পদভাজনীযৰণ্ণনা
১৭২. সঞ্চিচ্চাতি অযং ‘‘সঞ্চিচ্চ মনুস্সৰিগ্গহ’’ন্তি মাতিকায ৰুত্তস্স সঞ্চিচ্চপদস্স উদ্ধারো. তত্থ সন্তি উপসগ্গো, তেন সদ্ধিং উস্সুক্কৰচনমেতং সঞ্চিচ্চাতি; তস্স সঞ্চেতেত্ৰা সুট্ঠু চেতেত্ৰাতি অত্থো. যস্মা পন যো সঞ্চিচ্চ ৰোরোপেতি, সো জানন্তো সঞ্জানন্তো হোতি, তঞ্চস্স ৰোরোপনং চেচ্চ অভিৰিতরিত্ৰা ৰীতিক্কমো হোতি. তস্মা ব্যঞ্জনে আদরং অকত্ৰা অত্থমেৰ দস্সেতুং ‘‘জানন্তো সঞ্জানন্তো চেচ্চ অভিৰিতরিত্ৰা ৰীতিক্কমো’’তি এৰমস্স পদভাজনং ৰুত্তং. তত্থ জানন্তোতি ‘‘পাণো’’তি জানন্তো. সঞ্জানন্তোতি ‘‘জীৰিতা ৰোরোপেমী’’তি সঞ্জানন্তো; তেনেৰ পাণজাননাকারেন সদ্ধিং জানন্তোতি অত্থো. চেচ্চাতি ৰধকচেতনাৰসেন চেতেত্ৰা পকপ্পেত্ৰা. অভিৰিতরিত্ৰাতি উপক্কমৰসেন মদ্দন্তো নিরাসঙ্কচিত্তং পেসেত্ৰা. ৰীতিক্কমোতি এৰং পৰত্তস্স যো ৰীতিক্কমো অযং সঞ্চিচ্চসদ্দস্স সিখাপ্পত্তো অত্থোতি ৰুত্তং হোতি.
ইদানি ‘‘মনুস্সৰিগ্গহং জীৰিতা ৰোরোপেয্যা’’তি এত্থ ৰুত্তং মনুস্সত্তভাৰং আদিতো পট্ঠায দস্সেতুং ‘‘মনুস্সৰিগ্গহো নামা’’তিআদিমাহ. তত্থ গব্ভসেয্যকানং ৰসেন সব্বসুখুমঅত্তভাৰদস্সনত্থং ‘‘যং মাতুকুচ্ছিস্মি’’ন্তি ৰুত্তং. পঠমং চিত্তন্তি পটিসন্ধিচিত্তং. উপ্পন্নন্তি জাতং. পঠমং ৰিঞ্ঞাণং পাতুভূতন্তি ইদং তস্সেৰ ৰেৰচনং. ‘‘মাতুকুচ্ছিস্মিং পঠমং চিত্ত’’ন্তি ৰচনেন চেত্থ সকলাপি পঞ্চৰোকারপটিসন্ধি দস্সিতা হোতি. তস্মা তঞ্চ পঠমং চিত্তং তংসম্পযুত্তা চ তযো অরূপক্খন্ধা তেন সহ নিব্বত্তঞ্চ কললরূপন্তি অযং সব্বপঠমো মনুস্সৰিগ্গহো. তত্থ ‘‘কললরূপ’’ন্তি ইত্থিপুরিসানং কাযৰত্থুভাৰদসকৰসেন সমতিংস রূপানি, নপুংসকানং কাযৰত্থুদসকৰসেন ৰীসতি. তত্থ ইত্থিপুরিসানং কললরূপং জাতিউণ্ণায একেন অংসুনা উদ্ধটতেলবিন্দুমত্তং হোতি অচ্ছং ৰিপ্পসন্নং. ৰুত্তঞ্চেতং অট্ঠকথাযং –
‘‘তিলতেলস্স যথা বিন্দু, সপ্পিমণ্ডো অনাৰিলো;
এৰংৰণ্ণপ্পটিভাগং কললন্তি পৰুচ্চতী’’তি. (ৰিভ. অট্ঠ. ২৬ পকিণ্ণককথা; সং. নি. অট্ঠ. ১.১.২৩৫);
এৰং পরিত্তকং ৰত্থুং আদিং কত্ৰা পকতিযা ৰীসৰস্সসতাযুকস্স সত্তস্স যাৰ মরণকালা এত্থন্তরে অনুপুব্বেন ৰুড্ঢিপ্পত্তো অত্তভাৰো এসো মনুস্সৰিগ্গহো নাম.
জীৰিতা ৰোরোপেয্যাতি কললকালেপি তাপনমদ্দনেহি ৰা ভেসজ্জসম্পদানেন ৰা ততো ৰা উদ্ধম্পি তদনুরূপেন উপক্কমেন জীৰিতা ৰিযোজেয্যাতি অত্থো. যস্মা পন জীৰিতা ৰোরোপনং নাম অত্থতো জীৰিতিন্দ্রিযুপচ্ছেদনমেৰ হোতি, তস্মা এতস্স পদভাজনে ‘‘জীৰিতিন্দ্রিযং উপচ্ছিন্দতি উপরোধেতি সন্ততিং ৰিকোপেতী’’তি ৰুত্তং. তত্থ জীৰিতিন্দ্রিযস্স পৰেণিঘটনং উপচ্ছিন্দন্তো উপরোধেন্তো চ ‘‘জীৰিতিন্দ্রিযং উপচ্ছিন্দতি উপরোধেতী’’তি ৰুচ্চতি. স্ৰাযমত্থো ‘‘সন্ততিং ৰিকোপেতী’’তিপদেন দস্সিতো. ৰিকোপেতীতি ৰিযোজেতি.
তত্থ দুৰিধং জীৰিতিন্দ্রিযং – রূপজীৰিতিন্দ্রিযং, অরূপজীৰিতিন্দ্রিযঞ্চ. তেসু অরূপজীৰিতিন্দ্রিযে উপক্কমো নত্থি, তং ৰোরোপেতুং ন সক্কা. রূপজীৰিতিন্দ্রিযে পন অত্থি, তং ৰোরোপেতুং সক্কা. তং পন ৰোরোপেন্তো অরূপজীৰিতিন্দ্রিযম্পি ৰোরোপেতি. তেনেৰ হি সদ্ধিং তং নিরুজ্ঝতি তদাযত্তৰুত্তিতো. তং পন ৰোরোপেন্তো কিং অতীতং ৰোরোপেতি, অনাগতং, পচ্চুপ্পন্নন্তি? নেৰ অতীতং, ন অনাগতং, তেসু হি একং নিরুদ্ধং একং অনুপ্পন্নন্তি উভপম্পি অসন্তং, অসন্তত্তা উপক্কমো নত্থি, উপক্কমস্স নত্থিতায একম্পি ৰোরোপেতুং ন সক্কা. ৰুত্তম্পি চেতং –
‘‘অতীতে চিত্তক্খণে জীৰিত্থ, ন জীৰতি; ন জীৰিস্সতি. অনাগতে চিত্তক্খণে জীৰিস্সতি, ন জীৰিত্থ; ন জীৰতি. পচ্চুপ্পন্নে চিত্তক্খণে জীৰতি, ন জীৰিত্থ; ন জীৰিস্সতী’’তি (মহানি. ১০).
তস্মা যত্থ জীৰতি তত্থ উপক্কমো যুত্তোতি পচ্চুপ্পন্নং ৰোরোপেতি.
পচ্চুপ্পন্নঞ্চ নামেতং খণপচ্চুপ্পন্নং, সন্ততিপচ্চুপ্পন্নং, অদ্ধাপচ্চুপ্পন্নন্তি তিৰিধং. তত্থ ‘‘খণপচ্চুপ্পন্নং’’ নাম উপ্পাদজরাভঙ্গসমঙ্গি, তং ৰোরোপেতুং ন সক্কা. কস্মা? সযমেৰ নিরুজ্ঝনতো. ‘‘সন্ততিপচ্চুপ্পন্নং’’ নাম সত্তট্ঠজৰনৰারমত্তং সভাগসন্ততিৰসেন পৰত্তিত্ৰা নিরুজ্ঝনকং, যাৰ ৰা উণ্হতো আগন্ত্ৰা ওৰরকং পৰিসিত্ৰা নিসিন্নস্স অন্ধকারং হোতি, সীততো ৰা আগন্ত্ৰা ওৰরকে নিসিন্নস্স যাৰ ৰিসভাগউতুপাতুভাৰেন পুরিমকো উতু নপ্পটিপ্পস্সম্ভতি, এত্থন্তরে ‘‘সন্ততিপচ্চুপ্পন্ন’’ন্তি ৰুচ্চতি. পটিসন্ধিতো পন যাৰ চুতি, এতং ‘‘অদ্ধাপচ্চুপ্পন্নং’’ নাম. তদুভযম্পি ৰোরোপেতুং সক্কা. কথং? তস্মিঞ্হি উপক্কমে কতে লদ্ধুপক্কমং জীৰিতনৰকং নিরুজ্ঝমানং দুব্বলস্স পরিহীনৰেগস্স সন্তানস্স পচ্চযো হোতি. ততো সন্ততিপচ্চুপ্পন্নং ৰা অদ্ধাপচ্চুপ্পন্নং ৰা যথাপরিচ্ছিন্নং কালং অপত্ৰা অন্তরাৰ নিরুজ্ঝতি. এৰং তদুভযম্পি ৰোরোপেতুং সক্কা, তস্মা তদেৰ সন্ধায ‘‘সন্ততিং ৰিকোপেতী’’তি ইদং ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং.
ইমস্স পনত্থস্স আৰিভাৰত্থং পাণো ৰেদিতব্বো, পাণাতিপাতো ৰেদিতব্বো, পাণাতিপাতি ৰেদিতব্বো, পাণাতিপাতস্স পযোগো ৰেদিতব্বো. তত্থ ‘‘পাণো’’তি ৰোহারতো সত্তো, পরমত্থতো জীৰিতিন্দ্রিযং. জীৰিতিন্দ্রিযঞ্হি অতিপাতেন্তো ‘‘পাণং অতিপাতেতী’’তি ৰুচ্চতি তং ৰুত্তপ্পকারমেৰ. ‘‘পাণাতিপাতো’’তি যায চেতনায জীৰিতিন্দ্রিযুপচ্ছেদকং পযোগং সমুট্ঠাপেতি, সা ৰধকচেতনা ‘‘পাণাতিপাতো’’তি ৰুচ্চতি. ‘‘পাণাতিপাতী’’তি ৰুত্তচেতনাসমঙ্গি পুগ্গলো দট্ঠব্বো. ‘‘পাণাতিপাতস্স পযোগো’’তি পাণাতিপাতস্স ছপযোগা – সাহত্থিকো, আণত্তিকো, নিস্সগ্গিযো, থাৰরো, ৰিজ্জামযো, ইদ্ধিমযোতি.
তত্থ ‘‘সাহত্থিকো’’তি সযং মারেন্তস্স কাযেন ৰা কাযপ্পটিবদ্ধেন ৰা পহরণং. ‘‘আণত্তিকো’’তি অঞ্ঞং আণাপেন্তস্স ‘‘এৰং ৰিজ্ঝিত্ৰা ৰা পহরিত্ৰা ৰা মারেহী’’তি আণাপনং. ‘‘নিস্সগ্গিযো’’তি দূরে ঠিতং মারেতুকামস্স কাযেন ৰা কাযপ্পটিবদ্ধেন ৰা উসুসত্তিযন্তপাসাণাদীনং নিস্সজ্জনং. ‘‘থাৰরো’’তি অসঞ্চারিমেন উপকরণেন মারেতুকামস্স ওপাতঅপস্সেনউপনিক্খিপনং ভেসজ্জসংৰিধানং. তে চত্তারোপি পরতো পাল়িৰণ্ণনাযমেৰ ৰিত্থারতো আৰিভৰিস্সন্তি.
