২. দুতিযপারাজিকং
দুতিযং অদুতিযেন, যং জিনেন পকাসিতং;
পারাজিকং তস্স দানি, পত্তো সংৰণ্ণনাক্কমো.
যস্মা তস্মা সুৰিঞ্ঞেয্যং, যং পুব্বে চ পকাসিতং;
তং সব্বং ৰজ্জযিত্ৰান, হোতি সংৰণ্ণনা অযং.
ধনিযৰত্থুৰণ্ণনা
৮৪. তেন সমযেন বুদ্ধো ভগৰা রাজগহে ৰিহরতি গিজ্ঝকূটে পব্বতেতি তত্থ রাজগহেতি এৰংনামকে নগরে, তঞ্হি মন্ধাতু-মহাগোৰিন্দাদীহি পরিগ্গহিতত্তা ‘‘রাজগহ’’ন্তি ৰুচ্চতি. অঞ্ঞেপেত্থ পকারে ৰণ্ণযন্তি. কিং তেহি! নামমেতং তস্স নগরস্স. তং পনেতং বুদ্ধকালে চ চক্কৰত্তিকালে চ নগরং হোতি. সেসকালে সুঞ্ঞং হোতি যক্খপরিগ্গহিতং, তেসং ৰসন্তৰনং হুত্ৰা তিট্ঠতি. এৰং গোচরগামং দস্সেত্ৰা নিৰাসনট্ঠানমাহ – গিজ্ঝকূটে পব্বতেতি. সো চ গিজ্ঝা তস্স কূটেসু ৰসিংসু, গিজ্ঝসদিসানি ৰা তস্স কূটানি; তস্মা গিজ্ঝকূটোতি ৰুচ্চতীতি ৰেদিতব্বো.
সম্বহুলাতি ৰিনযপরিযাযেন তযো জনা সম্বহুলাতি ৰুচ্চন্তি, ততো পরং সঙ্ঘো. সুত্তন্তপরিযাযেন তযো তযো এৰ, ততো পট্ঠায সম্বহুলা. ইধ পন তে সুত্তন্তপরিযাযেন সম্বহুলাতি ৰেদিতব্বা. সন্দিট্ঠাতি নাতিৰিস্সাসিকা ন দল়্হমিত্তা; তত্থ তত্থ সঙ্গম্ম দিট্ঠত্তা হি তে সন্দিট্ঠাতি ৰুচ্চন্তি. সম্ভত্তাতি অতিৰিস্সাসিকা দল়্হমিত্তা; তে হি সুট্ঠু ভত্তা ভজমানা একসম্ভোগপরিভোগাতি কত্ৰা ‘‘সম্ভত্তা’’তি ৰুচ্চন্তি. ইসিগিলিপস্সেতি ইসিগিলি নাম পব্বতো, তস্স পস্সে. পুব্বে কির পঞ্চসতমত্তা পচ্চেকবুদ্ধা কাসিকোসলাদীসু জনপদেসু পিণ্ডায চরিত্ৰা পচ্ছাভত্তং তস্মিং পব্বতে সন্নিপতিত্ৰা সমাপত্তিযা ৰীতিনামেন্তি. মনুস্সা তে পৰিসন্তেৰ পস্সন্তি ন নিক্খমন্তে. ততো আহংসু – ‘‘অযং পব্বতো ইমে ইসযো গিলতী’’তি. তদুপাদায তস্স ‘‘ইসিগিলি’’ত্ৰেৰ সমঞ্ঞা উদপাদি, তস্স পস্সে পব্বতপাদে.
তিণকুটিযো করিত্ৰাতি তিণচ্ছদনা সদ্ৰারবন্ধা কুটিযো কত্ৰা. ৰস্সং উপগচ্ছন্তেন হি নালকপটিপদং পটিপন্নেনাপি পঞ্চন্নং ছদনানং অঞ্ঞতরেন ছন্নেযেৰ সদ্ৰারবন্ধে সেনাসনে উপগন্তব্বং. ৰুত্তঞ্হেতং – ‘‘ন, ভিক্খৰে, অসেনাসনিকেন ৰস্সং উপগন্তব্বং. যো উপগচ্ছেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (মহাৰ. ২০৪). তস্মা ৰস্সকালে সচে সেনাসনং লভতি, ইচ্চেতং কুসলং; নো চে লভতি, হত্থকম্মং পরিযেসিত্ৰাপি কাতব্বং. হত্থকম্মং অলভন্তেন সামম্পি কাতব্বং. ন ত্ৰেৰ অসেনাসনিকেন ৰস্সং উপগন্তব্বং. অযমনুধম্মতা. তস্মা তে ভিক্খূ তিণকুটিযো করিত্ৰা রত্তিট্ঠানদিৰাট্ঠানাদীনি পরিচ্ছিন্দিত্ৰা কতিকৰত্তানি চ খন্ধকৰত্তানি চ অধিট্ঠায তীসু সিক্খাসু সিক্খমানা ৰস্সং উপগচ্ছিংসু.
আযস্মাপি ধনিযোতি ন কেৰলং তে থেরাৰ ইমস্স সিক্খাপদস্স আদিকম্মিকো আযস্মা ধনিযোপি. কুম্ভকারপুত্তোতি কুম্ভকারস্স পুত্তো; তস্স হি নামং ধনিযো, পিতা কুম্ভকারো, তেন ৰুত্তং – ‘‘ধনিযো কুম্ভকারপুত্তো’’তি. ৰস্সং উপগচ্ছীতি তেহি থেরেহি সদ্ধিং একট্ঠানেযেৰ তিণকুটিকং করিত্ৰা ৰস্সং উপগচ্ছি. ৰস্সংৰুত্থাতি পুরিমিকায উপগতা মহাপৰারণায পৰারিতা পাটিপদদিৰসতো পট্ঠায ‘‘ৰুত্থৰস্সা’’তি ৰুচ্চন্তি. এৰং ৰস্সংৰুত্থা হুত্ৰা.
তিণকুটিযো ভিন্দিত্ৰাতি ন দণ্ডমুগ্গরাদীহি চুণ্ণৰিচুণ্ণং কত্ৰা, ৰত্তসীসেন পন তিণঞ্চ দারুৰল্লি-আদীনি চ ওরোপেত্ৰাতি অত্থো. যেন হি ৰিহারপচ্চন্তে কুটি কতা হোতি, তেন সচে আৰাসিকা ভিক্খূ হোন্তি, তে আপুচ্ছিতব্বা. ‘‘সচে ইমং কুটিং পটিজগ্গিত্ৰা কোচি ৰসিতুং উস্সহতি, তস্স দেথা’’তি ৰত্ৰা পক্কমিতব্বং. যেন অরঞ্ঞে ৰা কতা হোতি, পটিজগ্গনকং ৰা ন লভতি, তেন ‘‘অঞ্ঞেসম্পি পরিভোগং ভৰিস্সতী’’তি পটিসামেত্ৰা গন্তব্বং. তে পন ভিক্খূ অরঞ্ঞে কুটিযো কত্ৰা পটিজগ্গনকং অলভন্তা তিণঞ্চ কট্ঠঞ্চ পটিসামেত্ৰা সঙ্গোপেত্ৰাতি অত্থো. যথা চ ঠপিতং তং উপচিকাহি ন খজ্জতি, অনোৰস্সকঞ্চ হোতি, তথা ঠপেত্ৰা ‘‘ইদং ঠানং আগন্ত্ৰা ৰসিতুকামানং সব্রহ্মচারীনং উপকারায ভৰিস্সতী’’তি গমিযৰত্তং পূরেত্ৰা.
জনপদচারিকং পক্কমিংসূতি অত্তনো অত্তনো চিত্তানুকূলং জনপদং অগমংসু. আযস্মা পন ধনিযো কুম্ভকারপুত্তো তত্থেৰ ৰস্সং ৰসীতিআদি উত্তানত্থমেৰ. যাৰততিযকন্তি যাৰততিযৰারং. অনৰযোতি অনুঅৰযো, সন্ধিৰসেন উকারলোপো. অনু অনু অৰযো, যং যং কুম্ভকারেহি কত্তব্বং নাম অত্থি, সব্বত্থ অনূনো পরিপুণ্ণসিপ্পোতি অত্থো. সকেতি অত্তনো সন্তকে. আচরিযকেতি আচরিযকম্মে. কুম্ভকারকম্মেতি কুম্ভকারানং কম্মে; কুম্ভকারেহি কত্তব্বকম্মেতি অত্থো. এতেন সকং আচরিযকং সরূপতো দস্সিতং হোতি. পরিযোদাতসিপ্পোতি পরিসুদ্ধসিপ্পো. অনৰযত্তেপি সতি অঞ্ঞেহি অসদিসসিপ্পোতি ৰুত্তং হোতি.
সব্বমত্তিকামযন্তি পিট্ঠসঙ্ঘাটককৰাটসূচিঘটিকৰাতপানকৰাটমত্তং ঠপেত্ৰা অৰসেসং ভিত্তিছদনিট্ঠকথম্ভাদিভেদং সব্বং গেহসম্ভারং মত্তিকামযমেৰ কত্ৰাতি অত্থো. তিণঞ্চ কট্ঠঞ্চ গোমযঞ্চ সঙ্কড্ঢিত্ৰা তং কুটিকং পচীতি তং সব্বমত্তিকামযং কত্ৰা পাণিকায ঘংসিত্ৰা সুক্খাপেত্ৰা তেলতম্বমত্তিকায পরিমজ্জিত্ৰা অন্তো চ বহি চ তিণাদীহি পূরেত্ৰা যথা পক্কা সুপক্কা হোতি, এৰং পচি. এৰং পক্কা চ পন সা অহোসি কুটিকা. অভিরূপাতি সুরূপা. পাসাদিকাতি পসাদজনিকা. লোহিতিকাতি লোহিতৰণ্ণা. কিঙ্কণিকসদ্দোতি কিঙ্কণিকজালস্স সদ্দো. যথা কির নানারতনেহি কতস্স কিঙ্কণিকজালস্স সদ্দো হোতি, এৰং তস্সা কুটিকায ৰাতপানন্তরিকাদীহি পৰিট্ঠেন ৰাতেন সমাহতায সদ্দো অহোসি. এতেনস্সা অন্তো চ বহি চ সুপক্কভাৰো দস্সিতো হোতি. মহাঅট্ঠকথাযং পন ‘‘কিঙ্কণিকা’’তি কংসভাজনং, তস্মা যথা অভিহতস্স কংসভাজনস্স সদ্দো, এৰমস্সা ৰাতপ্পহতায সদ্দো অহোসী’’তি ৰুত্তং.
৮৫. কিং এতং, ভিক্খৰেতি এত্থ জানন্তোৰ ভগৰা কথাসমুট্ঠাপনত্থং পুচ্ছি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুন্তি সব্বমত্তিকামযায কুটিকায করণভাৰং আদিতো পট্ঠায ভগৰতো আরোচেসুং. কথঞ্হি নাম সো, ভিক্খৰে…পে… কুটিকং করিস্সতীতি ইদং অতীতত্থে অনাগতৰচনং; অকাসীতি ৰুত্তং হোতি. তস্স লক্খণং সদ্দসত্থতো পরিযেসিতব্বং. ন হি নাম, ভিক্খৰে, তস্স মোঘপুরিসস্স পাণেসু অনুদ্দযা অনুকম্পা অৰিহেসা ভৰিস্সতীতি এত্থ অনুদ্দযাতি অনুরক্খণা; এতেন মেত্তাপুব্বভাগং দস্সেতি. অনুকম্পাতি পরদুক্খেন চিত্তকম্পনা. অৰিহেসাতি অৰিহিংসনা; এতেহি করুণাপুব্বভাগং দস্সেতি. ইদং ৰুত্তং হোতি – ‘‘ভিক্খৰে, তস্স মোঘপুরিসস্স পথৰীখণনচিক্খল্লমদ্দনঅগ্গিদানেসু বহূ খুদ্দানুখুদ্দকে পাণে ব্যাবাধেন্তস্স ৰিনাসেন্তস্স তেসু পাণেসু মেত্তাকরুণানং পুব্বভাগমত্তাপি অনুদ্দযা অনুকম্পা অৰিহেসা ন হি নাম ভৰিস্সতি অপ্পমত্তকাপি নাম ন ভৰিস্সতী’’তি. মা পচ্ছিমা জনতা পাণেসু পাতব্যতং আপজ্জীতি পচ্ছিমো জনসমূহো পাণেসু পাতব্যভাৰং মা আপজ্জি. ‘‘বুদ্ধকালেপি ভিক্খূহি এৰং কতং, ঈদিসেসু ঠানেসু পাণাতিপাতং করোন্তানং নত্থি দোসো’’তি মঞ্ঞিত্ৰা ইমস্স দিট্ঠানুগতিং আপজ্জমানা পচ্ছিমা জনতা মা পাণেসু পাতব্যে ঘংসিতব্বে এৰং মঞ্ঞীতি ৰুত্তং হোতি.
