্থন্নামস্স সন্তকং পরিভুঞ্জ ৰা ৰিস্সজ্জেহি ৰা যথাপচ্চযং ৰা করোহী’’তি ৰুত্তে পচ্চুদ্ধারো নাম হোতি. ততোপভুতি পরিভোগাদযোপি ৰট্টন্তি.

দ্ৰিন্নং ৰিকপ্পনানং কিং নানাকরণং? সম্মুখাৰিকপ্পনাযং সযং ৰিকপ্পেত্ৰা পরেন পচ্চুদ্ধরাপেতি. পরম্মুখাৰিকপ্পনায পরেনেৰ ৰিকপ্পাপেত্ৰা পরেনেৰ পচ্চুদ্ধরাপেতি, ইদমেত্থ নানাকরণং. সচে পন যস্স ৰিকপ্পেতি, সো পঞ্ঞত্তিকোৰিদো ন হোতি, ন জানাতি পচ্চুদ্ধরিতুং, তং চীৰরং গহেত্ৰা অঞ্ঞস্স ব্যত্তস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা পুন ৰিকপ্পেত্ৰা পচ্চুদ্ধরাপেতব্বং. ৰিকপ্পিতৰিকপ্পনা নামেসা ৰট্টতি. অযং ‘‘ৰিকপ্পেতী’’তি ইমস্মিং পদে ৰিনিচ্ছযো.

‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, তিচীৰরং অধিট্ঠাতুং ন ৰিকপ্পেতু’’ন্তিআদিৰচনতো চ ইদং ‘‘ৰিকপ্পেতী’’তি অৰিসেসেন ৰুত্তৰচনং ৰিরুদ্ধং ৰিয দিস্সতি, ন চ ৰিরুদ্ধং তথাগতা ভাসন্তি. তস্মা এৰমস্স অত্থো ৰেদিতব্বো, তিচীৰরং তিচীৰরসঙ্খেপেনেৰ পরিহরতো অধিট্ঠাতুমেৰ অনুজানামি, ন ৰিকপ্পেতুং. ৰস্সিকসাটিকং পন চাতুমাসতো পরং ৰিকপ্পেতুমেৰ ন অধিট্ঠাতুং. এৰঞ্চ সতি যো তিচীৰরে একেন চীৰরেন ৰিপ্পৰসিতুকামো হোতি, তস্স তিচীৰরাধিট্ঠানং পচ্চুদ্ধরিত্ৰা ৰিপ্পৰাসসুখত্থং ৰিকপ্পনায ওকাসো দিন্নো হোতি. দসাহাতিক্কমে চ অনাপত্তীতি এতেনুপাযেন সব্বত্থ ৰিকপ্পনায অপ্পটিসিদ্ধভাৰো ৰেদিতব্বো.

ৰিস্সজ্জেতীতি অঞ্ঞস্স দেতি. কথং পন দিন্নং হোতি, কথং গহিতং? ‘‘ইমং তুয্হং দেমি দদামি দজ্জামি ওণোজেমি পরিচ্চজামি নিস্সজ্জামি ৰিস্সজ্জামীতি ৰা ‘‘ইত্থন্নামস্স দেমি…পে… নিস্সজ্জামী’’তি ৰা ৰদতি, সম্মুখাপি পরম্মুখাপি দিন্নংযেৰ হোতি. ‘‘তুয্হং গণ্হাহী’’তি ৰুত্তে ‘‘ময্হং গণ্হামী’’তি ৰদতি, সুদিন্নং সুগ্গহিতঞ্চ. ‘‘তৰ সন্তকং করোহি, তৰ সন্তকং হোতু, তৰ সন্তকং করিস্সসী’’তি ৰুত্তে ‘‘মম সন্তকং করোমি, মম সন্তকং হোতু, মম সন্তকং করিস্সামী’’তি ৰদতি, দুদ্দিন্নং দুগ্গহিতঞ্চ. নেৰ দাতা দাতুং জানাতি, ন ইতরো গহেতুং. সচে পন ‘‘তৰ সন্তকং করোহী’’তি ৰুত্তে ‘‘সাধু, ভন্তে, ময্হং গণ্হামী’’তি গণ্হাতি, সুগ্গহিতং. সচে পন ‘‘একো গণ্হাহী’’তি ৰদতি, ইতরো ‘‘ন গণ্হামী’’তি পুন সো ‘‘দিন্নং মযা তুয্হং, গণ্হাহী’’তি ৰদতি, ইতরোপি ‘‘ন ময্হং ইমিনা অত্থো’’তি ৰদতি. ততো পুরিমোপি ‘‘মযা দিন্ন’’ন্তি দসাহং অতিক্কামেতি, পচ্ছিমোপি ‘‘মযা পটিক্খিত্ত’’ন্তি. কস্স আপত্তীতি? ন কস্সচি আপত্তি. যস্স পন রুচ্চতি, তেন অধিট্ঠহিত্ৰা পরিভুঞ্জিতব্বং.

যো পন অধিট্ঠানে ৰেমতিকো, তেন কিং কাতব্বং? ৰেমতিকভাৰং আরোচেত্ৰা সচে অনধিট্ঠিতং ভৰিস্সতি, এৰং মে কপ্পিযং হোতীতি ৰত্ৰা ৰুত্তনযেনেৰ নিস্সজ্জিতব্বং. ন হি এৰং জানাপেত্ৰা ৰিনযকম্মং করোন্তস্স মুসাৰাদো হোতি. কেচি পন ‘‘একেন ভিক্খুনা ৰিস্সাসং গহেত্ৰা পুন দিন্নং ৰট্টতী’’তি ৰদন্তি, তং ন যুজ্জতি. ন হি তস্সেতং ৰিনযকম্মং, নাপি তং এত্তকেন অঞ্ঞং ৰত্থুং হোতি.

নস্সতীতিআদি উত্তানত্থমেৰ. যো ন দদেয্য আপত্তি দুক্কটস্সাতি এত্থ ‘‘ময্হং দিন্নং ইমিনা’’তি ইমায সঞ্ঞায ন দেন্তস্স দুক্কটং. তস্স সন্তকভাৰং পন ঞত্ৰা লেসেন অচ্ছিন্দন্তো ভণ্ডং অগ্ঘাপেত্ৰা কারেতব্বোতি.

সমুট্ঠানাদীসু ইদং সিক্খাপদং কথিনসমুট্ঠানং নাম কাযৰাচাতো চ কাযৰাচাচিত্ততো চ সমুট্ঠাতি, অনধিট্ঠানেন চ অৰিকপ্পনেন চ আপজ্জনতো অকিরিযং, সঞ্ঞায অভাৰেপি ন মুচ্চতি, অজানন্তোপি আপজ্জতীতি নোসঞ্ঞাৰিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৰজ্জং, কাযকম্মং, ৰচীকম্মং, তিচিত্তং, তিৰেদনন্তি.

পঠমকথিনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. উদোসিতসিক্খাপদৰণ্ণনা

৪৭১. তেন সমযেন বুদ্ধো ভগৰাতি উদোসিতসিক্খাপদং. তত্থ সন্তরুত্তরেনাতি অন্তরন্তি অন্তরৰাসকো ৰুচ্চতি, উত্তরন্তি উত্তরাসঙ্গো, সহ অন্তরেন উত্তরং সন্তরুত্তরং, তেন সন্তরুত্তরেন, সহ অন্তরৰাসকেন উত্তরাসঙ্গেনাতি অত্থো. কণ্ণকিতানীতি সেদেন ফুট্ঠোকাসেসু সঞ্জাতকাল়সেতমণ্ডলানি. অদ্দস খো আযস্মা আনন্দো সেনাসনচারিকং আহিণ্ডন্তোতি থেরো কির ভগৰতি দিৰা পটিসল্লানত্থায গন্ধকুটিং পৰিট্ঠে তং ওকাসং লভিত্ৰা দুন্নিক্খিত্তানি দারুভণ্ডমত্তিকাভণ্ডানি পটিসামেন্তো অসম্মট্ঠট্ঠানং সম্মজ্জন্তো গিলানেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং পটিসন্থারং করোন্তো তেসং ভিক্খূনং সেনাসনট্ঠানং সম্পত্তো অদ্দস. তেন ৰুত্তং – ‘‘অদ্দস খো আযস্মা আনন্দো সেনাসনচারিকং আহিণ্ডন্তো’’তি.

৪৭৩. অৰিপ্পৰাসসম্মুতিং দাতুন্তি অৰিপ্পৰাসে সম্মুতি অৰিপ্পৰাসসম্মুতি, অৰিপ্পৰাসায ৰা সম্মুতি অৰিপ্পৰাসসম্মুতি. কো পনেত্থ আনিসংসো? যেন চীৰরেন ৰিপ্পৰসতি, তং নিস্সগ্গিযং ন হোতি, আপত্তিঞ্চ নাপজ্জতি. কিত্তকং কালং? মহাসুমত্থেরো তাৰ আহ – ‘‘যাৰ রোগো ন ৰূপসমতি, ৰূপসন্তে পন রোগে সীঘং চীৰরট্ঠানং আগন্তব্ব’’ন্তি. মহাপদুমত্থেরো আহ – ‘‘সীঘং আগচ্ছতো রোগো পটিকুপ্পেয্য, তস্মা সণিকং আগন্তব্বং. যতো পট্ঠায হি সত্থং ৰা পরিযেসতি, ‘গচ্ছামী’তি আভোগং ৰা করোতি, ততো পট্ঠায ৰট্টতি. ‘ন দানি গমিস্সামী’তি এৰং পন ধুরনিক্খেপং করোন্তেন পচ্চুদ্ধরিতব্বং, অতিরেকচীৰরট্ঠানে ঠস্সতী’’তি. সচে পনস্স রোগো পটিকুপ্পতি, কিং কাতব্বন্তি? ফুস্সদেৰত্থেরো তাৰ আহ – ‘‘সচে সোযেৰ রোগো পটিকুপ্পতি, সা এৰ সম্মুতি, পুন সম্মুতিদানকিচ্চং নত্থি. অথঞ্ঞো কুপ্পতি, পুন দাতব্বা সম্মুতী’’তি. উপতিস্সত্থেরো আহ – ‘‘সো ৰা রোগো হোতু, অঞ্ঞো ৰা পুন সম্মুতিদানকিচ্চং নত্থী’’তি.