ৰিজ্জামযইদ্ধিমযা পন পাল়িযং অনাগতা. তে এৰং ৰেদিতব্বা. সঙ্খেপতো হি মারণত্থং ৰিজ্জাপরিজপ্পনং ৰিজ্জামযো পযোগো. অট্ঠকথাসু পন ‘‘কতমো ৰিজ্জামযো পযোগো? আথব্বণিকা আথব্বণং পযোজেন্তি; নগরে ৰা রুদ্ধে সঙ্গামে ৰা পচ্চুপট্ঠিতে পটিসেনায পচ্চত্থিকেসু পচ্চামিত্তেসু ঈতিং উপ্পাদেন্তি, উপদ্দৰং উপ্পাদেন্তি, রোগং উপ্পাদেন্তি, পজ্জরকং উপ্পাদেন্তি, সূচিকং করোন্তি, ৰিসূচিকং করোন্তি, পক্খন্দিযং করোন্তি. এৰং আথব্বণিকা আথব্বণং পযোজেন্তি. ৰিজ্জাধারা ৰিজ্জং পরিৰত্তেত্ৰা নগরে ৰা রুদ্ধে…পে… পক্খন্দিযং করোন্তী’’তি এৰং ৰিজ্জামযং পযোগং দস্সেত্ৰা আথব্বণিকেহি চ ৰিজ্জাধরেহি চ মারিতানং বহূনি ৰত্থূনি ৰুত্তানি, কিং তেহি! ইদঞ্হেত্থ লক্খণং মারণায ৰিজ্জাপরিজপ্পনং ৰিজ্জামযো পযোগোতি.
কম্মৰিপাকজায ইদ্ধিযা পযোজনং ইদ্ধিমযো পযোগো. কম্মৰিপাকজিদ্ধি চ নামেসা নাগানং নাগিদ্ধি, সুপণ্ণানং সুপণ্ণিদ্ধি, যক্খানং যক্খিদ্ধি, দেৰানং দেৰিদ্ধি, রাজূনং রাজিদ্ধীতি বহুৰিধা. তত্থ দিট্ঠদট্ঠফুট্ঠৰিসানং নাগানং দিস্ৰা ডংসিত্ৰা ফুসিত্ৰা চ পরূপঘাতকরণে ‘‘নাগিদ্ধি’’ ৰেদিতব্বা. সুপণ্ণানং মহাসমুদ্দতো দ্ৰত্তিব্যামসতপ্পমাণনাগুদ্ধরণে ‘‘সুপণ্ণিদ্ধি’’ ৰেদিতব্বা. যক্খা পন নেৰ আগচ্ছন্তা ন পহরন্তা দিস্সন্তি, তেহি পহটসত্তা পন তস্মিংযেৰ ঠানে মরন্তি, তত্র তেসং ‘‘যক্খিদ্ধি’’ দট্ঠব্বা. ৰেস্সৰণস্স সোতাপন্নকালতো পুব্বে নযনাৰুধেন ওলোকিতকুম্ভণ্ডানং মরণে অঞ্ঞেসঞ্চ দেৰানং যথাসকং ইদ্ধানুভাৰে ‘‘দেৰিদ্ধি’’ ৰেদিতব্বা. রঞ্ঞো চক্কৰত্তিস্স সপরিসস্স আকাসগমনাদীসু, অসোকস্স হেট্ঠা উপরি চ যোজনে আণাপৰত্তনাদীসু, পিতুরঞ্ঞো চ সীহল়নরিন্দস্স দাঠাকোটনেন চূল়সুমনকুটুম্বিযস্সমরণে ‘‘রাজিদ্ধি’’ দট্ঠব্বাতি.
কেচি পন ‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা ইদ্ধিমা চেতোৰসিপ্পত্তো অঞ্ঞিস্সা কুচ্ছিগতং গব্ভং পাপকেন মনসাঅনুপেক্খিতা হোতি ‘অহো ৰতাযং কুচ্ছিগতো গব্ভো ন সোত্থিনা অভিনিক্খমেয্যা’তি. এৰম্পি ভিক্খৰে কুলুম্বস্স উপঘাতো হোতী’’তি আদিকানি সুত্তানি দস্সেত্ৰা ভাৰনামযিদ্ধিযাপি পরূপঘাতকম্মং ৰদন্তি; সহ পরূপঘাতকরণেন চ আদিত্তঘরূপরিখিত্তস্স উদকঘটস্স ভেদনমিৰ ইদ্ধিৰিনাসঞ্চ ইচ্ছন্তি; তং তেসং ইচ্ছামত্তমেৰ. কস্মা? যস্মা কুসলৰেদনাৰিতক্কপরিত্তত্তিকেহি ন সমেতি. কথং? অযঞ্হি ভাৰনামযিদ্ধি নাম কুসলত্তিকে কুসলা চেৰ অব্যাকতা চ, পাণাতিপাতো অকুসলো. ৰেদনাত্তিকে অদুক্খমসুখসম্পযুত্তা পাণাতিপাতো দুক্খসম্পযুত্তো. ৰিতক্কত্তিকে অৰিতক্কাৰিচারা, পাণাতিপাতো সৰিতক্কসৰিচারো. পরিত্তত্তিকে মহগ্গতা, পাণাতিপাতো পরিত্তোতি.
সত্থহারকং ৰাস্স পরিযেসেয্যাতি এত্থ হরতীতি হারকং. কিং হরতি? জীৰিতং. অথ ৰা হরিতব্বন্তি হারকং; উপনিক্খিপিতব্বন্তি অত্থো. সত্থঞ্চ তং হারকঞ্চাতি সত্থহারকং. অস্সাতি মনুস্সৰিগ্গহস্স. পরিযেসেয্যাতি যথা লভতি তথা করেয্য; উপনিক্খিপেয্যাতি অত্থো. এতেন থাৰরপ্পযোগং দস্সেতি. ইতরথা হি পরিযিট্ঠমত্তেনেৰ পারাজিকো ভৰেয্য; ন চেতং যুত্তং. পাল়িযং পন সব্বং ব্যঞ্জনং অনাদিযিত্ৰা যং এত্থ থাৰরপ্পযোগসঙ্গহিতং সত্থং, তদেৰ দস্সেতুং ‘‘অসিং ৰা…পে… রজ্জুং ৰা’’তি পদভাজনং ৰুত্তং.
তত্থ সত্থন্তি ৰুত্তাৰসেসং যংকিঞ্চি সমুখং ৰেদিতব্বং. লগুল়পাসাণৰিসরজ্জূনঞ্চ জীৰিতৰিনাসনভাৰতো সত্থসঙ্গহো ৰেদিতব্বো. মরণৰণ্ণংৰাতি এত্থ যস্মা ‘‘কিং তুয্হিমিনা পাপকেন দুজ্জীৰিতেন, যো ত্ৰং ন লভসি পণীতানি ভোজনানি ভুঞ্জিতু’’ন্তিআদিনা নযেন জীৰিতে আদীনৰং দস্সেন্তোপি ‘‘ত্ৰং খোসি উপাসক কতকল্যাণো…পে… অকতং তযা পাপং, মতং তে জীৰিতা সেয্যো, ইতো ত্ৰং কালঙ্কতো পরিচরিস্সসি অচ্ছরাপরিৰুতো নন্দনৰনে সুখপ্পত্তো ৰিহরিস্সসী’’তিআদিনা নযেন মরণে ৰণ্ণং ভণন্তোপি মরণৰণ্ণমেৰ সংৰণ্ণেতি. তস্মা দ্ৰিধা ভিন্দিত্ৰা পদভাজনং ৰুত্তং – ‘‘জীৰিতে আদীনৰং দস্সেতি, মরণে ৰণ্ণং ভণতী’’তি.
মরণায ৰা সমাদপেয্যাতি মরণত্থায উপাযং গাহাপেয্য. সত্থং ৰা আহরাতি আদীসু চ যম্পি ন ৰুত্তং ‘‘সোব্ভে ৰা নরকে ৰা পপাতে ৰা পপতা’’তিআদি, তং সব্বং পরতো ৰুত্তনযত্তা অত্থতো ৰুত্তমেৰাতি ৰেদিতব্বং. ন হি সক্কা সব্বং সরূপেনেৰ ৰত্তুং.
ইতি চিত্তমনোতি ইতিচিত্তো ইতিমনো; ‘‘মতং তে জীৰিতা সেয্যো’’তি এত্থ ৰুত্তমরণচিত্তো মরণমনোতি অত্থো. যস্মা পনেত্থ মনো চিত্তসদ্দস্স অত্থদীপনত্থং ৰুত্তো, অত্থতো পনেতং উভযম্পি একমেৰ, তস্মা তস্স অত্থতো অভেদং দস্সেতুং ‘‘যং চিত্তং তং মনো, যং মনো তং চিত্ত’’ন্তি ৰুত্তং. ইতিসদ্দং পন উদ্ধরিত্ৰাপি ন তাৰ অত্থো ৰুত্তো. চিত্তসঙ্কপ্পোতি ইমস্মিং পদে অধিকারৰসেন ইতিসদ্দো আহরিতব্বো. ইদঞ্হি ‘‘ইতিচিত্তসঙ্কপ্পো’’তি এৰং অৰুত্তম্পি অধিকারতো ৰুত্তমেৰ হোতীতি ৰেদিতব্বং. তথা হিস্স তমেৰঅত্থং দস্সেন্তো ‘‘মরণসঞ্ঞী’’তিআদিমাহ. যস্মা চেত্থ ‘‘সঙ্কপ্পো’’তি নযিদং ৰিতক্কস্স নামং. অথ খো সংৰিদহনমত্তস্সেতং অধিৰচনং. তঞ্চ সংৰিদহনং ইমস্মিং অত্থে সঞ্ঞাচেতনাধিপ্পাযেহি সঙ্গহং গচ্ছতি. তস্মা চিত্তো নানপ্পকারকো সঙ্কপ্পো অস্সাতি চিত্তসঙ্কপ্পোতি এৰমত্থো দট্ঠব্বো. তথা হিস্স পদভাজনম্পি সঞ্ঞাচেতনাধিপ্পাযৰসেন ৰুত্তং. এত্থ চ ‘‘অধিপ্পাযো’’তি ৰিতক্কো ৰেদিতব্বো.
উচ্চাৰচেহি আকারেহীতি মহন্তামহন্তেহি উপাযেহি. তত্থ মরণৰণ্ণসংৰণ্ণনে তাৰ জীৰিতে আদীনৰদস্সনৰসেন অৰচাকারতা মরণে ৰণ্ণভণনৰসেন উচ্চাকারতা ৰেদিতব্বা. সমাদপনে পন মুট্ঠিজাণুনিপ্ফোটনাদীহি মরণসমাদপনৰসেন উচ্চাকারতা, একতো ভুঞ্জন্তস্স নখে ৰিসং পক্খিপিত্ৰা মরণাদিসমাদপনৰসেন অৰচাকারতা ৰেদিতব্বা.
সোব্ভে ৰা নরকে ৰা পপাতে ৰাতি এত্থ সোব্ভো নাম সমন্ততো ছিন্নতটো গম্ভীরো আৰাটো. নরকো নাম তত্থ তত্থ ফলন্তিযা ভূমিযা সযমেৰ নিব্বত্তা মহাদরী, যত্থ হত্থীপি পতন্তি, চোরাপি নিলীনা তিট্ঠন্তি. পপাতোতি পব্বতন্তরে ৰা থলন্তরে ৰা একতো ছিন্নো হোতি. পুরিমে উপাদাযাতি মেথুনং ধম্মং পটিসেৰিত্ৰা অদিন্নঞ্চ আদিযিত্ৰা পারাজিকং আপত্তিং আপন্নে পুগ্গলে উপাদায. সেসং পুব্বে ৰুত্তনযত্তা উত্তানত্থত্তা চ পাকটমেৰাতি.
