১. পঠমপারাজিকং
সুদিন্নভাণৰারৰণ্ণনা
২৪. ইতো পরং তেন খো পন সমযেন ৰেসালিযা অৰিদূরেতিআদি যেভুয্যেন উত্তানত্থং. তস্মা অনুপদৰণ্ণনং পহায যত্থ যত্থ ৰত্তব্বং অত্থি, তং তদেৰ ৰণ্ণযিস্সাম. কলন্দগামোতি কলন্দকা ৰুচ্চন্তি কাল়কা, তেসং ৰসেন লদ্ধনামো গামো. কলন্দপুত্তোতি গামৰসেন লদ্ধনামস্স রাজসম্মতস্স চত্তালীসকোটিৰিভৰস্স কলন্দসেট্ঠিনো পুত্তো. যস্মা পন তস্মিং গামে অঞ্ঞেপি কলন্দনামকা মনুস্সা অত্থি, তস্মা কলন্দপুত্তোতি ৰত্ৰা পুন সেট্ঠিপুত্তোতি ৰুত্তং. সম্বহুলেহীতি বহুকেহি. সহাযকেহীতি সুখদুক্খানি সহ আযন্তি উপগচ্ছন্তীতি সহাযা, সহাযা এৰ সহাযকা, তেহি সহাযকেহি. সদ্ধিন্তি একতো. কেনচিদেৰ করণীযেনাতি কেনচিদেৰ ভণ্ডপ্পযোজনউদ্ধারসারণাদিনা কিচ্চেন; কত্তিকনক্খত্তকীল়াকিচ্চেনাতিপি ৰদন্তি. ভগৰা হি কত্তিকজুণ্হপক্খে ৰেসালিং সম্পাপুণি. কত্তিকনক্খত্তকীল়া চেত্থ উল়ারা হোতি. তদত্থং গতোতি ৰেদিতব্বো.
অদ্দস খোতি কথং অদ্দস? সো কির নগরতো ভুত্তপাতরাসং সুদ্ধুত্তরাসঙ্গং মালাগন্ধৰিলেপনহত্থং বুদ্ধদস্সনত্থং ধম্মসৰনত্থঞ্চ নিক্খমন্তং মহাজনং দিস্ৰা ‘‘ক্ৰ গচ্ছথা’’তি পুচ্ছি. ‘‘বুদ্ধদস্সনত্থং ধম্মসৰনত্থঞ্চা’’তি. তেন হি ‘‘অহম্পি গচ্ছামী’’তি গন্ত্ৰা চতুব্বিধায পরিসায পরিৰুতং ব্রহ্মস্সরেন ধম্মং দেসেন্তং ভগৰন্তং অদ্দস. তেন ৰুত্তং – ‘‘অদ্দস খো…পে… দেসেন্ত’’ন্তি. দিস্ৰানস্সাতি দিস্ৰান অস্স. এতদহোসীতি পুব্বে কতপুঞ্ঞতায চোদিযমানস্স ভব্বকুলপুত্তস্স এতং অহোসি. কিং অহোসি? যংনূনাহম্পি ধম্মং সুণেয্যন্তি. তত্থ যন্নূনাতি পরিৰিতক্কদস্সনমেতং. এৰং কিরস্স পরিৰিতক্কো উপ্পন্নো ‘‘যমযং পরিসা একগ্গচিত্তা ধম্মং সুণাতি, অহো ৰতাহম্পি তং সুণেয্য’’ন্তি.
অথ খো সুদিন্নো কলন্দপুত্তো যেন সা পরিসাতি ইধ কস্মা ‘‘যেন ভগৰা’’তি অৰত্ৰা ‘‘যেন সা পরিসা’’তি ৰুত্তন্তি চে. ভগৰন্তঞ্হি পরিৰারেত্ৰা উল়ারুল়ারজনা মহতী পরিসা নিসিন্না, তত্র ন সক্কা ইমিনা পচ্ছা আগতেন ভগৰন্তং উপসঙ্কমিত্ৰা নিসীদিতুং. পরিসায পন একস্মিং পদেসে সক্কাতি সো তং পরিসংযেৰ উপসঙ্কমন্তো. তেন ৰুত্তং – ‘‘অথ খো সুদিন্নো কলন্দপুত্তো যেন সা পরিসা’’তি. একমন্তং নিসিন্নস্স খো সুদিন্নস্স কলন্দপুত্তস্স এতদহোসীতি ন নিসিন্নমত্তস্সেৰ অহোসি, অথ খো ভগৰতো সিত্তযূপসংহিতং থোকং ধম্মকথং সুত্ৰা; তং পনস্স যস্মা একমন্তং নিসিন্নস্সেৰ অহোসি. তেন ৰুত্তং – ‘‘একমন্তং নিসিন্নস্স খো সুদিন্নস্স কলন্দপুত্তস্স এতদহোসী’’তি. কিং অহোসীতি? যথা যথা খোতিআদি.
তত্রাযং সঙ্খেপকথা – অহং খো যেন যেন আকারেন ভগৰতা ধম্মং দেসিতং আজানামি, তেন তেন মে উপপরিক্খতো এৰং হোতি যদেতং সিত্তযব্রহ্মচরিযং একম্পি দিৰসং অখণ্ডং কত্ৰা চরিমকচিত্তং পাপেতব্বতায একন্তপরিপুণ্ণং চরিতব্বং, একদিৰসম্পি চ কিলেসমলেন অমলীনং কত্ৰা চরিমকচিত্তং পাপেতব্বতায একন্তপরিসুদ্ধং. সঙ্খলিখিতং লিখিতসঙ্খসদিসং ধোতসঙ্খসপ্পটিভাগং চরিতব্বং. ইদং ন সুকরং অগারং অজ্ঝাৰসতা অগারমজ্ঝে ৰসন্তেন একন্তপরিপুণ্ণং…পে… চরিতুং. যংনূনাহং কেসে চ মস্সুঞ্চ ওহারেত্ৰা কসাযরসপীততায কাসাযানি ব্রহ্মচরিযং চরন্তানং অনুচ্ছৰিকানি ৰত্থানি অচ্ছাদেত্ৰা পরিদহিত্ৰা অগারস্মা নিক্খমিত্ৰা অনগারিযং পব্বজেয্যন্তি. এত্থ চ যস্মা অগারস্স হিতং কসিৰাণিজ্জাদিকম্মং অগারিযন্তি ৰুচ্চতি, তঞ্চ পব্বজ্জায নত্থি; তস্মা পব্বজ্জা ‘‘অনগারিযা’’তি ঞাতব্বা. তং অনগারিযং পব্বজ্জং. পব্বজেয্যন্তি পরিব্বজেয্যং.
২৫. অচিরৰুট্ঠিতায পরিসায যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমীতি সুদিন্নো অৰুট্ঠিতায পরিসায ন ভগৰন্তং পব্বজ্জং যাচি. কস্মা? তত্রস্স বহূ ঞাতিসালোহিতা মিত্তামচ্চা সন্তি, তে ‘‘‘ত্ৰং মাতাপিতূনং একপুত্তকো, ন লব্ভা তযা পব্বজিতু’ন্তি বাহাযম্পি গহেত্ৰা আকড্ঢেয্যুং, ততো পব্বজ্জায অন্তরাযো ভৰিস্সতী’’তি সহেৰ পরিসায উট্ঠহিত্ৰা থোকং গন্ত্ৰা পুন কেনচি সরীরকিচ্চলেসেন নিৰত্তিত্ৰা ভগৰন্তং উপসঙ্কম্ম পব্বজ্জং যাচি. তেন ৰুত্তং – ‘‘অথ খো সুদিন্নো কলন্দপুত্তো অচিরৰুট্ঠিতায পরিসায…পে… পব্বাজেতু মং ভগৰা’’তি.
ভগৰা পন যস্মা রাহুলকুমারস্স পব্বজিততো পভুতি মাতাপিতূহি অননুঞ্ঞাতং পুত্তং ন পব্বাজেতি, তস্মা নং পুচ্ছি – ‘‘অনুঞ্ঞাতোসি পন ত্ৰং সুদিন্ন মাতাপিতূহি…পে… পব্বজ্জাযা’’তি.
২৬. ইতো পরং পাঠানুসারেনেৰ গন্ত্ৰা তং করণীযং তীরেত্ৰাতি এত্থ এৰমত্থো ৰেদিতব্বো – ধুরনিক্খেপেনেৰ তং করণীযং নিট্ঠাপেত্ৰাতি; ন হি পব্বজ্জায তিব্বচ্ছন্দস্স ভণ্ডপ্পযোজনউদ্ধারসারণাদীসু ৰা নক্খত্তকীল়াযং ৰা চিত্তং নমতি. অম্ম তাতাতি এত্থ পন অম্মাতি মাতরং আলপতি; তাতাতি পিতরং. ত্ৰং খোসীতি ত্ৰং খো অসি. একপুত্তকোতি একোৰ পুত্তকো; অঞ্ঞো তে জেট্ঠো ৰা কনিট্ঠো ৰা নত্থি. এত্থ চ ‘‘একপুত্তো’’তি ৰত্তব্বে অনুকম্পাৰসেন ‘‘একপুত্তকো’’তি ৰুত্তং. পিযোতি পীতিজননকো. মনাপোতি মনৰড্ঢনকো. সুখেধিতোতি সুখেন এধিতো; সুখসংৰড্ঢিতোতি অত্থো. সুখপরিহতোতি সুখেন পরিহতো; জাতকালতো পভুতি ধাতীহি অঙ্কতো অঙ্কং হরিত্ৰা ধারিযমানো অস্সকরথকাদীহি বালকীল়নকেহি কীল়মানো সাদুরসভোজনং ভোজিযমানো সুখেন পরিহতো.
ন ত্ৰং, তাত সুদিন্ন, কিঞ্চি দুক্খস্স জানাসীতি ত্ৰং তাত সুদিন্ন কিঞ্চি অপ্পমত্তকম্পি কলভাগং দুক্খস্স ন জানাসি; অথ ৰা কিঞ্চি দুক্খেন নানুভোসীতি অত্থো. করণত্থে সামিৰচনং, অনুভৰনত্থে চ জাননা; অথ ৰা কিঞ্চি দুক্খং নস্সরসীতি অত্থো. উপযোগত্থে সামিৰচনং, সরণত্থে চ জাননা. ৰিকপ্পদ্ৰযেপি পুরিমপদস্স উত্তরপদেন সমানৰিভত্তিলোপো দট্ঠব্বো. তং সব্বং সদ্দসত্থানুসারেন ঞাতব্বং. মরণেনপি মযং তে অকামকা ৰিনা ভৰিস্সামাতি সচেপি তৰ অম্হেসু জীৰমানেসু মরণং ভৰেয্য, তেন তে মরণেনপি মযং অকামকা অনিচ্ছকা ন অত্তনো রুচিযা, ৰিনা ভৰিস্সাম; তযা ৰিযোগং ৰা পাপুণিস্সামাতি অত্থো. কিং পন মযং তন্তি এৰং সন্তে কিং পন কিং নাম তং কারণং যেন মযং তং জীৰন্তং অনুজানিস্সাম; অথ ৰা কিং পন মযং তন্তি কেন পন কারণেন মযং তং জীৰন্তং অনুজানিস্সামাতি এৰমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো.
২৭. তত্থেৰাতি যত্থ নং ঠিতং মাতাপিতরো নানুজানিংসু, তত্থেৰ ঠানে. অনন্তরহিতাযাতি কেনচি অত্থরণেন অনত্থতায.
২৮. পরিচারেহীতি গন্ধব্বনটনাটকাদীনি পচ্চুপট্ঠাপেত্ৰা তত্থ সহাযকেহি সদ্ধিং যথাসুখং ইন্দ্রিযানি চারেহি সঞ্চারেহি; ইতো চিতো চ উপনেহীতি ৰুত্তং হোতি. অথ ৰা পরিচারেহীতি গন্ধব্বনটনাটকাদীনি পচ্চুপট্ঠাপেত্ৰা তত্থ সহাযকেহি সদ্ধিং লল়, উপলল়, রম, কীল়স্সূতিপি ৰুত্তং হোতি. কামে পরিভুঞ্জন্তোতি অত্তনো পুত্তদারেহি সদ্ধিং ভোগে ভুঞ্জন্তো. পুঞ্ঞানি করোন্তোতি বুদ্ধঞ্চ ধম্মঞ্চ সঙ্ঘঞ্চ আরব্ভ দানপ্পদানাদীনি সুগতিমগ্গসোধকানি কুসলকম্মানি করোন্তো. তুণ্হী অহোসীতি কথানুপ্পবন্ধৰিচ্ছেদনত্থং নিরালাপসল্লাপো অহোসি. অথস্স মাতাপিতরো তিক্খত্তুং ৰত্ৰা পটিৰচনম্পি অলভমানা সহাযকে পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘এস ৰো সহাযকো পব্বজিতুকামো, নিৰারেথ ন’’ন্তি আহংসু. তেপি তং উপসঙ্কমিত্ৰা তিক্খত্তুং অৰোচুং, তেসম্পি তুণ্হী অহোসি. তেন ৰুত্তং – ‘‘অথ খো সুদিন্নস্স কলন্দপুত্তস্স সহাযকা…পে… তুণ্হী অহোসী’’তি.
২৯. অথস্স সহাযকানং এতদহোসি – ‘‘সচে অযং পব্বজ্জং অলভমানো মরিস্সতি ন কোচি গুণো ভৰিস্সতি. পব্বজিতং পন নং মাতাপিতরোপি কালেন কালং পস্সিস্সন্তি. মযম্পি পস্সিস্সাম. পব্বজ্জাপি চ নামেসা ভারিযা, দিৰসে দিৰসে মত্তিকাপত্তং গহেত্ৰা পিণ্ডায চরিতব্বং. একসেয্যং একভত্তং ব্রহ্মচরিযং অতিদুক্করং. অযঞ্চ সুখুমালো নাগরিকজাতিযো, সো তং চরিতুং অসক্কোন্তো পুন ইধেৰ আগমিস্সতি. হন্দস্স মাতাপিতরো অনুজানাপেস্সামা’’তি. তে তথা অকংসু. মাতাপিতরোপি নং অনুজানিংসু. তেন ৰুত্তং – ‘‘অথ খো সুদিন্নস্স কলন্দপুত্তস্স সহাযকা যেন সুদিন্নস্স কলন্দপুত্তস্স মাতাপিতরো…পে… অনুঞ্ঞাতোসি মাতাপিতূহি অগারস্মা অনগারিযং পব্বজ্জাযা’’তি.
৩০. হট্ঠোতি তুট্ঠো. উদগ্গোতি পীতিৰসেন অব্ভুন্নতকাযচিত্তো. কতিপাহন্তি কতিপযানি দিৰসানি. বলং গাহেত্ৰাতি সপ্পাযভোজনানি ভুঞ্জন্তো, উচ্ছাদনন্হাপনাদীহি চ কাযং পরিহরন্তো, কাযবলং জনেত্ৰা মাতাপিতরো ৰন্দিত্ৰা অস্সুমুখং ঞাতিপরিৰট্টং পহায যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি…পে… পব্বাজেতু মং ভন্তে ভগৰাতি. ভগৰা সমীপে ঠিতং অঞ্ঞতরং পিণ্ডচারিকং ভিক্খুং আমন্তেসি – ‘‘তেন হি ভিক্খু সুদিন্নং পব্বাজেহি চেৰ উপসম্পাদেহি চা’’তি. ‘‘সাধু, ভন্তে’’তি খো সো ভিক্খু ভগৰতো পটিস্সুণিত্ৰা সুদিন্নং কলন্দপুত্তং জিনদত্তিযং সদ্ধিৰিহারিকং লদ্ধা পব্বাজেসি চেৰ উপসম্পাদেসি চ. তেন ৰুত্তং – ‘‘অলত্থ খো সুদিন্নো কলন্দপুত্তো ভগৰতো সন্তিকে পব্বজ্জং, অলত্থ উপসম্পদ’’ন্তি.
এত্থ পন ঠত্ৰা সব্বঅট্ঠকথাসু পব্বজ্জা চ উপসম্পদা চ কথিতা. মযং পন যথাঠিতপাল়িৰসেনেৰ খন্ধকে কথযিস্সাম. ন কেৰলঞ্চেতং, অঞ্ঞম্পি যং খন্ধকে ৰা পরিৰারে ৰা কথেতব্বং অট্ঠকথাচরিযেহি ৰিভঙ্গেকথিতং, তং সব্বং তত্থ তত্থেৰ কথযিস্সাম. এৰঞ্হি কথিযমানে পাল়িক্কমেনেৰ ৰণ্ণনা কতা হোতি. ততো তেন তেন ৰিনিচ্ছযেন অত্থিকানং পাল়িক্কমেনেৰ ইমং ৰিনযসংৰণ্ণনং ওলোকেত্ৰা সো সো ৰিনিচ্ছযো সুৰিঞ্ঞেয্যো ভৰিস্সতীতি.
অচিরূপসম্পন্নোতি অচিরং উপসম্পন্নো হুত্ৰা; উপসম্পদতো নচিরকালেযেৰাতি ৰুত্তং হোতি. এৰরূপেতি এৰংৰিধে এৰংজাতিকে. ধুতগুণেতি কিলেসনিদ্ধুননকে গুণে. সমাদায ৰত্ততীতি সমাদিযিত্ৰা গণ্হিত্ৰা ৰত্ততি চরতি ৰিহরতি. আরঞ্ঞিকো হোতীতি গামন্তসেনাসনং পটিক্খিপিত্ৰা আরঞ্ঞিকধুতঙ্গৰসেন অরঞ্ঞৰাসিকো হোতি. পিণ্ডপাতিকোতি অতিরেকলাভপটিক্খেপেন চুদ্দস ভত্তানি পটিক্খিপিত্ৰা পিণ্ডপাতিকধুতঙ্গৰসেন পিণ্ডপাতিকো হোতি. পংসুকূলিকোতি গহপতিচীৰরং পটিক্খিপিত্ৰা পংসুকূলিকধুতঙ্গৰসেন পংসুকূলিকো হোতি. সপদানচারিকোতি লোলুপ্পচারং পটিক্খিপিত্ৰা সপদানচারিকধুতঙ্গৰসেন সপদানচারিকো হোতি; ঘরপটিপাটিযা ভিক্খায পৰিসতি. ৰজ্জিগামন্তি ৰজ্জীনং গামং ৰজ্জীসু ৰা গামং.