এৰং ধনিযং গরহিত্ৰা ন চ, ভিক্খৰে, সব্বমত্তিকামযা কুটিকা কাতব্বাতি আযতিং তাদিসায কুটিকায করণং পটিক্খিপি; পটিক্খিপিত্ৰা চ ‘‘যো করেয্য আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি সব্বমত্তিকামযকুটিকাকরণে আপত্তিং ঠপেসি. তস্মা যোপি পথৰীখণনাদিনা পাণেসু পাতব্যতং অনাপজ্জন্তো তাদিসং কুটিকং করোতি, সোপি দুক্কটং আপজ্জতি. পথৰীখণনাদীহি পন পাণেসু পাতব্যতং আপজ্জন্তো যং যং ৰত্থুং ৰীতিক্কমতি, তত্থ তত্থ ৰুত্তমেৰ আপত্তিং আপজ্জতি. ধনিযত্থেরস্স আদিকম্মিকত্তা অনাপত্তি. সেসানং সিক্খাপদং অতিক্কমিত্ৰা করোন্তানম্পি কতং লভিত্ৰা তত্থ ৰসন্তানম্পি দুক্কটমেৰ. দব্বসম্ভারমিস্সকা পন যথা ৰা তথা ৰা মিস্সা হোতু, ৰট্টতি. সুদ্ধমত্তিকামযাৰ ন ৰট্টতি. সাপি ইট্ঠকাহি গিঞ্জকাৰসথসঙ্খেপেন কতা ৰট্টতি. এৰং ভন্তেতি খো…পে… তং কুটিং ভিন্দিংসূতি ভগৰতো ৰচনং সম্পটিচ্ছিত্ৰা কট্ঠেহি চ পাসাণেহি চ তং কুটিকং ৰিকিরন্তা ভিন্দিংসু.
অথ খো আযস্মা ধনিযোতিআদিম্হি অযং সঙ্খেপত্থো – ধনিযো একপস্সে দিৰাৰিহারং নিসিন্নো তেন সদ্দেন আগন্ত্ৰা তে ভিক্খূ ‘‘কিস্স মে তুম্হে, আৰুসো, কুটিং ভিন্দথা’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ভগৰা ভেদাপেতী’’তি সুত্ৰা সুব্বচতায সম্পটিচ্ছি.
কস্মা পন ভগৰা ইমিনা অতিমহন্তেন উস্সাহেন অত্তনো ৰসনত্থং কতং কুটিকং ভেদাপেসি, ননু এতস্সেত্থ ৰযকম্মম্পি অত্থীতি? কিঞ্চাপি অত্থি, অথ খো নং ভগৰা অকপ্পিযাতি ভিন্দাপেসি, তিত্থিযধজোতি ভিন্দাপেসি. অযমেত্থ ৰিনিচ্ছযো. অট্ঠকথাযং পন অঞ্ঞানিপি কারণানি ৰুত্তানি – সত্তানুদ্দযায, পত্তচীৰরগুত্তত্থায, সেনাসনবাহুল্লপঅসেধনাযাতিআদীনি. তস্মা ইদানিপি যো ভিক্খু বহুস্সুতো ৰিনযঞ্ঞূ অঞ্ঞং ভিক্খুং অকপ্পিযং পরিক্খারং গহেত্ৰা ৰিচরন্তং দিস্ৰা তং ছিন্দাপেয্য ৰা ভিন্দাপেয্য ৰা অনুপৰজ্জো, সো নেৰ চোদেতব্বো ন সারেতব্বো; ন তং লব্ভা ৰত্তুং ‘‘মম পরিক্খারো তযা নাসিতো, তং মে দেহী’’তি.
পাল়িমুত্তকৰিনিচ্ছযো
তত্রাযং পাল়িমুত্তকো কপ্পিযাকপ্পিযপরিক্খারৰিনিচ্ছযো – কেচি তালপণ্ণচ্ছত্তং অন্তো ৰা বহি ৰা পঞ্চৰণ্ণেন সুত্তেন সিব্বন্তা ৰণ্ণমট্ঠং করোন্তি, তং ন ৰট্টতি. একৰণ্ণেন পন নীলেন ৰা পীতকেন ৰা যেন কেনচি সুত্তেন অন্তো ৰা বহি ৰা সিব্বিতুং ছত্তদণ্ডগ্গাহকং সলাকপঞ্জরং ৰা ৰিনন্ধিতুং ৰট্টতি. তঞ্চ খো থিরকরণত্থং, ন ৰণ্ণমট্ঠত্থায. ছত্তপণ্ণকেসু মকরদন্তকং ৰা অড্ঢচন্দকং ৰা ছিন্দিতুং ন ৰট্টতি. ছত্তদণ্ডে গেহথম্ভেসু ৰিয ঘটকো ৰা ৰাল়রূপকং ৰা ন ৰট্টতি. সচেপি সব্বত্থ আরগ্গেন লেখা দিন্না হোতি, সাপি ন ৰট্টতি. ঘটকম্পি ৰাল়রূপম্পি ভিন্দিত্ৰা ধারেতব্বং. লেখাপি ঘংসিত্ৰা ৰা অপনেতব্বা, সুত্তকেন ৰা দণ্ডো ৰেঠেতব্বো. দণ্ডবুন্দে পন অহিচ্ছত্তকসণ্ঠানং ৰট্টতি. ৰাতপ্পহারেন অচলনত্থং ছত্তমণ্ডলিকং রজ্জুকেহি গাহেত্ৰা দণ্ডে বন্ধন্তি, তস্মিং বন্ধনট্ঠানে ৰলযমিৰ উক্কিরিত্ৰা লেখং ঠপেন্তি, সা ৰট্টতি.
চীৰরমণ্ডনত্থায নানাসুত্তকেহি সতপদীসদিসং সিব্বন্তা আগন্তুকপট্টং ঠপেন্তি, অঞ্ঞম্পি যংকিঞ্চি সূচিকম্মৰিকারং করোন্তি, পট্টমুখে ৰা পরিযন্তে ৰা ৰেণিং ৰা সঙ্খলিকং ৰা, এৰমাদি সব্বং ন ৰট্টতি, পকতিসূচিকম্মমেৰ ৰট্টতি. গণ্ঠিকপট্টকঞ্চ পাসকপট্টঞ্চ অট্ঠকোণম্পি সোল়সকোণম্পি করোন্তি, তত্থ অগ্ঘিযগযমুগ্গরাদীনি দস্সেন্তি, কক্কটক্খীনি উক্কিরন্তি, সব্বং ন ৰট্টতি, চতুকোণমেৰ ৰট্টতি. কোণসুত্তপিল়কা চ চীৰরে রত্তে দুৰিঞ্ঞেয্যরূপা ৰট্টন্তি. কঞ্জিকপিট্ঠখলিআদীসু চীৰরং পক্খিপিতুং ন ৰট্টতি. চীৰরকম্মকালে পন হত্থমলসূচিমলাদীনং ধোৰনত্থং কিলিট্ঠকালে চ ধোৰনত্থং ৰট্টতি. গন্ধং ৰা লাখং ৰা তেলং ৰা রজনে পক্খিপিতুং ন ৰট্টতি.
চীৰরং রজিত্ৰা সঙ্খেন ৰা মণিনা ৰা যেন কেনচি ন ঘট্টেতব্বং. ভূমিযং জাণুকানি নিহন্ত্ৰা হত্থেহি গহেত্ৰা দোণিযম্পি ন ঘংসিতব্বং. দোণিযং ৰা ফলকে ৰা ঠপেত্ৰা অন্তে গাহাপেত্ৰা হত্থেহি পহরিতুং পন ৰট্টতি; তম্পি মুট্ঠিনা ন কাতব্বং. পোরাণকত্থেরা পন দোণিযম্পি ন ঠপেসুং. একো গহেত্ৰা তিট্ঠতি; অপরো হত্থে কত্ৰা হত্থেন পহরতি. চীৰরস্স কণ্ণসুত্তকং ন ৰট্টতি, রজিতকালে ছিন্দিতব্বং. যং পন ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, কণ্ণসুত্তক’’ন্তি (মহাৰ. ৩৪৪) এৰং অনুঞ্ঞাতং, তং অনুৰাতে পাসকং কত্ৰা বন্ধিতব্বং রজনকালে লগ্গনত্থায. গণ্ঠিকেপি সোভাকরণত্থং লেখা ৰা পিল়কা ৰা ন ৰট্টতি, নাসেত্ৰা পরিভুঞ্জিতব্বং.
পত্তে ৰা থালকে ৰা আরগ্গেন লেখং করোন্তি, অন্তো ৰা বহি ৰা ন ৰট্টতি. পত্তং ভমং আরোপেত্ৰা মজ্জিত্ৰা পচন্তি – ‘‘মণিৰণ্ণং করিস্সামা’’তি, ন ৰট্টতি; তেলৰণ্ণো পন ৰট্টতি. পত্তমণ্ডলে ভিত্তিকম্মং ন ৰট্টতি, মকরদন্তকং পন ৰট্টতি.
ধমকরণছত্তকস্স উপরি ৰা হেট্ঠা ৰা ধমকরণকুচ্ছিযং ৰা লেখা ন ৰট্টতি, ছত্তমুখৰট্টিযং পনস্স লেখা ৰট্টতি.
কাযবন্ধনস্স সোভনত্থং তহিং তহিং দিগুণং সুত্তং কোট্টেন্তি, কক্কটচ্ছীনি উট্ঠপেন্তি, ন ৰট্টতি. উভোসু পন অন্তেসু দসামুখস্স থিরভাৰায দিগুণং কোট্টেতুং ৰট্টতি. দসামুখে পন ঘটকং ৰা মকরমুখং ৰা দেড্ডুভসীসং ৰা যংকিঞ্চি ৰিকাররূপং কাতুং ন ৰট্টতি. তত্থ তত্থ অচ্ছীনি দস্সেত্ৰা মালাকম্মলতাকম্মাদীনি ৰা কত্ৰা কোট্টিতকাযবন্ধনম্পি ন ৰট্টতি. উজুকমেৰ পন মচ্ছকণ্টকং ৰা খজ্জুরিপত্তকং ৰা মট্ঠপট্টিকং ৰা কত্ৰা কোট্টিতুং ৰট্টতি. কাযবন্ধনস্স দসা একা ৰট্টতি, দ্ৰে তীণি চত্তারিপি ৰট্টন্তি; ততো পরং ন ৰট্টন্তি. রজ্জুককাযবন্ধনং একমেৰ ৰট্টতি. পামঙ্গসণ্ঠানং পন একম্পি ন ৰট্টতি. দসা পন পামঙ্গসণ্ঠানাপি ৰট্টতি. বহুরজ্জুকে একতো কত্ৰা একেন নিরন্তরং ৰেঠেত্ৰা কতং বহুরজ্জুকন্তি ন ৰত্তব্বং, তং ৰট্টতি.
কাযবন্ধনৰিধে অট্ঠমঙ্গলাদিকং যংকিঞ্চি ৰিকাররূপং ন ৰট্টতি, পরিচ্ছেদলেখামত্তং ৰট্টতি. ৰিধকস্স উভোসু অন্তেসু থিরকরণত্থায ঘটকং করোন্তি, অযম্পি ৰট্টতি.