১৭৪. এৰং উদ্দিট্ঠসিক্খাপদং পদানুক্কমেন ৰিভজিত্ৰা ইদানি যস্মা হেট্ঠা পদভাজনীযম্হি সঙ্খেপেনেৰ মনুস্সৰিগ্গহপারাজিকং দস্সিতং, ন ৰিত্থারেন আপত্তিং আরোপেত্ৰা তন্তি ঠপিতা. সঙ্খেপদস্সিতে চ অত্থে ন সব্বাকারেনেৰ ভিক্খূ নযং গহেতুং সক্কোন্তি, অনাগতে চ পাপপুগ্গলানম্পি ওকাসো হোতি, তস্মা ভিক্খূনঞ্চ সব্বাকারেন নযগ্গহণত্থং অনাগতে চ পাপপুগ্গলানং ওকাসপটিবাহনত্থং পুন ‘‘সামং অধিট্ঠাযা’’তিআদিনা নযেন মাতিকং ঠপেত্ৰা ৰিত্থারতো মনুস্সৰিগ্গহপারাজিকং দস্সেন্তো ‘‘সামন্তি সযং হনতী’’তিআদিমাহ.
তত্রাযং অনুত্তানপদৰণ্ণনায সদ্ধিং ৰিনিচ্ছযকথা – কাযেনাতি হত্থেন ৰা পাদেন ৰা মুট্ঠিনা ৰা জাণুনা ৰা যেন কেনচি অঙ্গপচ্চঙ্গেন. কাযপটিবদ্ধেনাতি কাযতো অমোচিতেন অসিআদিনা পহরণেন. নিস্সগ্গিযেনাতি কাযতো চ কাযপটিবদ্ধতো চ মোচিতেন উসুসত্তিআদিনা. এত্তাৰতা সাহত্থিকো চ নিস্সগ্গিযো চাতি দ্ৰে পযোগা ৰুত্তা হোন্তি.
তত্থ একমেকো উদ্দিস্সানুদ্দিস্সভেদতো দুৰিধো. তত্থ উদ্দেসিকে যং উদ্দিস্স পহরতি, তস্সেৰ মরণেন কম্মুনা বজ্ঝতি. ‘‘যো কোচি মরতূ’’তি এৰং অনুদ্দেসিকে পহারপ্পচ্চযা যস্স কস্সচি মরণেন কম্মুনা বজ্ঝতি. উভযথাপি চ পহরিতমত্তে ৰা মরতু পচ্ছা ৰা তেনেৰ রোগেন, পহরিতমত্তেযেৰ কম্মুনা বজ্ঝতি. মরণাধিপ্পাযেন চ পহারং দত্ৰা তেন অমতস্স পুন অঞ্ঞচিত্তেন পহারে দিন্নে পচ্ছাপি যদি পঠমপ্পহারেনেৰ মরতি, তদা এৰ কম্মুনা বদ্ধো. অথ দুতিযপ্পহারেন মরতি, নত্থি পাণাতিপাতো. উভযেহি মতেপি পঠমপ্পহারেনেৰ কম্মুনা বদ্ধো. উভযেহি অমতে নেৰত্থি পাণাতিপাতো. এস নযো বহূহিপি একস্স পহারে দিন্নে. তত্রাপি হি যস্স পহারেন মরতি, তস্সেৰ কম্মুনা বদ্ধো হোতীতি.
কম্মাপত্তিব্যত্তিভাৰত্থঞ্চেত্থ এল়কচতুক্কম্পি ৰেদিতব্বং. যো হি এল়কং একস্মিং ঠানে নিপন্নং উপধারেতি ‘‘রত্তিং আগন্ত্ৰা ৰধিস্সামী’’তি. এল়কস্স চ নিপন্নোকাসে তস্স মাতা ৰা পিতা ৰা অরহা ৰা পণ্ডুকাসাৰং পারুপিত্ৰা নিপন্নো হোতি. সো রত্তিভাগে আগন্ত্ৰা ‘‘এল়কং মারেমী’’তি মাতরং ৰা পিতরং ৰা অরহন্তং ৰা মারেতি. ‘‘ইমং ৰত্থুং মারেমী’’তি চেতনায অত্থিভাৰতো ঘাতকো চ হোতি, অনন্তরিযকম্মঞ্চ ফুসতি, পারাজিকঞ্চ আপজ্জতি. অঞ্ঞো কোচি আগন্তুকো নিপন্নো হোতি, ‘‘এল়কং মারেমী’’তি তং মারেতি, ঘাতকো চ হোতি পারাজিকঞ্চ আপজ্জতি, আনন্তরিযং ন ফুসতি. যক্খো ৰা পেতো ৰা নিপন্নো হোতি, ‘‘এল়কং মারেমী’’তি তং মারেতি ঘাতকোৰ হোতি, ন চানন্তরিযং ফুসতি, ন চ পারাজিকং আপজ্জতি, থুল্লচ্চযং পন হোতি. অঞ্ঞো কোচি নিপন্নো নত্থি, এল়কোৰ হোতি তং মারেতি, ঘাতকো চ হোতি, পাচিত্তিযঞ্চ আপজ্জতি. ‘‘মাতাপিতুঅরহন্তানং অঞ্ঞতরং মারেমী’’তি তেসংযেৰ অঞ্ঞতরং মারেতি, ঘাতকো চ হোতি, আনন্তরিযঞ্চ ফুসতি, পারাজিকঞ্চ আপজ্জতি. ‘‘তেসং অঞ্ঞতরং মারেস্সামী’’তি অঞ্ঞং আগন্তুকং মারেতি, যক্খং ৰা পেতং ৰা মারেতি, এল়কং ৰা মারেতি, পুব্বে ৰুত্তনযেন ৰেদিতব্বং. ইধ পন চেতনা দারুণা হোতীতি.
অঞ্ঞানিপি এত্থ পলালপুঞ্জাদিৰত্থূনি ৰেদিতব্বানি. যো হি ‘‘লোহিতকং অসিং ৰা সত্তিং ৰা পুচ্ছিস্সামী’’তি পলালপুঞ্জে পৰেসেন্তো তত্থ নিপন্নং মাতরং ৰা পিতরং ৰা অরহন্তং ৰা আগন্তুকপুরিসং ৰা যক্খং ৰা পেতং ৰা তিরচ্ছানগতং ৰা মারেতি, ৰোহারৰসেন ‘‘ঘাতকো’’তি ৰুচ্চতি, ৰধকচেতনায পন অভাৰতো নেৰ কম্মং ফুসতি, ন আপত্তিং আপজ্জতি. যো পন এৰং পৰেসেন্তো সরীরসম্ফস্সং সল্লক্খেত্ৰা ‘‘সত্তো মঞ্ঞে অব্ভন্তরগতো মরতূ’’তি পৰেসেত্ৰা মারেতি, তস্স তেসং ৰত্থূনং অনুরূপেন কম্মবদ্ধো চ আপত্তি চ ৰেদিতব্বা. এস নযো তত্থ নিদহনত্থং পৰেসেন্তস্সাপি ৰনপ্পগুম্বাদীসু খিপন্তস্সাপি.
যোপি ‘‘চোরং মারেমী’’তি চোরৰেসেন গচ্ছন্তং পিতরং মারেতি, আনন্তরিযঞ্চ ফুসতি, পারাজিকো চ হোতি. যো পন পরসেনায অঞ্ঞঞ্চ যোধং পিতরঞ্চ কম্মং করোন্তে দিস্ৰা যোধস্স উসুং খিপতি, ‘‘এতং ৰিজ্ঝিত্ৰা মম পিতরং ৰিজ্ঝিস্সতী’’তি যথাধিপ্পাযং গতে পিতুঘাতকো হোতি. ‘‘যোধে ৰিদ্ধে মম পিতা পলাযিস্সতী’’তি খিপতি, উসু অযথাধিপ্পাযং গন্ত্ৰা পিতরং মারেতি, ৰোহারৰসেন ‘‘পিতুঘাতকো’’তি ৰুচ্চতি; আনন্তরিযং পন নত্থীতি.
অধিট্ঠহিত্ৰাতি সমীপে ঠত্ৰা. আণাপেতীতি উদ্দিস্স ৰা অনুদ্দিস্স ৰা আণাপেতি. তত্থ পরসেনায পচ্চুপট্ঠিতায অনুদ্দিস্সেৰ ‘‘এৰং ৰিজ্ঝ, এৰং পহর, এৰং ঘাতেহী’’তি আণত্তে যত্তকে আণত্তো ঘাতেতি, তত্তকা উভিন্নং পাণাতিপাতা. সচে তত্থ আণাপকস্স মাতাপিতরো হোন্তি, আনন্তরিযম্পি ফুসতি. সচে আণত্তস্সেৰ মাতাপিতরো, সোৰ আনন্তরিযং ফুসতি. সচে অরহা হোতি, উভোপি আনন্তরিযং ফুসন্তি. উদ্দিসিত্ৰা পন ‘‘এতং দীঘং রস্সং রত্তকঞ্চুকং নীলকঞ্চুকং হত্থিক্খন্ধে নিসিন্নং মজ্ঝে নিসিন্নং ৰিজ্ঝ পহর ঘাতেহী’’তি আণত্তে সচে সো তমেৰ ঘাতেতি, উভিন্নম্পি পাণাতিপাতো; আনন্তরিযৰত্থুম্হি চ আনন্তরিযং. সচে অঞ্ঞং মারেতি, আণাপকস্স নত্থি পাণাতিপাতো. এতেন আণত্তিকো পযোগো ৰুত্তো হোতি. তত্থ –
ৰত্থুং কালঞ্চ ওকাসং, আৰুধং ইরিযাপথং;
তুলযিত্ৰা পঞ্চ ঠানানি, ধারেয্যত্থং ৰিচক্খণো.
অপরো নযো –
ৰত্থু কালো চ ওকাসো, আৰুধং ইরিযাপথো;
কিরিযাৰিসেসোতি ইমে, ছ আণত্তিনিযামকা.
তত্থ ‘‘ৰত্থূ’’তি মারেতব্বো সত্তো. ‘‘কালো’’তি পুব্বণ্হসাযন্হাদিকালো চ যোব্বনথাৰরিযাদিকালো চ. ‘‘ওকাসো’’তি গামো ৰা ৰনং ৰা গেহদ্ৰারং ৰা গেহমজ্ঝং ৰা রথিকা ৰা সিঙ্ঘাটকং ৰাতি এৰমাদি. ‘‘আৰুধ’’ন্তি অসি ৰা উসু ৰা সত্তি ৰাতি এৰমাদি. ‘‘ইরিযাপথো’’তি মারেতব্বস্স গমনং ৰা নিসজ্জা ৰাতি এৰমাদি. ‘‘কিরিযাৰিসেসো’’তি ৰিজ্ঝনং ৰা ছেদনং ৰা ভেদনং ৰা সঙ্খমুণ্ডকং ৰাতি এৰমাদি.
যদি হি ৰত্থুং ৰিসংৰাদেত্ৰা ‘‘যং মারেহী’’তি আণত্তো ততো অঞ্ঞং মারেতি, ‘‘পুরতো পহরিত্ৰা মারেহী’’তি ৰা আণত্তো পচ্ছতো ৰা পস্সতো ৰা অঞ্ঞস্মিং ৰা পদেসে পহরিত্ৰা মারেতি. আণাপকস্স নত্থি কম্মবন্ধো; আণত্তস্সেৰ কম্মবন্ধো. অথ ৰত্থুং অৰিসংৰাদেত্ৰা যথাণত্তিযা মারেতি, আণাপকস্স আণত্তিক্খণে আণত্তস্স চ মারণক্খণেতি উভযেসম্পি কম্মবন্ধো. ৰত্থুৰিসেসেন পনেত্থ কম্মৰিসেসো চ আপত্তিৰিসেসো চ হোতীতি. এৰং তাৰ ৰত্থুম্হি সঙ্কেতৰিসঙ্কেততা ৰেদিতব্বা.