অড্ঢা মহদ্ধনাতিআদীসু উপভোগপরিভোগূপকরণমহন্ততায অড্ঢা; যে হি তেসং উপভোগা যানি চ উপভোগূপকরণানি, তানি মহন্তানি বহুলানি সারকানীতি ৰুত্তং হোতি. নিধেত্ৰা ঠপিতধনমহন্ততায মহদ্ধনা. মহাভোগাতি দিৰসপরিব্বযসঙ্খাতভোগমহন্ততায মহাভোগা. অঞ্ঞেহি উপভোগেহি জাতরূপরজতস্সেৰ পহূততায পহূতজাতরূপরজতা. অলঙ্কারভূতস্স ৰিত্তূপকরণস্স পীতিপামোজ্জকরণস্স পহূততায পহূতৰিত্তূপকরণা. ৰোহারৰসেন পরিৰত্তেন্তস্স ধনধঞ্ঞস্স পহূততায পহূতধনধঞ্ঞাতি ৰেদিতব্বা.
সেনাসনং সংসামেত্ৰাতি সেনাসনং পটিসামেত্ৰা; যথা ন ৰিনস্সতি তথা নং সুট্ঠু ঠপেত্ৰাতি অত্থো. সট্ঠিমত্তে থালিপাকেতি গণনপরিচ্ছেদতো সট্ঠিথালিপাকে. একমেকো চেত্থ থালিপাকো দসন্নং ভিক্খূনং ভত্তং গণ্হাতি. তং সব্বম্পি ছন্নং ভিক্খুসতানং ভত্তং হোতি. ভত্তাভিহারং অভিহরিংসূতি এত্থ অভিহরীযতীতি অভিহারো. কিং অভিহরীযতি? ভত্তং. ভত্তমেৰ অভিহারো ভত্তাভিহারো, তং ভত্তাভিহারং. অভিহরিংসূতি অভিমুখা হরিংসু. তস্স সন্তিকং গহেত্ৰা আগমংসূতি অত্থো. এতস্স কিং পমাণন্তি? সট্ঠি থালিপাকা. তেন ৰুত্তং – ‘‘সট্ঠিমত্তে থালিপাকে ভত্তাভিহারং অভিহরিংসূ’’তি. ভিক্খূনং ৰিস্সজ্জেত্ৰাতি সযং উক্কট্ঠপিণ্ডপাতিকত্তা সপদানচারং চরিতুকামো ভিক্খূনং পরিভোগত্থায পরিচ্চজিত্ৰা দত্ৰা. অযং হি আযস্মা ‘‘ভিক্খূ চ লাভং লচ্ছন্তি অহঞ্চ পিণ্ডকেন ন কিলমিস্সামী’’তি এতদত্থমেৰ আগতো. তস্মা অত্তনো আগমনানুরূপং করোন্তো ভিক্খূনং ৰিস্সজ্জেত্ৰা সযং পিণ্ডায পাৰিসি.
৩১. ঞাতিদাসীতি ঞাতকানং দাসী. আভিদোসিকন্তি পারিৰাসিকং একরত্তাতিক্কন্তং পূতিভূতং. তত্রাযং পদত্থো – পূতিভাৰদোসেন অভিভূতোতি অভিদোসো, অভিদোসোৰ আভিদোসিকো, একরত্তাতিক্কন্তস্স ৰা নামসঞ্ঞা এসা, যদিদং আভিদোসিকোতি, তং আভিদোসিকং. কুম্মাসন্তি যৰকুম্মাসং. ছড্ডেতুকামা হোতীতি যস্মা অন্তমসো দাসকম্মকরানম্পি গোরূপানম্পি অপরিভোগারহো, তস্মা তং কচৰরং ৰিয বহি ছড্ডেতুকামা হোতি. সচেতন্তি সচে এতং. ভগিনীতি অরিযৰোহারেন ঞাতিদাসিং আলপতি. ছড্ডনীযধম্মন্তি ছড্ডেতব্বসভাৰং. ইদং ৰুত্তং হোতি – ‘‘ভগিনি, এতং সচে বহি ছড্ডনীযধম্মং নিস্সট্ঠপরিগ্গহং, তং ইধ মে পত্তে আকিরা’’তি.
কিং পন এৰং ৰত্তুং লব্ভতি, ৰিঞ্ঞত্তি ৰা পযুত্তৰাচা ৰা ন হোতীতি? ন হোতি. কস্মা? নিস্সট্ঠপরিগ্গহত্তা. যঞ্হি ছড্ডনীযধম্মং নিস্সট্ঠপরিগ্গহং, যত্থ সামিকা অনালযা হোন্তি, তং সব্বং ‘‘দেথ আহরথ ইধ আকিরথা’’তি ৰত্তুং ৰট্টতি. তথা হি অগ্গঅরিযৰংসিকো আযস্মা রট্ঠপালোপি ‘‘ছড্ডনীযধম্মং কুম্মাসং ইধ মে পত্তে আকিরা’’তি (ম. নি. ২.২৯৯) অৰচ. তস্মা যং এৰরূপং ছড্ডনীযধম্মং অঞ্ঞং ৰা অপরিগ্গহিতং ৰনমূলফলভেসজ্জাদিকং তং সব্বং যথাসুখং আহরাপেত্ৰা পরিভুঞ্জিতব্বং, ন কুক্কুচ্চাযিতব্বং. হত্থানন্তি ভিক্খাগ্গহণত্থং পত্তং উপনামযতো মণিবন্ধতো পভুতি দ্ৰিন্নম্পি হত্থানং. পাদানন্তি নিৰাসনন্ততো পট্ঠায দ্ৰিন্নম্পি পাদানং. সরস্সাতি ‘‘সচেতং ভগিনী’’তি ৰাচং নিচ্ছারযতো সরস্স চ. নিমিত্তং অগ্গহেসীতি গিহিকালে সল্লক্খিতপুব্বং আকারং অগ্গহেসি সঞ্জানি সল্লক্খেসি. সুদিন্নো হি ভগৰতো দ্ৰাদসমে ৰস্সে পব্বজিতো ৰীসতিমে ৰস্সে ঞাতিকুলং পিণ্ডায পৰিট্ঠো সযং পব্বজ্জায অট্ঠৰস্সিকো হুত্ৰা; তেন নং সা ঞাতিদাসী দিস্ৰাৰ ন সঞ্জানি, নিমিত্তং পন অগ্গহেসীতি.
সুদিন্নস্স মাতরং এতদৰোচাতি অতিগরুনা পব্বজ্জূপগতেন সামিপুত্তেন সদ্ধিং ‘‘ত্ৰং নু খো মে, ভন্তে, অয্যো সুদিন্নো’’তিআদিৰচনং ৰত্তুং অৰিসহন্তী ৰেগেন ঘরং পৰিসিত্ৰা সুদিন্নস্স মাতরং এতং অৰোচ. যগ্ঘেতি আরোচনত্থে নিপাতো. সচে জে সচ্চন্তি এত্থ জেতি আলপনে নিপাতো. এৰঞ্হি তস্মিং দেসে দাসিজনং আলপন্তি, তস্মা ‘‘ত্ৰং, ভোতি দাসি, সচে সচ্চং ভণসী’’তি এৰমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো.
৩২. অঞ্ঞতরং কুট্টমূলন্তি তস্মিং কির দেসে দানপতীনং ঘরেসু সালা হোন্তি, আসনানি চেত্থ পঞ্ঞত্তানি হোন্তি, উপট্ঠাপিতং উদককঞ্জিযং; তত্থ পব্বজিতা পিণ্ডায চরিত্ৰা নিসীদিত্ৰা ভুঞ্জন্তি. সচে ইচ্ছন্তি, দানপতীনম্পি সন্তকং গণ্হন্তি. তস্মা তম্পি অঞ্ঞতরস্স কুলস্স ঈদিসায সালায অঞ্ঞতরং কুট্টমূলন্তি ৰেদিতব্বং. ন হি পব্বজিতা কপণমনুস্সা ৰিয অসারুপ্পে ঠানে নিসীদিত্ৰা ভুঞ্জন্তীতি.
অত্থি নাম তাতাতি এত্থ অত্থীতি ৰিজ্জমানত্থে; নামাতি পুচ্ছনত্থে মঞ্ঞনত্থে চ নিপাতো. ইদঞ্হি ৰুত্তং হোতি – ‘‘অত্থি নু খো, তাত সুদিন্ন, অম্হাকং ধনং, ন মযং নিদ্ধনাতি ৰত্তব্বা, যেসং নো ত্ৰং ঈদিসে ঠানে নিসীদিত্ৰা আভিদোসিকং কুম্মাসং পরিভুঞ্জিস্সসি’’; তথা ‘‘অত্থি নু খো, তাত সুদিন্ন, অম্হাকং জীৰিতং, ন মযং মতাতি ৰত্তব্বা, যেসং নো ত্ৰং ঈদিসে ঠানে নিসীদিত্ৰা আভিদোসিকং কুম্মাসং পরিভুঞ্জিস্সসি’’; তথা ‘‘অত্থি মঞ্ঞে, তাত সুদিন্ন, তৰ অব্ভন্তরে সাসনং নিস্সায পটিলদ্ধো সমণগুণো, যং ত্ৰং সুভোজনরসসংৰড্ঢিতোপি ইমং জিগুচ্ছনেয্যং আভিদোসিকং কুম্মাসং অমতমিৰ নিব্বিকারো পরিভুঞ্জিস্সসী’’তি.
সো পন গহপতি দুক্খাভিতুন্নতায এতমত্থং পরিপুণ্ণং কত্ৰা ৰত্তুমসক্কোন্তো ‘‘অত্থি নাম, তাত সুদিন্ন, আভিদোসিকং কুম্মাসং পরিভুঞ্জিস্সসী’’তি এত্তকমেৰ অৰোচ. অক্খরচিন্তকা পনেত্থ ইমং লক্খণং ৰদন্তি – অনোকপ্পনামরিসনত্থৰসেন এতং অত্থিনামসদ্দে উপপদে ‘‘পরিভুঞ্জিস্সসী’’তি অনাগতৰচনং কতং. তস্সাযমত্থো – অত্থি নাম…পে… পরিভুঞ্জিস্সসি, ইদং পচ্চক্খম্পি অহং ন সদ্দহামি ন মরিসযামীতি. ততাযং আভিদোসিকোতি ততো তৰ গেহতো অযং আভিদোসিকো কুম্মাসো লদ্ধোতি অত্থো. ততোযন্তিপি পাঠো. তদাযন্তিপি পঠন্তি, তং ন সুন্দরং. যেন সকপিতু নিৰেসনন্তি যেন সকস্স পিতু অত্তনো পিতু নিৰেসনন্তি অত্থো; থেরো পিতরি পেমেনেৰ সুব্বচো হুত্ৰা অগমাসি. অধিৰাসেসীতি থেরো উক্কট্ঠপিণ্ডপাতিকোপি সমানো ‘‘সচে একভত্তম্পি ন গহেস্সামি, অতিৰিয নেসং দোমনস্সং ভৰিস্সতী’’তি ঞাতীনং অনুকম্পায অধিৰাসেসি.
৩৩. ওপুঞ্জাপেত্ৰাতি উপলিম্পাপেত্ৰা. একং হিরঞ্ঞস্সাতি এত্থ হিরঞ্ঞন্তি কহাপণো ৰেদিতব্বো. পুরিসোতি নাতিদীঘো নাতিরস্সো মজ্ঝিমপ্পমাণো ৰেদিতব্বো. তিরোকরণীযন্তি করণত্থে ভুম্মং; সাণিপাকারেন পরিক্খিপিত্ৰাতি অত্থো. অথ ৰা তিরো করোন্তি এতেনাতি তিরোকরণীযং, তং পরিক্খিপিত্ৰা; সমন্ততো কত্ৰাতি অত্থো. তেন হীতি যস্মা অজ্জ সুদিন্নো আগমিস্সতি তেন কারণেন. হি ইতি পদপূরণমত্তে নিপাতো. তেনাতি অযম্পি ৰা উয্যোজনত্থে নিপাতোযেৰ.
৩৪. পুব্বণ্হসমযন্তি এত্থ কিঞ্চাপি পাল়িযং কালারোচনং ন ৰুত্তং, অথ খো আরোচিতেযেৰ কালে অগমাসীতি ৰেদিতব্বো. ইদং তে তাতাতি দ্ৰে পুঞ্জে দস্সেন্তো আহ. মাতূতি জনেত্তিযা. মত্তিকন্তি মাতিতো আগতং; ইদং তে মাতামহিযা মাতু ইমং গেহং আগচ্ছন্তিযা দিন্নধনন্তি অত্থো. ইত্থিকায ইত্থিধনন্তি হীল়েন্তো আহ. ইত্থিকায নাম ইত্থিপরিভোগানংযেৰ ন্হানচুণ্ণাদীনং অত্থায লদ্ধং ধনং কিত্তকং ভৰেয্য. তস্সাপি তাৰ পরিমাণং পস্স. অথ ৰা ইদং তে তাত সুদিন্ন মাতু ধনং, তঞ্চ খো মত্তিকং, ন মযা দিন্নং, তৰ মাতুযেৰ সন্তকন্তি ৰুত্তং হোতি. তং পনেতং ন কসিযা ন ৰণিজ্জায সম্ভূতং, অপিচ খো ইত্থিকায ইত্থিধনং. যং ইত্থিকায ঞাতিকুলতো সামিককুলং গচ্ছন্তিযা লদ্ধব্বং ন্হানচুণ্ণাদীনং অত্থায ইত্থিধনং, তং তাৰ এত্তকন্তি এৰমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো.
অঞ্ঞং পেত্তিকং অঞ্ঞং পিতামহন্তি যং পন তে পিতু চ পিতামহানঞ্চ সন্তকং, তং অঞ্ঞংযেৰ. নিহিতঞ্চ পযুত্তঞ্চ অতিৰিয বহু; এত্থ চ পিতামহন্তি তদ্ধিতলোপং কত্ৰা ৰেদিতব্বং. পেতামহন্তি ৰা পাঠো. লব্ভা তাত সুদিন্ন হীনাযাৰত্তিত্ৰাতি তাত, সুদিন্ন, উত্তমং অরিযদ্ধজং পব্বজিতলিঙ্গং পহায হীনায গিহিভাৰায আৰত্তিত্ৰা লব্ভা ভোগা ভুঞ্জিতুং, নালব্ভা ভুঞ্জিতুং, ন ত্ৰং রাজভীতো পব্বজিতো, ন ইণাযিকেহি পলিবুদ্ধো হুত্ৰাতি. তাত ন উস্সহামীতি এত্থ পন তাতাতি ৰচনং গেহসিতপেমেন আহ, ন সমণতেজেন. ন উস্সহামীতি ন সক্কোমি. ন ৰিসহামীতি নপ্পহোমি, ন সমত্থোম্হি.
‘‘ৰদেয্যাম খো তং গহপতী’’তি ইদং পন ৰচনং সমণতেজেনাহ. নাতিকড্ঢেয্যাসীতি যং তে মযি পেমং পতিট্ঠিতং, তং কোধৰসেন ন অতিকড্ঢেয্যাসি; সচে ন কুজ্ঝেয্যাসীতি ৰুত্তং হোতি. ততো সেট্ঠি ‘‘পুত্তো মে সঙ্গহং মঞ্ঞে কত্তুকামো’’তি উদগ্গচিত্তো আহ – ‘‘ৰদেহি তাত সুদিন্না’’তি. তেনহীতি উয্যোজনত্থে ৰিভত্তিপতিরূপকো নিপাতো. ততোনিদানন্তি তংনিদানং তংহেতুকন্তি পচ্চত্তৰচনস্স তো-আদেসো ৰেদিতব্বো; সমাসে চস্স লোপাভাৰো. ভযং ৰাতি ‘‘কিন্তি মে ভোগে নেৰ রাজানো হরেয্যু’’ন্তিআদিনা নযেন ৰুত্তং রাজাদিভযং; চিত্তুত্রাসোতি অত্থো. ছম্ভিতত্তন্তি রাজূহি ৰা চোরেহি ৰা ‘‘ধনং দেহী’’তি কম্মকারণং কারিযমানস্স কাযিঞ্জনং কাযকম্পো হদযমংসচলনং. লোমহংসোতি উপ্পন্নে ভযে লোমানং হংসনং উদ্ধগ্গভাৰো. আরক্খোতি অন্তো চ বহি চ রত্তিঞ্চ দিৰা চ আরক্খণং.
৩৫. তেন হি ৰধূতি সেট্ঠি গহপতি ধনং দস্সেত্ৰা পুত্তং অত্তনা গিহিভাৰত্থায পলোভেতুং অসক্কোন্তো ‘‘মাতুগামসদিসং দানি পুরিসানং বন্ধনং নত্থী’’তি মঞ্ঞিত্ৰা তস্স পুরাণদুতিযিকং আমন্তেসি – ‘‘তেন হি ৰধূ’’তি. পুরাণদুতিযিকন্তি পুরাণং দুতিযিকং পুব্বে গিহিকালে দুতিযিকং, গেহসিতসুখুপভোগসহাযিকং ভূতপুব্বভরিযন্তি অত্থো. তেন হীতি যেন কারণেন মাতুগামসদিসং বন্ধনং নত্থি. পাদেসু গহেত্ৰাতি পাদে গহেত্ৰা; উপযোগত্থে ভুম্মৰচনং, পাদেসু ৰা তং গহেত্ৰা. ‘‘কীদিসা নাম তা অয্যপুত্ত অচ্ছরাযো’’তি কস্মা এৰমাহ? তদা কির সম্বহুলে খত্তিযকুমারেপি ব্রাহ্মণকুমারেপি সেট্ঠিপুত্তেপি মহাসম্পত্তিযো পহায পব্বজন্তে দিস্ৰা পব্বজ্জাগুণং অজানন্তা কথং সমুট্ঠাপেন্তি – ‘‘কস্মা এতে পব্বজন্তী’’তি. অথঞ্ঞে ৰদন্তি – ‘‘দেৰচ্ছরানং দেৰনাটকানং কারণা’’তি. সা কথা ৰিত্থারিকা অহোসি. তং গহেত্ৰা অযং এৰমাহাতি. থেরো তং পটিক্খিপন্তো ন খো অহং ভগিনীতি আহ. সমুদাচরতীতি ৰোহরতি ৰদেতি. তত্থেৰ মুচ্ছিতা পপতাতি নং ভগিনিৰাদেন সমুদাচরন্তং দিস্ৰা ‘‘অনত্থিকো দানি মযা অযং যো মং পজাপতিং সমানং অত্তনা সদ্ধিং একমাতুকুচ্ছিযা সযিতদারিকং ৰিয মঞ্ঞতী’’তি সমুপ্পন্নবলৰসোকা হুত্ৰা তস্মিংযেৰ পদেসে মুচ্ছিতা পপতা; পতিতাতি অত্থো.