৪৭৫-৬. নিট্ঠিতচীৰরস্মিং ভিক্খুনাতি ইধ পন পুরিমসিক্খাপদে ৰিয অত্থং অগ্গহেত্ৰা নিট্ঠিতে চীৰরস্মিং ভিক্খুনোতি এৰং সামিৰসেন করণৰচনস্স অত্থো ৰেদিতব্বো. করণৰসেন হি ভিক্খুনা ইদং নাম কাতব্বন্তি নত্থি. সামিৰসেন পন ভিক্খুনো চীৰরস্মিং নিট্ঠিতে কথিনে চ উব্ভতে এৰং ছিন্নপলিবোধো একরত্তম্পি চে ভিক্খু তিচীৰরেন ৰিপ্পৰসেয্যাতি এৰং অত্থো যুজ্জতি. তত্থ তিচীৰরেনাতি অধিট্ঠিতেসু তীসু চীৰরেসু যেন কেনচি. একেন ৰিপ্পৰুত্থোপি হি তিচীৰরেন ৰিপ্পৰুত্থো হোতি, পটিসিদ্ধপরিযাপন্নেন ৰিপ্পৰুত্থত্তা. তেনেৰস্স পদভাজনে ‘‘সঙ্ঘাটিযা ৰা’’তিআদি ৰুত্তং. ৰিপ্পৰসেয্যাতি ৰিপ্পযুত্তো ৰসেয্য.

৪৭৭-৮. গামো একূপচারোতিআদি অৰিপ্পৰাসলক্খণৰৰত্থাপনত্থং ৰুত্তং. ততো পরং যথাক্কমেন তানেৰ পন্নরস মাতিকাপদানি ৰিত্থারেন্তো ‘‘গামো একূপচারো নামা’’তিআদিমাহ. তত্থ এককুলস্স গামোতি একস্স রঞ্ঞো ৰা ভোজকস্স ৰা গামো. পরিক্খিত্তোতি যেন কেনচি পাকারেন ৰা ৰতিযা ৰা পরিক্খায ৰা পরিক্খিত্তো. এত্তাৰতা এককুলগামস্স একূপচারতা দস্সিতা. অন্তোগামে ৰত্থব্বন্তি এৰরূপে গামে চীৰরং নিক্খিপিত্ৰা গামব্ভন্তরে যথারুচিতে ঠানে অরুণং উট্ঠাপেতুং ৰট্টতি. অপরিক্খিত্তোতি ইমিনা তস্সেৰ গামস্স নানূপচারতা দস্সিতা. এৰরূপে গামে যস্মিং ঘরে চীৰরং নিক্খিত্তং, তত্থ ৰত্থব্বং. হত্থপাসা ৰা ন ৰিজহিতব্বন্তি অথ ৰা তং ঘরং সমন্ততো হত্থপাসা ন ৰিজহিতব্বং, অড্ঢতেয্যরতনপ্পমাণপ্পদেসা উদ্ধং ন ৰিজহিতব্বন্তি ৰুত্তং হোতি. অড্ঢতেয্যরতনব্ভন্তরে পন ৰত্থুং ৰট্টতি. তং পমাণং অতিক্কমিত্ৰা সচেপি ইদ্ধিমা ভিক্খূ আকাসে অরুণং উট্ঠাপেতি, নিস্সগ্গিযমেৰ হোতি. এত্থ চ যস্মিং ঘরেতি ঘরপরিচ্ছেদো ‘‘এককুলস্স নিৰেসনং হোতী’’তিআদিনা (পারা. ৪৮০) লক্খণেন ৰেদিতব্বো.

৪৭৯. নানাকুলস্স গামোতি নানারাজূনং ৰা ভোজকানং ৰা গামো, ৰেসালিকুসিনারাদিসদিসো. পরিক্খিত্তোতি ইমিনা নানাকুলগামস্স একূপচারতা দস্সিতা. সভাযে ৰা দ্ৰারমূলে ৰাতি এত্থ সভাযন্তি লিঙ্গব্যত্তযেন সভা ৰুত্তা. দ্ৰারমূলেতি নগরদ্ৰারস্স সমীপে. ইদং ৰুত্তং হোতি – এৰরূপে গামে যস্মিং ঘরে চীৰরং নিক্খিত্তং, তত্থ ৰা ৰত্থব্বং. তত্থ সদ্দসঙ্ঘট্টনেন ৰা জনসম্বাধেন ৰা ৰসিতুং অসক্কোন্তেন সভাযে ৰা ৰত্থব্বং নগরদ্ৰারমূলে ৰা. তত্রপি ৰসিতুং অসক্কোন্তেন যত্থ কত্থচি ফাসুকট্ঠানে ৰসিত্ৰা অন্তোঅরুণে আগম্ম তেসংযেৰ সভাযদ্ৰারমূলানং হত্থপাসা ৰা ন ৰিজহিতব্বং. ঘরস্স পন চীৰরস্স ৰা হত্থপাসে ৰত্তব্বমেৰ নত্থি.

সভাযং গচ্ছন্তেন হত্থপাসে চীৰরং নিক্খিপিত্ৰাতি সচে ঘরে অট্ঠপেত্ৰা সভাযে ঠপেস্সামীতি সভাযং গচ্ছতি, তেন সভাযং গচ্ছন্তেন হত্থপাসেতি হত্থং পসারেত্ৰা ‘‘হন্দিমং চীৰরং ঠপেমী’’তি এৰং নিক্খেপসুখে হত্থপাসগতে কিস্মিঞ্চি আপণে চীৰরং নিক্খিপিত্ৰা পুরিমনযেনেৰ সভাযে ৰা ৰত্থব্বং দ্ৰারমূলে ৰা, হত্থপাসা ৰা ন ৰিজহিতব্বং.

তত্রাযং ৰিনিচ্ছযো – ফুস্সদেৰত্থেরো তাৰ আহ – ‘‘চীৰরহত্থপাসে ৰসিতব্বং নত্থি, যত্থ কত্থচি ৰীথিহত্থপাসেপি সভাযহত্থপাসেপি দ্ৰারহত্থপাসেপি ৰসিতুং ৰট্টতী’’তি. উপতিস্সত্থেরো পনাহ – ‘‘নগরস্স বহূনিপি দ্ৰারানি হোন্তি বহূনিপি সভাযানি, তস্মা সব্বত্থ ন ৰট্টতি. যস্সা পন ৰীথিযা চীৰরং ঠপিতং যং তস্সা সম্মুখট্ঠানে সভাযঞ্চ দ্ৰারঞ্চ তস্স সভাযস্স চ দ্ৰারস্স চ হত্থপাসা ন ৰিজহিতব্বং. এৰঞ্হি সতি সক্কা চীৰরস্স পৰত্তি জানিতু’’ন্তি. সভাযং পন গচ্ছন্তেন যস্স আপণিকস্স হত্থে নিক্খিত্তং, সচে সো তং চীৰরং অতিহরিত্ৰা ঘরে নিক্খিপতি, ৰীথিহত্থপাসো ন রক্খতি, ঘরস্স হত্থপাসে ৰত্থব্বং. সচে মহন্তং ঘরং হোতি, দ্ৰে ৰীথিযো ফরিত্ৰা ঠিতং পুরতো ৰা পচ্ছতো ৰা হত্থপাসেযেৰ অরুণং উট্ঠাপেতব্বং. সভাযে নিক্খিপিত্ৰা পন সভাযে ৰা তস্স সম্মুখে নগরদ্ৰারমূলে ৰা তেসংযেৰ হত্থপাসে ৰা অরুণং উট্ঠাপেতব্বং.

অপরিক্খিত্তোতিইমিনা তস্সেৰ গামস্স নানূপচারতা দস্সিতা. এতেনেৰুপাযেন সব্বত্থ একূপচারতা চ নানূপচারতা চ ৰেদিতব্বা. পাল়িযং পন ‘‘গামো একূপচারো নামা’’তি এৰং আদিম্হি ‘‘অজ্ঝোকাসো একূপচারো নামা’’তি এৰং অন্তে চ একমেৰ মাতিকাপদং উদ্ধরিত্ৰা পদভাজনং ৰিত্থারিতং. তস্মা তস্সেৰ পদস্সানুসারেন সব্বত্থ পরিক্খেপাদিৰসেন একূপচারতা চ নানূপচারতা চ ৰেদিতব্বা.

৪৮০-১. নিৰেসনাদীসু ওৰরকাতি গব্ভানংযেৰেতং পরিযাযৰচনং. হত্থপাসা ৰাতি গব্ভস্স হত্থপাসা. দ্ৰারমূলে ৰাতি সব্বেসং সাধারণে ঘরদ্ৰারমূলে. হত্থপাসা ৰাতি গব্ভস্স ৰা ঘরদ্ৰারমূলস্স ৰা হত্থপাসা.

৪৮২-৭. উদোসিতোতি যানাদীনং ভণ্ডানং সালা. ইতো পট্ঠায চ নিৰেসনে ৰুত্তনযেনেৰ ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো. অট্টোতি পটিরাজাদিপটিবাহনত্থং ইট্ঠকাহি কতো বহলভিত্তিকো চতুপঞ্চভূমিকো পতিস্সযৰিসেসো. মাল়োতি এককূটসঙ্গহিতো চতুরস্সপাসাদো. পাসাদোতি দীঘপাসাদো. হম্মিযন্তি মুণ্ডচ্ছদনপাসাদো.

৪৮৯. সত্তব্ভন্তরাতিএত্থ একং অব্ভন্তরং অট্ঠৰীসতিহত্থং হোতি. সচে সত্থো গচ্ছন্তো গামং ৰা নদিং ৰা পরিযাদিযিত্ৰা তিট্ঠতি অন্তোপৰিট্ঠেন সদ্ধিং একাবদ্ধো হুত্ৰা ওরঞ্চ পারঞ্চ ফরিত্ৰা ঠিতো হোতি, সত্থপরিহারোৰ লব্ভতি. অথ গামে ৰা নদিযা ৰা পরিযাপন্নো হোতি অন্তোপৰিট্ঠো, গামপরিহারো চেৰ নদীপরিহারো চ লব্ভতি. সচে ৰিহারসীমং অতিক্কমিত্ৰা তিট্ঠতি, অন্তোসীমায চ চীৰরং হোতি, ৰিহারং গন্ত্ৰা ৰসিতব্বং. সচে বহিসীমায চীৰরং হোতি সত্থসমীপেযেৰ ৰসিতব্বং. সচে গচ্ছন্তো সকটে ৰা ভগ্গে গোণে ৰা নট্ঠে অন্তরা ছিজ্জতি, যস্মিং কোট্ঠাসে চীৰরং তত্থ ৰসিতব্বং.

৪৯০. এককুলস্স খেত্তে হত্থপাসো নাম চীৰরহত্থপাসোযেৰ, নানাকুলস্স খেত্তে হত্থপাসো নাম খেত্তদ্ৰারস্স হত্থপাসো. অপরিক্খিত্তে চীৰরস্সেৰ হত্থপাসো.