কালে পন যো ‘‘অজ্জ স্ৰে’’তি অনিযমেত্ৰা ‘‘পুব্বণ্হে মারেহী’’তি আণত্তো যদা কদাচি পুব্বণ্হে মারেতি, নত্থি ৰিসঙ্কেতো. যো পন ‘‘অজ্জ পুব্বণ্হে’’তি ৰুত্তো মজ্ঝন্হে ৰা সাযন্হে ৰা স্ৰে ৰা পুব্বণ্হে মারেতি. ৰিসঙ্কেতো হোতি, আণাপকস্স নত্থি কম্মবন্ধো. পুব্বণ্হে মারেতুং ৰাযমন্তস্স মজ্ঝন্হে জাতেপি এসেৰ নযো. এতেন নযেন সব্বকালপ্পভেদেসু সঙ্কেতৰিসঙ্কেততা ৰেদিতব্বা.
ওকাসেপি যো ‘‘এতং গামে ঠিতং মারেহী’’তি অনিযমেত্ৰা আণত্তো তং যত্থ কত্থচি মারেতি, নত্থি ৰিসঙ্কেতো. যো পন ‘‘গামেযেৰা’’তি নিযমেত্ৰা আণত্তো ৰনে মারেতি, তথা ‘‘ৰনে’’তি আণত্তো গামে মারেতি. ‘‘অন্তোগেহদ্ৰারে’’তি আণত্তো গেহমজ্ঝে মারেতি, ৰিসঙ্কেতো. এতেন নযেন সব্বোকাসভেদেসু সঙ্কেতৰিসঙ্কেততা ৰেদিতব্বা.
আৰুধেপি যো ‘‘অসিনা ৰা উসুনা ৰা’’তি অনিযমেত্ৰা ‘‘আৰুধেন মারেহী’’তি আণত্তো যেন কেনচি আৰুধেন মারেতি, নত্থি ৰিসঙ্কেতো. যো পন ‘‘অসিনা’’তি ৰুত্তো উসুনা, ‘‘ইমিনা ৰা অসিনা’’তি ৰুত্তো অঞ্ঞেন অসিনা মারেতি. এতস্সেৰ ৰা অসিস্স ‘‘ইমায ধারায মারেহী’’তি ৰুত্তো ইতরায ৰা ধারায তলেন ৰা তুণ্ডেন ৰা থরুনা ৰা মারেতি, ৰিসঙ্কেতো. এতেন নযেন সব্বআৰুধভেদেসু সঙ্কেতৰিসঙ্কেততা ৰেদিতব্বা.
ইরিযাপথে পন যো ‘‘এতং গচ্ছন্তং মারেহী’’তি ৰদতি, আণত্তো চ নং সচে গচ্ছন্তং মারেতি, নত্থি ৰিসঙ্কেতো. ‘‘গচ্ছন্তমেৰ মারেহী’’তি ৰুত্তো পন সচে নিসিন্নং মারেতি. ‘‘নিসিন্নমেৰ ৰা মারেহী’’তি ৰুত্তো গচ্ছন্তং মারেতি, ৰিসঙ্কেতো হোতি. এতেন নযেন সব্বইরিযাপথভেদেসু সঙ্কেতৰিসঙ্কেততা ৰেদিতব্বা.
কিরিযাৰিসেসেপি যো ‘‘ৰিজ্ঝিত্ৰা মারেহী’’তি ৰুত্তো ৰিজ্ঝিত্ৰাৰ মারেতি, নত্থি ৰিসঙ্কেতো. যো পন ‘‘ৰিজ্ঝিত্ৰা মারেহী’’তি ৰুত্তো ছিন্দিত্ৰা মারেতি, ৰিসঙ্কেতো. এতেন নযেন সব্বকিরিযাৰিসেসভেদেসু সঙ্কেতৰিসঙ্কেততা ৰেদিতব্বা.
যো পন লিঙ্গৰসেন ‘‘দীঘং রস্সং কাল়ং ওদাতং কিসং থূলং মারেহী’’তি অনিযমেত্ৰা আণাপেতি, আণত্তো চ যংকিঞ্চি তাদিসং মারেতি, নত্থি ৰিসঙ্কেতো উভিন্নং পারাজিকং. অথ পন সো অত্তানং সন্ধায আণাপেতি, আণত্তো চ ‘‘অযমেৰ ঈদিসো’’তি আণাপকমেৰ মারেতি, আণাপকস্স দুক্কটং, ৰধকস্স পারাজিকং. আণাপকো অত্তানং সন্ধায আণাপেতি, ইতরো অঞ্ঞং তাদিসং মারেতি, আণাপকো মুচ্চতি, ৰধকস্সেৰ পারাজিকং. কস্মা? ওকাসস্স অনিযমিতত্তা. সচে পন অত্তানং সন্ধায আণাপেন্তোপি ওকাসং নিযমেতি, ‘‘অসুকস্মিং নাম রত্তিট্ঠানে ৰা দিৰাট্ঠানে ৰা থেরাসনে ৰা নৰাসনে ৰা মজ্ঝিমাসনে ৰা নিসিন্নং এৰরূপং নাম মারেহী’’তি. তত্থ চ অঞ্ঞো নিসিন্নো হোতি, সচে আণত্তো তং মারেতি, নেৰ ৰধকো মুচ্চতি ন আণাপকো. কস্মা? ওকাসস্স নিযমিতত্তা. সচে পন নিযমিতোকাসতো অঞ্ঞত্র মারেতি, আণাপকো মুচ্চতীতি অযং নযো মহাঅট্ঠকথাযং সুট্ঠু দল়্হং কত্ৰা ৰুত্তো. তস্মা এত্থ ন অনাদরিযং কাতব্বন্তি.
অধিট্ঠাযাতি মাতিকাৰসেন আণত্তিকপযোগকথা নিট্ঠিতা.
ইদানি যে দূতেনাতি ইমস্স মাতিকাপদস্স নিদ্দেসদস্সনত্থং ‘‘ভিক্খু ভিক্খুং আণাপেতী’’তিআদযো চত্তারো ৰারা ৰুত্তা. তেসু সো তং মঞ্ঞমানোতি সো আণত্তো যো আণাপকেন ‘‘ইত্থন্নামো’’তি অক্খাতো, তং মঞ্ঞমানো তমেৰ জীৰিতা ৰোরোপেতি, উভিন্নং পারাজিকং. তং মঞ্ঞমানো অঞ্ঞন্তি ‘‘যং জীৰিতা ৰোরোপেহী’’তি ৰুত্তো তং মঞ্ঞমানো অঞ্ঞং তাদিসং জীৰিতা ৰোরোপেতি, মূলট্ঠস্স অনাপত্তি. অঞ্ঞং মঞ্ঞমানো তন্তি যো আণাপকেন ৰুত্তো, তস্স বলৰসহাযং সমীপে ঠিতং দিস্ৰা ‘‘ইমস্স বলেনাযং গজ্জতি, ইমং তাৰ জীৰিতা ৰোরোপেমী’’তি পহরন্তো ইতরমেৰ পরিৰত্তিত্ৰা তস্মিং ঠানে ঠিতং ‘‘সহাযো’’তি মঞ্ঞমানো জীৰিতা ৰোরোপেতি, উভিন্নং পারাজিকং. অঞ্ঞং মঞ্ঞমানো অঞ্ঞন্তি পুরিমনযেনেৰ ‘‘ইমং তাৰস্স সহাযং জীৰিতা ৰোরোপেমী’’তি সহাযমেৰ ৰোরোপেতি, তস্সেৰ পারাজিকং.
দূতপরম্পরাপদস্স নিদ্দেসৰারে ইত্থন্নামস্স পাৰদাতিআদীসু একো আচরিযো তযো বুদ্ধরক্খিতধম্মরক্খিতসঙ্ঘরক্খিতনামকা অন্তেৰাসিকা দট্ঠব্বা. তত্থ ভিক্খু ভিক্খুং আণাপেতীতি আচরিযো কঞ্চি পুগ্গলং মারাপেতুকামো তমত্থং আচিক্খিত্ৰা বুদ্ধরক্খিতং আণাপেতি. ইত্থন্নামস্স পাৰদাতি গচ্ছ ত্ৰং, বুদ্ধরক্খিত, এতমত্থং ধম্মরক্খিতস্স পাৰদ. ইত্থন্নামো ইত্থন্নামস্স পাৰদতূতি ধম্মরক্খিতোপি সঙ্ঘরক্খিতস্স পাৰদতু. ইত্থন্নামো ইত্থন্নামং জীৰিতা ৰোরোপেতূতি এৰং তযা আণত্তেন ধম্মরক্খিতেন আণত্তো সঙ্ঘরক্খিতো ইত্থন্নামং পুগ্গলং জীৰিতা ৰোরোপেতু; সো হি অম্হেসু ৰীরজাতিকো পটিবলো ইমস্মিং কম্মেতি. আপত্তি দুক্কটস্সাতি এৰং আণাপেন্তস্স আচরিযস্স তাৰ দুক্কটং. সো ইতরস্স আরোচেতীতি বুদ্ধরক্খিতো ধম্মরক্খিতস্স, ধম্মরক্খিতো চ সঙ্ঘরক্খিতস্স ‘‘অম্হাকং আচরিযো এৰং ৰদতি – ‘ইত্থন্নামং কির জীৰিতা ৰোরোপেহী’তি. ত্ৰং কির অম্হেসু ৰীরপুরিসো’’তি আরোচেতি; এৰং তেসম্পি দুক্কটং. ৰধকো পটিগ্গণ্হাতীতি ‘‘সাধু ৰোরোপেস্সামী’’তি সঙ্ঘরক্খিতো সম্পটিচ্ছতি. মূলট্ঠস্স আপত্তি থুল্লচ্চযস্সাতি সঙ্ঘরক্খিতেন পটিগ্গহিতমত্তে আচরিযস্স থুল্লচ্চযং. মহাজনো হি তেন পাপে নিযোজিতোতি. সো তন্তি সো চে সঙ্ঘরক্খিতো তং পুগ্গলং জীৰিতা ৰোরোপেতি, সব্বেসং চতুন্নম্পি জনানং পারাজিকং. ন কেৰলঞ্চ চতুন্নং, এতেনূপাযেন ৰিসঙ্কেতং অকত্ৰা পরম্পরায আণাপেন্তং সমণসতং সমণসহস্সং ৰা হোতু সব্বেসং পারাজিকমেৰ.
ৰিসক্কিযদূতপদনিদ্দেসে সো অঞ্ঞং আণাপেতীতি সো আচরিযেন আণত্তো বুদ্ধরক্খিতো ধম্মরক্খিতং অদিস্ৰা ৰা অৰত্তুকামো ৰা হুত্ৰা সঙ্ঘরক্খিতমেৰ উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘অম্হাকং আচরিযো এৰমাহ – ‘ইত্থন্নামং কির জীৰিতা ৰোরোপেহী’’তি ৰিসঙ্কেতং করোন্তো আণাপেতি. ৰিসঙ্কেতকরণেনেৰ হি এস ‘‘ৰিসক্কিযদূতো’’তি ৰুচ্চতি. আপত্তি দুক্কটস্সাতি আণত্তিযা তাৰ বুদ্ধরক্খিতস্স দুক্কটং. পটিগ্গণ্হাতি আপত্তি দুক্কটস্সাতি সঙ্ঘরক্খিতেন সম্পটিচ্ছিতে মূলট্ঠস্সেৰ দুক্কটন্তি ৰেদিতব্বং. এৰং সন্তে পটিগ্গহণে আপত্তিযেৰ ন সিযা, সঞ্চরিত্ত পটিগ্গহণমরণাভিনন্দনেসুপি চ আপত্তি হোতি, মরণপটিগ্গহণে কথং ন সিযা তস্মা পটিগ্গণ্হন্তস্সেৰেতং দুক্কটং. তেনেৰেত্থ ‘‘মূলট্ঠস্সা’’তি ন ৰুত্তং. পুরিমনযেপি চেতং পটিগ্গণ্হন্তস্স ৰেদিতব্বমেৰ; ওকাসাভাৰেন পন ন ৰুত্তং. তস্মা যো যো পটিগ্গণ্হাতি, তস্স তস্স তপ্পচ্চযা আপত্তিযেৰাতি অযমেত্থ অম্হাকং খন্তি. যথা চেত্থ এৰং অদিন্নাদানেপীতি.