মা নো ৰিহেঠযিত্থাতি মা অম্হে ধনং দস্সেত্ৰা মাতুগামঞ্চ উয্যোজেত্ৰা ৰিহেঠযিত্থ; ৰিহেসা হেসা পব্বজিতানন্তি. তেন হি তাত সুদিন্ন বীজকম্পি দেহীতি এত্থ তেন হীতি অভিরতিযং উয্যোজেতি. সচে ত্ৰং অভিরতো ব্রহ্মচরিযং চরসি, চরিত্ৰা আকাসে নিসীদিত্ৰা পরিনিব্বাযিতা হোহি, অম্হাকং পন কুলৰংসবীজকং একং পুত্তং দেহি. মা নো অপুত্তকং সাপতেয্যং লিচ্ছৰযো অতিহরাপেসুন্তি মযঞ্হি লিচ্ছৰীনং গণরাজূনং রজ্জে ৰসাম, তে তে পিতুনো অচ্চযেন ইমং সাপতেয্যং এৰং মহন্তং অম্হাকং ৰিভৰং অপুত্তকং কুলধনরক্খকেন পুত্তেন ৰিরহিতং অত্তনো রাজন্তেপুরং অতিহরাপেয্যুন্তি, তং তে মা অতিহরাপেসুং, মা অতিহরাপেন্তূতি.
এতং খো মে, অম্ম, সক্কা কাতুন্তি কস্মা এৰমাহ? সো কির চিন্তেসি – ‘‘এতেসং সাপতেয্যস্স অহমেৰ সামী, অঞ্ঞো নত্থি. তে মং সাপতেয্যরক্খণত্থায নিচ্চং অনুবন্ধিস্সন্তি; তেনাহং ন লচ্ছামি অপ্পোস্সুক্কো সমণধম্মং কাতুং, পুত্তকং পন লভিত্ৰা ওরমিস্সন্তি, ততো অহং যথাসুখং সমণধম্মং করিস্সামী’’তি ইমং নযং পস্সন্তো এৰমাহাতি.
৩৬. পুপ্ফন্তি উতুকালে উপ্পন্নলোহিতস্স নামং. মাতুগামস্স হি উতুকালে গব্ভপতিট্ঠানট্ঠানে লোহিতৰণ্ণা পিল়কা সণ্ঠহিত্ৰা সত্ত দিৰসানি ৰড্ঢিত্ৰা ভিজ্জন্তি, ততো লোহিতং পগ্ঘরতি, তস্সেতং নামং ‘‘পুপ্ফ’’ন্তি. তং পন যাৰ বলৰং হোতি বহু পগ্ঘরতি, তাৰ দিন্নাপি পটিসন্ধি ন তিট্ঠতি, দোসেনেৰ সদ্ধিং পগ্ঘরতি; দোসে পন পগ্ঘরিতে সুদ্ধে ৰত্থুম্হি দিন্না পটিসন্ধি খিপ্পং পতিট্ঠাতি. পুপ্ফংসা উপ্পজ্জীতি পুপ্ফং অস্সা উপ্পজ্জি; অকারলোপেন সন্ধি পুরাণদুতিযিকায বাহাযং গহেত্ৰাতি পুরাণদুতিযিকায যা বাহা, তত্র নং গহেত্ৰাতি অত্থো.
অপঞ্ঞত্তে সিক্খাপদেতি পঠমপারাজিকসিক্খাপদে অট্ঠপিতে. ভগৰতো কির পঠমবোধিযং ৰীসতি ৰস্সানি ভিক্খূ চিত্তং আরাধযিংসু, ন এৰরূপং অজ্ঝাচারমকংসু. তং সন্ধাযেৰ ইদং সুত্তমাহ – ‘‘আরাধযিংসু ৰত মে, ভিক্খৰে, ভিক্খূ একং সমযং চিত্ত’’ন্তি (ম. নি. ১.২২৫). অথ ভগৰা অজ্ঝাচারং অপস্সন্তো পারাজিকং ৰা সঙ্ঘাদিসেসং ৰা ন পঞ্ঞপেসি. তস্মিং তস্মিং পন ৰত্থুস্মিং অৰসেসে পঞ্চ খুদ্দকাপত্তিক্খন্ধে এৰ পঞ্ঞপেসি. তেন ৰুত্তং – ‘‘অপঞ্ঞত্তে সিক্খাপদে’’তি.
অনাদীনৰদস্সোতি যং ভগৰা ইদানি সিক্খাপদং পঞ্ঞপেন্তো আদীনৰং দস্সেস্সতি, তং অপস্সন্তো অনৰজ্জসঞ্ঞী হুত্ৰা. সচে হি ‘‘অযং ইদং ন করণীযন্তি ৰা মূলচ্ছেজ্জায ৰা সংৰত্ততী’’তি জানেয্য, সদ্ধাপব্বজিতো কুলপুত্তো ততোনিদানং জীৰিতক্খযং পাপুণন্তোপি ন করেয্য. এত্থ পন আদীনৰং অপস্সন্তো নিদ্দোসসঞ্ঞী অহোসি. তেন ৰুত্তং – ‘‘অনাদীনৰদস্সো’’তি. পুরাণদুতিযিকাযাতি ভুম্মৰচনং. অভিৰিঞ্ঞাপেসীতি পৰত্তেসি; পৰত্তনাপি হি কাযৰিঞ্ঞত্তিচোপনতো ‘‘ৰিঞ্ঞাপনা’’তি ৰুচ্চতি. তিক্খত্তুং অভিৰিঞ্ঞাপনঞ্চেস গব্ভসণ্ঠানসন্নিট্ঠানত্থমকাসীতি ৰেদিতব্বো.
সা তেন গব্ভং গণ্হীতি সা চ তেনেৰ অজ্ঝাচারেন গব্ভং গণ্হি, ন অঞ্ঞথা. কিং পন অঞ্ঞথাপি গব্ভগ্গহণং হোতীতি? হোতি. কথং? কাযসংসগ্গেন, চোল়গ্গহণেন, অসুচিপানেন, নাভিপরামসনেন, রূপদস্সনেন, সদ্দেন, গন্ধেন. ইত্থিযো হি একচ্চা উতুসমযে ছন্দরাগরত্তা পুরিসানং হত্থগ্গাহ-ৰেণিগ্গাহ-অঙ্গপচ্চঙ্গপরামসনং সাদিযন্তিযোপি গব্ভং গণ্হন্তি. এৰং কাযসংসগ্গেন গব্ভগ্গহণং হোতি.
উদাযিত্থেরস্স পন পুরাণদুতিযিকা ভিক্খুনী তং অসুচিং একদেসং মুখেন অগ্গহেসি, একদেসং চোল়কেনেৰ সদ্ধিং অঙ্গজাতে পক্খিপি. সা তেন গব্ভং গণ্হি. এৰং চোল়গ্গহণেন গব্ভগ্গহণং হোতি.
মিগসিঙ্গতাপসস্স মাতা মিগী উতুসমযে তাপসস্স পস্সাৰট্ঠানং আগন্ত্ৰা সসম্ভৰং পস্সাৰং পিৰি. সা তেন গব্ভং গণ্হিত্ৰা মিগসিঙ্গং ৰিজাযি. এৰং অসুচিপানেন গব্ভগ্গহণং হোতি.
সামস্স পন বোধিসত্তস্স মাতাপিতূনং চক্খুপরিহানিং ঞত্ৰা সক্কো পুত্তং দাতুকামো দুকূলপণ্ডিতং আহ – ‘‘ৰট্টতি তুম্হাকং মেথুনধম্মো’’তি? ‘‘অনত্থিকা মযং এতেন, ইসিপব্বজ্জং পব্বজিতাম্হা’’তি. ‘‘তেন হি ইমিস্সা উতুসমযে অঙ্গুট্ঠেন নাভিং পরামসেয্যাথা’’তি. সো তথা অকাসি. সা তেন গব্ভং গণ্হিত্ৰা সামং তাপসদারকং ৰিজাযি. এৰং নাভিপরামসনেন গব্ভগ্গহণং হোতি. এতেনেৰ নযেন মণ্ডব্যস্স চ চণ্ডপজ্জোতস্স চ ৰত্থু ৰেদিতব্বং.
কথং রূপদস্সনেন হোতি? ইধেকচ্চা ইত্থী উতুসমযে পুরিসসংসগ্গং অলভমানা ছন্দরাগৰসেন অন্তোগেহগতাৰ পুরিসং উপনিজ্ঝাযতি রাজোরোধা ৰিয, সা তেন গব্ভং গণ্হাতি. এৰং রূপদস্সনেন গব্ভগ্গহণং হোতি.
বলাকাসু পন পুরিসো নাম নত্থি, তা উতুসমযে মেঘসদ্দং সুত্ৰা গব্ভং গণ্হন্তি. কুক্কুটিযোপি কদাচি একস্স কুক্কুটস্স সদ্দং সুত্ৰা বহুকাপি গব্ভং গণ্হন্তি. তথা গাৰী উসভস্স. এৰং সদ্দেন গব্ভগ্গহণং হোতি.
গাৰী এৰ চ কদাচি উসভগন্ধেন গব্ভং গণ্হন্তি. এৰং গন্ধেন গব্ভগ্গহণং হোতি.
ইধ পনাযং অজ্ঝাচারেন গব্ভং গণ্হি. যং সন্ধায ৰুত্তং – ‘‘মাতাপিতরো চ সন্নিপতিতা হোন্তি, মাতা চ উতুনী হোতি, গন্ধব্বো চ পচ্চুপট্ঠিতো হোতি, এৰং তিণ্ণং সন্নিপাতা গব্ভস্সাৰক্কন্তি হোতী’’তি (ম. নি. ১.৪০৮).
ভুম্মা দেৰা সদ্দমনুস্সাৰেসুন্তি যস্মা নত্থি লোকে রহো নাম পাপকম্মং পকুব্বতো. সব্বপঠমং হিস্স তং পাপং অত্তনা জানাতি, ততো আরক্খদেৰতা, অথঞ্ঞাপি পরচিত্তৰিদুনিযো দেৰতা. তস্মাস্স পরচিত্তৰিদূ সকলৰনসণ্ডনিস্সিতা ভুম্মা দেৰা তং অজ্ঝাচারং দিস্ৰা সদ্দং অনুস্সাৰেসুং. যথা অঞ্ঞেপি দেৰা সুণন্তি, তথা নিচ্ছারেসুং. কিন্তি? নিরব্বুদো ৰত, ভো…পে… আদীনৰো উপ্পাদিতোতি. তস্সত্থো ৰেরঞ্জকণ্ডে ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বো.
ভুম্মানং দেৰানং সদ্দং সুত্ৰা চাতুমহারাজিকাতি এত্থ পন ভুম্মানং দেৰানং সদ্দং আকাসট্ঠদেৰতা অস্সোসুং; আকাসট্ঠানং চাতুমহারাজিকাতি অযমনুক্কমো ৰেদিতব্বো. ব্রহ্মকাযিকাতি অসঞ্ঞসত্তে চ অরূপাৰচরে চ ঠপেত্ৰা সব্বেপি ব্রহ্মানো অস্সোসুং; সুত্ৰা চ সদ্দমনুস্সাৰেসুন্তি ৰেদিতব্বো. ইতিহ তেন খণেনাতি এৰং তেন সুদিন্নস্স অজ্ঝাচারক্খণেন. তেন মুহুত্তেনাতি অজ্ঝাচারমুহুত্তেনেৰ. যাৰ ব্রহ্মলোকাতি যাৰ অকনিট্ঠব্রহ্মলোকা. অব্ভুগ্গচ্ছীতি অভিউগ্গচ্ছি অব্ভুট্ঠাসি এককোলাহলমহোসীতি.
পুত্তং ৰিজাযীতি সুৰণ্ণবিম্বসদিসং পচ্ছিমভৰিকসত্তং জনেসি. বীজকোতি নামমকংসূতি ন অঞ্ঞং নামং কাতুমদংসু, ‘‘বীজকম্পি দেহী’’তি মাতামহিযা ৰুত্তভাৰস্স পাকটত্তা ‘‘বীজকো ত্ৰেৰস্স নামং হোতূ’’তি ‘‘বীজকো’’তি নামমকংসু. পুত্তস্স পন নামৰসেনেৰ চ মাতাপিতূনম্পিস্স নামমকংসু. তে অপরেন সমযেনাতি বীজকঞ্চ বীজকমাতরঞ্চ সন্ধায ৰুত্তং. বীজকস্স কির সত্তট্ঠৰস্সকালে তস্স মাতা ভিক্খুনীসু সো চ ভিক্খূসু পব্বজিত্ৰা কল্যাণমিত্তে উপনিস্সায অরহত্তে পতিট্ঠহিংসু. তেন ৰুত্তং – ‘‘উভো অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিত্ৰা অরহত্তং সচ্ছাকংসূ’’তি.
৩৭. এৰং মাতাপুত্তানং পব্বজ্জা সফলা অহোসি. পিতা পন ৰিপ্পটিসারাভিভূতো ৰিহাসি. তেন ৰুত্তং – ‘‘অথ খো আযস্মতো সুদিন্নস্সঅহুদেৰ কুক্কুচ্চ’’ন্তিআদি. তত্থ অহুদেৰাতি অহু এৰ, দকারো পদসন্ধিকরো. অহোসিযেৰাতি অত্থো. কুক্কুচ্চন্তি অজ্ঝাচারহেতুকো পচ্ছানুতাপো. ৰিপ্পটিসারোতিপি তস্সেৰ নামং. সো হি ৰিঞ্ঞূহি অকত্তব্বতায কুচ্ছিতকিরিযভাৰতো কুক্কুচ্চং. কতং অজ্ঝাচারং নিৰত্তেতুং অসমত্থতায তং পটিচ্চ ৰিরূপং সরণভাৰতো ৰিপ্পটিসারোতি ৰুচ্চতি. অলাভা ৰত মেতি ময্হং ৰত অলাভা; যে ঝানাদীনং গুণানং অলাভা নাম, তে ময্হং, ন অঞ্ঞস্সাতি অধিপ্পাযো. ন ৰত মে লাভাতি যেপি মে পটিলদ্ধা পব্বজ্জসরণগমনসিক্খাসমাদানগুণা, তেপি নেৰ ময্হং লাভা অজ্ঝাচারমলীনত্তা. দুল্লদ্ধং ৰত মেতি ইদং সাসনং লদ্ধম্পি মে দুল্লদ্ধং. ন ৰত মে সুলদ্ধন্তি যথা অঞ্ঞেসং কুলপুত্তানং, এৰং ন ৰত মে সুলদ্ধং. কস্মা? যমহং এৰং স্ৰাক্খাতেধম্মৰিনযে…পে… ব্রহ্মচরিযং চরিতুন্তি. ব্রহ্মচরিযন্তি সিক্খত্তযসঙ্গহিতং মগ্গব্রহ্মচরিযং. কিসো অহোসীতি খাদিতুং ৰা ভুঞ্জিতুং ৰা অসক্কোন্তো তনুকো অহোসি অপ্পমংসলোহিতো. উপ্পণ্ডুপ্পণ্ডুকজাতোতি সঞ্জাতুপ্পণ্ডুপ্পণ্ডুকভাৰো পণ্ডুপলাসপ্পটিভাগো. ধমনিসন্থতগত্তোতি পরিযাদিন্নমংসলোহিতত্তা সিরাজালেনেৰ সন্থরিতগত্তো. অন্তোমনোতি অনুসোচনৰসেন অব্ভন্তরেযেৰ ঠিতচিত্তো. হদযৰত্থুং নিস্সায পৰত্তনৰসেন পন সব্বেপি অন্তোমনাযেৰ. লীনমনোতি উদ্দেসে পরিপুচ্ছায কম্মট্ঠানে অধিসীলে অধিচিত্তে অধিপঞ্ঞায ৰত্তপটিপত্তিপূরণে চ নিক্খিত্তধুরো অৰিপ্ফারিকো অঞ্ঞদত্থু কোসজ্জৰসেনেৰ লীনো সঙ্কুচিতো মনো অস্সাতি লীনমনো. দুক্খীতি চেতোদুক্খেন দুক্খী. দুম্মনোতি দোসেন দুট্ঠমনো, ৰিরূপমনো ৰা দোমনস্সাভিভূততায. পজ্ঝাযীতি ৰিপ্পটিসারৰসেন ৰহচ্ছিন্নো ৰিয গদ্রভো তং তং চিন্তযি.
৩৮. সহাযকা ভিক্খূতি তং এৰংভূতং গণসঙ্গণিকাপপঞ্চেন ৰীতিনামেন্তং দিস্ৰা যস্স ৰিস্সাসিকা কথাফাসুকা ভিক্খূ তে নং এতদৰোচুং. পীণিন্দ্রিযোতি পসাদপতিট্ঠানোকাসস্স সম্পুণ্ণত্তা পরিপুণ্ণচক্খুআদিইন্দ্রিযো. সো দানি ত্ৰন্তি এত্থ দানীতি নিপাতো, সো পন ত্ৰন্তি ৰুত্তং হোতি. কচ্চিনো ত্ৰন্তি কচ্চি নু ত্ৰং. অনভিরতোতি উক্কণ্ঠিতো; গিহিভাৰং পত্থযমানোতি অত্থো. তস্মা তমেৰ অনভিরতিং পটিক্খিপন্তো আহ – ‘‘ন খো অহং, আৰুসো, অনভিরতো’’তি. অধিকুসলানং পন ধম্মানং ভাৰনায অভিরতোৰ অহন্তি. অত্থি মে পাপকম্মং কতন্তি মযা কতং একং পাপকম্মং অত্থি উপলব্ভতি সংৰিজ্জতি, নিচ্চকালং অভিমুখং ৰিয মে তিট্ঠতি. অথ নং পকাসেন্তো ‘‘পুরাণদুতিযিকাযা’’তিআদিমাহ.
