ভিক্খুপদভাজনীযৰণ্ণনা
ইদানি সিক্খাপদৰিভঙ্গস্স অত্থং ৰণ্ণযিস্সাম. যং ৰুত্তং যো পনাতি যো যাদিসোতিআদি. এত্থ যো পনাতি ৰিভজিতব্বপদং; যো যাদিসোতিআদীনি তস্স ৰিভজনপদানি. এত্থ চ যস্মা পনাতি নিপাতমত্তং; যোতি অত্থপদং; তঞ্চ অনিযমেন পুগ্গলং দীপেতি, তস্মা তস্স অত্থং দস্সেন্তো অনিযমেন পুগ্গলদীপকং যো সদ্দমেৰ আহ. তস্মা এত্থ এৰমত্থো ৰেদিতব্বো – যো পনাতি যো যোকোচীতি ৰুত্তং হোতি. যস্মা পন যো যোকোচি নাম, সো অৰস্সং লিঙ্গ-যুত্ত-জাতি-নাম-গোত্ত-সীল-ৰিহার-গোচরৰযেসু একেনাকারেন পঞ্ঞাযতি, তস্মা তং তথা ঞাপেতুং তং পভেদং পকাসেন্তো ‘‘যাদিসো’’তিআদিমাহ. তত্থ যাদিসোতি লিঙ্গৰসেন যাদিসো ৰা তাদিসো ৰা হোতু; দীঘো ৰা রস্সো ৰা কাল়ো ৰা ওদাতো ৰা মঙ্গুরচ্ছৰি ৰা কিসো ৰা থূলো ৰাতি অত্থো. যথাযুত্তোতি যোগৰসেন যেন ৰা তেন ৰা যুত্তো হোতু; নৰকম্মযুত্তো ৰা উদ্দেসযুত্তো ৰা ৰাসধুরযুত্তো ৰাতি অত্থো. যথাজচ্চোতি জাতিৰসেন যংজচ্চো ৰা তংজচ্চো ৰা হোতু; খত্তিযো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা ৰেস্সো ৰা সুদ্দো ৰাতি অত্থো. যথানামোতি নামৰসেন যথানামো ৰা তথানামো ৰা হোতু; বুদ্ধরক্খিতো ৰা ধম্মরক্খিতো ৰা সঙ্ঘরক্খিতো ৰাতি অত্থো. যথাগোত্তোতি গোত্তৰসেন যথাগোত্তো ৰা তথাগোত্তো ৰা যেন ৰা তেন ৰা গোত্তেন হোতু; কচ্চাযনো ৰা ৰাসিট্ঠো ৰা কোসিযো ৰাতি অত্থো. যথাসীলোতি সীলেসু যথাসীলো ৰা তথাসীলো ৰা হোতু; নৰকম্মসীলো ৰা উদ্দেসসীলো ৰা ৰাসধুরসীলো ৰাতি অত্থো. যথাৰিহারীতি ৰিহারেসুপি যথাৰিহারী ৰা তথাৰিহারী ৰা হোতু; নৰকম্মৰিহারী ৰা উদ্দেসৰিহারী ৰা ৰাসধুরৰিহারী ৰাতি অত্থো. যথাগোচরোতি গোচরেসুপি যথাগোচরো ৰা তথাগোচরো ৰা হোতু; নৰকম্মগোচরো ৰা উদ্দেসগোচরো ৰা ৰাসধুরগোচরো ৰাতি অত্থো. থেরো ৰাতি আদীসু ৰযোৰুড্ঢাদীসু যো ৰা সো ৰা হোতু; পরিপুণ্ণদসৰস্সতায থেরো ৰা ঊনপঞ্চৰস্সতায নৰো ৰা অতিরেকপঞ্চৰস্সতায মজ্ঝিমো ৰাতি অত্থো. অথ খো সব্বোৰ ইমস্মিং অত্থে এসো ৰুচ্চতি ‘‘যো পনা’’তি.