অঞ্জনিযং ইত্থিপুরিসচতুপ্পদসকুণরূপং ৰা মালাকম্ম-লতাকম্মমকরদন্তক-গোমুত্তকঅড্ঢচন্দকাদিভেদং ৰা ৰিকাররূপং ন ৰট্টতি. ঘংসিত্ৰা ৰা ছিন্দিত্ৰা ৰা যথা ৰা ন পঞ্ঞাযতি, তথা সুত্তেন ৰেঠেত্ৰা ৰল়ঞ্জেতব্বা. উজুকমেৰ পন চতুরংসা ৰা অট্ঠংসা ৰা সোল়সংসা ৰা অঞ্জনী ৰট্টতি. হেট্ঠতো পিস্সা দ্ৰে ৰা তিস্সো ৰা ৰট্টলেখাযো ৰট্টন্তি. গীৰাযম্পিস্সা পিধানকবন্ধনত্থং একা ৰট্টলেখা ৰট্টতি.
অঞ্জনিসলাকাযপি ৰণ্ণমট্ঠকম্মং ন ৰট্টতি. অঞ্জনিত্থৰিকাযম্পি যংকিঞ্চি নানাৰণ্ণেন সুত্তেন ৰণ্ণমট্ঠকম্মং ন ৰট্টতি. এসেৰ নযো কুঞ্চিকাকোসকেপি. কুঞ্চিকায ৰণ্ণমট্ঠকম্মং ন ৰট্টতি, তথা সিপাটিকাযং. একৰণ্ণসুত্তেন পনেত্থ যেন কেনচি সিব্বিতুং ৰট্টতি.
আরকণ্টকেপি ৰট্টমণিকং ৰা অঞ্ঞং ৰা ৰণ্ণমট্ঠং ন ৰট্টতি. গীৰাযং পন পরিচ্ছেদলেখা ৰট্টতি. পিপ্ফলিকেপি মণিকং ৰা পিল়কং ৰা যংকিঞ্চি উট্ঠপেতুং ন ৰট্টতি. দণ্ডকে পন পরিচ্ছেদলেখা ৰট্টতি. নখচ্ছেদনং ৰলিতকংযেৰ করোন্তি, তস্মা তং ৰট্টতি. উত্তরারণিযং ৰা অধরারণিযং ৰা অরণিধনুকে ৰা উপরিপেল্লনদণ্ডকে ৰা মালাকম্মাদিকং যংকিঞ্চি ৰণ্ণমট্ঠং ন ৰট্টতি, পেল্লনদণ্ডকস্স পন ৰেমজ্ঝে মণ্ডলং হোতি, তত্থ পরিচ্ছেদলেখামত্তং ৰট্টতি. সূচিসণ্ডাসং করোন্তি, যেন সূচিং ডংসাপেত্ৰা ঘংসন্তি, তত্থ মকরমুখাদিকং যংকিঞ্চি ৰণ্ণমট্ঠং ন ৰট্টতি, সূচিডংসনত্থং পন মুখমত্তং হোতি, তং ৰট্টতি.
দন্তকট্ঠচ্ছেদনৰাসিযম্পি যংকিঞ্চি ৰণ্ণমট্ঠং ন ৰট্টতি, উজুকমেৰ কপ্পিযলোহেন উভোসু ৰা পস্সেসু চতুরংসং ৰা অট্ঠংসং ৰা বন্ধিতুং ৰট্টতি. কত্তরদণ্ডেপি যংকিঞ্চি ৰণ্ণমট্ঠং ন ৰট্টতি, হেট্ঠা একা ৰা দ্ৰে ৰা ৰট্টলেখা উপরি অহিচ্ছত্তকমকুল়মত্তঞ্চ ৰট্টতি.
তেলভাজনেসু ৰিসাণে ৰা নাল়িযং ৰা অলাবুকে ৰা আমণ্ডসারকে ৰা ঠপেত্ৰা ইত্থিরূপং পুরিসরূপঞ্চ অৰসেসং সব্বম্পি ৰণ্ণমট্ঠকম্মং ৰট্টতি.
মঞ্চপীঠে ভিসিবিম্বোহনে ভূমত্থরণে পাদপুঞ্ছনে চঙ্কমনভিসিযা সম্মুঞ্জনিযং কচৰরছড্ডনকে রজনদোণিকায পানীযউল়ুঙ্কে পানীযঘটে পাদকথলিকায ফলকপীঠকে ৰলযাধারকে দণ্ডাধারকেপত্তপিধানে তালৰণ্টে ৰীজনেতি – এতেসু সব্বং মালাকম্মাদিৰণ্ণমট্ঠকম্মং ৰট্টতি. সেনাসনে পন দ্ৰারকৰাটৰাতপানকৰাটাদীসু সব্বরতনমযম্পি ৰণ্ণমট্ঠকম্মং ৰট্টতি.
সেনাসনে কিঞ্চি পটিসেধেতব্বং নত্থি, অঞ্ঞত্র ৰিরুদ্ধসেনাসনা. ৰিরুদ্ধসেনাসনং নাম অঞ্ঞেসং সীমায রাজৰল্লভেহি কতসেনাসনং ৰুচ্চতি, তস্মা যে তাদিসং সেনাসনং করোন্তি, তে ৰত্তব্বা – ‘‘মা অম্হাকং সীমায সেনাসনং করোথা’’তি. অনাদিযিত্ৰা করোন্তিযেৰ, পুনপি ৰত্তব্বা – ‘‘মা এৰং অকত্থ, মা অম্হাকং উপোসথপৰারণানং অন্তরাযমকত্থ, মা সামগ্গিং ভিন্দিত্থ, তুম্হাকং সেনাসনং কতম্পি কতট্ঠানে ন ঠস্সতী’’তি. সচে বলক্কারেন করোন্তিযেৰ, যদা তেসং লজ্জিপরিসা উস্সন্না হোতি, সক্কা চ হোতি লদ্ধুং ধম্মিকো ৰিনিচ্ছযো, তদা তেসং পেসেতব্বং – ‘‘তুম্হাকং আৰাসং হরথা’’তি. সচে যাৰ ততিযং পেসিতে হরন্তি, সাধু; নো চে হরন্তি, ঠপেত্ৰা বোধিঞ্চ চেতিযঞ্চ অৰসেসসেনাসনানি ভিন্দিতব্বানি, নো চ খো অপরিভোগং করোন্তেহি, পটিপাটিযা পন ছদন-গোপানসী-ইট্ঠকাদীনি অপনেত্ৰা তেসং পেসেতব্বং – ‘‘তুম্হাকং দব্বসম্ভারে হরথা’’তি. সচে হরন্তি, সাধু; নো চে হরন্তি, অথ তেসু দব্বসম্ভারেসু হিমৰস্সৰাতাতপাদীহি পূতিভূতেসু ৰা চোরেহি ৰা হটেসু অগ্গিনা ৰা দড্ঢেসু সীমসামিকা ভিক্খূ অনুপৰজ্জা, ন লব্ভা চোদেতুং ‘‘তুম্হেহি অম্হাকং দব্বসম্ভারা নাসিতা’’তি ৰা ‘‘তুম্হাকং গীৰা’’তি ৰা. যং পন সীমসামিকেহি ভিক্খূহি কতং, তং সুকতমেৰ হোতীতি.
পাল়িমুত্তকৰিনিচ্ছযো নিট্ঠিতো.
৮৬. এৰং ভিন্নায পন কুটিকায ধনিযস্স পরিৰিতক্কঞ্চ পুন কুটিকরণত্থায উস্সাহঞ্চ দস্সেতুং ‘‘অথ খো আযস্মতো’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ দারুগহে গণকোতি রঞ্ঞো দারুভণ্ডাগারে দারুগোপকো. দেৰগহদারূনীতি দেৰেন গহিতদারূনি. রাজপটিগ্গহিতভূতানি দারূনীতি অত্থো. নগরপটিসঙ্খারিকানীতি নগরস্স পটিসঙ্খারূপকরণানি. আপদত্থায নিক্খিত্তানীতি অগ্গিদাহেন ৰা পুরাণভাৰেন ৰা পটিরাজূপরুন্ধনাদিনা ৰা গোপুরট্টালকরাজন্তেপুরহত্থিসালাদীনং ৰিপত্তি আপদাতি ৰুচ্চতি. তদত্থং নিক্খিত্তানীতি ৰুত্তং হোতি. খণ্ডাখণ্ডিকং ছেদাপেত্ৰাতি অত্তনো কুটিযা পমাণং সল্লক্খেত্ৰা কিঞ্চি অগ্গে কিঞ্চি মজ্ঝে কিঞ্চি মূলে খণ্ডাখণ্ডং করোন্তো ছেদাপেসি.
৮৭. ৰস্সকারোতি তস্স ব্রাহ্মণস্স নামং. মগধমহামত্তোতি মগধরট্ঠে মহামত্তো, মহতিযা ইস্সরিযমত্তায সমন্নাগতো, মগধরঞ্ঞো ৰা মহামত্তো; মহাঅমচ্চোতি ৰুত্তং হোতি. অনুসঞ্ঞাযমানোতি তত্থ তত্থ গন্ত্ৰা পচ্চৰেক্খমানো. ভণেতি ইস্সরানং নীচট্ঠানিকপুরিসালপনং. বন্ধং আণাপেসীতি ব্রাহ্মণো পকতিযাপি তস্মিং ইস্সাপকতোৰ. সো রঞ্ঞো ‘‘আণাপেহী’’তি ৰচনং সুত্ৰা যস্মা ‘‘পক্কোসাপেহী’’তি রঞ্ঞো ন ৰুত্তং, তস্মা ‘‘নং হত্থেসু চ পাদেসু চ বন্ধং কত্ৰা আণাপেস্সামী’’তি বন্ধং আণাপেসি. অদ্দস খো আযস্মা ধনিযোতি কথং অদ্দস? সো কির অত্তনা লেসেন দারূনং হটভাৰং ঞত্ৰা ‘‘নিস্সংসযং এস দারূনং কারণা রাজকুলতো ৰধং ৰা বন্ধং ৰা পাপুণিস্সতি, তদা নং অহমেৰ মোচেস্সামী’’তি নিচ্চকালং তস্স পৰত্তিং সুণন্তোযেৰ ৰিচরতি. তস্মা তখণঞ্ঞেৰ গন্ত্ৰা অদ্দস. তেন ৰুত্তং – ‘‘অদ্দস খো আযস্মা ধনিযো’’তি. দারূনং কিচ্চাতি দারূনং কারণা. পুরাহং হঞ্ঞামীতি অহং পুরা হঞ্ঞামি; যাৰ অহং ন হঞ্ঞামি, তাৰ ত্ৰং এয্যাসীতি অত্থো.
৮৮. ইঙ্ঘ, ভন্তে, সরাপেহীতি এত্থ ইঙ্ঘাতি চোদনত্থে নিপাতো. পঠমাভিসিত্তোতি অভিসিত্তো হুত্ৰা পঠমং. এৰরূপিং ৰাচং ভাসিতাতি ‘‘দিন্নঞ্ঞেৰ সমণব্রাহ্মণানং তিণকট্ঠোদকং পরিভুঞ্জন্তূ’’তি ইমং এৰরূপিং ৰাচং অভিসিত্তো হুত্ৰা পঠমমেৰ যং ত্ৰং অভাসি, তং সযমেৰ ভাসিত্ৰা ইদানি সরসি, ন সরসীতি ৰুত্তং হোতি. রাজানো কির অভিসিত্তমত্তাযেৰ ধম্মভেরিং চরাপেন্তি – ‘‘দিন্নঞ্ঞেৰ সমণব্রাহ্মণানং তিণকট্ঠোদকং পরিভুঞ্জন্তূ’’তি তং সন্ধায এস ৰদতি. তেসং মযা সন্ধায ভাসিতন্তি তেসং অপ্পমত্তকেপি কুক্কুচ্চাযন্তানং সমিতবাহিতপাপানং সমণব্রাহ্মণানং তিণকট্ঠোদকহরণং সন্ধায মযা এতং ভাসিতং; ন তুম্হাদিসানন্তি অধিপ্পাযো. তঞ্চ খো অরঞ্ঞে অপরিগ্গহিতন্তি তঞ্চ তিণকট্ঠোদকং যং অরঞ্ঞে অপরিগ্গহিতং হোতি; এতং সন্ধায মযা ভাসিতন্তি দীপেতি.