অলঞ্হি তে, আৰুসো সুদিন্ন, কুক্কুচ্চাযাতি আৰুসো সুদিন্ন, তুয্হেতং পাপকম্মং অলং সমত্থং কুক্কুচ্চায; পটিবলং কুক্কুচ্চং উপ্পাদেতুন্তি ৰুত্তং হোতি. যং ত্ৰন্তি আদিম্হি যেন পাপেন ত্ৰং ন সক্খিস্সসি ব্রহ্মচরিযং চরিতুং, তং তে পাপং অলং কুক্কুচ্চাযাতি এৰং সম্বন্ধো ৰেদিতব্বো. অথ নং অনুসাসন্তা ‘‘ননু আৰুসো ভগৰতা’’তিআদিমাহংসু. তত্থ ননূতি অনুমতিগ্গহণত্থে নিপাতো. অনেকপরিযাযেনাতি অনেককারণেন. ৰিরাগাযাতি ৰিরাগত্থায. নো সরাগাযাতি নো রাগেন রজ্জনত্থায. ভগৰতা হি ‘‘ইমং মে ধম্মং সুত্ৰা সত্তা সব্বভৰভোগেসু ৰিরজ্জিস্সন্তি, নো রজ্জিস্সন্তী’’ এতদত্থায ধম্মো দেসিতোতি অধিপ্পাযো. এস নযো সব্বপদেসু. ইদং পনেত্থ পরিযাযৰচনমত্তং. ৰিসংযোগাযাতি কিলেসেহি ৰিসংযুজ্জনত্থায. নো সংযোগাযাতি ন সংযুজ্জনত্থায. অনুপাদানাযাতি অগ্গহণত্থায. নোসউপাদানাযাতি ন সঙ্গহণত্থায.
তত্থ নাম ত্ৰন্তি তস্মিং নাম ত্ৰং. সরাগায চেতেস্সসীতি সহ রাগেন ৰত্তমানায মেথুনধম্মায চেতেস্সসি কপ্পেস্সসি পকপ্পেস্সসি; এতদত্থং ৰাযমিস্সসীতি অত্থো. এস নযো সব্বত্থ. পুন রাগৰিরাগাদীনি নৰ পদানি নিব্বত্তিতলোকুত্তরনিব্বানমেৰ সন্ধায ৰুত্তানি. তস্মা রাগৰিরাগাযাতি ৰা মদনিম্মদনাযাতি ৰা ৰুত্তেপি ‘‘নিব্বানত্থাযা’’তি এৰমেৰ অত্থো দট্ঠব্বো. নিব্বানঞ্হি যস্মা তং আগম্ম আরব্ভ পটিচ্চ রাগো ৰিরজ্জতি ন হোতি, তস্মা রাগৰিরাগোতি ৰুচ্চতি. যস্মা পন তং আগম্ম মানমদ-পুরিসমদাদযো মদা নিম্মদা অমদা হোন্তি ৰিনস্সন্তি, তস্মা মদনিম্মদনন্তি ৰুচ্চতি. যস্মা চ তং আগম্ম সব্বাপি কামপিপাসা ৰিনযং অব্ভত্থং যাতি, তস্মা পিপাসৰিনযোতি ৰুচ্চতি. যস্মা পন তং আগম্ম পঞ্চ কামগুণালযা সমুগ্ঘাতং গচ্ছন্তি, তস্মা আলযসমুগ্ঘাতোতি ৰুচ্চতি. যস্মা চ তং আগম্ম তেভূমকৰট্টং উপচ্ছিজ্জতি, তস্মা ৰট্টুপচ্ছেদোতি ৰুচ্চতি. যস্মা পন তং আগম্ম সব্বসো তণ্হা খযং গচ্ছতি ৰিরজ্জতি নিরুজ্ঝতি চ, তস্মা তণ্হক্খযো ৰিরাগো নিরোধোতি ৰুচ্চতি. যস্মা পনেতং চতস্সো যোনিযো, পঞ্চ গতিযো, সত্ত ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতিযো, নৰ চ সত্তাৰাসে, অপরাপরভাৰায ৰিননতো আবন্ধনতো সংসিব্বনতো ৰানন্তি লদ্ধৰোহারায তণ্হায নিক্খন্তং নিস্সটং ৰিসংযুত্তং, তস্মা নিব্বানন্তি ৰুচ্চতীতি.
কামানং পহানং অক্খাতন্তি ৰত্থুকামানং, কিলেসকামানঞ্চ পহানং ৰুত্তং. কামসঞ্ঞানং পরিঞ্ঞাতি সব্বাসম্পি কামসঞ্ঞানং ঞাততীরণপহানৰসেন তিৰিধা পরিঞ্ঞা অক্খাতা. কামপিপাসানন্তি কামেসু পাতব্যতানং কামে ৰা পাতুমিচ্ছানং. কামৰিতক্কানন্তি কামুপসঞ্হিতানংৰিতক্কানং. কামপরিল়াহানন্তি পঞ্চকামগুণিকরাগৰসেন উপ্পন্নপরিল়াহানং অন্তোদাহানং. ইমেসু পঞ্চসু ঠানেসু কিলেসক্খযকরো লোকুত্তরমগ্গোৰ কথিতো. সব্বপঠমেসু পন তীসু ঠানেসু লোকিযলোকুত্তরমিস্সকো মগ্গো কথিতোতি ৰেদিতব্বো.
নেতং আৰুসোতি ন এতং আৰুসো, তৰ পাপকম্মং অপ্পসন্নানঞ্চ পসাদায এৰরূপানং পসাদত্থায ন হোতি. অথ খ্ৰেতন্তি অথ খো এতং. অথ খো তন্তিপি পাঠো. অঞ্ঞথত্তাযাতি পসাদঞ্ঞথাভাৰায ৰিপ্পটিসারায হোতি. যে মগ্গেন অনাগতসদ্ধা, তেসং ৰিপ্পটিসারং করোতি – ‘‘ঈদিসেপি নাম ধম্মৰিনযে মযং পসন্না, যত্থেৰং দুপ্পটিপন্না ভিক্খূ’’তি. যে পন মগ্গেনাগতসদ্ধা, তেসং সিনেরু ৰিয ৰাতেহি অচলো পসাদো ঈদিসেহি ৰত্থূহি ইতো ৰা দারুণতরেহি. তেন ৰুত্তং – ‘‘একচ্চানং অঞ্ঞথত্তাযা’’তি.
৩৯. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুন্তি ভগৰতো এতং অত্থং আচিক্খিংসু পটিৰেদযিংসু. আরোচযমানা চ নেৰ পিযকম্যতায ন ভেদপুরেক্খারতায, ন তস্সাযস্মতো অৰণ্ণপকাসনত্থায, ন কলিসাসনারোপনত্থায, নাপি ‘‘ইদং সুত্ৰা ভগৰা ইমস্স সাসনে পতিট্ঠং ন দস্সতি, নিক্কড্ঢাপেস্সতি ন’’ন্তি মঞ্ঞমানা আরোচেসুং. অথ খো ‘‘ইমং সাসনে উপ্পন্নং অব্বুদং ঞত্ৰা ভগৰা সিক্খাপদং পঞ্ঞপেস্সতি, ৰেলং মরিযাদং আণং ঠপেস্সতী’’তি আরোচেসুং.
এতস্মিং নিদানে এতস্মিং পকরণেতি এত্থ সুদিন্নস্স অজ্ঝাচারৰীতিক্কমো সিক্খাপদপঞ্ঞত্তিযা কারণত্তা নিদানঞ্চেৰ পকরণঞ্চাতি ৰুত্তোতি ৰেদিতব্বো. কারণঞ্হি যস্মা নিদেতি অত্তনো ফলং ‘‘গণ্হাথ ন’’ন্তি দস্সেন্তং ৰিয অপ্পেতি, পকরোতি চ নং কত্তুং আরভতি, করোতিযেৰ ৰা; তস্মা নিদানঞ্চেৰ পকরণঞ্চাতি ৰুচ্চতি. ৰিগরহি বুদ্ধো ভগৰাতি বুদ্ধো ভগৰা ৰিগরহি নিন্দি; যথা তং ৰণ্ণাৰণ্ণারহানং ৰণ্ণঞ্চ অৰণ্ণঞ্চ ভণন্তেসু অগ্গপুগ্গলো. ন হি ভগৰতো সীলৰীতিক্কমকরং পুগ্গলং দিস্ৰা ‘‘অযং জাতিযা ৰা গোত্তেন ৰা কোলপুত্তিযেন ৰা গন্থেন ৰা ধুতঙ্গেন ৰা ঞাতো যসস্সী ঈদিসং পুগ্গলং রক্খিতুং ৰট্টতী’’তি চিত্তং উপ্পজ্জতি, নাপি পেসলং গুণৰন্তং দিস্ৰা তস্স গুণং পটিচ্ছাদেতুং চিত্তং উপ্পজ্জতি. অথ খো গরহিতব্বং গরহতি এৰ, পসংসিতব্বঞ্চ পসংসতি এৰ, অযঞ্চ গরহিতব্বো; তস্মা তং তাদিলক্খণে ঠিতো অৰিকম্পমানেন চিত্তেন ৰিগরহি বুদ্ধো ভগৰা ‘‘অননুচ্ছৰিক’’ন্তিআদীহি ৰচনেহি.
তত্থাযং অত্থৰণ্ণনা – যদিদং তযা, মোঘপুরিস, তুচ্ছমনুস্স কম্মং কতং, তং সমণকরণানং ধম্মানং মগ্গফলনিব্বানসাসনানং ৰা ন অনুচ্ছৰিকং, তেসং ছৰিং ছাযং সুন্দরভাৰং ন অন্ৰেতি নানুগচ্ছতি, অথ খো আরকাৰ তেহি ধম্মেহি. অননুচ্ছৰিকত্তা এৰ চ অননুলোমিকং, তেসং ন অনুলোমেতি; অথ খো ৰিলোমং পচ্চনীকভাৰে ঠিতং. অননুলোমিকত্তা এৰ চ অপ্পতিরূপং, পতিরূপং সদিসং পটিভাগং ন হোতি, অথ খো অসদিসং অপ্পটিভাগমেৰ. অপ্পতিরূপত্তা এৰ চ অস্সামণকং, সমণানং কম্মং ন হোতি. অস্সামণকত্তা অকপ্পিযং. যঞ্হি সমণকম্মং ন হোতি, তং তেসং ন কপ্পতি. অকপ্পিযত্তা অকরণীযং. ন হি সমণা যং ন কপ্পতি, তং করোন্তি. তঞ্চেতং তযা কতং, তস্মা অননুচ্ছৰিকং তে, মোঘপুরিস, কতং…পে… অকরণীযন্তি. কথঞ্হি নামাতি কেন নাম কারণেন, কিং নাম কারণং পস্সন্তোতি ৰুত্তং হোতি. ততো কারণাভাৰং দস্সেন্তো পরতো ‘‘ননু মযা মোঘপুরিসা’’তিআদিমাহ. তং সব্বং ৰুত্তত্থমেৰ.
ইদানি যস্মা যং তেন পাপকম্মং কতং, তং ৰিপচ্চমানং অতিৰিয দুক্খৰিপাকং হোতি, তস্মাস্স তং ৰিপাকং দস্সেতুং কতাপরাধং ৰিয পুত্তং অনুকম্পকা মাতাপিতরো দযালুকেন চিত্তেন সুদিন্নং পরিভাসন্তো ‘‘ৰরং তে মোঘপুরিসা’’তিআদিমাহ. তত্থ আসু সীঘং এতস্স ৰিসং আগচ্ছতীতি আসীৰিসো. ঘোরং চণ্ডমস্স ৰিসন্তি ঘোরৰিসো, তস্স আসীৰিসস্স ঘোরৰিসস্স. ‘‘পক্খিত্ত’’ন্তি এতস্স ‘‘ৰর’’ন্তি ইমিনা সম্বন্ধো. ঈদিসস্স আসীৰিসস্স ঘোরৰিসস্স মুখে অঙ্গজাতং ৰরং পক্খিত্তং; সচে পক্খিত্তং ভৰেয্য, ৰরং সিযা; সুন্দরং সাধু সুট্ঠু সিযাতি অত্থো. ন ত্ৰেৰাতি ন তু এৰ ৰরং ন সুন্দরমেৰ ন সাধুমেৰ ন সুট্ঠুমেৰ. এস নযো সব্বত্থ. কণ্হসপ্পস্সাতি কাল়সপ্পস্স. অঙ্গারকাসুযাতি অঙ্গারপুণ্ণকূপে, অঙ্গাররাসিম্হি ৰা. আদিত্তাযাতি পদিত্তায গহিতঅগ্গিৰণ্ণায. সম্পজ্জলিতাযাতি সমন্ততো পজ্জলিতায অচ্চিযো মুচ্চন্তিযা. সজোতিভূতাযাতি সপ্পভায. সমন্ততো উট্ঠিতাহি জালাহি একপ্পভাসমুদযভূতাযাতি ৰুত্তং হোতি.
তং কিস্স হেতূতি যং মযা ৰুত্তং ‘‘ৰর’’ন্তি তং কিস্স হেতু, কতরেন কারণেনাতি চে? মরণং ৰা নিগচ্ছেয্যাতি যো তত্থ অঙ্গজাতং পক্খিপেয্য, সো মরণং ৰা নিগচ্ছেয্য মরণমত্তং ৰা দুক্খং. ইতোনিদানঞ্চ খো…পে… উপপজ্জেয্যাতি যং ইদং মাতুগামস্স অঙ্গজাতে অঙ্গজাতপক্খিপনং, ইতোনিদানং তস্স কারকো পুগ্গলো নিরযং উপপজ্জেয্য; এৰং কম্মস্স মহাসাৰজ্জতং পস্সন্তো তং গরহি, ন তস্স দুক্খাগমং ইচ্ছমানো. তত্থ নাম ত্ৰন্তি তস্মিং নাম এৰরূপে কম্মে এৰং মহাসাৰজ্জে সমানেপি ত্ৰং. যং ত্ৰন্তি এত্থ যন্তি হীল়নত্থে নিপাতো. ত্ৰন্তি তং-সদ্দস্স ৰেৰচনং; দ্ৰীহিপি যং ৰা তং ৰা হীল়িতমৰঞ্ঞাতন্তি ৰুত্তং হোতি. অসদ্ধম্মন্তি অসতং নীচজনানং ধম্মং; তেহি সেৰিতব্বন্তি অত্থো. গামধম্মন্তি গামানং ধম্মং; গামৰাসিকমনুস্সানং ধম্মন্তি ৰুত্তং হোতি. ৰসলধম্মন্তি পাপধম্মে ৰসন্তি পগ্ঘরন্তীতি ৰসলা, তেসং ৰসলানং হীনপুরিসানং ধম্মং, ৰসলং ৰা কিলেসপগ্ঘরণকং ধম্মং. দুট্ঠুল্লন্তি দুট্ঠু চ কিলেসদূসিতং থূলঞ্চ অসুখুমং, অনিপুণন্তি ৰুত্তং হোতি. ওদকন্তিকন্তি উদককিচ্চং অন্তিকং অৰসানং অস্সাতি ওদকন্তিকো, তং ওদকন্তিকং. রহস্সন্তি রহোভৰং, পটিচ্ছন্নে ওকাসে উপ্পজ্জনকং. অযঞ্হি ধম্মো জিগুচ্ছনীযত্তা ন সক্কা আৰি অঞ্ঞেসং দস্সনৰিসযে কাতুং, তেন ৰুত্তং – ‘‘রহস্স’’ন্তি. দ্ৰযংদ্ৰযসমাপত্তিন্তি দ্ৰীহি দ্ৰীহি সমাপজ্জিতব্বং, দ্ৰযং দ্ৰযং সমাপত্তিন্তিপি পাঠো. দযং দযং সমাপত্তিন্তিপি পঠন্তি, তং ন সুন্দরং. সমাপজ্জিস্সসীতি এতং ‘‘তত্থ নাম ত্ৰ’’ন্তি এত্থ ৰুত্তনামসদ্দেন যোজেতব্বং ‘‘সমাপজ্জিস্সসি নামা’’তি.
বহূনং খো…পে… আদিকত্তা পুব্বঙ্গমোতি সাসনং সন্ধায ৰদতি. ইমস্মিং সাসনে ত্ৰং বহূনং পুগ্গলানং অকুসলানং ধম্মানং আদিকত্তা, সব্বপঠমং করণতো; পুব্বঙ্গমো সব্বপঠমং এতং মগ্গং পটিপন্নত্তা; দ্ৰারংদদো, উপাযদস্সকোতি ৰুত্তং হোতি. ইমঞ্হি লেসং লদ্ধা তৰ অনুসিক্খমানা বহূ পুগ্গলা নানপ্পকারকে মক্কটিযা মেথুনপটিসেৰনাদিকে অকুসলধম্মে করিস্সন্তীতি অযমেত্থ অধিপ্পাযো.
অনেকপরিযাযেনাতি ইমেহি ‘‘অননুচ্ছৰিক’’ন্তিআদিনা নযেন ৰুত্তেহি, বহূহি কারণেহি. দুব্ভরতায…পে… কোসজ্জস্স অৰণ্ণং ভাসিত্ৰাতি দুব্ভরতাদীনং ৰত্থুভূতস্স অসংৰরস্স অৰণ্ণং নিন্দং গরহং ভাসিত্ৰাতি অত্থো. যস্মা হি অসংৰরে ঠিতস্স পুগ্গলস্স অত্তা দুব্ভরতঞ্চেৰ দুপ্পোসতঞ্চ আপজ্জতি, তস্মা অসংৰরো ‘‘দুব্ভরতা, দুপ্পোসতা’’তি চ ৰুচ্চতি. যস্মা পন অসংৰরে ঠিতস্স অত্তা চতূসু পচ্চযেসু মহিচ্ছতং সিনেরুপ্পমাণেপি চ পচ্চযে লদ্ধা অসন্তুট্ঠিতং আপজ্জতি, তস্মা অসংৰরো ‘‘মহিচ্ছতা, অসন্তুট্ঠিতা’’তি চ ৰুচ্চতি. যস্মা চ অসংৰরে ঠিতস্স অত্তা গণসঙ্গণিকায চেৰ কিলেসসঙ্গণিকায চ সংৰত্ততি, কোসজ্জানুগতো চ হোতি অট্ঠকুসীতৰত্থুপারিপূরিযা সংৰত্ততি, তস্মা অসংৰরো ‘‘সঙ্গণিকা, চেৰ কোসজ্জঞ্চা’’তি ৰুচ্চতি.