ভিক্খুনিদ্দেসে ভিক্খতীতি ভিক্খকো; লভন্তো ৰা অলভন্তো ৰা অরিযায যাচনায যাচতীতি অত্থো. বুদ্ধাদীহি অজ্ঝুপগতং ভিক্খাচরিযং অজ্ঝুপগতত্তা ভিক্খাচরিযং অজ্ঝুপগতো নাম. যো হি কোচি অপ্পং ৰা মহন্তং ৰা ভোগক্খন্ধং পহায অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতো, সো কসিগোরক্খাদীহি জীৰিককপ্পনং হিত্ৰা লিঙ্গসম্পটিচ্ছনেনেৰ ভিক্খাচরিযং অজ্ঝুপগতোতি ভিক্খু. পরপটিবদ্ধজীৰিকত্তা ৰা ৰিহারমজ্ঝে কাজভত্তং ভুঞ্জমানোপি ভিক্খাচরিযং অজ্ঝুপগতোতি ভিক্খু; পিণ্ডিযালোপভোজনং নিস্সায পব্বজ্জায উস্সাহজাতত্তা ৰা ভিক্খাচরিযং অজ্ঝুপগতোতি ভিক্খু. অগ্ঘফস্সৰণ্ণভেদেন ভিন্নং পটং ধারেতীতি ভিন্নপটধরো. তত্থ সত্থকচ্ছেদনেন অগ্ঘভেদো ৰেদিতব্বো. সহস্সগ্ঘনকোপি হি পটো সত্থকেন খণ্ডাখণ্ডিকং ছিন্নো ভিন্নগ্ঘো হোতি. পুরিমগ্ঘতো উপড্ঢম্পি ন অগ্ঘতি. সুত্তসংসিব্বনেন ফস্সভেদো ৰেদিতব্বো. সুখসম্ফস্সোপি হি পটো সুত্তেহি সংসিব্বিতো ভিন্নফস্সো হোতি. খরসম্ফস্সতং পাপুণাতি. সূচিমলাদীহি ৰণ্ণভেদো ৰেদিতব্বো. সুপরিসুদ্ধোপি হি পটো সূচিকম্মতো পট্ঠায সূচিমলেন, হত্থসেদমলজল্লিকাহি, অৰসানে রজনকপ্পকরণেহি চ ভিন্নৰণ্ণো হোতি; পকতিৰণ্ণং ৰিজহতি. এৰং তীহাকারেহি ভিন্নপটধারণতো ভিন্নপটধরোতি ভিক্খু. গিহিৰত্থৰিসভাগানং ৰা কাসাৰানং ধারণমত্তেনেৰ ভিন্নপটধরোতি ভিক্খু.
সমঞ্ঞাযাতি পঞ্ঞত্তিযা ৰোহারেনাতি অত্থো. সমঞ্ঞায এৰ হি একচ্চো ‘‘ভিক্খূ’’তি পঞ্ঞাযতি. তথা হি নিমন্তনাদিম্হি ভিক্খূসু গণিযমানেসু সামণেরেপি গহেত্ৰা ‘‘সতং ভিক্খূ সহস্সং ভিক্খূ’’তি ৰদন্তি. পটিঞ্ঞাযাতি অত্তনো পটিজাননেন পটিঞ্ঞাযপি হি একচ্চো ‘‘ভিক্খূ’’তি পঞ্ঞাযতি. তস্স ‘‘কো এত্থাতি? অহং, আৰুসো, ভিক্খূ’’তি (অ. নি. ১০.৯৬) এৰমাদীসু সম্ভৰো দট্ঠব্বো. অযং পন আনন্দত্থেরেন ৰুত্তা ধম্মিকা পটিঞ্ঞা. রত্তিভাগে পন দুস্সীলাপি পটিপথং আগচ্ছন্তা ‘‘কো এত্থা’’তি ৰুত্তে অধম্মিকায পটিঞ্ঞায অভূতায ‘‘মযং ভিক্খূ’’তি ৰদন্তি.
এহি ভিক্খূতি এহি ভিক্খু নাম ভগৰতো ‘‘এহি ভিক্খূ’’তি ৰচনমত্তেন ভিক্খুভাৰং এহিভিক্খূপসম্পদং পত্তো. ভগৰা হি এহিভিক্খুভাৰায উপনিস্সযসম্পন্নং পুগ্গলং দিস্ৰা রত্তপংসুকূলন্তরতো সুৰণ্ণৰণ্ণং দক্খিণহত্থং নীহরিত্ৰা ব্রহ্মঘোসং নিচ্ছারেন্তো ‘‘এহি, ভিক্খু, চর ব্রহ্মচরিযং সম্মা দুক্খস্স অন্তকিরিযাযা’’তি ৰদতি. তস্স সহেৰ ভগৰতো ৰচনেন গিহিলিঙ্গং অন্তরধাযতি, পব্বজ্জা চ উপসম্পদা চ রুহতি. ভণ্ডু কাসাযৰসনো হোতি. একং নিৰাসেত্ৰা একং পারুপিত্ৰা একং অংসে ঠপেত্ৰা ৰামংসকূটে আসত্তনীলুপ্পলৰণ্ণমত্তিকাপত্তো –
‘‘তিচীৰরঞ্চ পত্তো চ, ৰাসি সূচি চ বন্ধনং;
পরিস্সাৰনেন অট্ঠেতে, যুত্তযোগস্স ভিক্খুনো’’তি.