৪৯১-৪. ধঞ্ঞকরণন্তি খলং ৰুচ্চতি. আরামোতি পুপ্ফারামো ৰা ফলারামো ৰা. দ্ৰীসুপি খেত্তে ৰুত্তসদিসোৰ ৰিনিচ্ছযো. ৰিহারো নিৰেসনসদিসো. রুক্খমূলে অন্তোছাযাযন্তি ছাযায ফুট্ঠোকাসস্স অন্তো এৰ. ৰিরল়সাখস্স পন রুক্খস্স আতপেন ফুট্ঠোকাসে ঠপিতং নিস্সগ্গিযমেৰ হোতি, তস্মা তাদিসস্স সাখাচ্ছাযায ৰা খন্ধচ্ছাযায ৰা ঠপেতব্বং. সচে সাখায ৰা ৰিটপে ৰা ঠপেতি, উপরি অঞ্ঞসাখাচ্ছাযায ফুট্ঠোকাসেযেৰ ঠপেতব্বং. খুজ্জরুক্খস্স ছাযা দূরং গচ্ছতি, ছাযায গতট্ঠানে ঠপেতুং ৰট্টতিযেৰ. ইধাপি হত্থপাসো চীৰরহত্থপাসোযেৰ.

অগামকে অরঞ্ঞেতি অগামকং নাম অরঞ্ঞং ৰিঞ্ঝাটৰীআদীসু ৰা সমুদ্দমজ্ঝে ৰা মচ্ছবন্ধানং অগমনপথে দীপকেসু লব্ভতি. সমন্তা সত্তব্ভন্তরাতি মজ্ঝে ঠিতস্স সমত্তা সব্বদিসাসু সত্তব্ভন্তরা, ৰিনিব্বেধেন চুদ্দস হোন্তি. মজ্ঝে নিসিন্নো পুরত্থিমায ৰা পচ্ছিমায ৰা দিসায পরিযন্তে ঠপিতচীৰরং রক্খতি. সচে পন অরুণুগ্গমনসমযে কেসগ্গমত্তম্পি পুরত্থিমং দিসং গচ্ছতি, পচ্ছিমায দিসায চীৰরং নিস্সগ্গিযং হোতি. এস নযো ইতরস্মিং. উপোসথকালে পন পরিসপরিযন্তে নিসিন্নভিক্খুতো পট্ঠায সত্তব্ভন্তরসীমা সোধেতব্বা. যত্তকং ভিক্খুসঙ্ঘো ৰড্ঢতি, সীমাপি তত্তকং ৰড্ঢতি.

৪৯৫. অনিস্সজ্জিত্ৰা পরিভুঞ্জতি আপত্তি দুক্কটস্সাতি এত্থ সচে পধানিকো ভিক্খু সব্বরত্তিং পধানমনুযুঞ্জিত্ৰা পচ্চুসসমযে ‘‘ন্হাযিস্সামী’’তি তীণিপি চীৰরানি তীরে ঠপেত্ৰা নদিং ওতরতি, ন্হাযন্তস্সেৰ চস্স অরুণং উট্ঠহতি, কিং কাতব্বং. সো হি যদি উত্তরিত্ৰা চীৰরং নিৰাসেতি, নিস্সগ্গিযচীৰরং অনিস্সজ্জিত্ৰা পরিভুঞ্জনপচ্চযা দুক্কটং আপজ্জতি. অথ নগ্গো গচ্ছতি, এৰম্পি দুক্কটং আপজ্জতীতি? ন আপজ্জতি. সো হি যাৰ অঞ্ঞং ভিক্খুং দিস্ৰা ৰিনযকম্মং ন করোতি, তাৰ তেসং চীৰরানং অপরিভোগারহত্তা নট্ঠচীৰরট্ঠানে ঠিতো হোতি. নট্ঠচীৰরস্স চ অকপ্পিযং নাম নত্থি. তস্মা একং নিৰাসেত্ৰা দ্ৰে হত্থেন গহেত্ৰা ৰিহারং গন্ত্ৰা ৰিনযকম্মং কাতব্বং. সচে দূরে ৰিহারো হোতি, অন্তরামগ্গে মনুস্সা সঞ্চরন্তি. একং নিৰাসেত্ৰা একং পারুপিত্ৰা একং অংসকূটে ঠপেত্ৰা গন্তব্বং. সচে ৰিহারে সভাগভিক্খূ ন পস্সতি, ভিক্খাচারং গতা হোন্তি, সঙ্ঘাটিং বহিগামে ঠপেত্ৰা সন্তরুত্তরেন আসনসালং গন্ত্ৰা ৰিনযকম্মং কাতব্বং. সচে বহিগামে চোরভযং হোতি, পারুপিত্ৰা গন্তব্বং. সচে আসনসালা সম্বাধা হোতি জনাকিণ্ণা, ন সক্কা একমন্তে চীৰরং অপনেত্ৰা ৰিনযকম্মং কাতুং, একং ভিক্খুং আদায বহিগামং গন্ত্ৰা ৰিনযকম্মং কত্ৰা চীৰরানি পরিভুঞ্জিতব্বানি.

সচে ভিক্খূ দহরানং হত্থে পত্তচীৰরং দত্ৰা মগ্গং গচ্ছন্তা পচ্ছিমে যামে সযিতুকামা হোন্তি, অত্তনো অত্তনো চীৰরং হত্থপাসে কত্ৰাৰ সযিতব্বং. সচে গচ্ছন্তানংযেৰ অসম্পত্তেসু দহরেসু অরুণং উগ্গচ্ছতি, চীৰরং নিস্সগ্গিযং হোতি, নিস্সযো পন ন পটিপ্পস্সম্ভতি, দহরানম্পি পুরতো গচ্ছন্তানং থেরেসু অসম্পত্তেসু এসেৰ নযো. মগ্গং ৰিরজ্ঝিত্ৰা অরঞ্ঞে অঞ্ঞমঞ্ঞং অপস্সন্তেসুপি এসেৰ নযো. সচে পন দহরা ‘‘মযং, ভন্তে, মুহুত্তং সযিত্ৰা অসুকস্মিং নাম ওকাসে তুম্হে সম্পাপুণিস্সামা’’তি ৰত্ৰা যাৰ অরুণুগ্গমনা সযন্তি, চীৰরঞ্চ নিস্সগ্গিযং হোতি, নিস্সযো চ পটিপ্পস্সম্ভতি, দহরে উয্যোজেত্ৰা থেরেসু সযন্তেসুপি এসেৰ নযো. দ্ৰেধাপথং দিস্ৰা থেরা ‘‘অযং মগ্গো’’ দহরা ‘‘অযং মগ্গো’’তি ৰত্ৰা অঞ্ঞমঞ্ঞস্স ৰচনং অগ্গহেত্ৰা গতা, সহ অরুণুগ্গমনা চীৰরানি চ নিস্সগ্গিযানি হোন্তি, নিস্সযো চ পটিপ্পস্সম্ভতি. সচে দহরা মগ্গতো ওক্কম্ম ‘‘অন্তোঅরুণেযেৰ নিৰত্তিস্সামা’’তি ভেসজ্জত্থায গামং পৰিসিত্ৰা আগচ্ছন্তি. অসম্পত্তানংযেৰ চ তেসং অরুণো উগ্গচ্ছতি, চীৰরানি নিস্সগ্গিযানি হোন্তি, নিস্সযো পন ন পটিপ্পস্সম্ভতি. সচে পন ধেনুভযেন ৰা সুনখভযেন ৰা ‘‘মুহুত্তং ঠত্ৰা গমিস্সামা’’তি ঠত্ৰা ৰা নিসীদিত্ৰা ৰা গচ্ছন্তি, অন্তরা অরুণে উগ্গতে চীৰরানি নিস্সগ্গিযানি হোন্তি, নিস্সযো চ পটিপ্পস্সম্ভতি. সচে ‘‘অন্তোঅরুণেযেৰ আগমিস্সামা’’তি অন্তোসীমাযং গামং পৰিট্ঠানং অন্তরা অরুণো উগ্গচ্ছতি, নেৰ চীৰরানি নিস্সগ্গিযানি হোন্তি, ন নিস্সযো পটিপ্পস্সম্ভতি. সচে পন ‘‘ৰিভাযতু তাৰা’’তি নিসীদন্তি, অরুণে উগ্গতেপি ন চীৰরানি নিস্সগ্গিযানি হোন্তি, নিস্সযো পন পটিপ্পস্সম্ভতি. যেপি ‘‘অন্তোঅরুণেযেৰ আগমিস্সামা’’তি সামন্তৰিহারং ধম্মসৰনত্থায সউস্সাহা গচ্ছন্তি, অন্তরামগ্গেযেৰ চ নেসং অরুণো উগ্গচ্ছতি, চীৰরানি নিস্সগ্গিযানি হোন্তি, নিস্সযো পন ন পটিপ্পস্সম্ভতি. সচে ধম্মগারৰেন ‘‘যাৰ পরিযোসানং সুত্ৰাৰ গমিস্সামা’’তি নিসীদন্তি, সহ অরুণস্সুগ্গমনা চীৰরানিপি নিস্সগ্গিযানি হোন্তি, নিস্সযোপি পটিপ্পস্সম্ভতি. থেরেন দহরং চীৰরধোৰনত্থায গামকং পেসেন্তেন অত্তনো চীৰরং পচ্চুদ্ধরিত্ৰাৰ দাতব্বং. দহরস্সাপি চীৰরং পচ্চুদ্ধরাপেত্ৰা ঠপেতব্বং. সচে অস্সতিযা গচ্ছতি, অত্তনো চীৰরং পচ্চুদ্ধরিত্ৰা দহরস্স চীৰরং ৰিস্সাসেন গহেত্ৰা ঠপেতব্বং. সচে থেরো নস্সরতি, দহরো এৰ সরতি, দহরেন অত্তনো চীৰরং পচ্চুদ্ধরিত্ৰা থেরস্স চীৰরং ৰিস্সাসেন গহেত্ৰা গন্ত্ৰা ৰত্তব্বো ‘‘ভন্তে, তুম্হাকং চীৰরং অধিট্ঠহিত্ৰা পরিভুঞ্জথা’’তি অত্তনোপি চীৰরং অধিট্ঠাতব্বং. এৰং একস্স সতিযাপি আপত্তিমোক্খো হোতীতি. সেসং উত্তানত্থমেৰ.

সমুট্ঠানাদীসু পঠমকথিনসিক্খাপদে অনধিট্ঠানং অৰিকপ্পনঞ্চ অকিরিযং, ইধ অপচ্চুদ্ধরণং অযমেৰ ৰিসেসো. সেসং সব্বত্থ ৰুত্তনযমেৰাতি.

উদোসিতসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. ততিযকথিনসিক্খাপদৰণ্ণনা

৪৯৭. তেন সমযেনাতি ততিযকথিনসিক্খাপদং. তত্থ উস্সাপেত্ৰা পুনপ্পুনং ৰিমজ্জতীতি ‘‘ৰলীসু নট্ঠাসু ইদং মহন্তং ভৰিস্সতী’’তি মঞ্ঞমানো উদকেন সিঞ্চিত্ৰা পাদেহি অক্কমিত্ৰা হত্থেহি উস্সাপেত্ৰা উক্খিপিত্ৰা পিট্ঠিযং ঘংসতি, তং আতপে সুক্খং পঠমপ্পমাণমেৰ হোতি. সো পুনপি তথা করোতি, তেন ৰুত্তং – ‘‘উস্সাপেত্ৰা পুনপ্পুনং ৰিমজ্জতী’’তি. তং এৰং কিলমন্তং ভগৰা গন্ধকুটিযং নিসিন্নোৰ দিস্ৰা নিক্খমিত্ৰা সেনাসনচারিকং আহিণ্ডন্তো ৰিয তত্থ অগমাসি. তেন ৰুত্তং – ‘‘অদ্দস খো ভগৰা’’তিআদি.