সুভরতায…পে… ৰীরিযারম্ভস্স ৰণ্ণং ভাসিত্ৰাতি সুভরতাদীনং ৰত্থুভূতস্স সংৰরস্স ৰণ্ণং ভাসিত্ৰাতি অত্থো. যস্মা হি অসংৰরং পহায সংৰরে ঠিতস্স অত্তা সুভরো হোতি সুপোসো, চতূসু চ পচ্চযেসু অপ্পিচ্ছতং নিত্তণ্হভাৰং আপজ্জতি, একমেকস্মিঞ্চ পচ্চযে যথালাভ-যথাবল-যথাসারুপ্পৰসেন তিপ্পভেদায সন্তুট্ঠিযা সংৰত্ততি, তস্মা সংৰরো ‘‘সুভরতা চেৰ সুপোসতা চ অপ্পিচ্ছো চ সন্তুট্ঠো চা’’তি ৰুচ্চতি.
যস্মা পন অসংৰরং পহায সংৰরে ঠিতস্স অত্তা কিলেসসল্লেখনতায চেৰ নিদ্ধুননতায চ সংৰত্ততি, তস্মা সংৰরো ‘‘সল্লেখো চ ধুতো চা’’তি ৰুচ্চতি.
যস্মা চ অসংৰরং পহায সংৰরে ঠিতস্স অত্তা কাযৰাচানং অপ্পাসাদিকং অপ্পসাদনীযং অসন্তং অসারুপ্পং কাযৰচীদুচ্চরিতং চিত্তস্স অপ্পাসাদিকং অপ্পসাদনীযং অসন্তং অসারুপ্পং অকুসলৰিতক্কত্তযঞ্চ অনুপগম্ম তব্বিপরীতস্স কাযৰচীসুচরিতস্স চেৰ কুসলৰিতক্কত্তযস্স চ পাসাদিকস্স পসাদনীযস্স সন্তস্স সারুপ্পস্স পারিপূরিযা সংৰত্ততি, তস্মা সংৰরো ‘‘পাসাদিকো’’তি ৰুচ্চতি.
যস্মা পন অসংৰরং পহায সংৰরে ঠিতস্স অত্তা সব্বকিলেসাপচযভূতায, ৰিৰট্টায, অট্ঠৰীরিযারম্ভৰত্থুপারিপূরিযা চ সংৰত্ততি, তস্মা সংৰরো ‘‘অপচযো চেৰ ৰীরিযারম্ভো চা’’তি ৰুচ্চতীতি.
ভিক্খূনং তদনুচ্ছৰিকং তদনুলোমিকন্তি তত্থ সন্নিপতিতানং ভিক্খূনং যং ইদানি সিক্খাপদং পঞ্ঞপেস্সতি, তস্স অনুচ্ছৰিকঞ্চেৰ অনুলোমিকঞ্চ. যো ৰা অযং সুভরতাদীহি সংৰরো ৰুত্তো, তস্স অনুচ্ছৰিকঞ্চেৰ অনুলোমিকঞ্চ সংৰরপ্পহানপটিসংযুত্তং অসুত্তন্তৰিনিবদ্ধং পাল়িৰিনিমুত্তং ওক্কন্তিকধম্মদেসনং কত্ৰাতি অত্থো. ভগৰা কির ঈদিসেসু ঠানেসু পঞ্চৰণ্ণকুসুমমালং করোন্তো ৰিয, রতনদামং সজ্জেন্তো ৰিয, চ যে পটিক্খিপনাধিপ্পাযা অসংৰরাভিরতা তে সম্পরাযিকেন ৰট্টভযেন তজ্জেন্তো অনেকপ্পকারং আদীনৰং দস্সেন্তো, যে সিক্খাকামা সংৰরে ঠিতা তে অপ্পেকচ্চে অরহত্তে পতিট্ঠপেন্তো অপ্পেকচ্চে অনাগামি-সকদাগামি-সোতাপত্তিফলেসু উপনিস্সযৰিরহিতেপি সগ্গমগ্গে পতিট্ঠপেন্তো দীঘনিকাযপ্পমাণম্পি মজ্ঝিমনিকাযপ্পমাণম্পি ধম্মদেসনং করোতি. তং সন্ধাযেতং ৰুত্তং – ‘‘ভিক্খূনং তদনুচ্ছৰিকং তদনুলোমিকং ধম্মিং কথং কত্ৰা’’তি.
তেন হীতি তেন সুদিন্নস্স অজ্ঝাচারেন কারণভূতেন. সিক্খাপদন্তি এত্থ সিক্খিতব্বাতি সিক্খা, পজ্জতে ইমিনাতি পদং, সিক্খায পদং সিক্খাপদং; সিক্খায অধিগমুপাযোতি অত্থো. অথ ৰা মূলং নিস্সযো পতিট্ঠাতি ৰুত্তং হোতি. মেথুনৰিরতিযা মেথুনসংৰরস্সেতং অধিৰচনং. মেথুনসংৰরো হি তদঞ্ঞেসং সিক্খাসঙ্খাতানং সীলৰিপস্সনাঝানমগ্গধম্মানং ৰুত্তত্থৰসেন পদত্তা ইধ ‘‘সিক্খাপদ’’ন্তি অধিপ্পেতো. অযঞ্চ অত্থো সিক্খাপদৰিভঙ্গে ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বো. অপিচ তস্সত্থস্স দীপকং ৰচনম্পি ‘‘সিক্খাপদ’’ন্তি ৰেদিতব্বং. ৰুত্তম্পি চেতং – ‘‘সিক্খাপদন্তি যো তত্থ নামকাযো পদকাযো নিরুত্তিকাযো ব্যঞ্জনকাযো’’তি. অথ ৰা যথা ‘‘অনভিজ্ঝা ধম্মপদ’’ন্তি ৰুত্তে অনভিজ্ঝা একো ধম্মকোট্ঠাসোতি অত্থো হোতি, এৰমিধাপি ‘‘সিক্খাপদ’’ন্তি সিক্খাকোট্ঠাসো সিক্খায একো পদেসোতিপি অত্থো ৰেদিতব্বো.
দসঅত্থৰসে পটিচ্চাতি দস কারণৰসে সিক্খাপদপঞ্ঞত্তিহেতু অধিগমনীযে হিতৰিসেসে পটিচ্চ আগম্ম আরব্ভ, দসন্নং হিতৰিসেসানং নিপ্ফত্তিং সম্পস্সমানোতি ৰুত্তং হোতি. ইদানি তে দস অত্থৰসে দস্সেন্তো ‘‘সঙ্ঘসুট্ঠুতাযা’’তিআদিমাহ. তত্থ সঙ্ঘসুট্ঠুতা নাম সঙ্ঘস্স সুট্ঠুভাৰো, ‘‘সুট্ঠু দেৰা’’তি আগতট্ঠানে ৰিয ‘‘সুট্ঠু, ভন্তে’’তি ৰচনসম্পটিচ্ছনভাৰো. যো চ তথাগতস্স ৰচনং সম্পটিচ্ছতি, তস্স তং দীঘরত্তং হিতায সুখায হোতি, তস্মা সঙ্ঘস্স ‘‘সুট্ঠু, ভন্তে’’তি মম ৰচনসম্পটিচ্ছনত্থং পঞ্ঞপেস্সামি, অসম্পটিচ্ছনে আদীনৰং সম্পটিচ্ছনে চ আনিসংসং দস্সেত্ৰা, ন বলক্কারেন অভিভৰিত্ৰাতি এতমত্থং আৰিকরোন্তো আহ – ‘‘সঙ্ঘসুট্ঠুতাযা’’তি. সঙ্ঘফাসুতাযাতি সঙ্ঘস্স ফাসুভাৰায; সহজীৰিতায সুখৰিহারত্থাযাতি অত্থো.
দুম্মঙ্কূনং পুগ্গলানং নিগ্গহাযাতি দুম্মঙ্কূ নাম দুস্সীলপুগ্গলা; যে মঙ্কুতং আপাদিযমানাপি দুক্খেন আপজ্জন্তি, ৰীতিক্কমং করোন্তা ৰা কত্ৰা ৰা ন লজ্জন্তি, তেসং নিগ্গহত্থায; তে হি সিক্খাপদে অসতি ‘‘কিং তুম্হেহি দিট্ঠং, কিং সুতং – কিং অম্হেহি কতং; কতরস্মিং ৰত্থুস্মিং কতমং আপত্তিং আরোপেত্ৰা অম্হে নিগ্গণ্হথা’’তি সঙ্ঘং ৰিহেঠেস্সন্তি, সিক্খাপদে পন সতি তে সঙ্ঘো সিক্খাপদং দস্সেত্ৰা ধম্মেন ৰিনযেন সত্থুসাসনেন নিগ্গহেস্সতি. তেন ৰুত্তং – ‘‘দুম্মঙ্কূনং পুগ্গলানং নিগ্গহাযা’’তি.
পেসলানং ভিক্খূনং ফাসুৰিহারাযাতি পেসলানং পিযসীলানং ভিক্খূনং ফাসুৰিহারত্থায. পিযসীলা হি ভিক্খূ কত্তব্বাকত্তব্বং সাৰজ্জানৰজ্জং ৰেলং মরিযাদং অজানন্তা সিক্খত্তযপারিপূরিযা ঘটমানা কিলমন্তি, সন্দিট্ঠমানা উব্বাল়্হা হোন্তি. কত্তব্বাকত্তব্বং পন সাৰজ্জানৰজ্জং ৰেলং মরিযাদং ঞত্ৰা সিক্খত্তযপারিপূরিযা ঘটমানা ন কিলমন্তি, সন্দিট্ঠমানা ন উব্বাল়্হা হোন্তি. তেন নেসং সিক্খাপদপঞ্ঞাপনা ফাসুৰিহারায সংৰত্ততি. যো ৰা দুম্মঙ্কূনং পুগ্গলানং নিগ্গহো, স্ৰেৰ এতেসং ফাসুৰিহারো. দুস্সীলপুগ্গলে নিস্সায হি উপোসথো ন তিট্ঠতি, পৰারণা ন তিট্ঠতি, সঙ্ঘকম্মানি নপ্পৰত্তন্তি, সামগ্গী ন হোতি, ভিক্খূ অনেকগ্গা উদ্দেসপরিপুচ্ছাকম্মট্ঠানাদীনি অনুযুঞ্জিতুং ন সক্কোন্তি. দুস্সীলেসু পন নিগ্গহিতেসু সব্বোপি অযং উপদ্দৰো ন হোতি. ততো পেসলা ভিক্খূ ফাসু ৰিহরন্তি. এৰং ‘‘পেসলানং ভিক্খূনং ফাসু ৰিহারাযা’’তি এত্থ দ্ৰিধা অত্থো ৰেদিতব্বো.
দিট্ঠধম্মিকানং আসৰানং সংৰরাযাতি দিট্ঠধম্মিকা আসৰা নাম অসংৰরে ঠিতেন তস্মিঞ্ঞেৰ অত্তভাৰে পত্তব্বা পাণিপ্পহার-দণ্ডপ্পহার-হত্থচ্ছেদ-পাদচ্ছেদ-অকিত্তি-অযসৰিপ্পটিসারাদযো দুক্খৰিসেসা. ইতি ইমেসং দিট্ঠধম্মিকানং আসৰানং সংৰরায পিধানায আগমনমগ্গথকনাযাতি অত্থো.
সম্পরাযিকানং আসৰানং পটিঘাতাযাতি সম্পরাযিকা আসৰা নাম অসংৰরে ঠিতেন কতপাপকম্মমূলকা সম্পরাযে নরকাদীসু পত্তব্বা দুক্খৰিসেসা, তেসং পটিঘাতত্থায পটিপ্পস্সম্ভনত্থায ৰূপসমত্থাযাতি ৰুত্তং হোতি.
অপ্পসন্নানং পসাদাযাতি সিক্খাপদপঞ্ঞত্তিযা হি সতি সিক্খাপদপঞ্ঞত্তিং ঞত্ৰা ৰা যথাপঞ্ঞত্তং পটিপজ্জমানে ভিক্খূ দিস্ৰা ৰা যেপি অপ্পসন্না পণ্ডিতমনুস্সা, তে ‘‘যানি ৰত লোকে মহাজনস্স রজ্জন-দুস্সন-মুয্হনট্ঠানানি, তেহি ইমে সমণা সক্যপুত্তিযা আরকা ৰিরতা ৰিহরন্তি, দুক্করং ৰত করোন্তি, ভারিযং ৰত করোন্তী’’তি পসাদং আপজ্জন্তি, ৰিনযপিটকে পোত্থকং দিস্ৰা মিচ্ছাদিট্ঠিক-তিৰেদী ব্রাহ্মণো ৰিয. তেন ৰুত্তং – ‘‘অপ্পসন্নানং পসাদাযা’’তি.
পসন্নানং ভিয্যোভাৰাযাতি যেপি সাসনে পসন্না কুলপুত্তা তেপি সিক্খাপদপঞ্ঞত্তিং ঞত্ৰা যথাপঞ্ঞত্তং পটিপজ্জমানে ভিক্খূ ৰা দিস্ৰা ‘‘অহো অয্যা দুক্করকারিনো, যে যাৰজীৰং একভত্তং ব্রহ্মচরিযং ৰিনযসংৰরং অনুপালেন্তী’’তি ভিয্যো ভিয্যো পসীদন্তি. তেন ৰুত্তং – ‘‘পসন্নানং ভিয্যোভাৰাযা’’তি.
সদ্ধম্মট্ঠিতিযাতি তিৰিধো সদ্ধম্মো – পরিযত্তিসদ্ধম্মো, পটিপত্তিসদ্ধম্মো, অধিগমসদ্ধম্মোতি. তত্থ পিটকত্তযসঙ্গহিতং সব্বম্পি বুদ্ধৰচনং ‘‘পরিযত্তিসদ্ধম্মো’’ নাম. তেরস ধুতগুণা, চুদ্দস খন্ধকৰত্তানি, দ্ৰেঅসীতি মহাৰত্তানি, সীলসমাধিৰিপস্সনাতি অযং ‘‘পটিপত্তিসদ্ধম্মো’’ নাম. চত্তারো অরিযমগ্গা চত্তারি চ সামঞ্ঞফলানি নিব্বানঞ্চাতি অযং ‘‘অধিগমসদ্ধম্মো’’ নাম. সো সব্বোপি যস্মা সিক্খাপদপঞ্ঞত্তিযা সতি ভিক্খূ সিক্খাপদঞ্চ তস্স ৰিভঙ্গঞ্চ তদত্থজোতনত্থং অঞ্ঞঞ্চ বুদ্ধৰচনং পরিযাপুণন্তি, যথাপঞ্ঞত্তঞ্চ পটিপজ্জমানা পটিপত্তিং পূরেত্ৰা পটিপত্তিযা অধিগন্তব্বং লোকুত্তরধম্মং অধিগচ্ছন্তি, তস্মা সিক্খাপদপঞ্ঞত্তিযা চিরট্ঠিতিকো হোতি. তেন ৰুত্তং – ‘‘সদ্ধম্মট্ঠিতিযা’’তি.
ৰিনযানুগ্গহাযাতি সিক্খাপদপঞ্ঞত্তিযা হি সতি সংৰরৰিনযো চ পহানৰিনযো চ সমথৰিনযো চ পঞ্ঞত্তিৰিনযো চাতি চতুব্বিধোপি ৰিনযো অনুগ্গহিতো হোতি উপত্থম্ভিতো সূপত্থম্ভিতো. তেন ৰুত্তং – ‘‘ৰিনযানুগ্গহাযা’’তি.
সব্বানেৰ চেতানি পদানি ‘‘সিক্খাপদং পঞ্ঞপেস্সামী’’তি ইমিনা ৰচনেন সদ্ধিং যোজেতব্বানি. তত্রাযং পঠমপচ্ছিমপদযোজনা – ‘‘সঙ্ঘসুট্ঠুতায সিক্খাপদং পঞ্ঞপেস্সামি, ৰিনযানুগ্গহায সিক্খাপদং পঞ্ঞপেস্সামী’’তি.
অপি চেত্থ যং সঙ্ঘসুট্ঠু তং সঙ্ঘফাসু, যং সঙ্ঘফাসু তং দুম্মঙ্কূনং পুগ্গলানং নিগ্গহাযাতি এৰং সঙ্খলিকনযং; যং সঙ্ঘসুট্ঠু তং সঙ্ঘফাসু, যং সঙ্ঘসুট্ঠু তং দুম্মঙ্কূনং পুগ্গলানং নিগ্গহাযাতি এৰঞ্চ একেকপদমূলিকং দসক্খত্তুং যোজনং কত্ৰা যং ৰুত্তং পরিৰারে (পরি. ৩৩৪) –
‘‘অত্থসতং ধম্মসতং, দ্ৰে চ নিরুত্তিসতানি;
চত্তারি ঞাণসতানি, অত্থৰসে পকরণে’’তি.
তং সব্বং ৰেদিতব্বং. তং পনেতং যস্মা পরিৰারেযেৰ আৰি ভৰিস্সতি, তস্মা ইধ ন ৰণ্ণিতন্তি.
এৰং সিক্খাপদপঞ্ঞত্তিযা আনিসংসং দস্সেত্ৰা তস্মিং সিক্খাপদে ভিক্খূহি কত্তব্বকিচ্চং দীপেন্তো ‘‘এৰঞ্চ পন, ভিক্খৰে, ইমং সিক্খাপদং উদ্দিসেয্যাথা’’তি আহ. কিং ৰুত্তং হোতি? ভিক্খৰে, ইমং পন মযা ইতি সন্দস্সিতানিসংসং সিক্খাপদং এৰং পাতিমোক্খুদ্দেসে উদ্দিসেয্যাথ চ পরিযাপুণেয্যাথ চ ধারেয্যাথ চ অঞ্ঞেসঞ্চ ৰাচেয্যাথাতি. অতিরেকানযনত্থো হি এত্থ চ সদ্দো, তেনাযমত্থো আনীতো হোতীতি.