এৰং ৰুত্তেহি অট্ঠহি পরিক্খারেহি সরীরে পটিমুক্কেহিযেৰ সট্ঠিৰস্সিকত্থেরো ৰিয ইরিযাপথসম্পন্নো বুদ্ধাচরিযকো বুদ্ধুপজ্ঝাযকো সম্মাসম্বুদ্ধং ৰন্দমানোযেৰ তিট্ঠতি. ভগৰা হি পঠমবোধিযং একস্মিং কালে এহিভিক্খূপসম্পদায এৰ উপসম্পাদেতি. এৰং উপসম্পন্নানি চ সহস্সুপরি একচত্তালীসুত্তরানি তীণি ভিক্খুসতানি অহেসুং; সেয্যথিদং – পঞ্চ পঞ্চৰগ্গিযত্থেরা, যসো কুলপুত্তো, তস্স পরিৰারা চতুপণ্ণাস সহাযকা, তিংস ভদ্দৰগ্গিযা, সহস্সপুরাণজটিলা, সদ্ধিং দ্ৰীহি অগ্গসাৰকেহি অড্ঢতেয্যসতা পরিব্বাজকা, একো অঙ্গুলিমালত্থেরোতি. ৰুত্তঞ্হেতং অট্ঠকথাযং –
‘‘তীণি সতং সহস্সঞ্চ, চত্তালীসং পুনাপরে;
একো চ থেরো সপ্পঞ্ঞো, সব্বে তে এহিভিক্খুকা’’তি.
ন কেৰলঞ্চ এতে এৰ, অঞ্ঞেপি বহূ সন্তি. সেয্যথিদং – তিসতপরিৰারো সেলো ব্রাহ্মণো, সহস্সপরিৰারো মহাকপ্পিনো, দসসহস্সা কপিলৰত্থুৰাসিনো কুলপুত্তা, সোল়সসহস্সা পারাযনিকব্রাহ্মণাতি এৰমাদযো. তে পন ৰিনযপিটকে পাল়িযং ন নিদ্দিট্ঠত্তা ন ৰুত্তা. ইমে তত্থ নিদ্দিট্ঠত্তা ৰুত্তাতি.
‘‘সত্তৰীস সহস্সানি, তীণিযেৰ সতানি চ;
এতেপি সব্বে সঙ্খাতা, সব্বে তে এহিভিক্খুকা’’তি.
তীহি সরণগমনেহি উপসম্পন্নোতি ‘‘বুদ্ধং সরণং গচ্ছামী’’তিআদিনা নযেন তিক্খত্তুং ৰাচং ভিন্দিত্ৰা ৰুত্তেহি তীহি সরণগমনেহি উপসম্পন্নো. অযঞ্হি উপসম্পদা নাম অট্ঠৰিধা – এহিভিক্খূপসম্পদা, সরণগমনূপসম্পদা, ওৰাদপটিগ্গহণূপসম্পদা, পঞ্হব্যাকরণূপসম্পদা, গরুধম্মপটিগ্গহণূপসম্পদা, দূতেনূপসম্পদা, অট্ঠৰাচিকূপসম্পদা, ঞত্তিচতুত্থকম্মূপসম্পদাতি. তত্থ এহিভিক্খূপসম্পদা, সরণগমনূপসম্পদা চ ৰুত্তা এৰ.
ওৰাদপটিগ্গহণূপসম্পদা নাম ‘‘তস্মাতিহ তে, কস্সপ, এৰং সিক্খিতব্বং – ‘তিব্বং মে হিরোত্তপ্পং পচ্চুপট্ঠিতং ভৰিস্সতি থেরেসু নৰেসু মজ্ঝিমেসু চা’তি. এৰঞ্হি তে, কস্সপ, সিক্খিতব্বং. তস্মাতিহ তে, কস্সপ, এৰং সিক্খিতব্বং – ‘যং কিঞ্চি ধম্মং সোস্সামি কুসলূপসংহিতং, সব্বং তং অট্ঠিং কত্ৰা মনসি কত্ৰা সব্বচেতসা সমন্নাহরিত্ৰা ওহিতসোতো ধম্মং সোস্সামী’তি. এৰং হি তে, কস্সপ, সিক্খিতব্বং. তস্মাতিহ তে, কস্সপ, এৰং সিক্খিতব্বং – ‘সাতসহগতা চ মে কাযগতাসতি ন ৰিজহিস্সতী’তি. এৰঞ্হি তে, কস্সপ, সিক্খিতব্ব’’ন্তি (সং. নি. ২.১৫৪) ইমিনা ওৰাদপটিগ্গহণেন মহাকস্সপত্থেরস্স অনুঞ্ঞাতউপসম্পদা.