৪৯৯-৫০০. একাদসমাসেতি একং পচ্ছিমকত্তিকমাসং ঠপেত্ৰা সেসে একাদসমাসে. সত্তমাসেতি কত্তিকমাসং হেমন্তিকে চ চত্তারোতি পঞ্চমাসে ঠপেত্ৰা সেসে সত্তমাসে. কালেপি আদিস্স দিন্নন্তি সঙ্ঘস্স ৰা ‘‘ইদং অকালচীৰর’’ন্তি উদ্দিসিত্ৰা দিন্নং, একপুগ্গলস্স ৰা ‘‘ইদং তুয্হং দম্মী’’তি দিন্নং.

সঙ্ঘতো ৰাতি অত্তনো পত্তভাগৰসেন সঙ্ঘতো ৰা উপ্পজ্জেয্য. গণতো ৰাতি ইদং সুত্তন্তিকগণস্স দেম, ইদং আভিধম্মিকগণস্সাতি এৰং গণস্স দেন্তি. ততো অত্তনো পত্তভাগৰসেন গণতো ৰা উপ্পজ্জেয্য.

নো চস্স পারিপূরীতি নো চে পারিপূরী ভৰেয্য, যত্তকেন কযিরমানং অধিট্ঠানচীৰরং পহোতি, তঞ্চে চীৰরং তত্তকং ন ভৰেয্য, ঊনকং ভৰেয্যাতি অত্থো.

পচ্চাসা হোতি সঙ্ঘতো ৰাতিআদীসু অসুকদিৰসং নাম সঙ্ঘো চীৰরানি লভিস্সতি, গণো লভিস্সতি, ততো মে চীৰরং উপ্পজ্জিস্সতীতি এৰং সঙ্ঘতো ৰা গণতো ৰা পচ্চাসা হোতি. ঞাতকেহি মে চীৰরত্থায পেসিতং, মিত্তেহি পেসিতং, তে আগতা চীৰরে দস্সন্তীতি এৰং ঞাতিতো ৰা মিত্ততো ৰা পচ্চাসা হোতি. পংসুকূলং ৰাতি এত্থ পন পংসুকূলং ৰা লচ্ছামীতি এৰং পচ্চাসা হোতীতি যোজেতব্বং. অত্তনো ৰা ধনেনাতি অত্তনো কপ্পাসসুত্তাদিনা ধনেন, অসুকদিৰসং নাম লচ্ছামীতি এৰং ৰা পচ্চাসা হোতীতি অত্থো.

ততো চে উত্তরি নিক্খিপেয্য সতিযাপি পচ্চাসাযাতি মাসপরমতো চে উত্তরি নিক্খিপেয্য, নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযন্তি অত্থো. এৰং পন অৰত্ৰা যস্মা অন্তরা উপ্পজ্জমানে পচ্চাসাচীৰরে মূলচীৰরস্স উপ্পন্নদিৰসতো যাৰ ৰীসতিমো দিৰসো তাৰ উপ্পন্নং পচ্চাসাচীৰরং মূলচীৰরং অত্তনো গতিকং করোতি, ততো উদ্ধং মূলচীৰরং পচ্চাসাচীৰরং অত্তনো গতিকং করোতি. তস্মা তং ৰিসেসং দস্সেতুং ‘‘তদহুপ্পন্নে মূলচীৰরে’’তিআদিনা নযেন পদভাজনং ৰুত্তং, তং উত্তানত্থমেৰ.

ৰিসভাগে উপ্পন্নে মূলচীৰরেতি যদি মূলচীৰরং সণ্হং, পচ্চাসাচীৰরং থূলং, ন সক্কা যোজেতুং. রত্তিযো চ সেসা হোন্তি, ন তাৰ মাসো পূরতি, ন অকামা নিগ্গহেন চীৰরং কারেতব্বং. অঞ্ঞং পচ্চাসাচীৰরং লভিত্ৰাযেৰ কালব্ভন্তরে কারেতব্বং. পচ্চাসাচীৰরম্পি পরিক্খারচোল়ং অধিট্ঠাতব্বং. অথ মূলচীৰরং থূলং হোতি, পচ্চাসাচীৰরং সণ্হং, মূলচীৰরং পরিক্খারচোল়ং অধিট্ঠহিত্ৰা পচ্চাসাচীৰরমেৰ মূলচীৰরং কত্ৰা ঠপেতব্বং. তং পুন মাসপরিহারং লভতি, এতেনুপাযেন যাৰ ইচ্ছতি তাৰ অঞ্ঞমঞ্ঞং মূলচীৰরং কত্ৰা ঠপেতুং ৰট্টতীতি. সেসং উত্তানমেৰ.

সমুট্ঠানাদীনি পঠমকথিনসদিসানেৰাতি.

ততিযকথিনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. পুরাণচীৰরসিক্খাপদৰণ্ণনা

৫০৩-৫. তেন সমযেনাতি পুরাণচীৰরসিক্খাপদং. তত্থ যাৰ সত্তমা পিতামহযুগাতি পিতুপিতা পিতামহো, পিতামহস্স যুগং পিতামহযুগং. যুগন্তি আযুপ্পমাণং ৰুচ্চতি. অভিলাপ মত্তমেৰ চেতং. অত্থতো পন পিতামহোযেৰ পিতামহযুগং. ততো উদ্ধং সব্বেপি পুব্বপুরিসা পিতামহগ্গহণেনেৰ গহিতা. এৰং যাৰ সত্তমো পুরিসো তাৰ যা অসম্বদ্ধা সা যাৰ সত্তমা পিতামহযুগা অসম্বদ্ধাতি ৰুচ্চতি. দেসনামুখমেৰ চেতং. ‘‘মাতিতো ৰা পিতিতো ৰা’’তিৰচনতো পন পিতামহযুগম্পি পিতামহিযুগম্পি মাতামহযুগম্পি মাতামহিযুগম্পি তেসং ভাতুভগিনীভাগিনেয্যপুত্তপপুত্তাদযোপি সব্বে ইধ সঙ্গহিতা এৰাতি ৰেদিতব্বা.

তত্রাযং ৰিত্থারনযো – পিতা পিতুপিতা তস্স পিতা তস্সাপি পিতাতি এৰং যাৰ সত্তমা যুগা, পিতা পিতুমাতা তস্সা পিতা চ মাতা চ ভাতা চ ভগিনী চ পুত্তা চ ধীতরো চাতি এৰম্পি উদ্ধঞ্চ অধো চ যাৰ সত্তমা যুগা, পিতা পিতুভাতা পিতুভগিনী পিতুপুত্তা পিতুধীতরো তেসম্পি পুত্তধীতুপরম্পরাতি এৰম্পি যাৰ সত্তমা যুগা, মাতা মাতুমাতা তস্সা মাতা তস্সাপি মাতাতি এৰম্পি যাৰ সত্তমা যুগা, মাতা মাতুপিতা তস্স মাতা চ পিতা চ ভাতা চ ভগিনী চ পুত্তা চ ধীতরো চাতি, এৰম্পি উদ্ধঞ্চ অধো চ যাৰ সত্তমা যুগা, মাতা মাতুভাতা মাতুভগিনী মাতুপুত্তা মাতুধীতরো তেসম্পি পুত্তধীতুপরম্পরাতি এৰম্পি যাৰ সত্তমা যুগা, নেৰ মাতুসম্বন্ধেন ন পিতুসম্বন্ধেন সম্বদ্ধা, অযং অঞ্ঞাতিকা নাম.

উভতো সঙ্ঘেতি ভিক্খুনিসঙ্ঘে ঞত্তিচতুত্থেন ভিক্খুসঙ্ঘে ঞত্তিচতুত্থেনাতি অট্ঠৰাচিকৰিনযকম্মেন উপসম্পন্না.

সকিং নিৰত্থম্পি সকিং পারুতম্পীতি রজিত্ৰা কপ্পং কত্ৰা একৰারম্পি নিৰত্থং ৰা পারুতং ৰা. অন্তমসো পরিভোগসীসেন অংসে ৰা মত্থকে ৰা কত্ৰা মগ্গং গতো হোতি, উস্সীসকং ৰা কত্ৰা নিপন্নো হোতি, এতম্পি পুরাণচীৰরমেৰ. সচে পন পচ্চত্থরণস্স হেট্ঠা কত্ৰা নিপজ্জতি, হত্থেহি ৰা উক্খিপিত্ৰা আকাসে ৰিতানং কত্ৰা সীসেন অফুসন্তো গচ্ছতি, অযং পরিভোগো নাম ন হোতীতি কুরুন্দিযং ৰুত্তং.

ধোতং নিস্সগ্গিযন্তি এত্থ এৰং আণত্তা ভিক্খুনী ধোৰনত্থায উদ্ধনং সজ্জেতি, দারূনি সংহরতি, অগ্গিং করোতি, উদকং আহরতি যাৰ নং ধোৰিত্ৰা উক্খিপতি, তাৰ ভিক্খুনিযা পযোগে পযোগে ভিক্খুস্স দুক্কটং. ধোৰিত্ৰা উক্খিত্তমত্তে নিস্সগ্গিযং হোতি. সচে দুদ্ধোতন্তি মঞ্ঞমানা পুন সিঞ্চতি ৰা ধোৰতি ৰা যাৰ নিট্ঠানং ন গচ্ছতি তাৰ পযোগে পযোগে দুক্কটং. এস নযো রজনাকোটনেসু. রজনদোণিযঞ্হি রজনং আকিরিত্ৰা যাৰ সকিং চীৰরং রজতি, ততো পুব্বে যংকিঞ্চি রজনত্থায করোতি, পচ্ছা ৰা পটিরজতি, সব্বত্থ পযোগে পযোগে ভিক্খুস্স দুক্কটং. এৰং আকোটনেপি পযোগো ৰেদিতব্বো.