ইদানি যং ৰুত্তং ‘‘ইমং সিক্খাপদ’’ন্তি তং দস্সেন্তো ‘‘যো পন ভিক্খু মেথুনং ধম্মং পটিসেৰেয্য, পারাজিকো হোতি অসংৰাসো’’তি আহ. এৰং মূলচ্ছেজ্জৰসেন দল়্হং কত্ৰা পঠমপারাজিকে পঞ্ঞত্তে অপরম্পি অনুপঞ্ঞত্তত্থায মক্কটীৰত্থু উদপাদি. তস্সুপ্পত্তিদীপনত্থমেতং ৰুত্তং – এৰঞ্চিদং ভগৰতা ভিক্খূনং সিক্খাপদং পঞ্ঞত্তং হোতীতি. তস্সত্থো – ভগৰতা ভিক্খূনং ইদং সিক্খাপদং এৰং পঞ্ঞত্তং হোতি চ, ইদঞ্চ অঞ্ঞং ৰত্থু উদপাদীতি.
পঠমপঞ্ঞত্তিকথা নিট্ঠিতা.
সুদিন্নভাণৰারং নিট্ঠিতং.
মক্কটীৰত্থুকথা
৪০. ইদানি যং তং অঞ্ঞং ৰত্থু উপ্পন্নং, তং দস্সেতুং ‘‘তেন খো পন সমযেনা’’তিআদিমাহ. তত্রাযং অনুত্তানপদৰণ্ণনা – মক্কটিং আমিসেনাতি মহাৰনে ভিক্খূনং খন্তিমেত্তাদিগুণানুভাৰেন নিরাসঙ্কচিত্তা বহূ মিগমোরকুক্কুটমক্কটাদযো তিরচ্ছানা পধানাগারট্ঠানেসু ৰিচরন্তি. তত্র একং মক্কটিং আমিসেন যাগুভত্তখজ্জকাদিনা উপলাপেত্ৰা, সঙ্গণ্হিত্ৰাতি ৰুত্তং হোতি. তস্সাতি ভুম্মৰচনং. পটিসেৰতীতি পচুরপটিসেৰনো হোতি; পচুরত্থে হি ৰত্তমানৰচনং. সো ভিক্খূতি সো মেথুনধম্মপটিসেৰনকো ভিক্খু. সেনাসনচারিকং আহিণ্ডন্তাতি তে ভিক্খূ আগন্তুকা বুদ্ধদস্সনায আগতা পাতোৰ আগন্তুকভত্তানি লভিত্ৰা কতভত্তকিচ্চা ভিক্খূনং নিৰাসনট্ঠানানি পস্সিস্সামাতি ৰিচরিংসু. তেন ৰুত্তং – ‘‘সেনাসনচারিকং আহিণ্ডন্তা’’তি. যেন তে ভিক্খূ তেনুপসঙ্কমীতি তিরচ্ছানগতা নাম একভিক্খুনা সদ্ধিং ৰিস্সাসং কত্ৰা অঞ্ঞেসুপি তাদিসঞ্ঞেৰ চিত্তং উপ্পাদেন্তি. তস্মা সা মক্কটী যেন তে ভিক্খূ তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা চ অত্তনো ৰিস্সাসিকভিক্খুস্সেৰ তেসম্পি তং ৰিকারং দস্সেসি.
ছেপ্পন্তি নঙ্গুট্ঠং. ওড্ডীতি অভিমুখং ঠপেসি. নিমিত্তম্পি অকাসীতি যেন নিযামেন যায কিরিযায মেথুনাধিপ্পাযং তে জানন্তি তং অকাসীতি অত্থো. সো ভিক্খূতি যস্সাযং ৰিহারো. একমন্তং নিলীযিংসূতি একস্মিং ওকাসে পটিচ্ছন্না অচ্ছিংসু.
৪১. সচ্চং, আৰুসোতি সহোড্ঢগ্গহিতো চোরো ৰিয পচ্চক্খং দিস্ৰা চোদিতত্তা ‘‘কিং ৰা মযা কত’’ন্তিআদীনি ৰত্তুং অসক্কোন্তো ‘‘সচ্চং, আৰুসো’’তি আহ. ননু, আৰুসো, তথেৰ তং হোতীতি আৰুসো যথা মনুস্সিত্থিযা, ননু তিরচ্ছানগতিত্থিযাপি তং সিক্খাপদং তথেৰ হোতি. মনুস্সিত্থিযাপি হি দস্সনম্পি গহণম্পি আমসনম্পি ফুসনম্পি ঘট্টনম্পি দুট্ঠুল্লমেৰ. তিরচ্ছানগতিত্থিযাপি তং সব্বং দুট্ঠুল্লমেৰ. কো এত্থ ৰিসেসো? অলেসট্ঠানে ত্ৰং লেসং ওড্ডেসীতি.
৪২. অন্তমসো তিরচ্ছানগতাযপি পারাজিকো হোতি অসংৰাসোতি তিরচ্ছানগতাযপি মেথুনং ধম্মং পটিসেৰিত্ৰা পারাজিকো যেৰ হোতীতি দল়্হতরং সিক্খাপদমকাসি. দুৰিধঞ্হি সিক্খাপদং – লোকৰজ্জং, পণ্ণত্তিৰজ্জঞ্চ. তত্থ যস্স সচিত্তকপক্খে চিত্তং অকুসলমেৰ হোতি, তং লোকৰজ্জং নাম. সেসং পণ্ণত্তিৰজ্জং. তত্থ লোকৰজ্জে অনুপঞ্ঞত্তি উপ্পজ্জমানা রুন্ধন্তী দ্ৰারং পিদহন্তী সোতং পচ্ছিন্দমানা গাল়্হতরং করোন্তী উপ্পজ্জতি, অঞ্ঞত্র অধিমানা, অঞ্ঞত্র সুপিনন্তাতি অযং পন ৰীতিক্কমাভাৰা অব্বোহারিকত্তা চ ৰুত্তা. পণ্ণত্তিৰজ্জে অকতে ৰীতিক্কমে উপ্পজ্জমানা সিথিলং করোন্তী মোচেন্তী দ্ৰারং দদমানা অপরাপরম্পি অনাপত্তিং কুরুমানা উপ্পজ্জতি, গণভোজনপরম্পরভোজনাদীসু অনুপঞ্ঞত্তিযো ৰিয. ‘‘অন্তমসো তঙ্খণিকাযপী’’তি এৰরূপা পন কতে ৰীতিক্কমে উপ্পন্নত্তা পঞ্ঞত্তিগতিকাৰ হোতি. ইদং পন পঠমসিক্খাপদং যস্মা লোকৰজ্জং, ন পণ্ণত্তিৰজ্জং; তস্মা অযমনুপঞ্ঞত্তি রুন্ধন্তী দ্ৰারং পিদহন্তী সোতং পচ্ছিন্দমানা গাল়্হতরং করোন্তী উপ্পজ্জি.
এৰং দ্ৰেপি ৰত্থূনি সম্পিণ্ডেত্ৰা মূলচ্ছেজ্জৰসেন দল়্হতরং কত্ৰা পঠমপারাজিকে পঞ্ঞত্তে অপরম্পি অনুপঞ্ঞত্তত্থায ৰজ্জিপুত্তকৰত্থু উদপাদি. তস্সুপ্পত্তিদস্সনত্থমেতং ৰুত্তং – ‘‘এৰঞ্চিদং ভগৰতা ভিক্খূনং সিক্খাপদং পঞ্ঞত্তং হোতী’’তি. তস্সত্থো – ভগৰতা ভিক্খূনং ইদং সিক্খাপদং এৰং পঞ্ঞত্তং হোতি চ ইদঞ্চ অঞ্ঞম্পি ৰত্থু উদপাদীতি.
মক্কটীৰত্থুকথা নিট্ঠিতা.
সন্থতভাণৰারো
ৰজ্জিপুত্তকৰত্থুৰণ্ণনা
৪৩-৪৪. ইদানি যং তং অঞ্ঞম্পি ৰত্থু উপ্পন্নং, তং দস্সেতুং ‘‘তেন খো পন সমযেনা’’তিআদিমাহ. তত্রাপি অযমনুত্তানপদৰণ্ণনা – ৰেসালিকাতি ৰেসালিৰাসিনো. ৰজ্জিপুত্তকাতি ৰজ্জিরট্ঠে ৰেসালিযং কুলানং পুত্তা. সাসনে কির যো যো উপদ্দৰো আদীনৰো অব্বুদমুপ্পজ্জি, সব্বং তং ৰজ্জিপুত্তকে নিস্সায. তথা হি দেৰদত্তোপি ৰজ্জিপুত্তকে পক্খে লভিত্ৰা সঙ্ঘং ভিন্দি. ৰজ্জিপুত্তকা এৰ চ ৰস্সসতপরিনিব্বুতে ভগৰতি উদ্ধম্মং উব্বিনযং সত্থুসাসনং দীপেসুং. ইমেপি তেসং যেৰ একচ্চে এৰং পঞ্ঞত্তেপি সিক্খাপদে যাৰদত্থং ভুঞ্জিংসু…পে… মেথুনং ধম্মং পটিসেৰিংসূতি.
ঞাতিব্যসনেনপীতি এত্থ অসনং ব্যসনং ৰিক্খেপো ৰিদ্ধংসনং ৰিনাসোতি সব্বমেতং একত্থং. ঞাতীনং ব্যসনং ঞাতিব্যসনং, তেন ঞাতিব্যসনেন, রাজদণ্ডব্যাধিমরণৰিপ্পৰাসনিমিত্তেন ঞাতিৰিনাসেনাতি অত্থো. এস নযো দুতিযপদেপি. ততিযপদে পন আরোগ্যৰিনাসকো রোগো এৰ রোগব্যসনং. সো হি আরোগ্যং ব্যসতি ৰিক্খিপতি ৰিনাসেতীতি ব্যসনং. রোগোৰ ব্যসনং রোগব্যসনং, তেন রোগব্যসনেন. ফুট্ঠাতি অধিপন্না অভিভূতা সমন্নাগতাতি অত্থো.
ন মযং, ভন্তে আনন্দ, বুদ্ধগরহিনোতি ভন্তে আনন্দ, মযং ন বুদ্ধং গরহাম, ন বুদ্ধস্স দোসং দেম. ন ধম্মগরহিনো, ন সঙ্ঘগরহিনো. অত্তগরহিনো মযন্তি অত্তানমেৰ মযং গরহাম, অত্তনো দোসং দেম. অলক্খিকাতি নিস্সিরিকা. অপ্পপুঞ্ঞাতি পরিত্তপুঞ্ঞা. ৰিপস্সকা কুসলানং ধম্মানন্তি যে অট্ঠতিংসারম্মণেসু ৰিভত্তা কুসলা ধম্মা, তেসং ৰিপস্সকা; ততো ততো আরম্মণতো ৰুট্ঠায তেৰ ধম্মে ৰিপস্সমানাতি অত্থো. পুব্বরত্তাপররত্তন্তি রত্তিযা পুব্বং পুব্বরত্তং, রত্তিযা অপরং অপররত্তং, পঠমযামঞ্চ পচ্ছিমযামঞ্চাতি ৰুত্তং হোতি. বোধিপক্খিকানন্তি বোধিস্স পক্খে ভৰানং, অরহত্তমগ্গঞাণস্স উপকারকানন্তি অত্থো. ভাৰনানুযোগন্তি ৰড্ঢনানুযোগং. অনুযুত্তা ৰিহরেয্যামাতি গিহিপলিবোধং আৰাসপলিবোধঞ্চ পহায ৰিৰিত্তেসু সেনাসনেসু যুত্তপযুত্তা অনঞ্ঞকিচ্চা ৰিহরেয্যাম.
এৰমাৰুসোতি থেরো এতেসং আসযং অজানন্তো ইদং নেসং মহাগজ্জিতং সুত্ৰা ‘‘সচে ইমে ঈদিসা ভৰিস্সন্তি, সাধূ’’তি মঞ্ঞমানো ‘‘এৰমাৰুসো’’তি সম্পটিচ্ছি. অট্ঠানমেতং অনৰকাসোতি উভযম্পেতং কারণপটিক্খেপৰচনং. কারণঞ্হি যস্মা তত্থ তদাযত্তৰুত্তিভাৰেন ফলং তিট্ঠতি. যস্মা চস্স তং ওকাসো হোতি তদাযত্তৰুত্তিভাৰেন, তস্মা ‘‘ঠানঞ্চ অৰকাসো চা’’তি ৰুচ্চতি, তং পটিক্খিপন্তো আহ – ‘‘অট্ঠানমেতং, আনন্দ, অনৰকাসো’’তি. এতং ঠানং ৰা ওকাসো ৰা নত্থি. যং তথাগতোতি যেন তথাগতো ৰজ্জীনং ৰা…পে… সমূহনেয্য, তং কারণং নত্থীতি অত্থো. যদি হি ভগৰা এতেসং ‘‘লভেয্যাম উপসম্পদ’’ন্তি যাচন্তানং উপসম্পদং দদেয্য, এৰং সন্তে ‘‘পারাজিকো হোতি অসংৰাসো’’তি পঞ্ঞত্তং সমূহনেয্য. যস্মা পনেতং ন সমূহনতি, তস্মা ‘‘অট্ঠানমেত’’ন্তিআদিমাহ.
সো আগতো ন উপসম্পাদেতব্বোতি ‘‘যদি হি এৰং আগতো উপসম্পদং লভেয্য, সাসনে অগারৰো ভৰেয্য. সামণেরভূমিযং পন ঠিতো সগারৰো চ ভৰিস্সতি, অত্তত্থঞ্চ করিস্সতী’’তি ঞত্ৰা অনুকম্পমানো ভগৰা আহ – ‘‘সো আগতো ন উপসম্পাদেতব্বো’’তি. সো আগতো উপসম্পাদেতব্বোতি এৰং আগতো ভিক্খুভাৰে ঠত্ৰা অৰিপন্নসীলতায সাসনে সগারৰো ভৰিস্সতি, সো সতি উপনিস্সযে নচিরস্সেৰ উত্তমত্থং পাপুণিস্সতীতি ঞত্ৰা উপসম্পাদেতব্বোতি আহ.
এৰং মেথুনং ধম্মং পটিসেৰিত্ৰা আগতেসু অনুপসম্পাদেতব্বঞ্চ উপসম্পাদেতব্বঞ্চ দস্সেত্ৰা তীণিপি ৰত্থূনি সমোধানেত্ৰা পরিপুণ্ণং কত্ৰা সিক্খাপদং পঞ্ঞপেতুকামো ‘‘এৰঞ্চ পন, ভিক্খৰে, ইমং সিক্খাপদং উদ্দিসেয্যাথা’’তি ৰত্ৰা ‘‘যো পন ভিক্খু…পে… অসংৰাসো’’তি পরিপুণ্ণং সিক্খাপদং পঞ্ঞপেসি.
ৰজ্জিপুত্তকৰত্থুৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
চতুব্বিধৰিনযকথা
৪৫. ইদানিস্স অত্থং ৰিভজন্তো ‘‘যো পনাতি, যো যাদিসো’’তিআদিমাহ. তস্মিং পন সিক্খাপদে চ সিক্খাপদৰিভঙ্গে চ সকলে চ ৰিনযৰিনিচ্ছযে কোসল্লং পত্থযন্তেন চতুব্বিধো ৰিনযো জানিতব্বো –
চতুব্বিধঞ্হি ৰিনযং, মহাথেরা মহিদ্ধিকা;
নীহরিত্ৰা পকাসেসুং, ধম্মসঙ্গাহকা পুরা.
কতমং চতুব্বিধং? সুত্তং, সুত্তানুলোমং, আচরিযৰাদং, অত্তনোমতিন্তি. যং সন্ধায ৰুত্তং – ‘‘আহচ্চপদেন রসেন আচরিযৰংসেন অধিপ্পাযা’’তি, এত্থ হি আহচ্চপদন্তি সুত্তং অধিপ্পেতং, রসোতি সুত্তানুলোমং, আচরিযৰংসোতি আচরিযৰাদো, অধিপ্পাযোতি অত্তনোমতি.
তত্থ সুত্তংনাম সকলে ৰিনযপিটকে পাল়ি.
সুত্তানুলোমং নাম চত্তারো মহাপদেসা; যে ভগৰতা এৰং ৰুত্তা – ‘‘যং, ভিক্খৰে, মযা ‘ইদং ন কপ্পতী’তি অপ্পটিক্খিত্তং, তং চে অকপ্পিযং অনুলোমেতি; কপ্পিযং পটিবাহতি, তং ৰো ন কপ্পতি. যং, ভিক্খৰে, মযা ‘ইদং ন কপ্পতী’তি অপ্পটিক্খিত্তং, তং চে কপ্পিযং অনুলোমেতি; অকপ্পিযং পটিবাহতি, তং ৰো কপ্পতি. যং, ভিক্খৰে, মযা ‘ইদং কপ্পতী’তি অননুঞ্ঞাতং, তং চে অকপ্পিযং অনুলোমেতি, কপ্পিযং পটিবাহতি; তং ৰো ন কপ্পতি. যং, ভিক্খৰে, মযা ‘ইদং কপ্পতী’তি অননুঞ্ঞাতং, তং চে কপ্পিযং অনুলোমেতি, অকপ্পিযং পটিবাহতি; তং ৰো কপ্পতী’’তি (মহাৰ. ৩০৫).
আচরিযৰাদো নাম ধম্মসঙ্গাহকেহি পঞ্চহি অরহন্তসতেহি ঠপিতা পাল়িৰিনিমুত্তা ওক্কন্তৰিনিচ্ছযপ্পৰত্তা অট্ঠকথাতন্তি.
অত্তনোমতি নাম সুত্ত-সুত্তানুলোম-আচরিযৰাদে মুঞ্চিত্ৰা অনুমানেন অত্তনো অনুবুদ্ধিযা নযগ্গাহেন উপট্ঠিতাকারকথনং.
অপিচ সুত্তন্তাভিধম্মৰিনযট্ঠকথাসু আগতো সব্বোপি থেরৰাদো ‘‘অত্তনোমতি’’ নাম. তং পন অত্তনোমতিং গহেত্ৰা কথেন্তেন ন দল়্হগ্গাহং গহেত্ৰা ৰোহরিতব্বং. কারণং সল্লক্খেত্ৰা অত্থেন পাল়িং, পাল়িযা চ অত্থং সংসন্দিত্ৰা কথেতব্বং. অত্তনোমতি আচরিযৰাদে ওতারেতব্বা. সচে তত্থ ওতরতি চেৰ সমেতি চ, গহেতব্বা. সচে নেৰ ওতরতি ন সমেতি, ন গহেতব্বা. অযঞ্হি অত্তনোমতি নাম সব্বদুব্বলা. অত্তনোমতিতো আচরিযৰাদো বলৰতরো.