পঞ্হব্যাকরণূপসম্পদা নাম সোপাকস্স অনুঞ্ঞাতউপসম্পদা. ভগৰা কির পুব্বারামে অনুচঙ্কমন্তং সোপাকসামণেরং ‘‘‘উদ্ধুমাতকসঞ্ঞা’তি ৰা, সোপাক, ‘রূপসঞ্ঞা’তি ৰা ইমে ধম্মা নানত্থা নানাব্যঞ্জনা, উদাহু একত্থা, ব্যঞ্জনমেৰ নান’’ন্তি দস অসুভনিস্সিতে পঞ্হে পুচ্ছি. সো তে ব্যাকাসি. ভগৰা তস্স সাধুকারং দত্ৰা ‘‘কতিৰস্সোসি ত্ৰং, সোপাকা’’তি পুচ্ছি. ‘‘সত্তৰস্সোহং, ভগৰা’’তি. ‘‘সোপাক, ত্ৰং মম সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণেন সদ্ধিং সংসন্দিত্ৰা পঞ্হে ব্যাকাসী’’তি আরদ্ধচিত্তো উপসম্পদং অনুজানি. অযং পঞ্হব্যাকরণূপসম্পদা.
গরুধম্মপটিগ্গহণূপসম্পদা নাম মহাপজাপতিযা অট্ঠগরুধম্মস্স পটিগ্গহণেন অনুঞ্ঞাতউপসম্পদা.
দূতেনূপসম্পদা নাম অড্ঢকাসিযা গণিকায অনুঞ্ঞাতউপসম্পদা.
অট্ঠৰাচিকূপসম্পদা নাম ভিক্খুনিযা ভিক্খুনিসঙ্ঘতো ঞত্তিচতুত্থেন ভিক্খুসঙ্ঘতো ঞত্তিচতুত্থেনাতি ইমেহি দ্ৰীহি কম্মেহি উপসম্পদা.
ঞত্তিচতুত্থকম্মূপসম্পদা নাম ভিক্খূনং এতরহি উপসম্পদা. ইমাসু অট্ঠসু উপসম্পদাসু ‘‘যা সা, ভিক্খৰে, মযা তীহি সরণগমনেহি উপসম্পদা অনুঞ্ঞাতা, তং অজ্জতগ্গে পটিক্খিপামি. অনুজানামি, ভিক্খৰে, ঞত্তিচতুত্থেন কম্মেন উপসম্পাদেতু’’ন্তি (মহাৰ. ৬৯) এৰং অনুঞ্ঞাতায ইমায উপসম্পদায উপসম্পন্নোতি ৰুত্তং হোতি.