৫০৬. অঞ্ঞাতিকায অঞ্ঞাতিকসঞ্ঞী পুরাণচীৰরং ধোৰাপেতীতি নো চেপি ‘‘ইমং ধোৰা’’তি ৰদতি, অথ খো ধোৰনত্থায কাযৰিকারং কত্ৰা হত্থেন ৰা হত্থে দেতি, পাদমূলে ৰা ঠপেতি, উপরি ৰা খিপতি, সিক্খমানাসামণেরীসামণেরউপাসকতিত্থিযাদীনং ৰা হত্থে পেসেতি, নদীতিত্থে ধোৰন্তিযা উপচারে ৰা খিপতি, অন্তোদ্ৰাদসহত্থে ওকাসে ঠত্ৰা, ধোৰাপিতংযেৰ হোতি. সচে পন উপচারং মুঞ্চিত্ৰা ওরতো ঠপেতি সা চে ধোৰিত্ৰা আনেতি, অনাপত্তি. সিক্খমানায ৰা সামণেরিযা ৰা উপাসিকায ৰা হত্থে ধোৰনত্থায দেতি, সা চে উপসম্পজ্জিত্ৰা ধোৰতি, আপত্তিযেৰ. উপাসকস্স হত্থে দেতি, সো চে লিঙ্গে পরিৰত্তে ভিক্খুনীসু পব্বজিত্ৰা উপসম্পজ্জিত্ৰা ধোৰতি, আপত্তিযেৰ. সামণেরস্স ৰা ভিক্খুস্স ৰা হত্থে দিন্নেপি লিঙ্গপরিৰত্তনে এসেৰ নযো.

ধোৰাপেতি রজাপেতীতিআদীসু একেন ৰত্থুনা নিস্সগ্গিযং, দুতিযেন দুক্কটং. তীণিপি কারাপেন্তস্স একেন নিস্সগ্গিযং, সেসেহি দ্ৰে দুক্কটানি. যস্মা পনেতানি ধোৰনাদীনি পটিপাটিযা ৰা উপ্পটিপাটিযা ৰা কারেন্তস্স মোক্খো নত্থি, তস্মা এত্থ তীণি চতুক্কানি ৰুত্তানি. সচেপি হি ‘‘ইমং চীৰরং রজিত্ৰা ধোৰিত্ৰা আনেহী’’তি ৰুত্তে সা ভিক্খুনী পঠমং ধোৰিত্ৰা পচ্ছা রজতি, নিস্সগ্গিযেন দুক্কটমেৰ. এৰং সব্বেসু ৰিপরীতৰচনেসু নযো নেতব্বো. সচে পন ‘‘ধোৰিত্ৰা আনেহী’’তি ৰুত্তা ধোৰতি চেৰ রজতি চ, ধোৰাপনপচ্চযা এৰ আপত্তি, রজনে অনাপত্তি. এৰং সব্বত্থ ৰুত্তাধিককরণে ‘‘অৰুত্তা ধোৰতী’’তি ইমিনা লক্খণেন অনাপত্তি ৰেদিতব্বা. ‘‘ইমস্মিং চীৰরে যং কাতব্বং, সব্বং তং তুয্হং ভারো’’তি ৰদন্তো পন একৰাচায সম্বহুলা আপত্তিযো আপজ্জতীতি.

অঞ্ঞাতিকায ৰেমতিকো অঞ্ঞাতিকায ঞাতিকসঞ্ঞীতি ইমানিপি পদানি ৰুত্তানংযেৰ তিণ্ণং চতুক্কানং ৰসেন ৰিত্থারতো ৰেদিতব্বানি.

একতো উপসম্পন্নাযাতি ভিক্খুনীনং সন্তিকে উপসম্পন্নায ধোৰাপেন্তস্স দুক্কটং. ভিক্খূনং সন্তিকে উপসম্পন্নায পন যথাৰত্থুকমেৰ, ভিক্খূনং সন্তিকে উপসম্পন্না নাম পঞ্চসতা সাকিযানিযো.

৫০৭. অৰুত্তা ধোৰতীতি উদ্দেসায ৰা ওৰাদায ৰা আগতা কিলিন্নং চীৰরং দিস্ৰা ঠপিতট্ঠানতো গহেত্ৰা ৰা ‘‘দেথ, অয্য, ধোৰিস্সামী’’তি আহরাপেত্ৰা ৰা ধোৰতি চেৰ রজতি চ আকোটেতি চ, অযং অৰুত্তা ধোৰতি নাম. যাপি ‘‘ইমং চীৰরং ধোৰা’’তি দহরং ৰা সামণেরং ৰা আণাপেন্তস্স ভিক্খুনো সুত্ৰা ‘‘আহরথয্য অহং ধোৰিস্সামী’’তি ধোৰতি, তাৰকালিকং ৰা গহেত্ৰা ধোৰিত্ৰা রজিত্ৰা দেতি, অযম্পি অৰুত্তা ধোৰতি নাম.

অঞ্ঞং পরিক্খারন্তি উপাহনত্থৰিকপত্তত্থৰিকঅংসবদ্ধককাযবন্ধনমঞ্চপীঠভিসিতট্টিকাদিং যংকিঞ্চি ধোৰাপেতি, অনাপত্তি. সেসমেত্থ উত্তানত্থমেৰ.

সমুট্ঠানাদীসু পন ইদং সিক্খাপদং ছসমুট্ঠানং, কিরিযং, নোসঞ্ঞাৰিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৰজ্জং, কাযকম্মং, ৰচীকম্মং, তিচিত্তং, তিৰেদনন্তি.

পুরাণচীৰরসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. চীৰরপটিগ্গহণসিক্খাপদৰণ্ণনা

৫০৮. তেন সমযেনাতি চীৰরপটিগ্গহণসিক্খাপদং. তত্থ পিণ্ডপাতপটিক্কন্তাতি পিণ্ডপাততো পটিক্কন্তা. যেন অন্ধৰনং তেনুপসঙ্কমীতি অপঞ্ঞত্তে সিক্খাপদে যেন অন্ধৰনং তেনুপসঙ্কমি. কতকম্মাতি কতচোরিককম্মা, সন্ধিচ্ছেদনাদীহি পরভণ্ডং হরিতাতি ৰুত্তং হোতি. চোরগামণিকোতি চোরজেট্ঠকো. সো কির পুব্বে থেরিং জানাতি, তস্মা চোরানং পুরতো গচ্ছন্তো দিস্ৰা ‘‘ইতো মা গচ্ছথ, সব্বে ইতো এথা’’তি তে গহেত্ৰা অঞ্ঞেন মগ্গেন অগমাসি. সমাধিম্হা ৰুট্ঠহিত্ৰাতি থেরী কির পরিচ্ছিন্নৰেলাযংযেৰ সমাধিম্হা ৰুট্ঠহি. সোপি তস্মিংযেৰ খণে এৰং অৰচ, তস্মা সা অস্সোসি, সুত্ৰা চ ‘‘নত্থি দানি অঞ্ঞো এত্থ সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা অঞ্ঞত্র মযা’’তি তং মংসং অগ্গহেসি. তেন ৰুত্তং – ‘‘অথ খো উপ্পলৰণ্ণা ভিক্খুনী’’তিআদি.

ওহিয্যকোতি অৰহীযকো অৰসেসো, ৰিহারৰারং পত্ৰা একোৰ ৰিহারে ঠিতোতি অত্থো. সচে মে ত্ৰং অন্তরৰাসকং দদেয্যাসীতি কস্মা আহ? সণ্হং ঘনমট্ঠং অন্তরৰাসকং দিস্ৰা লোভেন, অপিচ অপ্পকো তস্সা অন্তরৰাসকে লোভো, থেরিযা পন সিখাপ্পত্তা কোট্ঠাসসম্পত্তি তেনস্সা সরীরপারিপূরিং পস্সিস্সামীতি ৰিসমলোভং উপ্পাদেত্ৰা এৰমাহ. অন্তিমন্তি পঞ্চন্নং চীৰরানং সব্বপরিযন্তং হুত্ৰা অন্তিমং, অন্তিমন্তি পচ্ছিমং. অঞ্ঞং লেসেনাপি ৰিকপ্পেত্ৰা ৰা পচ্চুদ্ধরিত্ৰা ৰা ঠপিতং চীৰরং নত্থীতি এৰং যথাঅনুঞ্ঞাতানং পঞ্চন্নং চীৰরানং ধারণৰসেনেৰ আহ, ন লোভেন, ন হি খীণাসৰানং লোভো অত্থি. নিপ্পীল়িযমানাতি উপমং দস্সেত্ৰা গাল়্হং পীল়যমানা.

অন্তরৰাসকং দত্ৰা উপস্সযং অগমাসীতি সঙ্কচ্চিকং নিৰাসেত্ৰা যথা তস্স মনোরথো ন পূরতি, এৰং হত্থতলেযেৰ দস্সেত্ৰা অগমাসি.

৫১০. কস্মা পারিৰত্তকচীৰরং অপ্পটিগণ্হন্তে উজ্ঝাযিংসু? ‘‘সচে এত্তকোপি অম্হেসু অয্যানং ৰিস্সাসো নত্থি, কথং মযং যাপেস্সামা’’তি ৰিহত্থতায সমভিতুন্নত্তা.

অনুজানামি ভিক্খৰে ইমেসং পঞ্চন্নন্তি ইমেসং পঞ্চন্নং সহধম্মিকানং সমসদ্ধানং সমসীলানং সমদিট্ঠীনং পারিৰত্তকং গহেতুং অনুজানামীতি অত্থো.

৫১২. পযোগে দুক্কটন্তি গহণত্থায হত্থপ্পসারণাদীসু দুক্কটং. পটিলাভেনাতি পটিগ্গহণেন. তত্থ চ হত্থেন ৰা হত্থে দেতু, পাদমূলে ৰা ঠপেতু, উপরি ৰা খিপতু, সো চে সাদিযতি, গহিতমেৰ হোতি. সচে পন সিক্খমানাসামণেরসামণেরীউপাসকউপাসিকাদীনং হত্থে পেসিতং পটিগ্গণ্হাতি, অনাপত্তি. ধম্মকথং কথেন্তস্স চতস্সোপি পরিসা চীৰরানি চ নানাৰিরাগৰত্থানি চ আনেত্ৰা পাদমূলে ঠপেন্তি, উপচারে ৰা ঠত্ৰা উপচারং ৰা মুঞ্চিত্ৰা খিপন্তি, যং তত্থ ভিক্খুনীনং সন্তকং, তং অঞ্ঞত্র পারিৰত্তকা গণ্হন্তস্স আপত্তিযেৰ. অথ পন রত্তিভাগে খিত্তানি হোন্তি, ‘‘ইদং ভিক্খুনিযা, ইদং অঞ্ঞেস’’ন্তি ঞাতুং ন সক্কা, পারিৰত্তককিচ্চং নত্থীতি মহাপচ্চরিযং কুরুন্দিযঞ্চ ৰুত্তং, তং অচিত্তকভাৰেন ন সমেতি. সচে ভিক্খুনী ৰস্সাৰাসিকং দেতি, পারিৰত্তকমেৰ কাতব্বং. সচে পন সঙ্কারকূটাদীসু ঠপেতি, ‘‘পংসুকূলং গণ্হিস্সন্তী’’তি পংসুকূলং অধিট্ঠহিত্ৰা গহেতুং ৰট্টতি.