লোমেন ত্ৰং মুত্তোসীতি এত্থ লোমমিৰ লোমং, কিং পন তং? পব্বজ্জালিঙ্গং. কিং ৰুত্তং হোতি? যথা নাম ধুত্তা ‘‘মংসং খাদিস্সামা’’তি মহগ্ঘলোমং এল়কং গণ্হেয্যুং. তমেনং অঞ্ঞো ৰিঞ্ঞুপুরিসো দিস্ৰা ‘‘ইমস্স এল়কস্স মংসং কহাপণমত্তং অগ্ঘতি. লোমানি পন লোমৰারে লোমৰারে অনেকে কহাপণে অগ্ঘন্তী’’তি দ্ৰে অলোমকে এল়কে দত্ৰা গণ্হেয্য. এৰং সো এল়কো ৰিঞ্ঞুপুরিসমাগম্ম লোমেন মুচ্চেয্য. এৰমেৰ ত্ৰং ইমস্স কম্মস্স কতত্তা ৰধবন্ধনারহো. যস্মা পন অরহদ্ধজো সব্ভি অৰজ্ঝরূপো, ত্ৰঞ্চ সাসনে পব্বজিতত্তা যং পব্বজ্জালিঙ্গভূতং অরহদ্ধজং ধারেসি. তস্মা ত্ৰং ইমিনা পব্বজ্জালিঙ্গলোমেন এল়কো ৰিয ৰিঞ্ঞুপুরিসমাগম্ম মুত্তোসীতি.
মনুস্সা উজ্ঝাযন্তীতি রঞ্ঞো পরিসতি ভাসমানস্স সম্মুখা চ পরম্মুখা চ সুত্ৰা তত্থ তত্থ মনুস্সা উজ্ঝাযন্তি, অৰজ্ঝাযন্তি, অৰজানন্তা তং ঝাযন্তি ওলোকেন্তি লামকতো ৰা চিন্তেন্তীতি অত্থো. খিয্যন্তীতি তস্স অৰণ্ণং কথেন্তি পকাসেন্তি. ৰিপাচেন্তীতি ৰিত্থারিকং করোন্তি, সব্বত্থ পত্থরন্তি; অযঞ্চ অত্থো সদ্দসত্থানুসারেন ৰেদিতব্বো. অযং পনেত্থ যোজনা – ‘‘অলজ্জিনো ইমে সমণা সক্যপুত্তিযা’’তিআদীনি চিন্তেন্তা উজ্ঝাযন্তি. ‘‘নত্থি ইমেসং সামঞ্ঞ’’ন্তিআদীনি ভণন্তা খিয্যন্তি. ‘‘অপগতা ইমে সামঞ্ঞা’’তিআদীনি তত্থ তত্থ ৰিত্থারেন্তা ৰিপাচেন্তীতি. এতেন নযেন ইমেসং পদানং ইতো পরম্পি তত্থ তত্থ আগতপদানুরূপেন যোজনা ৰেদিতব্বা. ব্রহ্মচারিনোতি সেট্ঠচারিনো. সামঞ্ঞন্তি সমণভাৰো. ব্রহ্মঞ্ঞন্তি সেট্ঠভাৰো. সেসং উত্তানত্থমেৰ.
রঞ্ঞো দারূনীতিআদিম্হি ‘‘অদিন্নং আদিযিস্সতী’’তি অযং উজ্ঝাযনত্থো. যং পনেতং অদিন্নং আদিযি, তং দস্সেতুং ‘‘রঞ্ঞো দারূনী’’তি ৰুত্তং. ইতি ৰচনভেদে অসম্মুয্হন্তেহি অত্থো ৰেদিতব্বো. পুরাণৰোহারিকো মহামত্তোতি ভিক্খুভাৰতো পুরাণে গিহিকালে ৰিনিচ্ছযৰোহারে নিযুত্তত্তা ‘‘ৰোহারিকো’’তি সঙ্খং গতো মহাঅমচ্চো.
অথ খো ভগৰা তং ভিক্খুং এতদৰোচাতি ভগৰা সামংযেৰ লোকৰোহারম্পি জানাতি, অতীতবুদ্ধানং পঞ্ঞত্তিম্পি জানাতি – ‘‘পুব্বেপি বুদ্ধা এত্তকেন পারাজিকং পঞ্ঞপেন্তি, এত্তকেন থুল্লচ্চযং, এত্তকেন দুক্কট’’ন্তি. এৰং সন্তেপি সচে অঞ্ঞেহি লোকৰোহারৰিঞ্ঞূহি সদ্ধিং অসংসন্দিত্ৰা পাদমত্তেন পারাজিকং পঞ্ঞপেয্য, তেনস্স সিযুং ৰত্তারো ‘‘সীলসংৰরো নাম একভিক্খুস্সপি অপ্পমেয্যো অসঙ্খ্যেয্যো মহাপথৰী-সমুদ্দ-আকাসানি ৰিয অতিৰিত্থিণ্ণো, কথঞ্হি নাম ভগৰা পাদমত্তকেন নাসেসী’’তি! ততো তথাগতস্স ঞাণবলং অজানন্তা সিক্খাপদং কোপেয্যুং, পঞ্ঞত্তম্পি সিক্খাপদং যথাঠানে ন তিট্ঠেয্য. লোকৰোহারৰিঞ্ঞূহি পন সদ্ধিং সংসন্দিত্ৰা পঞ্ঞত্তে সো উপৰাদো ন হোতি. অঞ্ঞদত্থু এৰং ৰত্তারো হোন্তি – ‘‘ইমেহি নাম অগারিকাপি পাদমত্তেন চোরং হনন্তিপি বন্ধন্তিপি পব্বাজেন্তিপি. কস্মা ভগৰা পব্বজিতং ন নাসেস্সতি; যেন পরসন্তকং তিণসলাকমত্তম্পি ন গহেতব্ব’’ন্তি! তথাগতস্স চ ঞাণবলং জানিস্সন্তি. পঞ্ঞত্তম্পি চ সিক্খাপদং অকুপ্পং ভৰিস্সতি, যথাঠানে ঠস্সতি. তস্মা লোকৰোহারৰিঞ্ঞূহি সদ্ধিং সংসন্দিত্ৰা পঞ্ঞপেতুকামো সব্বাৰন্তং পরিসং অনুৰিলোকেন্তো অথ খো ভগৰা অৰিদূরে নিসিন্নং দিস্ৰা তং ভিক্খুং এতদৰোচ ‘‘কিত্তকেন খো ভিক্খু রাজা মাগধো সেনিযো বিম্বিসারো চোরং গহেত্ৰা হনতি ৰা বন্ধতি ৰা পব্বাজেতি ৰা’’তি.
তত্থ মাগধোতি মগধানং ইস্সরো. সেনিযোতি সেনায সম্পন্নো. বিম্বিসারোতি তস্স নামং. পব্বাজেতি ৰাতি রট্ঠতো নিক্খামেতি. সেসমেত্থ উত্তানত্থমেৰ. পঞ্চমাসকো পাদোতি তদা রাজগহে ৰীসতিমাসকো কহাপণো হোতি, তস্মা পঞ্চমাসকো পাদো. এতেন লক্খণেন সব্বজনপদেসু কহাপণস্স চতুত্থো ভাগো ‘‘পাদো’’তি ৰেদিতব্বো. সো চ খো পোরাণস্স নীলকহাপণস্স ৰসেন, ন ইতরেসং রুদ্রদামকাদীনং. তেন হি পাদেন অতীতবুদ্ধাপি পারাজিকং পঞ্ঞপেসুং, অনাগতাপি পঞ্ঞপেস্সন্তি. সব্ববুদ্ধানঞ্হি পারাজিকৰত্থুম্হি ৰা পারাজিকে ৰা নানত্তং নত্থি. ইমানেৰ চত্তারি পারাজিকৰত্থূনি. ইমানেৰ চত্তারি পারাজিকানি. ইতো ঊনং ৰা অতিরেকং ৰা নত্থি. তস্মা ভগৰাপি ধনিযং ৰিগরহিত্ৰা পাদেনেৰ দুতিযপারাজিকং পঞ্ঞপেন্তো ‘‘যো পন ভিক্খু অদিন্নং থেয্যসঙ্খাত’’ন্তিআদিমাহ.
এৰং মূলচ্ছেজ্জৰসেন দল়্হং কত্ৰা দুতিযপারাজিকে পঞ্ঞত্তে অপরম্পি অনুপঞ্ঞত্তত্থায রজকভণ্ডিকৰত্থু উদপাদি, তস্সুপ্পত্তিদীপনত্থমেতং ৰুত্তং – ‘‘এৰঞ্চিদং ভগৰতা ভিক্খূনং সিক্খাপদং পঞ্ঞত্তং হোতী’’তি. তস্সত্থো চ অনুপঞ্ঞত্তিসম্বন্ধো চ পঠমপারাজিকৰণ্ণনাযং ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বো. যথা চ ইধ, এৰং ইতো পরেসু সব্বসিক্খাপদেসু. যং যং পুব্বে ৰুত্তং, তং তং সব্বং ৰজ্জেত্ৰা উপরূপরি অপুব্বমেৰ ৰণ্ণযিস্সাম. যদি হি যং যং ৰুত্তনযং, তং তং পুনপি ৰণ্ণযিস্সাম, কদা ৰণ্ণনায অন্তং গমিস্সাম! তস্মা যং যং পুব্বে ৰুত্তং, তং তং সব্বং সাধুকং উপসল্লক্খেত্ৰা তত্থ তত্থ অত্থো চ যোজনা চ ৰেদিতব্বা. অপুব্বং পন যংকিঞ্চি অনুত্তানত্থং, তং সব্বং মযমেৰ ৰণ্ণযিস্সাম.
ধনিযৰত্থুৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৯০. রজকত্থরণং গন্ত্ৰাতি রজকতিত্থং গন্ত্ৰা; তঞ্হি যস্মা তত্থ রজকা ৰত্থানি অত্থরন্তি, তস্মা রজকত্থরণন্তি ৰুচ্চতি. রজকভণ্ডিকন্তি রজকানং ভণ্ডিকং; রজকা সাযন্হসমযে নগরং পৰিসন্তা বহূনি ৰত্থানি একেকং ভণ্ডিকং বন্ধন্তি. ততো একং ভণ্ডিকং তেসং পমাদেন অপস্সন্তানং অৰহরিত্ৰা থেনেত্ৰাতি অত্থো.
পদভাজনীযৰণ্ণনা
৯২. গামোনামাতি এৰমাদি ‘‘গামা ৰা অরঞ্ঞা ৰা’’তি এত্থ ৰুত্তস্স গামস্স চ অরঞ্ঞস্স চ পভেদদস্সনত্থং ৰুত্তং. তত্থ যস্মিং গামে একা এৰ কুটি, একং গেহং সেয্যথাপি মলযজনপদে; অযং এককুটিকো গামো নাম. এতেন নযেন অপরেপি ৰেদিতব্বা. অমনুস্সোনাম যো সব্বসো ৰা মনুস্সানং অভাৰেন যক্খপরিগ্গহভূতো; যতো ৰা মনুস্সা কেনচি কারণেন পুনপি আগন্তুকামা এৰ অপক্কন্তা. পরিক্খিত্তোনাম ইট্ঠকপাকারং আদিং কত্ৰা অন্তমসো কণ্টকসাখাহিপি পরিক্খিত্তো. গোনিসাদিনিৰিট্ঠোনাম ৰীথিসন্নিৰেসাদিৰসেন অনিৰিসিত্ৰা যথা গাৰো তত্থ তত্থ দ্ৰে তযো নিসীদন্তি, এৰং তত্থ তত্থ দ্ৰে তীণি ঘরানি কত্ৰা নিৰিট্ঠো. সত্থোতি জঙ্ঘসত্থসকটসত্থাদীসু যো কোচি. ইমস্মিঞ্চ সিক্খাপদে নিগমোপি নগরম্পি গামগ্গহণেনেৰ গহিতন্তি ৰেদিতব্বং.