আচরিযৰাদোপি সুত্তানুলোমে ওতারেতব্বো. তত্থ ওতরন্তো সমেন্তোযেৰ গহেতব্বো, ইতরো ন গহেতব্বো. আচরিযৰাদতো হি সুত্তানুলোমং বলৰতরং.
সুত্তানুলোমম্পি সুত্তে ওতারেতব্বং. তত্থ ওতরন্তং সমেন্তমেৰ গহেতব্বং, ইতরং ন গহেতব্বং. সুত্তানুলোমতো হি সুত্তমেৰ বলৰতরং. সুত্তঞ্হি অপ্পটিৰত্তিযং কারকসঙ্ঘসদিসং বুদ্ধানং ঠিতকালসদিসং. তস্মা যদা দ্ৰে ভিক্খূ সাকচ্ছন্তি, সকৰাদী সুত্তং গহেত্ৰা কথেতি, পরৰাদী সুত্তানুলোমং. তেহি অঞ্ঞমঞ্ঞং খেপং ৰা গরহং ৰা অকত্ৰা সুত্তানুলোমং সুত্তে ওতারেতব্বং. সচে ওতরতি সমেতি, গহেতব্বং. নো চে, ন গহেতব্বং; সুত্তস্মিংযেৰ ঠাতব্বং. অথাযং সুত্তং গহেত্ৰা কথেতি, পরো আচরিযৰাদং. তেহিপি অঞ্ঞমঞ্ঞং খেপং ৰা গরহং ৰা অকত্ৰা আচরিযৰাদো সুত্তে ওতারেতব্বো. সচে ওতরতি সমেতি, গহেতব্বো. অনোতরন্তো অসমেন্তো চ গারয্হাচরিযৰাদো ন গহেতব্বো; সুত্তস্মিংযেৰ ঠাতব্বং.
অথাযং সুত্তং গহেত্ৰা কথেতি, পরো অত্তনোমতিং. তেহিপি অঞ্ঞমঞ্ঞং খেপং ৰা গরহং ৰা অকত্ৰা অত্তনোমতি সুত্তে ওতারেতব্বা. সচে ওতরতি সমেতি, গহেতব্বা. নো চে, ন গহেতব্বা. সুত্তস্মিং যেৰ ঠাতব্বং.
অথ পনাযং সুত্তানুলোমং গহেত্ৰা কথেতি, পরো সুত্তং. সুত্তং সুত্তানুলোমে ওতারেতব্বং. সচে ওতরতি সমেতি, তিস্সো সঙ্গীতিযো আরূল়্হং পাল়িআগতং পঞ্ঞাযতি, গহেতব্বং. নো চে তথা পঞ্ঞাযতি ন ওতরতি ন সমেতি, বাহিরকসুত্তং ৰা হোতি সিলোকো ৰা অঞ্ঞং ৰা গারয্হসুত্তং গুল়্হৰেস্সন্তরগুল়্হৰিনযৰেদল্লাদীনং অঞ্ঞতরতো আগতং, ন গহেতব্বং. সুত্তানুলোমস্মিংযেৰ ঠাতব্বং.
অথাযং সুত্তানুলোমং গহেত্ৰা কথেতি, পরো আচরিযৰাদং. আচরিযৰাদো সুত্তানুলোমে ওতারেতব্বো. সচে ওতরতি সমেতি, গহেতব্বো. নো চে, ন গহেতব্বো. সুত্তানুলোমেযেৰ ঠাতব্বং.
অথাযং সুত্তানুলোমং গহেত্ৰা কথেতি, পরো অত্তনোমতিং. অত্তনোমতি সুত্তানুলোমে ওতারেতব্বা. সচে ওতরতি সমেতি, গহেতব্বা. নো চে, ন গহেতব্বা. সুত্তানুলোমেযেৰ ঠাতব্বং.
অথ পনাযং আচরিযৰাদং গহেত্ৰা কথেতি, পরো সুত্তং. সুত্তং আচরিযৰাদে ওতারেতব্বং. সচে ওতরতি সমেতি, গহেতব্বং. ইতরং গারয্হসুত্তং ন গহেতব্বং. আচরিযৰাদেযেৰ ঠাতব্বং.
অথাযং আচরিযৰাদং গহেত্ৰা কথেতি, পরো সুত্তানুলোমং. সুত্তানুলোমং আচরিযৰাদে ওতারেতব্বং. ওতরন্তং সমেন্তমেৰ গহেতব্বং, ইতরং ন গহেতব্বং. আচরিযৰাদেযেৰ ঠাতব্বং.
অথাযং আচরিযৰাদং গহেত্ৰা কথেতি, পরো অত্তনোমতিং. অত্তনোমতি আচরিযৰাদে ওতারেতব্বা. সচে ওতরতি সমেতি, গহেতব্বা. নো চে, ন গহেতব্বা. আচরিযৰাদেযেৰ ঠাতব্বং.
অথ পনাযং অত্তনোমতিং গহেত্ৰা কথেতি, পরো সুত্তং. সুত্তং অত্তনোমতিযং ওতারেতব্বং. সচে ওতরতি সমেতি, গহেতব্বং. ইতরং গারয্হসুত্তং ন গহেতব্বং. অত্তনোমতিযমেৰ ঠাতব্বং.
অথাযং অত্তনোমতিং গহেত্ৰা কথেতি, পরো সুত্তানুলোমং. সুত্তানুলোমং অত্তনোমতিযং ওতারেতব্বং. ওতরন্তং সমেন্তমেৰ গহেতব্বং, ইতরং ন গহেতব্বং. অত্তনোমতিযমেৰ ঠাতব্বং.
অথাযং অত্তনোমতিং গহেত্ৰা কথেতি, পরো আচরিযৰাদং. আচরিযৰাদো অত্তনোমতিযং ওতারেতব্বো. সচে ওতরতি সমেতি, গহেতব্বো; ইতরো গারয্হাচরিযৰাদো ন গহেতব্বো. অত্তনোমতিযমেৰ ঠাতব্বং. অত্তনো গহণমেৰ বলিযং কাতব্বং. সব্বট্ঠানেসু চ খেপো ৰা গরহা ৰা ন কাতব্বাতি.
অথ পনাযং ‘‘কপ্পিয’’ন্তি গহেত্ৰা কথেতি, পরো ‘‘অকপ্পিয’’ন্তি. সুত্তে চ সুত্তানুলোমে চ ওতারেতব্বং. সচে কপ্পিযং হোতি, কপ্পিযে ঠাতব্বং. সচে অকপ্পিযং, অকপ্পিযে ঠাতব্বং.
অথাযং তস্স কপ্পিযভাৰসাধকং সুত্ততো বহুং কারণঞ্চ ৰিনিচ্ছযঞ্চ দস্সেতি, পরো কারণং ন ৰিন্দতি. কপ্পিযেৰ ঠাতব্বং. অথ পরো তস্স অকপ্পিযভাৰসাধকং সুত্ততো বহুং কারণঞ্চ ৰিনিচ্ছযঞ্চ দস্সেতি, অনেন অত্তনো গহণন্তি কত্ৰা দল়্হং আদায ন ঠাতব্বং. ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৰা অকপ্পিযেৰ ঠাতব্বং. অথ দ্ৰিন্নম্পি কারণচ্ছাযা দিস্সতি, পটিক্খিত্তভাৰোযেৰ সাধু, অকপ্পিযে ঠাতব্বং. ৰিনযঞ্হি পত্ৰা কপ্পিযাকপ্পিযৰিচারণমাগম্ম রুন্ধিতব্বং, গাল়্হং কত্তব্বং, সোতং পচ্ছিন্দিতব্বং, গরুকভাৰেযেৰ ঠাতব্বং.
অথ পনাযং ‘‘অকপ্পিয’’ন্তি গহেত্ৰা কথেতি, পরো ‘‘কপ্পিয’’ন্তি. সুত্তে চ সুত্তানুলোমে চ ওতারেতব্বং. সচে কপ্পিযং হোতি, কপ্পিযে ঠাতব্বং. সচে অকপ্পিযং, অকপ্পিযে ঠাতব্বং.
অথাযং বহূহি সুত্তৰিনিচ্ছযকারণেহি অকপ্পিযভাৰং দস্সেতি, পরো কারণং ন ৰিন্দতি, অকপ্পিযে ঠাতব্বং. অথ পরো বহূহি সুত্তৰিনিচ্ছযকারণেহি কপ্পিযভাৰং দস্সেতি, অযং কারণং ন ৰিন্দতি, কপ্পিযে ঠাতব্বং. অথ দ্ৰিন্নম্পি কারণচ্ছাযা দিস্সতি, অত্তনো গহণং ন ৰিস্সজ্জেতব্বং. যথা চাযং কপ্পিযাকপ্পিযে অকপ্পিযকপ্পিযে চ ৰিনিচ্ছযো ৰুত্তো; এৰং অনাপত্তিআপত্তিৰাদে আপত্তানাপত্তিৰাদে চ, লহুকগরুকাপত্তিৰাদে গরুকলহুকাপত্তিৰাদে চাপি ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো. নামমত্তংযেৰ হি এত্থ নানং, যোজনানযে নানং নত্থি, তস্মা ন ৰিত্থারিতং.
এৰং কপ্পিযাকপ্পিযাদিৰিনিচ্ছযে উপ্পন্নে যো সুত্ত-সুত্তানুলোমআচরিযৰাদঅত্তনোমতীসু অতিরেককারণং লভতি, তস্স ৰাদে ঠাতব্বং. সব্বসো পন কারণং ৰিনিচ্ছযং অলভন্তেন সুত্তং ন জহিতব্বং, সুত্তস্মিংযেৰ ঠাতব্বন্তি. এৰং তস্মিং সিক্খাপদে চ সিক্খাপদৰিভঙ্গে চ সকলে চ ৰিনযৰিনিচ্ছযে কোসল্লং পত্থযন্তেন অযং চতুব্বিধো ৰিনযো জানিতব্বো.
ইমঞ্চ পন চতুব্বিধং ৰিনযং ঞত্ৰাপি ৰিনযধরেন পুগ্গলেন তিলক্খণসমন্নাগতেন ভৰিতব্বং. তীণি হি ৰিনযধরস্স লক্খণানি ইচ্ছিতব্বানি. কতমানি তীণি? ‘‘সুত্তঞ্চস্স স্ৰাগতং হোতি সুপ্পৰত্তি সুৰিনিচ্ছিতং সুত্ততো অনুব্যঞ্জনতো’’তি ইদমেকং লক্খণং. ‘‘ৰিনযে খো পন ঠিতো হোতি অসংহীরো’’তি ইদং দুতিযং. ‘‘আচরিযপরম্পরা খো পনস্স সুগ্গহিতা হোতি সুমনসিকতা সূপধারিতা’’তি ইদং ততিযং.
তত্থ সুত্তং নাম সকলং ৰিনযপিটকং. তঞ্চস্স স্ৰাগতং হোতীতি সুট্ঠু আগতং. সুপ্পৰত্তীতি সুট্ঠু পৰত্তং পগুণং ৰাচুগ্গতং সুৰিনিচ্ছিতং. সুত্ততো অনুব্যঞ্জনতোতি পাল়িতো চ পরিপুচ্ছতো চ অট্ঠকথাতো চ সুৰিনিচ্ছিতং হোতি, কঙ্খচ্ছেদং কত্ৰা উগ্গহিতং.
ৰিনযে খো পন ঠিতো হোতীতি ৰিনযে লজ্জীভাৰেন পতিট্ঠিতো হোতি. অলজ্জী হি বহুস্সুতোপি সমানো লাভগরুতায তন্তিং ৰিসংৰাদেত্ৰা উদ্ধম্মং উব্বিনযং সত্থুসাসনং দীপেত্ৰা সাসনে মহন্তং উপদ্দৰং করোতি. সঙ্ঘভেদম্পি সঙ্ঘরাজিম্পি উপ্পাদেতি. লজ্জী পন কুক্কুচ্চকো সিক্খাকামো জীৰিতহেতুপি তন্তিং অৰিসংৰাদেত্ৰা ধম্মমেৰ ৰিনযমেৰ চ দীপেতি, সত্থুসাসনং গরুং কত্ৰা ঠপেতি. তথা হি পুব্বে মহাথেরা তিক্খত্তুং ৰাচং নিচ্ছারেসুং – ‘‘অনাগতে লজ্জী রক্খিস্সতি, লজ্জী রক্খিস্সতি, লজ্জী রক্খিস্সতী’’তি. এৰং যো লজ্জী, সো ৰিনযং অৰিজহন্তো অৰোক্কমন্তো লজ্জীভাৰেন ৰিনযে ঠিতো হোতি সুপ্পতিট্ঠিতোতি. অসংহীরোতি সংহীরো নাম যো পাল়িযং ৰা অট্ঠকথাযং ৰা হেট্ঠতো ৰা উপরিতো ৰা পদপটিপাটিযা ৰা পুচ্ছিযমানো ৰিত্থুনতি ৰিপ্ফন্দতি সন্তিট্ঠিতুং ন সক্কোতি; যং যং পরেন ৰুচ্চতি তং তং অনুজানাতি; সকৰাদং ছড্ডেত্ৰা পরৰাদং গণ্হাতি. যো পন পাল়িযং ৰা অট্ঠকথায ৰা হেট্ঠুপরিযেন ৰা পদপটিপাটিযা ৰা পুচ্ছিযমানো ন ৰিত্থুনতি ন ৰিপ্ফন্দতি, একেকলোমং সণ্ডাসেন গণ্হন্তো ৰিয ‘‘এৰং মযং ৰদাম; এৰং নো আচরিযা ৰদন্তী’’তি ৰিস্সজ্জেতি; যম্হি পাল়ি চ পাল়িৰিনিচ্ছযো চ সুৰণ্ণভাজনে পক্খিত্তসীহৰসা ৰিয পরিক্খযং পরিযাদানং অগচ্ছন্তো তিট্ঠতি, অযং ৰুচ্চতি ‘‘অসংহীরো’’তি.
আচরিযপরম্পরা খো পনস্স সুগ্গহিতা হোতীতি থেরপরম্পরা ৰংসপরম্পরা চস্স সুট্ঠু গহিতা হোতি. সুমনসিকতাতি সুট্ঠু মনসিকতা; আৰজ্জিতমত্তে উজ্জলিতপদীপো ৰিয হোতি. সূপধারিতাতি সুট্ঠু উপধারিতা পুব্বাপরানুসন্ধিতো অত্থতো কারণতো চ উপধারিতা; অত্তনো মতিং পহায আচরিযসুদ্ধিযা ৰত্তা হোতি ‘‘ময্হং আচরিযো অসুকাচরিযস্স সন্তিকে উগ্গণ্হি, সো অসুকস্সা’’তি এৰং সব্বং আচরিযপরম্পরং থেরৰাদঙ্গং আহরিত্ৰা যাৰ উপালিত্থেরো সম্মাসম্বুদ্ধস্স সন্তিকে উগ্গণ্হীতি পাপেত্ৰা ঠপেতি. ততোপি আহরিত্ৰা উপালিত্থেরো সম্মাসম্বুদ্ধস্স সন্তিকে উগ্গণ্হি, দাসকত্থেরো অত্তনো উপজ্ঝাযস্স উপালিত্থেরস্স, সোণকত্থেরো অত্তনো উপজ্ঝাযস্স দাসকত্থেরস্স, সিগ্গৰত্থেরো অত্তনো উপজ্ঝাযস্স সোণকত্থেরস্স, মোগ্গলিপুত্ততিস্সত্থেরো অত্তনো উপজ্ঝাযস্স সিগ্গৰত্থেরস্স চণ্ডৰজ্জিত্থেরস্স চাতি. এৰং সব্বং আচরিযপরম্পরং থেরৰাদঙ্গং আহরিত্ৰা অত্তনো আচরিযং পাপেত্ৰা ঠপেতি. এৰং উগ্গহিতা হি আচরিযপরম্পরা সুগ্গহিতা হোতি. এৰং অসক্কোন্তেন পন অৰস্সং দ্ৰে তযো পরিৰট্টা উগ্গহেতব্বা. সব্বপচ্ছিমেন হি নযেন যথা আচরিযো চ আচরিযাচরিযো চ পাল়িঞ্চ পরিপুচ্ছঞ্চ ৰদন্তি, তথা ঞাতুং ৰট্টতি.
ইমেহি চ পন তীহি লক্খণেহি সমন্নাগতেন ৰিনযধরেন ৰত্থুৰিনিচ্ছযত্থং সন্নিপতিতে সঙ্ঘে ওতিণ্ণে ৰত্থুস্মিং চোদকেন চ চুদিতকেন চ ৰুত্তে ৰত্তব্বে সহসা অৰিনিচ্ছিনিত্ৰাৰ ছ ঠানানি ওলোকেতব্বানি. কতমানি ছ? ৰত্থু ওলোকেতব্বং, মাতিকা ওলোকেতব্বা, পদভাজনীযং ওলোকেতব্বং, তিকপরিচ্ছেদো ওলোকেতব্বো, অন্তরাপত্তি ওলোকেতব্বা, অনাপত্তি ওলোকেতব্বাতি.
ৰত্থুং ওলোকেন্তোপি হি ‘‘তিণেন ৰা পণ্ণেন ৰা পটিচ্ছাদেত্ৰা আগন্তব্বং, ন ত্ৰেৰ নগ্গেন আগন্তব্বং; যো আগচ্ছেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (পারা. ৫১৭) এৰং একচ্চং আপত্তিং পস্সতি. সো তং সুত্তং আনেত্ৰা তং অধিকরণং ৰূপসমেস্সতি.
মাতিকং ওলোকেন্তোপি ‘‘সম্পজানমুসাৰাদে পাচিত্তিয’’ন্তিআদিনা (পাচি. ২) নযেন পঞ্চন্নং আপত্তীনং অঞ্ঞতরং আপত্তিং পস্সতি, সো তং সুত্তং আনেত্ৰা তং অধিকরণং ৰূপসমেস্সতি.
পদভাজনীযং ওলোকেন্তোপি ‘‘অক্খযিতে সরীরে মেথুনং ধম্মং পটিসেৰতি, আপত্তি পারাজিকস্স. যেভুয্যেন খযিতে সরীরে মেথুনং ধম্মং পটিসেৰতি, আপত্তি থুল্লচ্চযস্সা’’তিআদিনা (পারা. ৫৯ আদযো, অত্থতো সমানং) নযেন সত্তন্নং আপত্তীনং অঞ্ঞতরং আপত্তিং পস্সতি, সো পদভাজনীযতো সুত্তং আনেত্ৰা তং অধিকরণং ৰূপসমেস্সতি.