৫১৩. অঞ্ঞাতিকায অঞ্ঞাতিকসঞ্ঞীতি তিকপাচিত্তিযং. একতো উপসম্পন্নাযাতি ভিক্খুনীনং সন্তিকে উপসম্পন্নায হত্থতো গণ্হন্তস্স দুক্কটং, ভিক্খূনং সন্তিকে উপসম্পন্নায পন পাচিত্তিযমেৰ.

৫১৪. পরিত্তেন ৰা ৰিপুলন্তি অপ্পগ্ঘচীৰরেন ৰা উপাহনত্থৰিকপত্তত্থৰিকঅংসবদ্ধককাযবন্ধনাদিনা ৰা মহগ্ঘং চেতাপেত্ৰা সচেপি চীৰরং পটিগ্গণ্হাতি, অনাপত্তি. মহাপচ্চরিযং পন ‘‘অন্তমসো হরীতকীখণ্ডেনাপী’’তি ৰুত্তং. ৰিপুলেন ৰা পরিত্তন্তি ইদং ৰুত্তৰিপল্লাসেন ৰেদিতব্বং. অঞ্ঞং পরিক্খারন্তি পত্তত্থৰিকাদিং যং কিঞ্চি ৰিকপ্পনুপগপচ্ছিমচীৰরপ্পমাণং পন পটপরিস্সাৰনম্পি ন ৰট্টতি. যং নেৰ অধিট্ঠানুপগং ন ৰিকপ্পনুপগং তং সব্বং ৰট্টতি. সচেপি মঞ্চপ্পমাণা ভিসিচ্ছৰি হোতি, ৰট্টতিযেৰ; কো পন ৰাদো পত্তত্থৰিকাদীসু. সেসং উত্তানত্থমেৰ.

সমুট্ঠানাদীসু ইদং ছসমুট্ঠানং, কিরিযাকিরিযং, নোসঞ্ঞাৰিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৰজ্জং, কাযকম্মংৰচীকম্মং, তিচিত্তং, তিৰেদনন্তি.

চীৰরপটিগ্গহণসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. অঞ্ঞাতকৰিঞ্ঞত্তিসিক্খাপদৰণ্ণনা

৫১৫. তেন সমযেনাতি অঞ্ঞাতকৰিঞ্ঞত্তিসিক্খাপদং. তত্থ উপনন্দো সক্যপুত্তোতি অসীতিসহস্সমত্তানং সক্যকুলা পব্বজিতানং ভিক্খূনং পতিকিট্ঠো লোলজাতিকো. পট্টোতি ছেকো সমত্থো পটিবলো সরসম্পন্নো কণ্ঠমাধুরিযেন সমন্নাগতো. কিস্মিং ৰিযাতি কিংসু ৰিয কিলেসো ৰিয, হিরোত্তপ্পৰসেন কম্পনং ৰিয সঙ্কম্পনং ৰিয হোতীতি অত্থো.

অদ্ধানমগ্গন্তি অদ্ধানসঙ্খাতং দীঘমগ্গং, ন নগরৰীথিমগ্গন্তি অত্থো. তে ভিক্খূ অচ্ছিন্দিংসূতি মুসিংসু, পত্তচীৰরানি নেসং হরিংসূতি অত্থো. অনুযুঞ্জাহীতি ভিক্খুভাৰজাননত্থায পুচ্ছ. অনুযুঞ্জিযমানাতি পব্বজ্জাউপসম্পদাপত্তচীৰরাধিট্ঠানাদীনি পুচ্ছিযমানা. এতমত্থং আরোচেসুন্তি ভিক্খুভাৰং জানাপেত্ৰা যো ‘‘সাকেতা সাৰত্থিং অদ্ধানমগ্গপ্পটিপন্না’’তিআদিনা নযেন ৰুত্তো, এতমত্থং আরোচেসুং.

৫১৭. অঞ্ঞাতকং গহপতিং ৰাতিআদীসু যং পরতো ‘‘তিণেন ৰা পণ্ণেন ৰা পটিচ্ছাদেত্ৰা’’তি ৰুত্তং, তং আদিং কত্ৰা এৰং অনুপুব্বকথা ৰেদিতব্বা. সচে চোরে পস্সিত্ৰা দহরা পত্তচীৰরানি গহেত্ৰা পলাতা, চোরা থেরানং নিৰাসনপারুপনমত্তংযেৰ হরিত্ৰা গচ্ছন্তি, থেরেহি নেৰ তাৰ চীৰরং ৰিঞ্ঞাপেতব্বং, ন সাখাপলাসং ভঞ্জিতব্বং. অথ দহরা সব্বং ভণ্ডকং ছড্ডেত্ৰা পলাতা, চোরা থেরানং নিৰাসনপারুপনং তঞ্চ ভণ্ডকং গহেত্ৰা গচ্ছন্তি, দহরেহি আগন্ত্ৰা অত্তনো নিৰাসনপারুপনানি ন তাৰ থেরানং দাতব্বানি, ন হি অনচ্ছিন্নচীৰরা অত্তনো অত্থায সাখাপলাসং ভঞ্জিতুং লভন্তি, অচ্ছিন্নচীৰরানং পন অত্থায লভন্তি, অচ্ছিন্নচীৰরাৰ অত্তনোপি পরেসম্পি অত্থায লভন্তি. তস্মা থেরেহি ৰা সাখাপলাসং ভঞ্জিত্ৰা ৰাকাদীহি গন্থেত্ৰা দহরানং দাতব্বং, দহরেহি ৰা থেরানং অত্থায ভঞ্জিত্ৰা গন্থেত্ৰা তেসং হত্থে দত্ৰা ৰা অদত্ৰা ৰা অত্তনা নিৰাসেত্ৰা অত্তনো নিৰাসনপারুপনানি থেরানং দাতব্বানি, নেৰ ভূতগামপাতব্যতায পাচিত্তিযং হোতি, ন তেসং ধারণে দুক্কটং.

সচে অন্তরামগ্গে রজকত্থরণং ৰা হোতি, অঞ্ঞে ৰা তাদিসে মনুস্সে পস্সন্তি, চীৰরং ৰিঞ্ঞাপেতব্বং. যানি চ নেসং তে ৰা ৰিঞ্ঞত্তমনুস্সা অঞ্ঞে ৰা সাখাপলাসনিৰাসনে ভিক্খূ দিস্ৰা উস্সাহজাতা ৰত্থানি দেন্তি, তানি সদসানি ৰা হোন্তু অদসানি ৰা নীলাদিনানাৰণ্ণানি ৰা কপ্পিযানিপি অকপ্পিযানিপি সব্বানি অচ্ছিন্নচীৰরট্ঠানে ঠিতত্তা তেসং নিৰাসেতুঞ্চ পারুপিতুঞ্চ ৰট্টন্তি. ৰুত্তম্পিহেতং পরিৰারে –

‘‘অকপ্পকতং নাপি রজনায রত্তং;

তেন নিৰত্থো যেন কামং ৰজেয্য;

ন চস্স হোতি আপত্তি;

সো চ ধম্মো সুগতেন দেসিতো;

পঞ্হা মেসা কুসলেহি চিন্তিতা’’তি. (পরি. ৪৮১);

অযঞ্হি পঞ্হো অচ্ছিন্নচীৰরকং ভিক্খুং সন্ধায ৰুত্তো. অথ পন তিত্থিযেহি সহগচ্ছন্তি, তে চ নেসং কুসচীরৰাকচীরফলকচীরানি দেন্তি, তানিপি লদ্ধিং অগ্গহেত্ৰা নিৰাসেতুং ৰট্টন্তি, নিৰাসেত্ৰাপি লদ্ধি ন গহেতব্বা.

ইদানি ‘‘যং আৰাসং পঠমং উপগচ্ছতি, সচে তত্থ হোতি সঙ্ঘস্স ৰিহারচীৰরং ৰা’’তিআদীসু ৰিহারচীৰরং নাম মনুস্সা আৰাসং কারেত্ৰা ‘‘চত্তারোপি পচ্চযা অম্হাকংযেৰ সন্তকা পরিভোগং গচ্ছন্তূ’’তি তিচীৰরং সজ্জেত্ৰা অত্তনা কারাপিতে আৰাসে ঠপেন্তি, এতং ৰিহারচীৰরং নাম. উত্তরত্থরণন্তি মঞ্চকস্স উপরি অত্থরণকং ৰুচ্চতি. ভুমত্থরণন্তি পরিকম্মকতায ভূমিযা রক্খণত্থং চিমিলিকাহি কতঅত্থরণং তস্স উপরি তট্টিকং পত্থরিত্ৰা চঙ্কমন্তি. ভিসিচ্ছৰীতি মঞ্চভিসিযা ৰা পীঠভিসিযা ৰা ছৰি, সচে পূরিতা হোতি ৰিধুনিত্ৰাপি গহেতুং ৰট্টতি. এৰমেতেসু ৰিহারচীৰরাদীসু যং তত্থ আৰাসে হোতি, তং অনাপুচ্ছাপি গহেত্ৰা নিৰাসেতুং ৰা পারুপিতুং ৰা অচ্ছিন্নচীৰরকানং ভিক্খূনং লব্ভতীতি ৰেদিতব্বং. তঞ্চ খো লভিত্ৰা ওদহিস্সামি পুন ঠপেস্সামীতি অধিপ্পাযেন ন মূলচ্ছেজ্জায. লভিত্ৰা চ পন ঞাতিতো ৰা উপট্ঠাকতো ৰা অঞ্ঞতো ৰা কুতোচি পাকতিকমেৰ কাতব্বং. ৰিদেসগতেন একস্মিং সঙ্ঘিকে আৰাসে সঙ্ঘিকপরিভোগেন পরিভুঞ্জনত্থায ঠপেতব্বং. সচস্স পরিভোগেনেৰ তং জীরতি ৰা নস্সতি ৰা গীৰা ন হোতি. সচে পন এতেসং ৰুত্তপ্পকারানং গিহিৰত্থাদীনং ভিসিচ্ছৰিপরিযন্তানং কিঞ্চি ন লব্ভতি, তেন তিণেন ৰা পণ্ণেন ৰা পটিচ্ছাদেত্ৰা আগন্তব্বন্তি.

৫১৯. যেহি কেহিচি ৰা অচ্ছিন্নন্তি এত্থ যম্পি অচ্ছিন্নচীৰরা আচরিযুপজ্ঝাযা অঞ্ঞে ‘‘আহরথ, আৰুসো, চীৰর’’ন্তি যাচিত্ৰা ৰা ৰিস্সাসেন ৰা গণ্হন্তি, তম্পি সঙ্গহং গচ্ছতীতি ৰত্তুং যুজ্জতি.

পরিভোগজিণ্ণং ৰাতি এত্থ চ অচ্ছিন্নচীৰরানং আচরিযুপজ্ঝাযাদীনং অত্তনা তিণপণ্ণেহি পটিচ্ছাদেত্ৰা দিন্নচীৰরম্পি সঙ্গহং গচ্ছতীতি ৰত্তুং যুজ্জতি. এৰঞ্হি তে অচ্ছিন্নচীৰরট্ঠানে নট্ঠচীৰরট্ঠানে চ ঠিতা ভৰিস্সন্তি, তেন নেসং ৰিঞ্ঞত্তিযং অকপ্পিযচীৰরপরিভোগে চ অনাপত্তি অনুরূপা ভৰিস্সতি.