গামূপচারোতিআদি অরঞ্ঞপরিচ্ছেদদস্সনত্থং ৰুত্তং. ইন্দখীলে ঠিতস্সাতি যস্স গামস্স অনুরাধপুরস্সেৰ দ্ৰে ইন্দখীলা, তস্স অব্ভন্তরিমে ইন্দখীলে ঠিতস্স; তস্স হি বাহিরো ইন্দখীলো আভিধম্মিকনযেন অরঞ্ঞসঙ্খেপং গচ্ছতি. যস্স পন একো, তস্স গামদ্ৰারবাহানং ৰেমজ্ঝে ঠিতস্স. যত্রাপি হি ইন্দখীলো নত্থি, তত্র গামদ্ৰারবাহানং ৰেমজ্ঝমেৰ ‘‘ইন্দখীলো’’তি ৰুচ্চতি. তেন ৰুত্তং – ‘‘গামদ্ৰারবাহানং ৰেমজ্ঝে ঠিতস্সা’’তি. মজ্ঝিমস্সাতি থামমজ্ঝিমস্স, নো পমাণমজ্ঝিমস্স, নেৰ অপ্পথামস্স, ন মহাথামস্স; মজ্ঝিমথামস্সাতি ৰুত্তং হোতি. লেড্ডুপাতোতি যথা মাতুগামো কাকে উড্ডাপেন্তো উজুকমেৰ হত্থং উক্খিপিত্ৰা লেড্ডুং খিপতি, যথা চ উদকুক্খেপে উদকং খিপন্তি, এৰং অখিপিত্ৰা যথা তরুণমনুস্সা অত্তনো বলং দস্সেন্তা বাহং পসারেত্ৰা লেড্ডুং খিপন্তি, এৰং খিত্তস্স লেড্ডুস্স পতনট্ঠানং. পতিতো পন লুঠিত্ৰা যত্থ গচ্ছতি, তং ন গহেতব্বং.
অপরিক্খিত্তস্স গামস্স ঘরূপচারে ঠিতস্স মজ্ঝিমস্স পুরিসস্স লেড্ডুপাতোতি এত্থ পন নিব্বকোসস্স উদকপাতট্ঠানে ঠিতস্স মজ্ঝিমস্স পুরিসস্স সুপ্পপাতো ৰা মুসলপাতো ৰা ঘরূপচারো নাম. তস্মিং ঘরূপচারে ঠিতস্স লেড্ডুপাতো গামূপচারোতি কুরুন্দট্ঠকথাযং ৰুত্তং. মহাপচ্চরিযম্পি তাদিসমেৰ. মহাঅট্ঠকথাযং পন ‘‘ঘরং নাম, ঘরূপচারো নাম, গামো নাম, গামূপচারো নামা’’তি মাতিকং ঠপেত্ৰা নিব্বকোসস্স উদকপাতট্ঠানব্ভন্তরং ঘরং নাম. যং পন দ্ৰারে ঠিতো মাতুগামো ভাজনধোৰনউদকং ছড্ডেতি, তস্স পতনট্ঠানঞ্চ মাতুগামেনেৰ অন্তোগেহে ঠিতেন পকতিযা বহি খিত্তস্স সুপ্পস্স ৰা সম্মুঞ্জনিযা ৰা পতনট্ঠানঞ্চ, ঘরস্স পুরতো দ্ৰীসু কোণেসু সম্বন্ধিত্ৰা মজ্ঝে রুক্খসূচিদ্ৰারং ঠপেত্ৰা গোরূপানং পৰেসননিৰারণত্থং কতপরিক্খেপো চ অযং সব্বোপি ঘরূপচারো নাম. তস্মিং ঘরূপচারে ঠিতস্স মজ্ঝিমস্স পুরিসস্স লেড্ডুপাতব্ভন্তরং গামো নাম. ততো অঞ্ঞস্স লেড্ডুপাতস্স অব্ভন্তরং গামূপচারো নামাতি ৰুত্তং. ইদমেত্থ পমাণং. যথা চেত্থ, এৰং সব্বত্থ যো যো অট্ঠকথাৰাদো ৰা থেরৰাদো ৰা পচ্ছা ৰুচ্চতি সো পমাণতো দট্ঠব্বো.
যঞ্চেতং মহাঅট্ঠকথাযং ৰুত্তং, তং পাল়িযা ৰিরুদ্ধমিৰ দিস্সতি. পাল়িযঞ্হি – ‘‘ঘরূপচারে ঠিতস্স মজ্ঝিমস্স পুরিসস্স লেড্ডুপাতো’’তি এত্তকমেৰ ৰুত্তং. অট্ঠকথাযং পন তং লেড্ডুপাতং গামসঙ্খেপং কত্ৰা ততো পরং গামূপচারো ৰুত্তোতি? ৰুচ্চতে – সচ্চমেৰ পাল়িযং ৰুত্তং, অধিপ্পাযো পনেত্থ ৰেদিতব্বো. সো চ অট্ঠকথাচরিযানমেৰ ৰিদিতো. তস্মা যথা ‘‘ঘরূপচারে ঠিতস্সা’’তি এত্থ ঘরূপচারলক্খণং পাল়িযং অৰুত্তম্পি অট্ঠকথাযং ৰুত্তৰসেন গহিতং. এৰং সেসম্পি গহেতব্বং.
তত্রাযং নযো – ইধ গামো নাম দুৰিধো হোতি – পরিক্খিত্তো চ অপরিক্খিত্তো চ. তত্র পরিক্খিত্তস্স পরিক্খেপোযেৰ পরিচ্ছেদো. তস্মা তস্স ৰিসুং পরিচ্ছেদং অৰত্ৰা ‘‘গামূপচারো নাম পরিক্খিত্তস্স গামস্স ইন্দখীলে ঠিতস্স মজ্ঝিমস্স পুরিসস্স লেড্ডুপাতো’’তি পাল়িযং ৰুত্তং. অপরিক্খিত্তস্স পন গামস্স গামপরিচ্ছেদো ৰত্তব্বো. তস্মা তস্স গামপরিচ্ছেদদস্সনত্থং ‘‘অপরিক্খিত্তস্স গামস্স ঘরূপচারে ঠিতস্স মজ্ঝিমস্স পুরিসস্স লেড্ডুপাতো’’তি ৰুত্তং. গামপরিচ্ছেদে চ দস্সিতে গামূপচারলক্খণং পুব্বে ৰুত্তনযেনেৰ সক্কা ঞাতুন্তি পুন ‘‘তত্থ ঠিতস্স মজ্ঝিমস্স পুরিসস্স লেড্ডুপাতো’’তি ন ৰুত্তং. যো পন ঘরূপচারে ঠিতস্স লেড্ডুপাতংযেৰ ‘‘গামূপচারো’’তি ৰদতি, তস্স ঘরূপচারো গামোতি আপজ্জতি. ততো ঘরং, ঘরূপচারো, গামো, গামূপচারোতি এস ৰিভাগো সঙ্করীযতি. অসঙ্করতো চেত্থ ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো ৰিকালে গামপ্পৰেসনাদীসু. তস্মা পাল়িঞ্চ অট্ঠকথঞ্চ সংসন্দিত্ৰা ৰুত্তনযেনেৰেত্থ গামো চ গামূপচারো চ ৰেদিতব্বো. যোপি চ গামো পুব্বে মহা হুত্ৰা পচ্ছা কুলেসু নট্ঠেসু অপ্পকো হোতি, সো ঘরূপচারতো লেড্ডুপাতেনেৰ পরিচ্ছিন্দিতব্বো. পুরিমপরিচ্ছেদো পনস্স পরিক্খিত্তস্সাপি অপরিক্খিত্তস্সাপি অপ্পমাণমেৰাতি.
অরঞ্ঞং নাম ঠপেত্ৰা গামঞ্চ গামূপচারঞ্চাতি ইমং যথাৰুত্তলক্খণং গামঞ্চ গামূপচারঞ্চ ঠপেত্ৰা ইমস্মিং অদিন্নাদানসিক্খাপদে অৰসেসং ‘‘অরঞ্ঞং’’ নামাতি ৰেদিতব্বং. অভিধম্মে পন ‘‘অরঞ্ঞন্তি নিক্খমিত্ৰা বহি ইন্দখীলা সব্বমেতং অরঞ্ঞ’’ন্তি (ৰিভ. ৫২৯) ৰুত্তং. আরঞ্ঞকসিক্খাপদে ‘‘আরঞ্ঞকং নাম সেনাসনং পঞ্চধনুসতিকং পচ্ছিম’’ন্তি (পারা. ৬৫৪) ৰুত্তং. তং ইন্দখীলতো পট্ঠায আরোপিতেন আচরিযধনুনা পঞ্চধনুসতপ্পমাণন্তি ৰেদিতব্বং. এৰং ভগৰতা ‘‘গামা ৰা অরঞ্ঞা ৰা’’তি এতস্স অত্থং ৰিভজন্তেন ‘‘ঘরং, ঘরূপচারো, গামো, গামূপচারো অরঞ্ঞ’’ন্তি পাপভিক্খূনং লেসোকাসনিসেধনত্থং পঞ্চ কোট্ঠাসা দস্সিতা. তস্মা ঘরে ৰা ঘরূপচারে ৰা গামে ৰা গামূপচারে ৰা অরঞ্ঞে ৰা পাদগ্ঘনকতো পট্ঠায সস্সামিকং ভণ্ডং অৰহরন্তস্স পারাজিকমেৰাতি ৰেদিতব্বং.
ইদানি ‘‘অদিন্নং থেয্যসঙ্খাতং আদিযেয্যা’’তিআদীনং অত্থদস্সনত্থং ‘‘অদিন্নং নামা’’তিআদিমাহ. তত্থ অদিন্নন্তি দন্তপোনসিক্খাপদে অত্তনো সন্তকম্পি অপ্পটিগ্গহিতকং কপ্পিযং অজ্ঝোহরণীযং ৰুচ্চতি. ইধ পন যংকিঞ্চি পরপরিগ্গহিতং সস্সামিকং ভণ্ডং, তদেতং তেহি সামিকেহি কাযেন ৰা ৰাচায ৰা ন দিন্নন্তি অদিন্নং. অত্তনো হত্থতো ৰা যথাঠিতট্ঠানতো ৰা ন নিস্সট্ঠন্তি অনিস্সট্ঠং. যথাঠানে ঠিতম্পি অনপেক্খতায ন পরিচ্চত্তন্তি অপরিচ্চত্তং. আরক্খসংৰিধানেন রক্খিতত্তা রক্খিতং. মঞ্জূসাদীসু পক্খিপিত্ৰা গোপিতত্তা গোপিতং. ‘‘মম ইদ’’ন্তি তণ্হামমত্তেন মমাযিতত্তা মমাযিতং. তাহি অপরিচ্চাগরক্খণগোপনাহি তেহি ভণ্ডসামিকেহি পরেহি পরিগ্গহিতন্তি পরপরিগ্গহিতং. এতং অদিন্নং নাম.
থেয্যসঙ্খাতন্তি এত্থ থেনোতি চোরো, থেনস্স ভাৰো থেয্যং; অৰহরণচিত্তস্সেতং অধিৰচনং. ‘‘সঙ্খা, সঙ্খাত’’ন্তি অত্থতো একং; কোট্ঠাসস্সেতং অধিৰচনং, ‘‘সঞ্ঞানিদানা হি পপঞ্চসঙ্খা’’তিআদীসু (সু. নি. ৮৮০) ৰিয. থেয্যঞ্চ তং সঙ্খাতঞ্চাতি থেয্যসঙ্খাতং, থেয্যচিত্তসঙ্খাতো একো চিত্তকোট্ঠাসোতি অত্থো. করণত্থে চেতং পচ্চত্তৰচনং, তস্মা থেয্যসঙ্খাতেনাতি অত্থতো দট্ঠব্বং. যো চ থেয্যসঙ্খাতেন আদিযতি, সো যস্মা থেয্যচিত্তো হোতি, তস্মা ব্যঞ্জনং অনাদিযিত্ৰা অত্থমেৰ দস্সেতুং থেয্যচিত্তো অৰহরণচিত্তোতি এৰমস্স পদভাজনং ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং.