ভদ্রোতি অপাপকো. কল্যাণপুথুজ্জনাদযো হি যাৰ অরহা, তাৰ ভদ্রেন সীলেন সমাধিনা পঞ্ঞায ৰিমুত্তিযা ৰিমুত্তিঞাণদস্সনেন চ সমন্নাগতত্তা ‘‘ভদ্রো ভিক্খূ’’তি সঙ্খ্যং গচ্ছন্তি. সারোতি তেহিযেৰ সীলসারাদীহি সমন্নাগতত্তা নীলসমন্নাগমেন নীলো পটো ৰিয ‘‘সারো ভিক্খূ’’তি ৰেদিতব্বো. ৰিগতকিলেসফেগ্গুভাৰতো ৰা খীণাসৰোৰ ‘‘সারো’’তি ৰেদিতব্বো. সেখোতি পুথুজ্জনকল্যাণকেন সদ্ধিং সত্ত অরিযা তিস্সো সিক্খা সিক্খন্তীতি সেখা. তেসু যো কোচি ‘‘সেখো ভিক্খূ’’তি ৰেদিতব্বো. ন সিক্খতীতি অসেখো. সেক্খধম্মে অতিক্কম্ম অগ্গফলে ঠিতো, ততো উত্তরি সিক্খিতব্বাভাৰতো খীণাসৰো ‘‘অসেখো’’তি ৰুচ্চতি. সমগ্গেন সঙ্ঘেনাতি সব্বন্তিমেন পরিযাযেন পঞ্চৰগ্গকরণীযে কম্মে যাৰতিকা ভিক্খূ কম্মপ্পত্তা, তেসং আগতত্তা ছন্দারহানং ছন্দস্স আহটত্তা, সম্মুখীভূতানঞ্চ অপ্পটিক্কোসনতো একস্মিং কম্মে সমগ্গভাৰং উপগতেন. ঞত্তিচতুত্থেনাতি তীহি অনুস্সাৰনাহি একায চ ঞত্তিযা কাতব্বেন. কম্মেনাতি ধম্মিকেন ৰিনযকম্মেন. অকুপ্পেনাতি ৰত্থু-ঞত্তি-অনুস্সাৰন-সীমা-পরিসসম্পত্তিসম্পন্নত্তা অকোপেতব্বতং অপ্পটিক্কোসিতব্বতঞ্চ উপগতেন. ঠানারহেনাতি কারণারহেন সত্থুসাসনারহেন. উপসম্পন্নো নাম উপরিভাৰং সমাপন্নো, পত্তোতি অত্থো. ভিক্খুভাৰো হি উপরিভাৰো, তঞ্চেস যথাৰুত্তেন কম্মেন সমাপন্নত্তা ‘‘উপসম্পন্নো’’তি ৰুচ্চতি. এত্থ চ ঞত্তিচতুত্থকম্মং একমেৰ আগতং. ইমস্মিং পন ঠানে ঠত্ৰা চত্তারি সঙ্ঘকম্মানি নীহরিত্ৰা ৰিত্থারতো কথেতব্বানীতি সব্বঅট্ঠকথাসু ৰুত্তং. তানি চ ‘‘অপলোকনকম্মং ঞত্তিকম্মং ঞত্তিদুতিযকম্মং ঞত্তিচতুত্থকম্ম’’ন্তি পটিপাটিযা ঠপেত্ৰা ৰিত্থারেন খন্ধকতো পরিৰারাৰসানে কম্মৰিভঙ্গতো চ পাল়িং আহরিত্ৰা কথিতানি. তানি মযং পরিৰারাৰসানে কম্মৰিভঙ্গেযেৰ ৰণ্ণযিস্সাম. এৰঞ্হি সতি পঠমপারাজিকৰণ্ণনা চ ন ভারিযা ভৰিস্সতি; যথাঠিতায চ পাল়িযা ৰণ্ণনা সুৰিঞ্ঞেয্যা ভৰিস্সতি. তানি চ ঠানানি অসুঞ্ঞানি ভৰিস্সন্তি; তস্মা অনুপদৰণ্ণনমেৰ করোম.
তত্রাতি তেসু ‘‘ভিক্খকো’’তিআদিনা নযেন ৰুত্তেসু ভিক্খূসু. য্ৰাযং ভিক্খূতি যো অযং ভিক্খু. সমগ্গেন সঙ্ঘেন…পে… উপসম্পন্নোতি অট্ঠসু উপসম্পদাসু ঞত্তিচতুত্থেনেৰ কম্মেন উপসম্পন্নো. অযং ইমস্মিং অত্থে অধিপ্পেতো ভিক্খূতি অযং ইমস্মিং ‘‘মেথুনং ধম্মং পটিসেৰিত্ৰা পারাজিকো হোতী’’তি অত্থে ‘‘ভিক্খূ’’তি অধিপ্পেতো. ইতরে পন ‘‘ভিক্খকো’’তি আদযো অত্থুদ্ধারৰসেন ৰুত্তা. তেসু চ ‘‘ভিক্খকো’’তি আদযো নিরুত্তিৰসেন ৰুত্তা, ‘‘সমঞ্ঞায ভিক্খু, পটিঞ্ঞায ভিক্খূ’’তি ইমে দ্ৰে অভিলাপৰসেন ৰুত্তা, ‘‘এহি ভিক্খূ’’তি বুদ্ধেন উপজ্ঝাযেন পটিলদ্ধউপসম্পদাৰসেন ৰুত্তো. সরণগমনভিক্খু অনুপ্পন্নায কম্মৰাচায উপসম্পদাৰসেন ৰুত্তো, ‘‘ভদ্রো’’তিআদযো গুণৰসেন ৰুত্তাতি ৰেদিতব্বা.
ভিক্খুপদভাজনীযং নিট্ঠিতং.