৫২১. ঞাতকানং পৰারিতানন্তি এত্থ ‘‘এতেসং সন্তকং দেথা’’তি ৰিঞ্ঞাপেন্তস্স যাচন্তস্স অনাপত্তীতি এৰমত্থো দট্ঠব্বো. ন হি ঞাতকপৰারিতানং আপত্তি ৰা অনাপত্তি ৰা হোতি. অত্তনো ধনেনাতি এত্থাপি অত্তনো কপ্পিযভণ্ডেন কপ্পিযৰোহারেনেৰ চীৰরং ৰিঞ্ঞাপেন্তস্স চেতাপেন্তস্স পরিৰত্তাপেন্তস্স অনাপত্তীতি এৰমত্থো দট্ঠব্বো. পৰারিতানন্তি এত্থ চ সঙ্ঘৰসেন পৰারিতেসু পমাণমেৰ ৰট্টতি. পুগ্গলিকপৰারণায যং যং পৰারেতি, তং তংযেৰ ৰিঞ্ঞাপেতব্বং. যো চতূহি পচ্চযেহি পৰারেত্ৰা সযমেৰ সল্লক্খেত্ৰা কালানুকালং চীৰরানি দিৰসে দিৰসে যাগুভত্তাদীনীতি এৰং যেন যেনত্থো তং তং দেতি, তস্স ৰিঞ্ঞাপনকিচ্চং নত্থি. যো পন পৰারেত্ৰা বালতায ৰা সতিসম্মোসেন ৰা ন দেতি, সো ৰিঞ্ঞাপেতব্বো. যো ‘‘ময্হং গেহং পৰারেমী’’তি ৰদতি, তস্স গেহং গন্ত্ৰা যথাসুখং নিসীদিতব্বং নিপজ্জিতব্বং, ন কিঞ্চি গহেতব্বং. যো পন ‘‘যং ময্হং গেহে অত্থি, তং পৰারেমী’’তি ৰদতি. যং তত্থ কপ্পিযং, তং ৰিঞ্ঞাপেতব্বং, গেহে পন নিসীদিতুং ৰা নিপজ্জিতুং ৰা ন লব্ভতীতি কুরুন্দিযং ৰুত্তং.

অঞ্ঞস্সত্থাযাতি এত্থ অত্তনো ঞাতকপৰারিতে ন কেৰলং অত্তনো অত্থায, অথ খো অঞ্ঞস্সত্থায ৰিঞ্ঞাপেন্তস্স অনাপত্তীতি অযমেকো অত্থো. অযং পন দুতিযো অঞ্ঞস্সাতি যে অঞ্ঞস্স ঞাতকপৰারিতা, তে তস্সেৰ ‘‘অঞ্ঞস্সা’’তি লদ্ধৰোহারস্স বুদ্ধরক্খিতস্স ৰা ধম্মরক্খিতস্স ৰা অত্থায ৰিঞ্ঞাপেন্তস্স অনাপত্তীতি. সেসং উত্তানত্থমেৰ.

সমুট্ঠানাদীসু ইদম্পি ছসমুট্ঠানং, কিরিযং, নোসঞ্ঞাৰিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৰজ্জং, কাযকম্মৰচীকম্মং, তিচিত্তং, তিৰেদনন্তি.

অঞ্ঞাতকৰিঞ্ঞত্তিসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭. ততুত্তরিসিক্খাপদৰণ্ণনা

৫২২-৪. তেন সমযেনাতি ততুত্তরিসিক্খাপদং. তত্থ অভিহট্ঠুন্তি অভীতি উপসগ্গো, হরিতুন্তি অত্থো, গণ্হিতুন্তি ৰুত্তং হোতি. পৰারেয্যাতি ইচ্ছাপেয্য, ইচ্ছং রুচিং উপ্পাদেয্য, ৰদেয্য নিমন্তেয্যাতি অত্থো. অভিহট্ঠুং পৰারেন্তেন পন যথা ৰত্তব্বং, তং আকারং দস্সেতুং ‘‘যাৰতকং ইচ্ছসি তাৰতকং গণ্হাহী’’তি এৰমস্স পদভাজনং ৰুত্তং. অথ ৰা যথা ‘‘নেক্খম্মং দট্ঠু খেমতো’’তি (সু. নি. ৪২৬, ১১০৪; চূল়নি. জতুকণ্ণিমাণৰপুচ্ছানিদ্দেস ৬৭) এত্থ দিস্ৰাতি অত্থো, এৰমিধাপি ‘‘অভিঅট্ঠুং পৰারেয্যা’’তি অভিহরিত্ৰা পৰারেয্যাতি অত্থো. তত্থ কাযাভিহারো ৰাচাভিহারোতি দুৰিধো অভিহারো, কাযেন ৰা হি ৰত্থানি অভিহরিত্ৰা পাদমূলে ঠপেত্ৰা ‘‘যত্তকং ইচ্ছসি তত্তকং গণ্হাহী’’তি ৰদন্তো পৰারেয্য, ৰাচায ৰা ‘‘অম্হাকং দুস্সকোট্ঠাগারং পরিপুণ্ণং, যত্তকং ইচ্ছসি তত্তকং গণ্হাহী’’তি ৰদন্তো পৰারেয্য, তদুভযম্পি একজ্ঝং কত্ৰা ‘‘অভিহট্ঠুং পৰারেয্যা’’তি ৰুত্তং.

সন্তরুত্তরপরমন্তি সঅন্তরং উত্তরং পরমং অস্স চীৰরস্সাতি সন্তরুত্তরপরমং, নিৰাসনেন সদ্ধিং পারুপনং উক্কট্ঠপরিচ্ছেদো অস্সাতি ৰুত্তং হোতি. ততো চীৰরং সাদিতব্বন্তি ততো অভিহটচীৰরতো এত্তকং চীৰরং গহেতব্বং, ন ইতো পরন্তি অত্থো. যস্মা পন অচ্ছিন্নসব্বচীৰরেন তিচীৰরিকেনেৰ ভিক্খুনা এৰং পটিপজ্জিতব্বং, অঞ্ঞেন অঞ্ঞথাপি, তস্মা তং ৰিভাগং দস্সেতুং ‘‘সচে তীণি নট্ঠানি হোন্তী’’তিআদিনা নযেনস্স পদভাজনং ৰুত্তং.

তত্রাযং ৰিনিচ্ছযো – যস্স তীণি নট্ঠানি, তেন দ্ৰে সাদিতব্বানি, একং নিৰাসেত্ৰা একং পারুপিত্ৰা অঞ্ঞং সভাগট্ঠানতো পরিযেসিস্সতি. যস্স দ্ৰে নট্ঠানি, তেন একং সাদিতব্বং. সচে পকতিযাৰ সন্তরুত্তরেন চরতি, দ্ৰে সাদিতব্বানি. এৰং একং সাদিযন্তেনেৰ সমো ভৰিস্সতি. যস্স তীসু একং নট্ঠং, ন সাদিতব্বং. যস্স পন দ্ৰীসু একং নট্ঠং, একং সাদিতব্বং. যস্স একংযেৰ হোতি, তঞ্চ নট্ঠং, দ্ৰে সাদিতব্বানি. ভিক্খুনিযা পন পঞ্চসুপি নট্ঠেসু দ্ৰে সাদিতব্বানি. চতূসু নট্ঠেসু একং সাদিতব্বং, তীসু নট্ঠেসু কিঞ্চি ন সাদিতব্বং, কো পন ৰাদো দ্ৰীসু ৰা একস্মিং ৰা. যেন কেনচি হি সন্তরুত্তরপরমতায ঠাতব্বং, ততো উত্তরি ন লব্ভতীতি ইদমেত্থ লক্খণং.

৫২৬. সেসকং আহরিস্সামীতি দ্ৰে চীৰরানি কত্ৰা সেসং পুন আহরিস্সামীতি অত্থো. ন অচ্ছিন্নকারণাতি বাহুসচ্চাদিগুণৰসেন দেন্তি. ঞাতকানন্তিআদীসু ঞাতকানং দেন্তানং সাদিযন্তস্স পৰারিতানং দেন্তানং সাদিযন্তস্স অত্তনো ধনেন সাদিযন্তস্স অনাপত্তীতি অত্থো. অট্ঠকথাসু পন ‘‘ঞাতকপৰারিতট্ঠানে পকতিযা বহুম্পি ৰট্টতি, অচ্ছিন্নকারণা পমাণমেৰ ৰট্টতী’’তি ৰুত্তং. তং পাল়িযা ন সমেতি. যস্মা পনিদং সিক্খাপদং অঞ্ঞস্সত্থায ৰিঞ্ঞাপনৰত্থুস্মিংযেৰ পঞ্ঞত্তং, তস্মা ইধ ‘‘অঞ্ঞস্সত্থাযা’’তি ন ৰুত্তং. সেসং উত্তানত্থমেৰ.

সমুট্ঠানাদীসু ইদম্পি ছসমুট্ঠানং, কিরিযং, নোসঞ্ঞাৰিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৰজ্জং, কাযকম্মৰচীকম্মং, তিচিত্তং, তিৰেদনন্তি.

ততুত্তরিসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮. পঠমউপক্খটসিক্খাপদৰণ্ণনা

৫২৭. তেন সমযেনাতি উপক্খটসিক্খাপদং. তত্থ অত্থাৰুসো মং সো উপট্ঠাকোতি আৰুসো, যং ত্ৰং ভণসি, অত্থি এৰরূপো সো মম উপট্ঠাকোতি অযমেত্থ অত্থো. অপি মেয্য এৰং হোতীতি অপি মে অয্য এৰং হোতি, অপি ময্যা এৰন্তিপি পাঠো.

৫২৮-৯. ভিক্খুং পনেৰ উদ্দিস্সাতি এত্থ উদ্দিস্সাতি অপদিস্স আরব্ভ. যস্মা পন যং উদ্দিস্স উপক্খটং হোতি, তং তস্সত্থায উপক্খটং নাম হোতি. তস্মাস্স পদভাজনে ‘‘ভিক্খুস্সত্থাযা’’তি ৰুত্তং.