সচে পন সো তং জীৰিতা ৰোরোপেতি, আণাপকস্স চ বুদ্ধরক্খিতস্স ৰোরোপকস্স চ সঙ্ঘরক্খিতস্সাতি উভিন্নম্পি পারাজিকং. মূলট্ঠস্স পন আচরিযস্স ৰিসঙ্কেতত্তা পারাজিকেন অনাপত্তি. ধম্মরক্খিতস্স অজাননতায সব্বেন সব্বং অনাপত্তি. বুদ্ধরক্খিতো পন দ্ৰিন্নং সোত্থিভাৰং কত্ৰা অত্তনা নট্ঠোতি.
গতপচ্চাগতদূতনিদ্দেসে – সো গন্ত্ৰা পুন পচ্চাগচ্ছতীতি তস্স জীৰিতা ৰোরোপেতব্বস্স সমীপং গন্ত্ৰা সুসংৰিহিতারক্খত্তা তং জীৰিতা ৰোরোপেতুং অসক্কোন্তো আগচ্ছতি. যদা সক্কোসি তদাতি কিং অজ্জেৰ মারিতো মারিতো হোতি, গচ্ছ যদা সক্কোসি, তদা নং জীৰিতা ৰোরোপেহীতি. আপত্তি দুক্কটস্সাতি এৰং পুন আণত্তিযাপি দুক্কটমেৰ হোতি. সচে পন সো অৰস্সং জীৰিতা ৰোরোপেতব্বো হোতি, অত্থসাধকচেতনা মগ্গানন্তরফলসদিসা, তস্মা অযং আণত্তিক্খণেযেৰ পারাজিকো. সচেপি ৰধকো সট্ঠিৰস্সাতিক্কমেন তং ৰধতি, আণাপকো চ অন্তরাৰ কালঙ্করোতি, হীনায ৰা আৰত্ততি, অস্সমণোৰ হুত্ৰা কালঞ্চ করিস্সতি, হীনায ৰা আৰত্তিস্সতি. সচে আণাপকো গিহিকালে মাতরং ৰা পিতরং ৰা অরহন্তং ৰা সন্ধায এৰং আণাপেত্ৰা পব্বজতি, তস্মিং পব্বজিতে আণত্তো তং মারেতি, আণাপকো গিহিকালেযেৰ মাতুঘাতকো পিতুঘাতকো অরহন্তঘাতকো ৰা হোতি, তস্মা নেৰস্স পব্বজ্জা, ন উপসম্পদা রুহতি. সচেপি মারেতব্বপুগ্গলো আণত্তিক্খণে পুথুজ্জনো, যদা পন নং আণত্তো মারেতি তদা অরহা হোতি, আণত্ততো ৰা পহারং লভিত্ৰা দুক্খমূলিকং সদ্ধং নিস্সায ৰিপস্সন্তো অরহত্তং পত্ৰা তেনেৰাবাধেন কালংকরোতি, আণাপকো আণত্তিক্খণেযেৰ অরহন্তঘাতকো. ৰধকো পন সব্বত্থ উপক্কমকরণক্খণেযেৰ পারাজিকোতি.
ইদানি যে সব্বেসুযেৰ ইমেসু দূতৰসেন ৰুত্তমাতিকাপদেসু সঙ্কেতৰিসঙ্কেতদস্সনত্থং
ৰুত্তা তযো ৰারা, তেসু পঠমৰারে তাৰ – যস্মা তং সণিকং ৰা ভণন্তো তস্স ৰা বধিরতায ‘‘মা ঘাতেহী’’তি এতং ৰচনং ন সাৰেতি, তস্মা মূলট্ঠো ন মুত্তো. দুতিযৰারে – সাৰিতত্তা মুত্তো. ততিযৰারে পন তেন চ সাৰিতত্তা ইতরেন চ ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৰা ওরতত্তা উভোপি মুত্তাতি.
দূতকথা নিট্ঠিতা.
১৭৫. অরহো রহোসঞ্ঞীনিদ্দেসাদীসু অরহোতি সম্মুখে. রহোতি পরম্মুখে. তত্থ যো উপট্ঠানকালে ৰেরিভিক্খুম্হি ভিক্খূহি সদ্ধিং আগন্ত্ৰা পুরতো নিসিন্নেযেৰ অন্ধকারদোসেন তস্স আগতভাৰং অজানন্তো ‘‘অহো ৰত ইত্থন্নামো হতো অস্স, চোরাপি নাম তং ন হনন্তি, সপ্পো ৰা ন ডংসতি, ন সত্থং ৰা ৰিসং ৰা আহরতী’’তি তস্স মরণং অভিনন্দন্তো ঈদিসানি ৰচনানি উল্লপতি, অযং অরহো রহোসঞ্ঞী উল্লপতি নাম. সম্মুখেৰ তস্মিং পরম্মুখসঞ্ঞীতি অত্থো. যো পন তং পুরতো নিসিন্নং দিস্ৰা পুন উপট্ঠানং কত্ৰা গতেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং গতেপি তস্মিং ‘‘ইধেৰ সো নিসিন্নো’’তি সঞ্ঞী হুত্ৰা পুরিমনযেনেৰ উল্লপতি, অযং রহো অরহোসঞ্ঞী উল্লপতি নাম. এতেনেৰুপাযেন অরহো অরহোসঞ্ঞী চ রহো রহোসঞ্ঞী চ ৰেদিতব্বো. চতুন্নম্পি চ এতেসং ৰাচায ৰাচায দুক্কটন্তি ৰেদিতব্বং.
ইদানি মরণৰণ্ণসংৰণ্ণনায ৰিভাগদস্সনত্থং ৰুত্তেসু পঞ্চসু কাযেন সংৰণ্ণনাদিমাতিকানিদ্দেসেসু – কাযেন ৰিকারং করোতীতি যথা সো জানাতি ‘‘সত্থং ৰা আহরিত্ৰা ৰিসং ৰা খাদিত্ৰা রজ্জুযা ৰা উব্বন্ধিত্ৰা সোব্ভাদীসু ৰা পপতিত্ৰা যো মরতি সো কির ধনং ৰা লভতি, যসং ৰা লভতি, সগ্গং ৰা গচ্ছতীতি অযমত্থো এতেন ৰুত্তো’’তি তথা হত্থমুদ্দাদীহি দস্সেতি. ৰাচায ভণতীতি তমেৰত্থং ৰাক্যভেদং কত্ৰা ভণতি. ততিযৰারো উভযৰসেন ৰুত্তো. সব্বত্থ সংৰণ্ণনায পযোগে পযোগে দুক্কটং. তস্স দুক্খুপ্পত্তিযং সংৰণ্ণকস্স থুল্লচ্চযং. যং উদ্দিস্স সংৰণ্ণনা কতা, তস্মিং মতে সংৰণ্ণনক্খণেযেৰ সংৰণ্ণকস্স পারাজিকং. সো তং ন জানাতি অঞ্ঞো ঞত্ৰা ‘‘লদ্ধো ৰত মে সুখুপ্পত্তিউপাযো’’তি তায সংৰণ্ণনায মরতি, অনাপত্তি. দ্ৰিন্নং উদ্দিস্স সংৰণ্ণনায কতায একো ঞত্ৰা মরতি, পারাজিকং. দ্ৰেপি মরন্তি, পারাজিকঞ্চ অকুসলরাসি চ. এস নযো সম্বহুলেসু. অনুদ্দিস্স মরণং সংৰণ্ণেন্তো আহিণ্ডতি, যো যো তং সংৰণ্ণনং ঞত্ৰা মরতি, সব্বো তেন মারিতো হোতি.
দূতেন সংৰণ্ণনাযং ‘‘অসুকং নাম গেহং ৰা গামং ৰা গন্ত্ৰা ইত্থন্নামস্স এৰং মরণৰণ্ণং সংৰণ্ণেহী’’তি সাসনে আরোচিতমত্তে দুক্কটং. যস্সত্থায পহিতো তস্স দুক্খুপ্পত্তিযা মূলট্ঠস্স থুল্লচ্চযং, মরণেন পারাজিকং. দূতো ‘‘ঞাতো দানি অযং সগ্গমগ্গো’’তি তস্স অনারোচেত্ৰা অত্তনো ঞাতিস্স ৰা সালোহিতস্স ৰা আরোচেতি, তস্মিং মতে ৰিসঙ্কেতো হোতি, মূলট্ঠো মুচ্চতি. দূতো তথেৰ চিন্তেত্ৰা সযং সংৰণ্ণনায ৰুত্তং কত্ৰা মরতি, ৰিসঙ্কেতোৰ. অনুদ্দিস্স পন সাসনে আরোচিতে যত্তকা দূতস্স সংৰণ্ণনায মরন্তি, তত্তকা পাণাতিপাতা. সচে মাতাপিতরো মরন্তি, আনন্তরিযম্পি হোতি.
১৭৬. লেখাসংৰণ্ণনায – লেখং ছিন্দতীতি পণ্ণে ৰা পোত্থকে ৰা অক্খরানি লিখতি – ‘‘যো সত্থং ৰা আহরিত্ৰা পপাতে ৰা পপতিত্ৰা অঞ্ঞেহি ৰা অগ্গিপ্পৰেসনউদকপ্পৰেসনাদীহি উপাযেহি মরতি, সো ইদঞ্চিদঞ্চ লভতী’’তি ৰা ‘‘তস্স ধম্মো হোতী’’তি ৰাতি. এত্থাপি দুক্কটথুল্লচ্চযা ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বা. উদ্দিস্স লিখিতে পন যং উদ্দিস্স লিখিতং তস্সেৰ মরণেন পারাজিকং. বহূ উদ্দিস্স লিখিতে যত্তকা মরন্তি, তত্তকা পাণাতিপাতা. মাতাপিতূনং মরণেন আনন্তরিযং. অনুদ্দিস্স লিখিতেপি এসেৰ নযো. ‘‘বহূ মরন্তী’’তি ৰিপ্পটিসারে উপ্পন্নে তং পোত্থকং ঝাপেত্ৰা ৰা যথা ৰা অক্খরানি ন পঞ্ঞাযন্তি তথা কত্ৰা মুচ্চতি. সচে সো পরস্স পোত্থকো হোতি, উদ্দিস্স লিখিতো ৰা হোতি অনুদ্দিস্স লিখিতো ৰা, গহিতট্ঠানে ঠপেত্ৰা মুচ্চতি. সচে মূলেন কীতো হোতি, পোত্থকস্সামিকানং পোত্থকং, যেসং হত্থতো মূলং গহিতং, তেসং মূলং দত্ৰা মুচ্চতি. সচে সম্বহুলা ‘‘মরণৰণ্ণং লিখিস্সামা’’তি একজ্ঝাসযা হুত্ৰা একো তালরুক্খং আরোহিত্ৰা পণ্ণং ছিন্দতি, একো আহরতি, একো পোত্থকং করোতি, একো লিখতি, একো সচে কণ্টকলেখা হোতি, মসিং মক্খেতি, মসিং মক্খেত্ৰা তং পোত্থকং সজ্জেত্ৰা সব্বেৰ সভাযং ৰা আপণে ৰা যত্থ ৰা পন লেখাদস্সনকোতূহলকা বহূ সন্নিপতন্তি, তত্থ ঠপেন্তি. তং ৰাচেত্ৰা সচেপি একো মরতি, সব্বেসং পারাজিকং. সচে বহুকা মরন্তি, ৰুত্তসদিসোৰ নযো. ৰিপ্পটিসারে পন উপ্পন্নে তং পোত্থকং সচেপি মঞ্জূসাযং গোপেন্তি, অঞ্ঞো চ তং দিস্ৰা নীহরিত্ৰা পুন বহূনং দস্সেতি, নেৰ মুচ্চন্তি. তিট্ঠতু মঞ্জূসা, সচেপি তং পোত্থকং নদিযং ৰা সমুদ্দে ৰা খিপন্তি ৰা ধোৰন্তি ৰা খণ্ডাখণ্ডং ৰা ছিন্দন্তি, অগ্গিম্হি ৰা ঝাপেন্তি, যাৰ সঙ্ঘট্টিতেপি দুদ্ধোতে ৰা দুজ্ঝাপিতে ৰা পত্তে অক্খরানি পঞ্ঞাযন্তি, তাৰ ন মুচ্চন্তি. যথা পন অক্খরানি ন পঞ্ঞাযন্তি তথেৰ কতে মুচ্চন্তীতি.