আদিযেয্য , হরেয্য, অৰহরেয্য, ইরিযাপথং ৰিকোপেয্য, ঠানা চাৰেয্য, সঙ্কেতং ৰীতিনামেয্যাতি এত্থ পন পঠমপদং অভিযোগৰসেন ৰুত্তং, দুতিযপদং অঞ্ঞেসং ভণ্ডং হরন্তস্স গচ্ছতো ৰসেন, ততিযপদং উপনিক্খিত্তভণ্ডৰসেন, চতুত্থং সৰিঞ্ঞাণকৰসেন, পঞ্চমং থলে নিক্খিত্তাদিৰসেন, ছট্ঠং পরিকপ্পৰসেন ৰা সুঙ্কঘাতৰসেন ৰা ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং. যোজনা পনেত্থ একভণ্ডৰসেনপি নানাভণ্ডৰসেনপি হোতি. একভণ্ডৰসেন চ সৰিঞ্ঞাণকেনেৰ লব্ভতি, নানাভণ্ডৰসেন সৰিঞ্ঞাণকাৰিঞ্ঞাণকমিস্সকেন.
তত্থ নানাভণ্ডৰসেন তাৰ এৰং ৰেদিতব্বং – আদিযেয্যাতি আরামং অভিযুঞ্জতি, আপত্তি দুক্কটস্স. সামিকস্স ৰিমতিং উপ্পাদেতি, আপত্তি থুল্লচ্চযস্স. সামিকো ‘‘ন ময্হং ভৰিস্সতী’’তি ধুরং নিক্খিপতি, আপত্তি পারাজিকস্স.
হরেয্যাতি অঞ্ঞস্স ভণ্ডং হরন্তো সীসে ভারং থেয্যচিত্তো আমসতি, আপত্তি দুক্কটস্স. ফন্দাপেতি, আপত্তি থুল্লচ্চযস্স. খন্ধং ওরোপেতি, আপত্তি পারাজিকস্স.
অৰহরেয্যাতি উপনিক্খিত্তং ভণ্ডং ‘‘দেহি মে ভণ্ড’’ন্তি ৰুচ্চমানো ‘‘নাহং গণ্হামী’’তি ভণতি, আপত্তি দুক্কটস্স. সামিকস্স ৰিমতিং উপ্পাদেতি, আপত্তি থুল্লচ্চযস্স. সামিকো ‘‘ন ময্হং দস্সতী’’তি ধুরং নিক্খিপতি, আপত্তি পারাজিকস্স.
ইরিযাপথংৰিকোপেয্যাতি ‘‘সহভণ্ডহারকং নেস্সামী’’তি পঠমং পাদং সঙ্কামেতি, আপত্তি থুল্লচ্চযস্স. দুতিযং পাদং সঙ্কামেতি, আপত্তি পারাজিকস্স.
ঠানা চাৰেয্যাতি থলট্ঠং ভণ্ডং থেয্যচিত্তো আমসতি, আপত্তি দুক্কটস্স. ফন্দাপেতি, আপত্তি থুল্লচ্চযস্স. ঠানা চাৰেতি, আপত্তি পারাজিকস্স.
সঙ্কেতং ৰীতিনামেয্যাতি পরিকপ্পিতট্ঠানং পঠমং পাদং অতিক্কামেতি, আপত্তি থুল্লচ্চযস্স. দুতিযং পাদং অতিক্কামেতি, আপত্তি পারাজিকস্স. অথ ৰা পঠমং পাদং সুঙ্কঘাতং অতিক্কামেতি, আপত্তি থুল্লচ্চযস্স. দুতিযং পাদং অতিক্কামেতি, আপত্তি পারাজিকস্সাতি – অযমেত্থ নানাভণ্ডৰসেন যোজনা.
একভণ্ডৰসেন পন সস্সামিকং দাসং ৰা তিরচ্ছানং ৰা যথাৰুত্তেন অভিযোগাদিনা নযেন আদিযতি ৰা হরতি ৰা অৰহরতি ৰা ইরিযাপথং ৰা ৰিকোপেতি, ঠানা ৰা চাৰেতি, পরিচ্ছেদং ৰা অতিক্কামেতি – অযমেত্থ একভণ্ডৰসেন যোজনা.
পঞ্চৰীসতিঅৰহারকথা
অপিচ ইমানি ছ পদানি ৰণ্ণেন্তেন পঞ্চ পঞ্চকে সমোধানেত্ৰা পঞ্চৰীসতি অৰহারা দস্সেতব্বা. এৰং ৰণ্ণযতা হি ইদং অদিন্নাদানপারাজিকং সুৰণ্ণিতং হোতি. ইমস্মিঞ্চ ঠানে সব্বঅট্ঠকথা আকুলা লুল়িতা দুৰিঞ্ঞেয্যৰিনিচ্ছযা. তথা হি সব্বঅট্ঠকথাসু যানি তানি পাল়িযং ‘‘পঞ্চহাকারেহি অদিন্নং আদিযন্তস্স আপত্তি পারাজিকস্স, পরপরিগ্গহিতঞ্চ হোতী’’তিআদিনা নযেন অৰহারঙ্গানি ৰুত্তানি, তানিপি গহেত্ৰা কত্থচি একং পঞ্চকং দস্সিতং, কত্থচি ‘‘ছহাকারেহী’’তি আগতেহি সদ্ধিং দ্ৰে পঞ্চকানি দস্সিতানি. এতানি চ পঞ্চকানি ন হোন্তি. যত্থ হি একেকেন পদেন অৰহারো সিজ্ঝতি, তং পঞ্চকং নাম ৰুচ্চতি. এত্থ পন সব্বেহিপি পদেহি একোযেৰ অৰহারো. যানি চ তত্থ লব্ভমানানিযেৰ পঞ্চকানি দস্সিতানি, তেসম্পি ন সব্বেসং অত্থো পকাসিতো. এৰমিমস্মিং ঠানে সব্বঅট্ঠকথা আকুলা লুল়িতা দুৰিঞ্ঞেয্যৰিনিচ্ছযা. তস্মা পঞ্চ পঞ্চকেসমোধানেত্ৰা দস্সিযমানা ইমে পঞ্চৰীসতি অৰহারা সাধুকং সল্লক্খেতব্বা.
পঞ্চ পঞ্চকানি নাম – নানাভণ্ডপঞ্চকং, একভণ্ডপঞ্চকং, সাহত্থিকপঞ্চকং, পুব্বপযোগপঞ্চকং, থেয্যাৰহারপঞ্চকন্তি. তত্থ নানাভণ্ডপঞ্চকঞ্চ একভণ্ডপঞ্চকঞ্চ ‘‘আদিযেয্য, হরেয্য, অৰহরেয্য, ইরিযাপথং ৰিকোপেয্য, ঠানা চাৰেয্যা’’তি ইমেসং পদানং ৰসেন লব্ভন্তি. তানি পুব্বে যোজেত্ৰা দস্সিতনযেনেৰ ৰেদিতব্বানি. যং পনেতং ‘‘সঙ্কেতং ৰীতিনামেয্যা’’তি ছট্ঠং পদং, তং পরিকপ্পাৰহারস্স চ নিস্সগ্গিযাৰহারস্স চ সাধারণং. তস্মা তং ততিযপঞ্চমেসু পঞ্চকেসু লব্ভমানপদৰসেন যোজেতব্বং. ৰুত্তং নানাভণ্ডপঞ্চকঞ্চ একভণ্ডপঞ্চকঞ্চ.
কতমং সাহত্থিকপঞ্চকং? পঞ্চ অৰহারা – সাহত্থিকো, আণত্তিকো, নিস্সগ্গিযো, অত্থসাধকো, ধুরনিক্খেপোতি. তত্থ সাহত্থিকো নাম পরস্স ভণ্ডং সহত্থা অৰহরতি. আণত্তিকো নাম ‘‘অসুকস্স ভণ্ডং অৰহরা’’তি অঞ্ঞং আণাপেতি. নিস্সগ্গিযো নাম অন্তোসুঙ্কঘাতে ঠিতো বহিসুঙ্কঘাতং পাতেতি, আপত্তি পারাজিকস্সাতি, ইমিনা চ সদ্ধিং ‘‘সঙ্কেতং ৰীতিনামেয্যা’’তি ইদং পদযোজনং লভতি. অত্থসাধকো নাম ‘‘অসুকং নাম ভণ্ডং যদা সক্কোসি, তদা অৰহরা’’তি আণাপেতি. তত্থ সচে পরো অনন্তরাযিকো হুত্ৰা তং অৰহরতি, আণাপকো আণত্তিক্খণেযেৰ পারাজিকো হোতি, অৰহারকো পন অৰহটকালে. অযং অত্থসাধকো. ধুরনিক্খেপো পন উপনিক্খিত্তভণ্ডৰসেন ৰেদিতব্বো. ইদং সাহত্থিকপঞ্চকং.
কতমং পুব্বপযোগপঞ্চকং? অপরেপি পঞ্চ অৰহারা – পুব্বপযোগো, সহপযোগো, সংৰিদাৰহারো, সঙ্কেতকম্মং, নিমিত্তকম্মন্তি. তত্থ আণত্তিৰসেন পুব্বপযোগো ৰেদিতব্বো. ঠানা চাৰনৰসেন সহপযোগো. ইতরে পন তযো পাল়িযং (পারা. ১১৮-১২০) আগতনযেনেৰ ৰেদিতব্বাতি. ইদং পুব্বপযোগপঞ্চকং.
কতমং থেয্যাৰহারপঞ্চকং? অপরেপি পঞ্চ অৰহারা – থেয্যাৰহারো, পসয্হাৰহারো, পরিকপ্পাৰহারো, পটিচ্ছন্নাৰহারো, কুসাৰহারোতি. তে পঞ্চপি ‘‘অঞ্ঞতরো ভিক্খু সঙ্ঘস্স চীৰরে ভাজিযমানে থেয্যচিত্তো কুসং সঙ্কামেত্ৰা চীৰরং অগ্গহেসী’’তি (পারা. ১৩৮) এতস্মিং কুসসঙ্কামনৰত্থুস্মিং ৰণ্ণযিস্সাম. ইদং থেয্যাৰহারপঞ্চকং. এৰমিমানি পঞ্চ পঞ্চকানি সমোধানেত্ৰা ইমে পঞ্চৰীসতি অৰহারা ৰেদিতব্বা.
ইমেসু চ পন পঞ্চসু পঞ্চকেসু কুসলেন ৰিনযধরেন ওতিণ্ণং ৰত্থুং সহসা অৰিনিচ্ছিনিত্ৰাৰ পঞ্চ ঠানানি ওলোকেতব্বানি. যানি সন্ধায পোরাণা আহু –
‘‘ৰত্থুং কালঞ্চ দেসঞ্চ, অগ্ঘং পরিভোগপঞ্চমং;
তুলযিত্ৰা পঞ্চ ঠানানি, ধারেয্যত্থং ৰিচক্খণো’’তি.
তত্থ ৰত্থুন্তি ভণ্ডং; অৰহারকেন হি ‘‘মযা ইদং নাম অৰহট’’ন্তি ৰুত্তেপি আপত্তিং অনারোপেত্ৰাৰ তং ভণ্ডং সস্সামিকং ৰা অস্সামিকং ৰাতি উপপরিক্খিতব্বং. সস্সামিকেপি সামিকানং সালযভাৰো ৰা নিরালযভাৰো ৰা উপপরিক্খিতব্বো. সচে তেসং সালযকালে অৰহটং, ভণ্ডং অগ্ঘাপেত্ৰা আপত্তি কাতব্বা. সচে নিরালযকালে, ন পারাজিকেন কারেতব্বো. ভণ্ডসামিকেসু পন ভণ্ডং আহরাপেন্তেসু ভণ্ডং দাতব্বং. অযমেত্থ সামীচি.