তিকপরিচ্ছেদং ওলোকেন্তোপি তিকসঙ্ঘাদিসেসং ৰা তিকপাচিত্তিযং ৰা তিকদুক্কটং ৰা অঞ্ঞতরং ৰা আপত্তিং তিকপরিচ্ছেদে পস্সতি, সো ততো সুত্তং আনেত্ৰা তং অধিকরণং ৰূপসমেস্সতি.
অন্তরাপত্তিং ওলোকেন্তোপি ‘‘পটিলাতং উক্খিপতি, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (পাচি. ৩৫৫) এৰং যা সিক্খাপদন্তরেসু অন্তরাপত্তি হোতি তং পস্সতি, সো তং সুত্তং আনেত্ৰা তং অধিকরণং ৰূপসমেস্সতি.
অনাপত্তিং ওলোকেন্তোপি ‘‘অনাপত্তি ভিক্খু অসাদিযন্তস্স, অথেয্যচিত্তস্স, ন মরণাধিপ্পাযস্স, অনুল্লপনাধিপ্পাযস্স, ন মোচনাধিপ্পাযস্স, অসঞ্চিচ্চ, অস্সতিযা, অজানন্তস্সা’’তি (পারা. ৭২ আদযো) এৰং তস্মিং তস্মিং সিক্খাপদে নিদ্দিট্ঠং অনাপত্তিং পস্সতি, সো তং সুত্তং আনেত্ৰা তং অধিকরণং ৰূপসমেস্সতি.
যো হি ভিক্খু চতুব্বিধৰিনযকোৰিদো তিলক্খণসম্পন্নো ইমানি ছ ঠানানি ওলোকেত্ৰা অধিকরণং ৰূপসমেস্সতি, তস্স ৰিনিচ্ছযো অপ্পটিৰত্তিযো, বুদ্ধেন সযং নিসীদিত্ৰা ৰিনিচ্ছিতসদিসো হোতি. তং চেৰং ৰিনিচ্ছযকুসলং ভিক্খুং কোচি কতসিক্খাপদৰীতিক্কমো ভিক্খু উপসঙ্কমিত্ৰা অত্তনো কুক্কুচ্চং পুচ্ছেয্য; তেন সাধুকং সল্লক্খেত্ৰা সচে অনাপত্তি হোতি, ‘‘অনাপত্তী’’তি ৰত্তব্বং. সচে পন আপত্তি হোতি, ‘‘আপত্তী’’তি ৰত্তব্বং. সা দেসনাগামিনী চে, ‘‘দেসনাগামিনী’’তি ৰত্তব্বং. ৰুট্ঠানগামিনী চে, ‘‘ৰুট্ঠানগামিনী’’তি ৰত্তব্বং. অথস্স পারাজিকচ্ছাযা দিস্সতি, ‘‘পারাজিকাপত্তী’’তি ন তাৰ ৰত্তব্বং. কস্মা? মেথুনধম্মৰীতিক্কমো হি উত্তরিমনুস্সধম্মৰীতিক্কমো চ ওল়ারিকো. অদিন্নাদানমনুস্সৰিগ্গহৰীতিক্কমা পন সুখুমা চিত্তলহুকা. তে সুখুমেনেৰ আপজ্জতি, সুখুমেন রক্খতি, তস্মা ৰিসেসেন তংৰত্থুকং কুক্কুচ্চং পুচ্ছিযমানো ‘‘আপত্তী’’তি অৰত্ৰা সচস্স আচরিযো ধরতি, ততো তেন সো ভিক্খু ‘‘অম্হাকং আচরিযং পুচ্ছা’’তি পেসেতব্বো. সচে সো পুন আগন্ত্ৰা ‘‘তুম্হাকং আচরিযো সুত্ততো নযতো ওলোকেত্ৰা ‘সতেকিচ্ছো’তি মং আহা’’তি ৰদতি, ততো অনেন সো ‘‘সাধু সুট্ঠু যং আচরিযো ভণতি তং করোহী’’তি ৰত্তব্বো. অথ পনস্স আচরিযো নত্থি, সদ্ধিং উগ্গহিতত্থেরো পন অত্থি, তস্স সন্তিকং পেসেতব্বো – ‘‘অম্হেহি সহ উগ্গহিতত্থেরো গণপামোক্খো, তং গন্ত্ৰা পুচ্ছা’’তি. তেনাপি ‘‘সতেকিচ্ছো’’তি ৰিনিচ্ছিতে ‘‘সাধু সুট্ঠু তস্স ৰচনং করোহী’’তি ৰত্তব্বো. অথ সদ্ধিং উগ্গহিতত্থেরোপি নত্থি, অন্তেৰাসিকো পণ্ডিতো অত্থি, তস্স সন্তিকং পেসেতব্বো – ‘‘অসুকদহরং গন্ত্ৰা পুচ্ছা’’তি. তেনাপি ‘‘সতেকিচ্ছো’’তি ৰিনিচ্ছিতে ‘‘সাধু সুট্ঠু তস্স ৰচনং করোহী’’তি ৰত্তব্বো. অথ দহরস্সাপি পারাজিকচ্ছাযাৰ উপট্ঠাতি, তেনাপি ‘‘পারাজিকোসী’’তি ন ৰত্তব্বো. দুল্লভো হি বুদ্ধুপ্পাদো, ততো দুল্লভতরা পব্বজ্জা চ উপসম্পদা চ. এৰং পন ৰত্তব্বো – ‘‘ৰিৰিত্তং ওকাসং সম্মজ্জিত্ৰা দিৰাৰিহারং নিসীদিত্ৰা সীলানি সোধেত্ৰা দ্ৰত্তিংসাকারং তাৰ মনসি করোহী’’তি. সচে তস্স অরোগং সীলং কম্মট্ঠানং ঘটযতি, সঙ্খারা পাকটা হুত্ৰা উপট্ঠহন্তি, উপচারপ্পনাপ্পত্তং ৰিয চিত্তম্পি একগ্গং হোতি, দিৰসং অতিক্কন্তম্পি ন জানাতি. সো দিৰসাতিক্কমে উপট্ঠানং আগতো এৰং ৰত্তব্বো – ‘‘কীদিসা তে চিত্তপ্পৰত্তী’’তি. আরোচিতায চিত্তপ্পৰত্তিযা ৰত্তব্বো – ‘‘পব্বজ্জা নাম চিত্তৰিসুদ্ধত্থায, অপ্পমত্তো সমণধম্মং করোহী’’তি.
যস্স পন সীলং ভিন্নং হোতি, তস্স কম্মট্ঠানং ন ঘটযতি, পতোদাভিতুন্নং ৰিয চিত্তং ৰিকম্পতি, ৰিপ্পটিসারগ্গিনা ডয্হতি, তত্তপাসাণে নিসিন্নো ৰিয তঙ্খণঞ্ঞেৰ ৰুট্ঠাতি. সো আগতো ‘‘কা তে চিত্তপ্পৰত্তী’’তি পুচ্ছিতব্বো. আরোচিতায চিত্তপ্পৰত্তিযা ‘‘নত্থি লোকে রহো নাম পাপকম্মং পকুব্বতো. সব্বপঠমঞ্হি পাপং করোন্তো অত্তনা জানাতি, অথস্স আরক্খদেৰতা পরচিত্তৰিদূ সমণব্রাহ্মণা অঞ্ঞা চ দেৰতা জানন্তি, ত্ৰংযেৰ দানি তৰ সোত্থিং পরিযেসাহী’’তি ৰত্তব্বো.
নিট্ঠিতা চতুব্বিধৰিনযকথা
ৰিনযধরস্স চ লক্খণাদিকথা.
ভিক্খুপদভাজনীযৰণ্ণনা
ইদানি সিক্খাপদৰিভঙ্গস্স অত্থং ৰণ্ণযিস্সাম. যং ৰুত্তং যো পনাতি যো যাদিসোতিআদি. এত্থ যো পনাতি ৰিভজিতব্বপদং; যো যাদিসোতিআদীনি তস্স ৰিভজনপদানি. এত্থ চ যস্মা পনাতি নিপাতমত্তং; যোতি অত্থপদং; তঞ্চ অনিযমেন পুগ্গলং দীপেতি, তস্মা তস্স অত্থং দস্সেন্তো অনিযমেন পুগ্গলদীপকং যো সদ্দমেৰ আহ. তস্মা এত্থ এৰমত্থো ৰেদিতব্বো – যো পনাতি যো যোকোচীতি ৰুত্তং হোতি. যস্মা পন যো যোকোচি নাম, সো অৰস্সং লিঙ্গ-যুত্ত-জাতি-নাম-গোত্ত-সীল-ৰিহার-গোচরৰযেসু একেনাকারেন পঞ্ঞাযতি, তস্মা তং তথা ঞাপেতুং তং পভেদং পকাসেন্তো ‘‘যাদিসো’’তিআদিমাহ. তত্থ যাদিসোতি লিঙ্গৰসেন যাদিসো ৰা তাদিসো ৰা হোতু; দীঘো ৰা রস্সো ৰা কাল়ো ৰা ওদাতো ৰা মঙ্গুরচ্ছৰি ৰা কিসো ৰা থূলো ৰাতি অত্থো. যথাযুত্তোতি যোগৰসেন যেন ৰা তেন ৰা যুত্তো হোতু; নৰকম্মযুত্তো ৰা উদ্দেসযুত্তো ৰা ৰাসধুরযুত্তো ৰাতি অত্থো. যথাজচ্চোতি জাতিৰসেন যংজচ্চো ৰা তংজচ্চো ৰা হোতু; খত্তিযো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা ৰেস্সো ৰা সুদ্দো ৰাতি অত্থো. যথানামোতি নামৰসেন যথানামো ৰা তথানামো ৰা হোতু; বুদ্ধরক্খিতো ৰা ধম্মরক্খিতো ৰা সঙ্ঘরক্খিতো ৰাতি অত্থো. যথাগোত্তোতি গোত্তৰসেন যথাগোত্তো ৰা তথাগোত্তো ৰা যেন ৰা তেন ৰা গোত্তেন হোতু; কচ্চাযনো ৰা ৰাসিট্ঠো ৰা কোসিযো ৰাতি অত্থো. যথাসীলোতি সীলেসু যথাসীলো ৰা তথাসীলো ৰা হোতু; নৰকম্মসীলো ৰা উদ্দেসসীলো ৰা ৰাসধুরসীলো ৰাতি অত্থো. যথাৰিহারীতি ৰিহারেসুপি যথাৰিহারী ৰা তথাৰিহারী ৰা হোতু; নৰকম্মৰিহারী ৰা উদ্দেসৰিহারী ৰা ৰাসধুরৰিহারী ৰাতি অত্থো. যথাগোচরোতি গোচরেসুপি যথাগোচরো ৰা তথাগোচরো ৰা হোতু; নৰকম্মগোচরো ৰা উদ্দেসগোচরো ৰা ৰাসধুরগোচরো ৰাতি অত্থো. থেরো ৰাতি আদীসু ৰযোৰুড্ঢাদীসু যো ৰা সো ৰা হোতু; পরিপুণ্ণদসৰস্সতায থেরো ৰা ঊনপঞ্চৰস্সতায নৰো ৰা অতিরেকপঞ্চৰস্সতায মজ্ঝিমো ৰাতি অত্থো. অথ খো সব্বোৰ ইমস্মিং অত্থে এসো ৰুচ্চতি ‘‘যো পনা’’তি.
ভিক্খুনিদ্দেসে ভিক্খতীতি ভিক্খকো; লভন্তো ৰা অলভন্তো ৰা অরিযায যাচনায যাচতীতি অত্থো. বুদ্ধাদীহি অজ্ঝুপগতং ভিক্খাচরিযং অজ্ঝুপগতত্তা ভিক্খাচরিযং অজ্ঝুপগতো নাম. যো হি কোচি অপ্পং ৰা মহন্তং ৰা ভোগক্খন্ধং পহায অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতো, সো কসিগোরক্খাদীহি জীৰিককপ্পনং হিত্ৰা লিঙ্গসম্পটিচ্ছনেনেৰ ভিক্খাচরিযং অজ্ঝুপগতোতি ভিক্খু. পরপটিবদ্ধজীৰিকত্তা ৰা ৰিহারমজ্ঝে কাজভত্তং ভুঞ্জমানোপি ভিক্খাচরিযং অজ্ঝুপগতোতি ভিক্খু; পিণ্ডিযালোপভোজনং নিস্সায পব্বজ্জায উস্সাহজাতত্তা ৰা ভিক্খাচরিযং অজ্ঝুপগতোতি ভিক্খু. অগ্ঘফস্সৰণ্ণভেদেন ভিন্নং পটং ধারেতীতি ভিন্নপটধরো. তত্থ সত্থকচ্ছেদনেন অগ্ঘভেদো ৰেদিতব্বো. সহস্সগ্ঘনকোপি হি পটো সত্থকেন খণ্ডাখণ্ডিকং ছিন্নো ভিন্নগ্ঘো হোতি. পুরিমগ্ঘতো উপড্ঢম্পি ন অগ্ঘতি. সুত্তসংসিব্বনেন ফস্সভেদো ৰেদিতব্বো. সুখসম্ফস্সোপি হি পটো সুত্তেহি সংসিব্বিতো ভিন্নফস্সো হোতি. খরসম্ফস্সতং পাপুণাতি. সূচিমলাদীহি ৰণ্ণভেদো ৰেদিতব্বো. সুপরিসুদ্ধোপি হি পটো সূচিকম্মতো পট্ঠায সূচিমলেন, হত্থসেদমলজল্লিকাহি, অৰসানে রজনকপ্পকরণেহি চ ভিন্নৰণ্ণো হোতি; পকতিৰণ্ণং ৰিজহতি. এৰং তীহাকারেহি ভিন্নপটধারণতো ভিন্নপটধরোতি ভিক্খু. গিহিৰত্থৰিসভাগানং ৰা কাসাৰানং ধারণমত্তেনেৰ ভিন্নপটধরোতি ভিক্খু.
সমঞ্ঞাযাতি পঞ্ঞত্তিযা ৰোহারেনাতি অত্থো. সমঞ্ঞায এৰ হি একচ্চো ‘‘ভিক্খূ’’তি পঞ্ঞাযতি. তথা হি নিমন্তনাদিম্হি ভিক্খূসু গণিযমানেসু সামণেরেপি গহেত্ৰা ‘‘সতং ভিক্খূ সহস্সং ভিক্খূ’’তি ৰদন্তি. পটিঞ্ঞাযাতি অত্তনো পটিজাননেন পটিঞ্ঞাযপি হি একচ্চো ‘‘ভিক্খূ’’তি পঞ্ঞাযতি. তস্স ‘‘কো এত্থাতি? অহং, আৰুসো, ভিক্খূ’’তি (অ. নি. ১০.৯৬) এৰমাদীসু সম্ভৰো দট্ঠব্বো. অযং পন আনন্দত্থেরেন ৰুত্তা ধম্মিকা পটিঞ্ঞা. রত্তিভাগে পন দুস্সীলাপি পটিপথং আগচ্ছন্তা ‘‘কো এত্থা’’তি ৰুত্তে অধম্মিকায পটিঞ্ঞায অভূতায ‘‘মযং ভিক্খূ’’তি ৰদন্তি.
এহি ভিক্খূতি এহি ভিক্খু নাম ভগৰতো ‘‘এহি ভিক্খূ’’তি ৰচনমত্তেন ভিক্খুভাৰং এহিভিক্খূপসম্পদং পত্তো. ভগৰা হি এহিভিক্খুভাৰায উপনিস্সযসম্পন্নং পুগ্গলং দিস্ৰা রত্তপংসুকূলন্তরতো সুৰণ্ণৰণ্ণং দক্খিণহত্থং নীহরিত্ৰা ব্রহ্মঘোসং নিচ্ছারেন্তো ‘‘এহি, ভিক্খু, চর ব্রহ্মচরিযং সম্মা দুক্খস্স অন্তকিরিযাযা’’তি ৰদতি. তস্স সহেৰ ভগৰতো ৰচনেন গিহিলিঙ্গং অন্তরধাযতি, পব্বজ্জা চ উপসম্পদা চ রুহতি. ভণ্ডু কাসাযৰসনো হোতি. একং নিৰাসেত্ৰা একং পারুপিত্ৰা একং অংসে ঠপেত্ৰা ৰামংসকূটে আসত্তনীলুপ্পলৰণ্ণমত্তিকাপত্তো –
‘‘তিচীৰরঞ্চ পত্তো চ, ৰাসি সূচি চ বন্ধনং;
পরিস্সাৰনেন অট্ঠেতে, যুত্তযোগস্স ভিক্খুনো’’তি.
এৰং ৰুত্তেহি অট্ঠহি পরিক্খারেহি সরীরে পটিমুক্কেহিযেৰ সট্ঠিৰস্সিকত্থেরো ৰিয ইরিযাপথসম্পন্নো বুদ্ধাচরিযকো বুদ্ধুপজ্ঝাযকো সম্মাসম্বুদ্ধং ৰন্দমানোযেৰ তিট্ঠতি. ভগৰা হি পঠমবোধিযং একস্মিং কালে এহিভিক্খূপসম্পদায এৰ উপসম্পাদেতি. এৰং উপসম্পন্নানি চ সহস্সুপরি একচত্তালীসুত্তরানি তীণি ভিক্খুসতানি অহেসুং; সেয্যথিদং – পঞ্চ পঞ্চৰগ্গিযত্থেরা, যসো কুলপুত্তো, তস্স পরিৰারা চতুপণ্ণাস সহাযকা, তিংস ভদ্দৰগ্গিযা, সহস্সপুরাণজটিলা, সদ্ধিং দ্ৰীহি অগ্গসাৰকেহি অড্ঢতেয্যসতা পরিব্বাজকা, একো অঙ্গুলিমালত্থেরোতি. ৰুত্তঞ্হেতং অট্ঠকথাযং –
‘‘তীণি সতং সহস্সঞ্চ, চত্তালীসং পুনাপরে;
একো চ থেরো সপ্পঞ্ঞো, সব্বে তে এহিভিক্খুকা’’তি.