ইদানি থাৰরপযোগস্স ৰিভাগদস্সনত্থং ৰুত্তেসু ওপাতাদিমাতিকানিদ্দেসেসু মনুস্সং উদ্দিস্স ওপাতং খনতীতি ‘‘ইত্থন্নামো পতিত্ৰা মরিস্সতী’’তি কঞ্চি মনুস্সং উদ্দিসিত্ৰা যত্থ সো একতো ৰিচরতি, তত্থ আৰাটং খনতি, খনন্তস্স তাৰ সচেপি জাতপথৰিযা খনতি, পাণাতিপাতস্স পযোগত্তা পযোগে পযোগে দুক্কটং. যং উদ্দিস্স খনতি, তস্স দুক্খুপ্পত্তিযা থুল্লচ্চযং, মরণেন পারাজিকং. অঞ্ঞস্মিং পতিত্ৰা মতে অনাপত্তি. সচে অনুদ্দিস্স ‘‘যো কোচি মরিস্সতী’’তি খতো হোতি, যত্তকা পতিত্ৰা মরন্তি, তত্তকা পাণাতিপাতা. আনন্তরিযৰত্থূসু চ আনন্তরিযং থুল্লচ্চযপাচিত্তিযৰত্থূসু থুল্লচ্চযপাচিত্তিযানি.
বহূ তত্থ চেতনা; কতমায পারাজিকং হোতীতি? মহাঅট্ঠকথাযং তাৰ ৰুত্তং – ‘‘আৰাটং গম্ভীরতো চ আযামৰিত্থারতো চ খনিত্ৰা পমাণে ঠপেত্ৰা তচ্ছেত্ৰা পুঞ্ছিত্ৰা পংসুপচ্ছিং উদ্ধরন্তস্স সন্নিট্ঠাপিকা অত্থসাধকচেতনা মগ্গানন্তরফলসদিসা. সচেপি ৰস্সসতস্স অচ্চযেন পতিত্ৰা অৰস্সং মরণকসত্তো হোতি, সন্নিট্ঠাপকচেতনাযমেৰ পারাজিক’’ন্তি. মহাপচ্চরিযং পন সঙ্খেপট্ঠকথাযঞ্চ – ‘‘ইমস্মিং আৰাটে পতিত্ৰা মরিস্সতীতি একস্মিম্পি কুদ্দালপ্পহারে দিন্নে সচে কোচি তত্থ পক্খলিতো পতিত্ৰা মরতি, পারাজিকমেৰ. সুত্তন্তিকত্থেরা পন সন্নিট্ঠাপকচেতনং গণ্হন্তী’’তি ৰুত্তং.
একো ‘‘ওপাতং খনিত্ৰা অসুকং নাম আনেত্ৰা ইধ পাতেত্ৰা মারেহী’’তি অঞ্ঞং আণাপেতি, সো তং পাতেত্ৰা মারেতি, উভিন্নং পারাজিকং. অঞ্ঞং পাতেত্ৰা মারেতি, সযং পতিত্ৰা মরতি, অঞ্ঞো অত্তনো ধম্মতায পতিত্ৰা মরতি, সব্বত্থ ৰিসঙ্কেতো হোতি, মূলট্ঠো মুচ্চতি. ‘‘অসুকো অসুকং আনেত্ৰা ইধ মারেস্সতী’’তি খতেপি এসেৰ নযো. মরিতুকামা ইধ মরিস্সন্তীতি খনতি, একস্স মরণে পারাজিকং. বহুন্নং মরণে অকুসলরাসি, মাতাপিতূনং মরণে আনন্তরিযং, থুল্লচ্চযপাচিত্তিযৰত্থূসু থুল্লচ্চযপাচিত্তিযানি.
‘‘যে কেচি মারেতুকামা, তে ইধ পাতেত্ৰা মারেস্সন্তী’’তি খনতি, তত্থ পাতেত্ৰা মারেন্তি, একস্মিং মতে পারাজিকং, বহূসু অকুসলরাসি, আনন্তরিযাদিৰত্থূসু আনন্তরিযাদীনি. ইধেৰ অরহন্তাপি সঙ্গহং গচ্ছন্তি. পুরিমনযে পন ‘‘তেসং মরিতুকামতায পতনং নত্থী’’তি তে ন সঙ্গয্হন্তি. দ্ৰীসুপি নযেসু অত্তনো ধম্মতায পতিত্ৰা মতে ৰিসঙ্কেতো. ‘‘যে কেচি অত্তনো ৰেরিকে এত্থ পাতেত্ৰা মারেস্সন্তী’’তি খনতি, তত্থ চ ৰেরিকা ৰেরিকে পাতেত্ৰা মারেন্তি, একস্মিং মারিতে পারাজিকং, বহূসু অকুসলরাসি, মাতরি ৰা পিতরি ৰা অরহন্তে ৰা ৰেরিকেহি আনেত্ৰা তত্থ মারিতে আনন্তরিযং. অত্তনো ধম্মতায পতিত্ৰা মতেসু ৰিসঙ্কেতো.
যো পন ‘‘মরিতুকামা ৰা অমরিতুকামা ৰা মারেতুকামা ৰা অমারেতুকামা ৰা যে কেচি এত্থ পতিতা ৰা পাতিতা ৰা মরিস্সন্তী’’তি সব্বথাপি অনুদ্দিস্সেৰ খনতি. যো যো মরতি তস্স তস্স মরণেন যথানুরূপং কম্মঞ্চ ফুসতি, আপত্তিঞ্চ আপজ্জতি. সচে গব্ভিনী পতিত্ৰা সগব্ভা মরতি, দ্ৰে পাণাতিপাতা. গব্ভোযেৰ ৰিনস্সতি, একো. গব্ভো ন ৰিনস্সতি, মাতা মরতি, একোযেৰ. চোরেহি অনুবদ্ধো পতিত্ৰা মরতি, ওপাতখনকস্সেৰ পারাজিকং. চোরা তত্থ পাতেত্ৰা মারেন্তি, পারাজিকমেৰ. তত্থ পতিতং বহি নীহরিত্ৰা মারেন্তি, পারাজিকমেৰ. কস্মা? ওপাতে পতিতপ্পযোগেন গহিতত্তা. ওপাততো নিক্খমিত্ৰা তেনেৰ আবাধেন মরতি, পারাজিকমেৰ. বহূনি ৰস্সানি অতিক্কমিত্ৰা পুন কুপিতেন তেনেৰাবাধেন মরতি, পারাজিকমেৰ. ওপাতে পতনপ্পচ্চযা উপ্পন্নরোগেন গিলানস্সেৰ অঞ্ঞো রোগো উপ্পজ্জতি, ওপাতরোগো বলৰতরো হোতি, তেন মতেপি ওপাতখণকো ন মুচ্চতি. সচে পচ্ছা উপ্পন্নরোগো বলৰা হোতি, তেন মতে মুচ্চতি. উভোহি মতে ন মুচ্চতি. ওপাতে ওপপাতিকমনুস্সো নিব্বত্তিত্ৰা উত্তরিতুং অসক্কোন্তো মরতি, পারাজিকমেৰ. মনুস্সং উদ্দিস্স খতে যক্খাদীসু পতিত্ৰা মতেসু অনাপত্তি. যক্খাদযো উদ্দিস্স খতে মনুস্সাদীসু মরন্তেসুপি এসেৰ নযো. যক্খাদযো উদ্দিস্স খনন্তস্স পন খননেপি তেসং দুক্খুপ্পত্তিযম্পি দুক্কটমেৰ. মরণে ৰত্থুৰসেন থুল্লচ্চযং ৰা পাচিত্তিযং ৰা. অনুদ্দিস্স খতে ওপাতে যক্খরূপেন ৰা পেতরূপেন ৰা পততি, তিরচ্ছানরূপেন মরতি, পতনরূপং পমাণং, তস্মা থুল্লচ্চযন্তি উপতিস্সত্থেরো. মরণরূপং পমাণং, তস্মা পাচিত্তিযন্তি ফুস্সদেৰত্থেরো. তিরচ্ছানরূপেন পতিত্ৰা যক্খপেতরূপেন মতেপি এসেৰ নযো.
ওপাতখনকো ওপাতং অঞ্ঞস্স ৰিক্কিণাতি ৰা মুধা ৰা দেতি, যো যো পতিত্ৰা মরতি, তপ্পচ্চযা তস্সেৰ আপত্তি চ কম্মবন্ধো চ. যেন লদ্ধো সো নিদ্দোসো. অথ সোপি ‘‘এৰং পতিতা উত্তরিতুং অসক্কোন্তা নস্সিস্সন্তি, সুউদ্ধরা ৰা ন ভৰিস্সন্তী’’তি তং ওপাতং গম্ভীরতরং ৰা উত্তানতরং ৰা দীঘতরং ৰা রস্সতরং ৰা ৰিত্থততরং ৰা সম্বাধতরং ৰা করোতি, উভিন্নম্পি আপত্তি চ কম্মবন্ধো চ. বহূ মরন্তীতি ৰিপ্পটিসারে উপ্পন্নে ওপাতং পংসুনা পূরেতি, সচে কোচি পংসুম্হি পতিত্ৰা মরতি, পূরেত্ৰাপি মূলট্ঠো ন মুচ্চতি. দেৰে ৰস্সন্তে কদ্দমো হোতি, তত্থ লগ্গিত্ৰা মতেপি. রুক্খো ৰা পতন্তো ৰাতো ৰা ৰস্সোদকং ৰা পংসুং হরতি, কন্দমূলত্থং ৰা পথৰিং খনন্তা তত্থ আৰাটং করোন্তি. তত্থ সচে কোচি লগ্গিত্ৰা ৰা পতিত্ৰা ৰা মরতি, মূলট্ঠো ন মুচ্চতি. তস্মিং পন ওকাসে মহন্তং তল়াকং ৰা পোক্খরণিং ৰা কারেত্ৰা চেতিযং ৰা পতিট্ঠাপেত্ৰা বোধিং ৰা রোপেত্ৰা আৰাসং ৰা সকটমগ্গং ৰা কারেত্ৰা মুচ্চতি. যদাপি থিরং কত্ৰা পূরিতে ওপাতে রুক্খাদীনং মূলানি মূলেহি সংসিব্বিতানি হোন্তি, জাতপথৰী জাতা, তদাপি মুচ্চতি. সচেপি নদী আগন্ত্ৰা ওপাতং হরতি, এৰম্পি মুচ্চতীতি. অযং তাৰ ওপাতকথা.