ইমস্স পনত্থস্স দীপনত্থমিদং ৰত্থু – ভাতিযরাজকালে কির মহাচেতিযপূজায দক্খিণদিসতো একো ভিক্খু সত্তহত্থং পণ্ডুকাসাৰং অংসে করিত্ৰা চেতিযঙ্গণং পাৰিসি; তঙ্খণমেৰ চ রাজাপি চেতিযৰন্দনত্থং আগতো. তত্থ উস্সারণায ৰত্তমানায মহাজনসম্মদ্দো অহোসি. অথ সো ভিক্খু জনসম্মদ্দপীল়িতো অংসতো পতন্তং কাসাৰং অদিস্ৰাৰ নিক্খন্তো; নিক্খমিত্ৰা চ কাসাৰং অপস্সন্তো ‘‘কো ঈদিসে জনসম্মদ্দে কাসাৰং লচ্ছতি, ন দানি তং ময্হ’’ন্তি ধুরনিক্খেপং কত্ৰা গতো. অথঞ্ঞো ভিক্খু পচ্ছা আগচ্ছন্তো তং কাসাৰং দিস্ৰা থেয্যচিত্তেন গহেত্ৰা পুন ৰিপ্পটিসারী হুত্ৰা ‘‘অস্সমণো দানিম্হি, ৰিব্ভমিস্সামী’’তি চিত্তে উপ্পন্নেপি ‘‘ৰিনযধরে পুচ্ছিত্ৰা ঞস্সামী’’তি চিন্তেসি.
তেন চ সমযেন চূল়সুমনত্থেরো নাম সব্বপরিযত্তিধরো ৰিনযাচরিযপামোক্খো মহাৰিহারে পটিৰসতি. সো ভিক্খু থেরং উপসঙ্কমিত্ৰা ৰন্দিত্ৰা ওকাসং কারেত্ৰা অত্তনো কুক্কুচ্চং পুচ্ছি. থেরো তেন ভট্ঠে জনকাযে পচ্ছা আগন্ত্ৰা গহিতভাৰং ঞত্ৰা ‘‘অত্থি দানি এত্থ ওকাসো’’তি চিন্তেত্ৰা আহ – ‘‘সচে কাসাৰসামিকং ভিক্খুং আনেয্যাসি, সক্কা ভৰেয্য তৰ পতিট্ঠা কাতু’’ন্তি. ‘‘কথাহং, ভন্তে, তং দক্খিস্সামী’’তি? ‘‘তহিং তহিং গন্ত্ৰা ওলোকেহী’’তি. সো পঞ্চপি মহাৰিহারে ওলোকেত্ৰা নেৰ অদ্দক্খি. ততো নং থেরো পুচ্ছি – ‘‘কতরায দিসায বহূ ভিক্খূ আগচ্ছন্তী’’তি? ‘‘দক্খিণদিসায, ভন্তে’’তি. ‘‘তেন হি কাসাৰং দীঘতো চ তিরিযঞ্চ মিনিত্ৰা ঠপেহি. ঠপেত্ৰা দক্খিণদিসায ৰিহারপটিপাটিযা ৰিচিনিত্ৰা তং ভিক্খুং আনেহী’’তি. সো তথা কত্ৰা তং ভিক্খুং দিস্ৰা থেরস্স সন্তিকং আনেসি. থেরো পুচ্ছি – ‘‘তৰেদং কাসাৰ’’ন্তি? ‘‘আম, ভন্তে’’তি. ‘‘কুহিং তে পাতিত’’ন্তি? সো সব্বং আচিক্খি. থেরো পন তেন কতং ধুরনিক্খেপং সুত্ৰা ইতরং পুচ্ছি – ‘‘তযা ইদং কুহিং দিস্ৰা গহিত’’ন্তি? সোপি সব্বং আরোচেসি. ততো নং থেরো আহ – ‘‘সচে তে সুদ্ধচিত্তেন গহিতং অভৰিস্স, অনাপত্তিযেৰ তে অস্স. থেয্যচিত্তেন পন গহিতত্তা দুক্কটং আপন্নোসি. তং দেসেত্ৰা অনাপত্তিকো হোহি. ইদঞ্চ কাসাৰং অত্তনো সন্তকং কত্ৰা এতস্সেৰ ভিক্খুনো দেহী’’তি. সো ভিক্খু অমতেনেৰ অভিসিত্তো পরমস্সাসপ্পত্তো অহোসীতি. এৰং ৰত্থু ওলোকেতব্বং.
কালোতি অৰহারকালো. তদেৰ হি ভণ্ডং কদাচি সমগ্ঘং হোতি, কদাচি মহগ্ঘং. তস্মা তং ভণ্ডং যস্মিং কালে অৰহটং, তস্মিংযেৰ কালে যো তস্স অগ্ঘো হোতি, তেন অগ্ঘেন আপত্তি কারেতব্বা. এৰং কালো ওলোকেতব্বো.
দেসোতি অৰহারদেসো. তঞ্হি ভণ্ডং যস্মিং দেসে অৰহটং, তস্মিংযেৰ দেসে যো তস্স অগ্ঘো হোতি, তেন অগ্ঘেন আপত্তি কারেতব্বা. ভণ্ডুট্ঠানদেসে হি ভণ্ডং সমগ্ঘং হোতি, অঞ্ঞত্থ মহগ্ঘং.
ইমস্সাপি চ অত্থস্স দীপনত্থমিদং ৰত্থু – অন্তরসমুদ্দে কির একো ভিক্খু সুসণ্ঠানং নাল়িকেরং লভিত্ৰা ভমং আরোপেত্ৰা সঙ্খথালকসদিসং মনোরমং পানীযথালকং কত্ৰা তত্থেৰ ঠপেত্ৰা চেতিযগিরিং অগমাসি. অথঞ্ঞো ভিক্খু অন্তরসমুদ্দং গন্ত্ৰা তস্মিং ৰিহারে পটিৰসন্তো তং থালকং দিস্ৰা থেয্যচিত্তেন গহেত্ৰা চেতিযগিরিমেৰ আগতো. তস্স তত্থ যাগুং পিৰন্তস্স তং থালকং দিস্ৰা থালকসামিকো ভিক্খু আহ – ‘‘কুতো তে ইদং লদ্ধ’’ন্তি? ‘‘অন্তরসমুদ্দতো মে আনীত’’ন্তি. সো তং ‘‘নেতং তৰ সন্তকং, থেয্যায তে গহিত’’ন্তি সঙ্ঘমজ্ঝং আকড্ঢি. তত্থ চ ৰিনিচ্ছযং অলভিত্ৰা মহাৰিহারং অগমিংসু. তত্থ ভেরিং পহরাপেত্ৰা মহাচেতিযসমীপে সন্নিপাতং কত্ৰা ৰিনিচ্ছযং আরভিংসু. ৰিনযধরত্থেরা অৰহারং সঞ্ঞাপেসুং.
তস্মিঞ্চ সন্নিপাতে আভিধম্মিকগোদত্তত্থেরো নাম ৰিনযকুসলো হোতি. সো এৰমাহ – ‘‘ইমিনা ইদং থালকং কুহিং অৰহট’’ন্তি? ‘‘অন্তরসমুদ্দে অৰহট’’ন্তি. ‘‘তত্রিদং কিং অগ্ঘতী’’তি? ‘‘ন কিঞ্চি অগ্ঘতি. তত্র হি নাল়িকেরং ভিন্দিত্ৰা মিঞ্জং খাদিত্ৰা কপালং ছড্ডেন্তি, দারুঅত্থং পন ফরতী’’তি. ‘‘ইমস্স ভিক্খুনো এত্থ হত্থকম্মং কিং অগ্ঘতী’’তি? ‘‘মাসকং ৰা ঊনমাসকং ৰা’’তি. ‘‘অত্থি পন কত্থচি সম্মাসম্বুদ্ধেন মাসকেন ৰা ঊনমাসকেন ৰা পারাজিকং পঞ্ঞত্ত’’ন্তি. এৰং ৰুত্তে ‘‘সাধু! সাধু! সুকথিতং সুৰিনিচ্ছিত’’ন্তি একসাধুকারো অহোসি. তেন চ সমযেন ভাতিযরাজাপি চেতিযৰন্দনত্থং নগরতো নিক্খমন্তো তং সদ্দং সুত্ৰা ‘‘কিং ইদ’’ন্তি পুচ্ছিত্ৰা সব্বং পটিপাটিযা সুত্ৰা নগরে ভেরিং চরাপেসি – ‘‘মযি সন্তে ভিক্খূনম্পি ভিক্খূনীনম্পি গিহীনম্পি অধিকরণং আভিধম্মিকগোদত্তত্থেরেন ৰিনিচ্ছিতং সুৰিনিচ্ছিতং, তস্স ৰিনিচ্ছযে অতিট্ঠমানং রাজাণায ঠপেমী’’তি. এৰং দেসো ওলোকেতব্বো.
অগ্ঘোতি ভণ্ডগ্ঘো. নৰভণ্ডস্স হি যো অগ্ঘো হোতি, সো পচ্ছা পরিহাযতি; যথা নৰধোতো পত্তো অট্ঠ ৰা দস ৰা অগ্ঘতি, সো পচ্ছা ভিন্নো ৰা ছিদ্দো ৰা আণিগণ্ঠিকাহতো ৰা অপ্পগ্ঘো হোতি তস্মা ন সব্বদা ভণ্ডং পকতিঅগ্ঘেনেৰ কাতব্বন্তি. এৰং অগ্ঘো ওলোকেতব্বো.
পরিভোগোতি ভণ্ডপরিভোগো. পরিভোগেনাপি হি ৰাসিআদিভণ্ডস্স অগ্ঘো পরিহাযতি. তস্মা এৰং উপপরিক্খিতব্বং, সচে কোচি কস্সচি পাদগ্ঘনকং ৰাসিং হরতি, তত্র ৰাসিসামিকো পুচ্ছিতব্বো – ‘‘তযা অযং ৰাসি কিত্তকেন কীতা’’তি? ‘‘পাদেন, ভন্তে’’তি. ‘‘কিং পন তে কিণিত্ৰাৰ ঠপিতা, উদাহু তং ৰল়ঞ্জেসী’’তি? সচে ৰদতি ‘‘একদিৰসং মে দন্তকট্ঠং ৰা রজনছল্লিং ৰা পত্তপচনকদারুং ৰা ছিন্নং, ঘংসিত্ৰা ৰা নিসিতা’’তি. অথস্সা পোরাণো অগ্ঘো ভট্ঠোতি ৰেদিতব্বো. যথা চ ৰাসিযা এৰং অঞ্জনিযা ৰা অঞ্জনিসলাকায ৰা কুঞ্চিকায ৰা পলালেন ৰা থুসেহি ৰা ইট্ঠকচুণ্ণেন ৰা একৰারং ঘংসিত্ৰা ধোৰনমত্তেনাপি অগ্ঘো ভস্সতি. তিপুমণ্ডলস্স মকরদন্তচ্ছেদনেনাপি পরিমজ্জিতমত্তেনাপি, উদকসাটিকায সকিং নিৰাসনপারুপনেনাপি পরিভোগসীসেন অংসে ৰা সীসে ৰা ঠপনমত্তেনাপি, তণ্ডুলাদীনং পপ্ফোটনেনাপি ততো একং ৰা দ্ৰে ৰা অপনযনেনাপি, অন্তমসো একং পাসাণসক্খরং উদ্ধরিত্ৰা ছড্ডিতমত্তেনাপি, সপ্পিতেলাদীনং ভাজনন্তরপঅৰত্তনেনাপি, অন্তমসো ততো মক্খিকং ৰা কিপিল্লিকং ৰা উদ্ধরিত্ৰা ছড্ডিতমত্তেনাপি, গুল়পিণ্ডকস্স মধুরভাৰজাননত্থং নখেন ৰিজ্ঝিত্ৰা অণুমত্তং গহিতমত্তেনাপি অগ্ঘো ভস্সতি. তস্মা যংকিঞ্চি পাদগ্ঘনকং ৰুত্তনযেনেৰ সামিকেহি পরিভোগেন ঊনং কতং হোতি, ন তং অৰহটো ভিক্খু পারাজিকেন কাতব্বো. এৰং পরিভোগো ওলোকেতব্বো. এৰং ইমানি তুলযিত্ৰা পঞ্চ ঠানানি ধারেয্যত্থং ৰিচক্খণো, আপত্তিং ৰা অনাপত্তিং ৰা গরুকং ৰা লহুকং ৰা আপত্তিং যথাঠানে ঠপেয্যাতি.