ভিক্খুং আরম্মণং করিত্ৰাতি ভিক্খুং পচ্চযং কত্ৰা, যঞ্হি ভিক্খুং উদ্দিস্স উপক্খটং, তং নিযমেনেৰ ভিক্খুং পচ্চযং কত্ৰা উপক্খটং হোতি, তেন ৰুত্তং – ‘‘ভিক্খুং আরম্মণং করিত্ৰা’’তি. পচ্চযোপি হি ‘‘লভতি মারো আরম্মণ’’ন্তিআদীসু (সং. নি. ৪.২৪৩) আরম্মণন্তি আগতো. ইদানি ‘‘উদ্দিস্সা’’তি এত্থ যো কত্তা, তস্স আকারদস্সনত্থং ‘‘ভিক্খুং অচ্ছাদেতুকামো’’তি ৰুত্তং. ভিক্খুং অচ্ছাদেতুকামেন হি তেন তং উদ্দিস্স উপক্খটং, ন অঞ্ঞেন কারণেন. ইতি সো অচ্ছাদেতুকামো হোতি. তেন ৰুত্তং – ‘‘ভিক্খুং অচ্ছাদেতুকামো’’তি.

অঞ্ঞাতকস্স গহপতিস্স ৰাতি অঞ্ঞাতকেন গহপতিনা ৰাতি অত্থো. করণত্থে হি ইদং সামিৰচনং. পদভাজনে পন ব্যঞ্জনং অৰিচারেত্ৰা অত্থমত্তমেৰ দস্সেতুং ‘‘অঞ্ঞাতকো নাম…পে… গহপতি নামা’’তিআদি ৰুত্তং.

চীৰরচেতাপন্নন্তি চীৰরমূলং, তং পন যস্মা হিরঞ্ঞাদীসু অঞ্ঞতরং হোতি, তস্মা পদভাজনে ‘‘হিরঞ্ঞং ৰা’’তিআদি ৰুত্তং. উপক্খটং হোতীতি সজ্জিতং হোতি, সংহরিত্ৰা ঠপিতং, যস্মা পন ‘‘হিরঞ্ঞং ৰা’’তিআদিনা ৰচনেনস্স উপক্খটভাৰো দস্সিতো হোতি, তস্মা ‘‘উপক্খটং নামা’’তি পদং উদ্ধরিত্ৰা ৰিসুং পদভাজনং ন ৰুত্তং. ইমিনাতি উপক্খটং সন্ধাযাহ, তেনেৰস্স পদভাজনে ‘‘পচ্চুপট্ঠিতেনা’’তি ৰুত্তং. যঞ্হি উপক্খটং সংহরিত্ৰা ঠপিতং, তং পচ্চুপট্ঠিতং হোতীতি. অচ্ছাদেস্সামীতি ৰোহারৰচনমেতং ‘‘ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো দস্সামী’’তি অযং পনেত্থ অত্থো. তেনেৰস্স পদভাজনেপি ‘‘দস্সামী’’তি ৰুত্তং.

তত্র চে সো ভিক্খূতি যত্র সো গহপতি ৰা গহপতানী ৰা তত্র সো ভিক্খু পুব্বে অপ্পৰারিতো উপসঙ্কমিত্ৰা চীৰরে ৰিকপ্পং আপজ্জেয্য চেতি অযমেত্থ পদসম্বন্ধো. তত্থ উপসঙ্কমিত্ৰাতি ইমস্স গন্ত্ৰাতি ইমিনাৰ অত্থে সিদ্ধে পচুরৰোহারৰসেন ‘‘ঘর’’ন্তি ৰুত্তং. যত্র পন সো দাযকো তত্র গন্ত্ৰাতি অযমেৰেত্থ অত্থো, তস্মা পুনপি ৰুত্তং ‘‘যত্থ কত্থচি উপসঙ্কমিত্ৰা’’তি. ৰিকপ্পং আপজ্জেয্যাতি ৰিসিট্ঠকপ্পং অধিকৰিধানং আপজ্জেয্য, পদভাজনে পন যেনাকারেন ৰিকপ্পং আপন্নো হোতি তমেৰ দস্সেতুং ‘‘আযতং ৰা’’তিআদি ৰুত্তং. সাধূতি আযাচনে নিপাতো. ৰতাতি পরিৰিতক্কে. মন্তি অত্তানং নিদ্দিসতি. আযস্মাতি পরং আলপতি আমন্তেতি. যস্মা পনিদং সব্বং ব্যঞ্জনমত্তমেৰ, উত্তানত্থমেৰ, তস্মাস্স পদভাজনে অত্থো ন ৰুত্তো. কল্যাণকম্যতং উপাদাযাতি সুন্দরকামতং ৰিসিট্ঠকামতং চিত্তেন গহেত্ৰা, তস্স ‘‘আপজ্জেয্য চে’’তি ইমিনা সম্বন্ধো. যস্মা পন যো কল্যাণকম্যতং উপাদায আপজ্জতি, সো সাধত্থিকো মহগ্ঘত্থিকো হোতি, তস্মাস্স পদভাজনে ব্যঞ্জনং পহায অধিপ্পেতত্থমেৰ দস্সেতুং তদেৰ ৰচনং ৰুত্তং. যস্মা পন ন ইমস্স আপজ্জনমত্তেনেৰ আপত্তি সীসং এতি, তস্মা ‘‘তস্স ৰচনেনা’’তিআদি ৰুত্তং.

৫৩১. অনাপত্তি ঞাতকানন্তিআদীসু ঞাতকানং চীৰরে ৰিকপ্পং আপজ্জন্তস্স অনাপত্তীতি এৰমত্থো দট্ঠব্বো. মহগ্ঘং চেতাপেতুকামস্স অপ্পগ্ঘং চেতাপেতীতি গহপতিস্স ৰীসতিঅগ্ঘনকং চীৰরং চেতাপেতুকামস্স ‘‘অলং ময্হং এতেন, দসগ্ঘনকং ৰা অট্ঠগ্ঘনকং ৰা দেহী’’তি ৰদতি অনাপত্তি. অপ্পগ্ঘন্তি ইদঞ্চ অতিরেকনিৰারণত্থমেৰ ৰুত্তং, সমকেপি পন অনাপত্তি, তঞ্চ খো অগ্ঘৰসেনেৰ ন পমাণৰসেন, অগ্ঘৰড্ঢনকঞ্হি ইদং সিক্খাপদং. তস্মা যো ৰীসতিঅগ্ঘনকং অন্তরৰাসকং চেতাপেতুকামো, ‘‘তং এত্তকমেৰ মে অগ্ঘনকং চীৰরং দেহী’’তি ৰত্তুম্পি ৰট্টতি. সেসং উত্তানত্থমেৰ.

সমুট্ঠানাদীনিপি ততুত্তরিসিক্খাপদসদিসানেৰাতি.

পঠমউপক্খটসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯. দুতিযউপক্খটসিক্খাপদৰণ্ণনা

৫৩২. দুতিযউপক্খটেপি ইমিনাৰ নযেন অত্থো ৰেদিতব্বো. তঞ্হি ইমস্স অনুপঞ্ঞত্তিসদিসং. কেৰলং পঠমসিক্খাপদে একস্স পীল়া কতা, দুতিযে দ্ৰিন্নং, অযমেৰেত্থ ৰিসেসো. সেসং সব্বং পঠমসদিসমেৰ. যথা চ দ্ৰিন্নং, এৰং বহূনং পীল়ং কত্ৰা গণ্হতোপি আপত্তি ৰেদিতব্বাতি.

দুতিযউপক্খটসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১০. রাজসিক্খাপদৰণ্ণনা

৫৩৭. তেন সমযেনাতি রাজসিক্খাপদং. তত্থ উপাসকং সঞ্ঞাপেত্ৰাতি জানাপেত্ৰা, ‘‘ইমিনা মূলেন চীৰরং কিণিত্ৰা থেরস্স দেহী’’তি এৰং ৰত্ৰাতি অধিপ্পাযো. পঞ্ঞাসবন্ধোতি পঞ্ঞাসকহাপণদণ্ডোতি ৰুত্তং হোতি. পঞ্ঞাসং বদ্ধোতিপি পাঠো, পঞ্ঞাসং জিতো পঞ্ঞাসং দাপেতব্বোতি অধিপ্পাযো. অজ্জণ্হো, ভন্তে, আগমেহীতি ভন্তে, অজ্জ একদিৰসং অম্হাকং তিট্ঠ, অধিৰাসেহীতি অত্থো. পরামসীতি গণ্হি. জীনোসীতি জিতোসি.

৫৩৮-৯. রাজভোগ্গোতি রাজতো ভোগ্গং ভুঞ্জিতব্বং অস্সত্থীতি রাজভোগ্গো, রাজভোগোতিপি পাঠো, রাজতো ভোগো অস্স অত্থীতি অত্থো.

পহিণেয্যাতি পেসেয্য, উত্তানত্থত্তা পনস্স পদভাজনং ন ৰুত্তং. যথা চ এতস্স, এৰং ‘‘চীৰরং ইত্থন্নামং ভিক্খু’’ন্তিআদীনম্পি পদানং উত্তানত্থত্তাযেৰ পদভাজনং ন ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং. আভতন্তি আনীতং. কালেনকপ্পিযন্তি যুত্তপত্তকালেন, যদা নো অত্থো হোতি, তদা কপ্পিযং চীৰরং গণ্হামাতি অত্থো.

ৰেয্যাৰচ্চকরোতি কিচ্চকরো, কপ্পিযকারকোতি অত্থো. সঞ্ঞত্তো সো মযাতি আণত্তো সো মযা, যথা তুম্হাকং চীৰরেন অত্থে সতি চীৰরং দস্সতি, এৰং ৰুত্তোতি অত্থো. অত্থো মে আৰুসো চীৰরেনাতি চোদনালক্খণনিদস্সনমেতং, ইদঞ্হি ৰচনং ৰত্তব্বং, অস্স ৰা অত্থো যায কাযচি ভাসায; ইদং চোদনালক্খণং. ‘‘দেহি মে চীৰর’’ন্তিআদীনি পন নৰত্তব্বাকারদস্সনত্থং ৰুত্তানি, এতানি হি ৰচনানি এতেসং ৰা অত্থো যায কাযচি ভাসায ন ৰত্তব্বো.

দুতিযম্পি ৰত্তব্বো ততিযম্পি ৰত্তব্বোতি ‘‘অত্থো মে আৰুসো চীৰরেনা’’তি ইদমেৰ যাৰততিযং ৰত্তব্বোতি. এৰং ‘‘দ্ৰত্তিক্খত্তুং চোদেতব্বো সারেতব্বো’’তি এত্থ উদ্দিট্ঠচোদনাপরিচ্ছেদং দস্সেত্ৰা ইদানি ‘‘দ্ৰত্তিক্খত্তুং চোদযমানো সারযমানো তং চীৰরং অভিনিপ্ফাদেয্য, ইচ্চেতং কুসল’’ন্তি ইমেসং পদানং সঙ্খেপতো অত্থং দস্সেন্তো ‘‘সচে অভিনিপ্ফাদেতি, ইচ্চেতং কুসল’’ন্তি আহ. এৰং যাৰততিযং চোদেন্তো তং চীৰরং যদি নিপ্ফাদেতি, সক্কোতি অত্তনো পটিলাভৰসেন নিপ্ফাদেতুং, ইচ্চেতং কুসলং সাধু সুট্ঠু সুন্দরং.