ওপাতস্সেৰ পন অনুলোমেসু পাসাদীসুপি যো তাৰ পাসং ওড্ডেতি ‘‘এত্থ বজ্ঝিত্ৰা সত্তা মরিস্সন্তী’’তি অৰস্সং বজ্ঝনকসত্তানং ৰসেন হত্থা মুত্তমত্তে পারাজিকানন্তরিযথুল্লচ্চযপাচিত্তিযানি ৰেদিতব্বানি. উদ্দিস্স কতে যং উদ্দিস্স ওড্ডিতো, ততো অঞ্ঞেসং বন্ধনে অনাপত্তি. পাসে মূলেন ৰা মুধা ৰা দিন্নেপি মূলট্ঠস্সেৰ কম্মবন্ধো. সচে যেন লদ্ধো সো উগ্গলিতং ৰা পাসং সণ্ঠপেতি, পস্সেন ৰা গচ্ছন্তে দিস্ৰা ৰতিং কত্ৰা সম্মুখে পৰেসেতি, থদ্ধতরং ৰা পাসযট্ঠিং ঠপেতি, দল়্হতরং ৰা পাসরজ্জুং বন্ধতি, থিরতরং ৰা খাণুকং ৰা আকোটেতি, উভোপি ন মুচ্চন্তি. সচে ৰিপ্পটিসারে উপ্পন্নে পাসং উগ্গলাপেত্ৰা গচ্ছতি, তং দিস্ৰা পুন অঞ্ঞে সণ্ঠপেন্তি, বদ্ধা বদ্ধা মরন্তি, মূলট্ঠো ন মুচ্চতি.
সচে পন তেন পাসযট্ঠি সযং অকতা হোতি, গহিতট্ঠানে ঠপেত্ৰা মুচ্চতি. তত্থজাতকযট্ঠিং ছিন্দিত্ৰা মুচ্চতি. সযং কতযট্ঠিং পন গোপেন্তোপি ন মুচ্চতি. যদি হি তং অঞ্ঞো গণ্হিত্ৰা পাসং সণ্ঠপেতি, তপ্পচ্চযা মরন্তেসু মূলট্ঠো ন মুচ্চতি. সচে তং ঝাপেত্ৰা অলাতং কত্ৰা ছড্ডেতি, তেন অলাতেন পহারং লদ্ধা মরন্তেসুপি ন মুচ্চতি. সব্বসো পন ঝাপেত্ৰা ৰা নাসেত্ৰা ৰা মুচ্চতি, পাসরজ্জুম্পি অঞ্ঞেহি চ ৰট্টিতং গহিতট্ঠানে ঠপেত্ৰা মুচ্চতি. রজ্জুকে লভিত্ৰা সযং ৰট্টিতং উব্বট্টেত্ৰা ৰাকে লভিত্ৰা ৰট্টিতং হীরং হীরং কত্ৰা মুচ্চতি. অরঞ্ঞতো পন সযং ৰাকে আহরিত্ৰা ৰট্টিতং গোপেন্তোপি ন মুচ্চতি. সব্বসো পন ঝাপেত্ৰা ৰা নাসেত্ৰা ৰা মুচ্চতি.
অদূহলং সজ্জেন্তো চতূসু পাদেসু অদূহলমঞ্চং ঠপেত্ৰা পাসাণে আরোপেতি, পযোগে পযোগে দুক্কটং. সব্বসজ্জং কত্ৰা হত্থতো মুত্তমত্তে অৰস্সং অজ্ঝোত্থরিতব্বকসত্তানং ৰসেন উদ্দিস্সকানুদ্দিস্সকানুরূপেন পারাজিকাদীনি ৰেদিতব্বানি. অদূহলে মূলেন ৰা মুধা ৰা দিন্নেপি মূলট্ঠস্সেৰ কম্মবদ্ধো. সচে যেন লদ্ধং সো পতিতং ৰা উক্খিপতি, অঞ্ঞেপি পাসাণে আরোপেত্ৰা গরুকতরং ৰা করোতি, পস্সেন ৰা গচ্ছন্তে দিস্ৰা ৰতিং কত্ৰা অদূহলে পৰেসেতি, উভোপি ন মুচ্চন্তি. সচেপি ৰিপ্পটিসারে উপ্পন্নে অদূহলং পাতেত্ৰা গচ্ছতি, তং দিস্ৰা অঞ্ঞো সণ্ঠপেতি, মূলট্ঠো ন মুচ্চতি. পাসাণে পন গহিতট্ঠানে ঠপেত্ৰা অদূহলপাদে চ পাসযট্ঠিযং ৰুত্তনযেন গহিতট্ঠানে ৰা ঠপেত্ৰা ঝাপেত্ৰা ৰা মুচ্চতি.
সূলং রোপেন্তস্সাপি সব্বসজ্জং কত্ৰা হত্থতো মুত্তমত্তে সূলমুখে পতিত্ৰা অৰস্সং মরণকসত্তানং ৰসেন উদ্দিস্সানুদ্দিস্সানুরূপতো পারাজিকাদীনি ৰেদিতব্বানি. সূলে মূলেন ৰা মুধা ৰা দিন্নেপি মূলট্ঠস্সেৰ কম্মবদ্ধো. সচে যেন লদ্ধং সো ‘‘একপ্পহারেনেৰ মরিস্সন্তী’’তি তিখিণতরং ৰা করোতি, ‘‘দুক্খং মরিস্সন্তী’’তি কুণ্ঠতরং ৰা করোতি, ‘‘উচ্চ’’ন্তি সল্লক্খেত্ৰা নীচতরং ৰা ‘‘নীচ’’ন্তি সল্লক্খেত্ৰা উচ্চতরং ৰা পুন রোপেতি, ৰঙ্কং ৰা উজুকং অতিউজুকং ৰা ঈসকং পোণং করোতি, উভোপি ন মুচ্চন্তি. সচে পন ‘‘অট্ঠানে ঠিত’’ন্তি অঞ্ঞস্মিং ঠানে ঠপেতি, তং চে মারণত্থায আদিতো পভুতি পরিযেসিত্ৰা কতং হোতি, মূলট্ঠো ন মুচ্চতি. অপরিযেসিত্ৰা পন কতমেৰ লভিত্ৰা রোপিতে মূলট্ঠো মুচ্চতি. ৰিপ্পটিসারে উপ্পন্নে পাসযট্ঠিযং ৰুত্তনযেন গহিতট্ঠানে ৰা ঠপেত্ৰা ঝাপেত্ৰা ৰা মুচ্চতি.
১৭৭. অপস্সেনে সত্থং ৰাতি এত্থ অপস্সেনং নাম নিচ্চপরিভোগো মঞ্চো ৰা পীঠং ৰা অপস্সেনফলকং ৰা দিৰাট্ঠানে নিসীদন্তস্স অপস্সেনকত্থম্ভো ৰা তত্থজাতকরুক্খো ৰা চঙ্কমে অপস্সায তিট্ঠন্তস্স আলম্বনরুক্খো ৰা আলম্বনফলকং ৰা সব্বম্পেতং অপস্সযনীযট্ঠেন অপস্সেনং নাম; তস্মিং অপস্সেনে যথা অপস্সযন্তং ৰিজ্ঝতি ৰা ছিন্দতি ৰা তথা কত্ৰা ৰাসিফরসুসত্তিআরকণ্টকাদীনং অঞ্ঞতরং সত্থং ঠপেতি, দুক্কটং. ধুৰপরিভোগট্ঠানে নিরাসঙ্কস্স নিসীদতো ৰা নিপজ্জতো ৰা অপস্সযন্তস্স ৰা সত্থসম্ফস্সপচ্চযা দুক্খুপ্পত্তিযা থুল্লচ্চযং, মরণেন পারাজিকং. তং চে অঞ্ঞোপি তস্স ৰেরিভিক্খু ৰিহারচারিকং চরন্তো দিস্ৰা ‘‘ইমস্স মঞ্ঞে মরণত্থায ইদং নিখিত্তং, সাধু সুট্ঠু মরতূ’’তি অভিনন্দন্তো গচ্ছতি, দুক্কটং. সচে পন সোপি তত্থ ‘‘এৰং কতে সুকতং ভৰিস্সতী’’তি তিখিণতরাদিকরণেন কিঞ্চি কম্মং করোতি, তস্সাপি পারাজিকং. সচে পন ‘‘অট্ঠানে ঠিত’’ন্তি উদ্ধরিত্ৰা অঞ্ঞস্মিং ঠানে ঠপেতি তদত্থমেৰ কত্ৰা ঠপিতে মূলট্ঠো ন মুচ্চতি. পাকতিকং লভিত্ৰা ঠপিতং হোতি, মুচ্চতি. তং অপনেত্ৰা অঞ্ঞং তিখিণতরং ঠপেতি মূলট্ঠো মুচ্চতেৰ.
ৰিসমক্খনেপি যাৰ মরণাভিনন্দনে দুক্কটং তাৰ এসেৰ নযো. সচে পন সোপি খুদ্দকং ৰিসমণ্ডলন্তি সল্লক্খেত্ৰা মহন্ততরং ৰা করোতি, মহন্তং ৰা ‘‘অতিরেকং হোতী’’তি খুদ্দকং করোতি, তনুকং ৰা বহলং; বহলং ৰা তনুকং করোতি, অগ্গিনা তাপেত্ৰা হেট্ঠা ৰা উপরি ৰা সঞ্চারেতি, তস্সাপি পারাজিকং. ‘‘ইদং অঠানে ঠিত’’ন্তি সব্বমেৰ তচ্ছেত্ৰা পুঞ্ছিত্ৰা অঞ্ঞস্মিং ঠানে ঠপেতি, অত্তনা ভেসজ্জানি যোজেত্ৰা কতে মূলট্ঠো ন মুচ্চতি, অত্তনা অকতে মুচ্চতি. সচে পন সো ‘‘ইদং ৰিসং অতিপরিত্ত’’ন্তি অঞ্ঞম্পি আনেত্ৰা পক্খিপতি, যস্স ৰিসেন মরতি, তস্স পারাজিকং. সচে উভিন্নম্পি সন্তকেন মরতি, উভিন্নম্পি পারাজিকং. ‘‘ইদং ৰিসং নিব্বিস’’ন্তি তং অপনেত্ৰা অত্তনো ৰিসমেৰ ঠপেতি, তস্সেৰ পারাজিকং মূলট্ঠো মুচ্চতি.
দুব্বলং ৰা করোতীতি মঞ্চপীঠং অটনিযা হেট্ঠাভাগে ছিন্দিত্ৰা ৰিদলেহি ৰা রজ্জুকেহি ৰা যেহি ৰীতং হোতি, তে ৰা ছিন্দিত্ৰা অপ্পাৰসেসমেৰ কত্ৰা হেট্ঠা আৰুধং নিক্খিপতি ‘‘এত্থ পতিত্ৰা মরিস্সতী’’তি. অপস্সেনফলকাদীনম্পি চঙ্কমে আলম্বনরুক্খফলকপরিযোসানানং পরভাগং ছিন্দিত্ৰা হেট্ঠা আৰুধং নিক্খিপতি, সোব্ভাদীসু মঞ্চং ৰা পীঠং ৰা অপস্সেনফলকং ৰা আনেত্ৰা ঠপেতি, যথা তত্থ নিসিন্নমত্তো ৰা অপস্সিতমত্তো ৰা পততি, সোব্ভাদীসু ৰা সঞ্চরণসেতু হোতি, তং দুব্বলং করোতি; এৰং করোন্তস্স করণে দুক্কটং. ইতরস্স দুক্খুপ্পত্তিযা থুল্লচ্চযং, মরণে পারাজিকং. ভিক্খুং আনেত্ৰা সোব্ভাদীনং তটে ঠপেতি ‘‘দিস্ৰা ভযেন কম্পেন্তো পতিত্ৰা মরিস্সতী’’তি দুক্কটং. সো তত্থেৰ পততি, দুক্খুপ্পত্তিযা থুল্লচ্চযং, মরণে পারাজিকং. সযং ৰা পাতেতি, অঞ্ঞেন ৰা পাতাপেতি, অঞ্ঞো অৰুত্তো ৰা অত্তনো ধম্মতায পাতেতি, অমনুস্সো পাতেতি, ৰাতপ্পহারেন পততি, অত্তনো ধম্মতায পতত্তি, সব্বত্থ মরণে পারাজিকং. কস্মা? তস্স পযোগেন সোব্ভাদিতটে ঠিতত্তা.
উপনিক্খিপনং নাম সমীপে নিক্খিপনং. তত্থ ‘‘যো ইমিনা অসিনা মতো সো ধনং ৰা লভতী’’তিআদিনা নযেন মরণৰণ্ণং ৰা সংৰণ্ণেত্ৰা ‘‘ইমিনা মরণত্থিকা মরন্তু, মারণত্থিকা মারেন্তূ’’তি ৰা ৰত্ৰা অসিং উপনিক্খিপতি, তস্স উপনিক্খিপনে দুক্কটং. মরিতুকামো ৰা তেন অত্তানং পহরতু, মারেতুকামো ৰা অঞ্ঞং পহরতু, উভযথাপি পরস্স দুক্খুপ্পত্তিযা উপনিক্খেপকস্স থুল্লচ্চযং, মরণে পারাজিকং. অনুদ্দিস্স নিক্খিত্তে বহূনং মরণে অকুসলরাসি. পারাজিকাদিৰত্থূসু পারাজিকাদীনি. ৰিপ্পটিসারে উপ্পন্নে অসিং গহিতট্ঠানে ঠপেত্ৰা মুচ্চতি. কিণিত্ৰা গহিতো হোতি, অসিস্সামিকানং অসিং, যেসং হত্থতো মূলং গহিতং, তেসং মূলং দত্ৰা মুচ্চতি. সচে লোহপিণ্ডিং ৰা ফালং ৰা কুদালং ৰা গহেত্ৰা অসি কারাপিতো হোতি, যং ভণ্ডং গহেত্ৰা কারিতো, তদেৰ কত্ৰা মুচ্চতি. সচে কুদালং গহেত্ৰা কারিতং ৰিনাসেত্ৰা ফালং করোতি, ফালেন পহারং লভিত্ৰা মরন্তেসুপি পাণাতিপাততো ন মুচ্চতি. সচে পন লোহং সমুট্ঠাপেত্ৰা উপনিক্খিপনত্থমেৰ কারিতো হোতি, অরেন ঘংসিত্ৰা চুণ্ণৰিচুণ্ণং কত্ৰা ৰিপ্পকিণ্ণে মুচ্চতি. সচেপি সংৰণ্ণনাপোত্থকো ৰিয বহূহি একজ্ঝাসযেহি কতো হোতি, পোত্থকে ৰুত্তনযেনেৰ কম্মবন্ধৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো. এস নযো সত্তিভেণ্ডীসু. লগুল়ে পাসযট্ঠিসদিসো ৰিনিচ্ছযো. তথা পাসাণে. সত্থে অসিসদিসোৰ. ৰিসং ৰাতি ৰিসং উপনিক্খিপন্তস্স ৰত্থুৰসেন উদ্দিস্সানুদ্দিস্সানুরূপতো পারাজিকাদিৰত্থূসু পারাজিকাদীনি ৰেদিতব্বানি. কিণিত্ৰা ঠপিতে পুরিমনযেন পটিপাকতিকং কত্ৰা মুচ্চতি. সযং ভেসজ্জেহি যোজিতে অৰিসং কত্ৰা মুচ্চতি. রজ্জুযা পাসরজ্জুসদিসোৰ ৰিনিচ্ছযো.
ভেসজ্জে – যো ভিক্খু ৰেরিভিক্খুস্স পজ্জরকে ৰা ৰিসভাগরোগে ৰা উপ্পন্নে অসপ্পাযানিপি সপ্পিআদীনি সপ্পাযানীতি মরণাধিপ্পাযো দেতি, অঞ্ঞং ৰা কিঞ্চি কন্দমূলফলং তস্স এৰং ভেসজ্জদানে দুক্কটং. পরস্স দুক্খুপ্পত্তিযং মরণে চ থুল্লচ্চযপারাজিকানি, আনন্তরিযৰত্থুম্হি আনন্তরিযন্তি ৰেদিতব্বং.
১৭৮. রূপূপহারে – উপসংহরতীতি পরং ৰা অমনাপরূপং তস্স সমীপে ঠপেতি, অত্তনা ৰা যক্খপেতাদিৰেসং গহেত্ৰা তিট্ঠতি, তস্স উপসংহারমত্তে দুক্কটং. পরস্স তং রূপং দিস্ৰা ভযুপ্পত্তিযং থুল্লচ্চযং, মরণে পারাজিকং. সচে পন তদেৰ রূপং একচ্চস্স মনাপং হোতি, অলাভকেন চ সুস্সিত্ৰা মরতি, ৰিসঙ্কেতো. মনাপিযেপি এসেৰ নযো. তত্থ পন ৰিসেসেন ইত্থীনং পুরিসরূপং পুরিসানঞ্চ ইত্থিরূপং মনাপং তং অলঙ্করিত্ৰা উপসংহরতি, দিট্ঠমত্তকমেৰ করোতি, অতিচিরং পস্সিতুম্পি ন দেতি, ইতরো অলাভকেন সুস্সিত্ৰা মরতি, পারাজিকং. সচে উত্তসিত্ৰা মরতি, ৰিসঙ্কেতো. অথ পন উত্তসিত্ৰা ৰা অলাভকেন ৰাতি অৰিচারেত্ৰা ‘‘কেৰলং পস্সিত্ৰা মরিস্সতী’’তি উপসংহরতি, উত্তসিত্ৰা ৰা সুস্সিত্ৰা ৰা মতে পারাজিকমেৰ. এতেনেৰূপাযেন সদ্দূপহারাদযোপি ৰেদিতব্বা. কেৰলঞ্হেত্থ অমনুস্সসদ্দাদযো উত্রাসজনকা অমনাপসদ্দা, পুরিসানং ইত্থিসদ্দমধুরগন্ধব্বসদ্দাদযো চিত্তস্সাদকরা মনাপসদ্দা. হিমৰন্তে ৰিসরুক্খানং মূলাদিগন্ধা কুণপগন্ধা চ অমনাপগন্ধা, কাল়ানুসারীমূলগন্ধাদযো মনাপগন্ধা. পটিকূলমূলরসাদযো অমনাপরসা, অপ্পটিকূলমূলরসাদযো মনাপরসা. ৰিসফস্সমহাকচ্ছুফস্সাদযো অমনাপফোট্ঠব্বা, চীনপটহংসপুপ্ফতূলিকফস্সাদযো মনাপফোট্ঠব্বাতি ৰেদিতব্বা.
ধম্মূপহারে – ধম্মোতি দেসনাধম্মো ৰেদিতব্বো. দেসনাৰসেন ৰা নিরযে চ সগ্গে চ ৰিপত্তিসম্পত্তিভেদং ধম্মারম্মণমেৰ. নেরযিকস্সাতি ভিন্নসংৰরস্স কতপাপস্স নিরযে নিব্বত্তনারহস্স সত্তস্স পঞ্চৰিধবন্ধনকম্মকরণাদিনিরযকথং কথেতি. তং চে সুত্ৰা সো উত্তসিত্ৰা মরতি, কথিকস্স পারাজিকং. সচে পন সো সুত্ৰাপি অত্তনো ধম্মতায মরতি, অনাপত্তি. ‘‘ইদং সুত্ৰা এৰরূপং পাপং ন করিস্সতি ওরমিস্সতি ৰিরমিস্সতী’’তি নিরযকথং কথেতি, তং সুত্ৰা ইতরো উত্তসিত্ৰা মরতি, অনাপত্তি. সগ্গকথন্তি দেৰনাটকাদীনং নন্দনৰনাদীনঞ্চ সম্পত্তিকথং; তং সুত্ৰা ইতরো সগ্গাধিমুত্তো সীঘং তং সম্পত্তিং পাপুণিতুকামো সত্থাহরণৰিসখাদনআহারুপচ্ছেদ-অস্সাসপস্সাসসন্নিরুন্ধনাদীহি দুক্খং উপ্পাদেতি, কথিকস্স থুল্লচ্চযং, মরতি পারাজিকং. সচে পন সো সুত্ৰাপি যাৰতাযুকং ঠত্ৰা অত্তনো ধম্মতায মরতি, অনাপত্তি. ‘‘ইমং সুত্ৰা পুঞ্ঞানি করিস্সতী’’তি কথেতি, তং সুত্ৰা ইতরো অধিমুত্তো কালংকরোতি, অনাপত্তি.
১৭৯. আচিক্খনাযং – পুট্ঠো ভণতীতি ‘‘ভন্তে কথং মতো ধনং ৰা লভতি সগ্গে ৰা উপপজ্জতী’’তি এৰং পুচ্ছিতো ভণতি.
অনুসাসনিযং – অপুট্ঠোতি এৰং অপুচ্ছিতো সামঞ্ঞেৰ ভণতি.
সঙ্কেতকম্মনিমিত্তকম্মানি অদিন্নাদানকথাযং ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বানি.
এৰং নানপ্পকারতো আপত্তিভেদং দস্সেত্ৰা ইদানি অনাপত্তিভেদং দস্সেন্তো ‘‘অনাপত্তি অসঞ্চিচ্চা’’তিআদিমাহ. তত্থ অসঞ্চিচ্চাতি ‘‘ইমিনা উপক্কমেন ইমং মারেমী’’তি অচেতেত্ৰা. এৰঞ্হি অচেতেত্ৰা কতেন উপক্কমেন পরে মতেপি অনাপত্তি, ৰক্খতি চ ‘‘অনাপত্তি ভিক্খু অসঞ্চিচ্চা’’তি. অজানন্তস্সাতি ‘‘ইমিনা অযং মরিস্সতী’’তি অজানন্তস্স উপক্কমেন পরে মতেপি অনাপত্তি, ৰক্খতি চ ৰিসগতপিণ্ডপাতৰত্থুস্মিং ‘‘অনাপত্তি ভিক্খু অজানন্তস্সা’’তি. নমরণাধিপ্পাযস্সাতি মরণং অনিচ্ছন্তস্স. যেন হি উপক্কমেন পরো মরতি, তেন উপক্কমেন তস্মিং মারিতেপি নমরণাধিপ্পাযস্স অনাপত্তি. ৰক্খতি চ ‘‘অনাপত্তি ভিক্খু নমরণাধিপ্পাযস্সা’’তি. উম্মত্তকাদযো পুব্বে ৰুত্তনযা এৰ. ইধ পন আদিকম্মিকা অঞ্ঞমঞ্ঞং জীৰিতা ৰোরোপিতভিক্খূ, তেসং অনাপত্তি. অৰসেসানং মরণৰণ্ণসংৰণ্ণনকাদীনং আপত্তিযেৰাতি.
পদভাজনীযৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
সমুট্ঠানাদীসু – ইদং সিক্খাপদং তিসমুট্ঠানং; কাযচিত্ততো চ ৰাচাচিত্ততো চ কাযৰাচাচিত্ততো চ সমুট্ঠাতি. কিরিযং, সঞ্ঞাৰিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৰজ্জং, কাযকম্মং, ৰচীকম্মং, অকুসলচিত্তং, দুক্খৰেদনং. সচেপি হি সিরিসযনং আরূল়্হো রজ্জসম্পত্তিসুখং অনুভৰন্তো রাজা ‘‘চোরো দেৰ আনীতো’’তি ৰুত্তে ‘‘গচ্ছথ নং মারেথা’’তি হসমানোৰ ভণতি, দোমনস্সচিত্তেনেৰ ভণতীতি ৰেদিতব্বো. সুখৰোকিণ্ণত্তা পন অনুপ্পবন্ধাভাৰা চ দুজ্জানমেতং পুথুজ্জনেহীতি.