নিট্ঠিতো ‘‘আদিযেয্য…পে… সঙ্কেতং ৰীতিনামেয্যা’’তি.
ইমেসং পদানং ৰিনিচ্ছযো.
ইদানি যদিদং ‘‘যথারূপে অদিন্নাদানে’’তিআদীনি ৰিভজন্তেন ‘‘যথারূপং নামা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ যথারূপন্তি যথাজাতিকং. তং পন যস্মা পাদতো পট্ঠায হোতি, তস্মা ‘‘পাদং ৰা পাদারহং ৰা অতিরেকপাদং ৰা’’তি আহ. তত্থ পাদেন কহাপণস্স চতুত্থভাগং অকপ্পিযভণ্ডমেৰ দস্সেতি. পাদারহেন পাদগ্ঘনকং কপ্পিযভণ্ডং. অতিরেকপাদেন উভযম্পি. এত্তাৰতা সব্বাকারেন দুতিযপারাজিকপ্পহোনকৰত্থু দস্সিতং হোতি.
পথব্যা রাজাতি সকলপথৰিযা রাজা দীপচক্কৰত্তী অসোকসদিসো, যো ৰা পনঞ্ঞোপি একদীপে রাজা, সীহল়রাজসদিসো. পদেসরাজাতি একদীপস্স পদেসিস্সরো, বিম্বিসার-পসেনদি-আদযো ৰিয. মণ্ডলিকা নাম যে দীপপদেসেপি একমেকং মণ্ডলং ভুঞ্জন্তি. অন্তরভোগিকা নাম দ্ৰিন্নং রাজূনং অন্তরা কতিপযগামসামিকা. অক্খদস্সাতি ধম্মৰিনিচ্ছনকা, তে ধম্মসভাযং নিসীদিত্ৰা অপরাধানুরূপং চোরানং হত্থপাদচ্ছেজ্জাদিং অনুসাসন্তি. যে পন ঠানন্তরপ্পত্তা অমচ্চা ৰা রাজকুমারা ৰা কতাপরাধা হোন্তি, তে রঞ্ঞো আরোচেন্তি, গরুকং ঠানং সযং ন ৰিনিচ্ছিনন্তি. মহামত্তাতি ঠানন্তরপ্পত্তা মহাঅমচ্চা; তেপি তত্থ তত্থ গামে ৰা নিগমে ৰা নিসীদিত্ৰা রাজকিচ্চং করোন্তি. যে ৰা পনাতি অঞ্ঞেপি যে রাজকুলনিস্সিতা ৰা সকিস্সরিযনিস্সিতা ৰা হুত্ৰা ছেজ্জভেজ্জং অনুসাসন্তি, সব্বেপি তে ইমস্মিং অত্থে ‘‘রাজানো’’তি দস্সেতি.
হনেয্যুন্তি পোথেয্যুঞ্চেৰ ছিন্দেয্যুঞ্চ. পব্বাজেয্যুন্তি নীহরেয্যুং. চোরোসীতি এৰমাদীনি চ ৰত্ৰা পরিভাসেয্যুং; তেনেৰাহ – ‘‘পরিভাসো এসো’’তি. পুরিমং উপাদাযাতি মেথুনং ধম্মং পটিসেৰিত্ৰা পারাজিকং আপত্তিং আপন্নং পুগ্গলং উপাদায. সেসং পুব্বে ৰুত্তনযত্তা উত্তানপদত্থত্তা চ পাকটমেৰাতি.
৯৩. এৰং উদ্দিট্ঠসিক্খাপদং পদানুক্কমেন ৰিভজিত্ৰা ইদানি যং তং আদিযেয্যাতিআদীহি ছহি পদেহি সঙ্খেপতো আদানং দস্সেত্ৰা সঙ্খেপতোএৰ ‘‘পাদং ৰা পাদারহং ৰা অতিরেকপাদং ৰা’’তি আদাতব্বভণ্ডং দস্সিতং, তং যত্থ যত্থ ঠিতং, যথা যথা আদানং গচ্ছতি, অনাগতে পাপভিক্খূনং লেসোকাসনিরুন্ধনত্থং তথা তথা ৰিত্থারতো দস্সেতুং ‘‘ভূমট্ঠং থলট্ঠ’’ন্তিআদিনা নযেন মাতিকং ঠপেত্ৰা ‘‘ভূমট্ঠং নাম ভণ্ডং ভূমিযং নিক্খিত্তং হোতী’’তিআদিনা নযেন তস্স ৰিভঙ্গং আহ.
পঞ্চৰীসতিঅৰহারকথা নিট্ঠিতা.
ভূমট্ঠকথা
৯৪. তত্রাযং অনুত্তানপদৰণ্ণনায সদ্ধিং ৰিনিচ্ছযকথা. নিখাতন্তি ভূমিযং খণিত্ৰা ঠপিতং. পটিচ্ছন্নন্তি পংসুইট্ঠকাদীহি পটিচ্ছন্নং. ভূমট্ঠং ভণ্ডং…পে… গচ্ছতি ৰা, আপত্তি দুক্কটস্সাতি তং এৰং নিখণিত্ৰা ৰা পটিচ্ছাদেত্ৰা ৰা ঠপিতত্তা ভূমিযং ঠিতং ভণ্ডং যো ভিক্খু কেনচিদেৰ উপাযেন ঞত্ৰা ‘‘আহরিস্সামী’’তি থেয্যচিত্তো হুত্ৰা রত্তিভাগে উট্ঠায গচ্ছতি, সো ভণ্ডট্ঠানং অপ্পত্ৰাপি সব্বকাযৰচীৰিকারেসু দুক্কটং আপজ্জতি. কথং? সো হি তস্স আহরণত্থায উট্ঠহন্তো যং যং অঙ্গপচ্চঙ্গং ফন্দাপেতি, সব্বত্থ দুক্কটমেৰ. নিৰাসনপারুপনং সণ্ঠপেতি, হত্থৰারে হত্থৰারে দুক্কটং. ‘‘মহন্তং নিধানং ন সক্কা একেন আহরিতুং, দুতিযং পরিযেসিস্সামী’’তি কস্সচি সহাযস্স সন্তিকং গন্তুকামো দ্ৰারং ৰিৰরতি, পদৰারে চ হত্থৰারে চ দুক্কটং. দ্ৰারপিদহনে পন অঞ্ঞস্মিং ৰা গমনস্স অনুপকারে অনাপত্তি. তস্স নিপন্নোকাসং গন্ত্ৰা ‘‘ইত্থন্নামা’’তি পক্কোসতি, তমত্থং আরোচেত্ৰা ‘‘এহি গচ্ছামা’’তি ৰদতি, ৰাচায ৰাচায দুক্কটং. সো তস্স ৰচনেন উট্ঠহতি, তস্সাপি দুক্কটং. উট্ঠহিত্ৰা তস্স সন্তিকং গন্তুকামো নিৰাসনপারুপনং সণ্ঠপেতি, দ্ৰারং ৰিৰরিত্ৰা তস্স সমীপং গচ্ছতি, হত্থৰারপদৰারেসু সব্বত্থ দুক্কটং. সো তং পুচ্ছতি ‘‘অসুকো চ অসুকো চ কুহিং, অসুকঞ্চ অসুকঞ্চ পক্কোসাহী’’তি, ৰাচায ৰাচায দুক্কটং. সব্বে সমাগতে দিস্ৰা ‘‘মযা অসুকস্মিং নাম ঠানে এৰরূপো নিধি উপলদ্ধো, গচ্ছাম তং গহেত্ৰা পুঞ্ঞানি চ করিস্সাম, সুখঞ্চ জীৰিস্সামা’’তি ৰদতি, ৰাচায ৰাচায দুক্কটমেৰ.
এৰং লদ্ধসহাযো কুদালং পরিযেসতি. সচে পনস্স অত্তনো কুদালো অত্থি, ‘‘তং আহরিস্সামী’’তি গচ্ছন্তো চ গণ্হন্তো চ আহরন্তো চ সব্বত্থ হত্থৰারপদৰারেসু দুক্কটং আপজ্জতি. সচে নত্থি, অঞ্ঞং ভিক্খুং ৰা গহট্ঠং ৰা গন্ত্ৰা যাচতি, যাচন্তো চ সচে ‘‘কুদালং মে দেহি, কুদালেন মে অত্থো, কিঞ্চি কাতব্বমত্থি, তং কত্ৰা পচ্চাহরিস্সামী’’তি মুসা অভণন্তো যাচতি, ৰাচায ৰাচায দুক্কটং. সচে ‘‘মাতিকা সোধেতব্বা অত্থি, ৰিহারে ভূমিকম্মং কাতব্বং অত্থী’’তি মুসাপি ভণতি, যং যং ৰচনং মুসা, তত্থ তত্থ পাচিত্তিযং. মহাঅট্ঠকথাযং পন সচ্চেপি অলিকেপি দুক্কটমেৰ ৰুত্তং, তং পমাদলিখিতন্তি ৰেদিতব্বং. ন হি অদিন্নাদানস্স পুব্বপযোগে পাচিত্তিযট্ঠানে দুক্কটং নাম অত্থি. সচে পন কুদালস্স দণ্ডো নত্থি, ‘‘দণ্ডং করিস্সামী’’তি ৰাসিং ৰা ফরসুং ৰা নিসেতি, তদত্থায গচ্ছতি, গন্ত্ৰা সুক্খকট্ঠং ছিন্দতি তচ্ছতি আকোটেতি, সব্বত্থ হত্থৰারপদৰারেসু দুক্কটং. অল্লরুক্খং ছিন্দতি, পাচিত্তিযং. ততো পরং সব্বপযোগেসু দুক্কটং. সঙ্খেপট্ঠকথাযং পন মহাপচ্চরিযঞ্চ তত্থ জাতককট্ঠলতাছেদনত্থং ৰাসিফরসুং পরিযেসন্তানম্পি দুক্কটং ৰুত্তং. সচে পন তেসং এৰং হোতি ‘‘ৰাসিফরসুকুদালে যাচন্তা আসঙ্কিতা ভৰিস্সাম, লোহং সমুট্ঠাপেত্ৰা করোমা’’তি. ততো অরঞ্ঞং গন্ত্ৰা লোহবীজত্থং পথৰিং খণন্তি, অকপ্পিযপথৰিং খণন্তানং দুক্কটেহি সদ্ধিং পাচিত্তিযানীতি মহাপচ্চরিযং ৰুত্তং. যথা চ ইধ, এৰং সব্বত্থ পাচিত্তিযট্ঠানে দুক্কটা ন মুচ্চতি. কপ্পিযপথৰিং খণন্তানং দুক্কটানিযেৰ. বীজং পন গহেত্ৰা ততো পরং সব্বকিরিযাসু পযোগে পযোগে দুক্কটং.
পিটকপরিযেসনেপি হত্থৰারপদৰারেসু ৰুত্তনযেনেৰ দুক্কটং. মুসাৰাদে পাচিত্তিযং. পিটকং কাতুকামতায ৰল্লিচ্ছেদনে পাচিত্তিযন্তি সব্বং পুরিমনযেনেৰ ৰেদিতব্বং. গচ্ছতি ৰা আপত্তি দুক্কটস্সাতি এৰং পরিযিট্ঠসহাযকুদালপিটকো নিধিট্ঠানং গচ্ছতি, পদৰারে পদৰারে দুক্কটং. সচে পন গচ্ছন্তো ‘‘ইমং নিধিং লদ্ধা বুদ্ধপূজং ৰা ধম্মপূজং ৰা সঙ্ঘভত্তং ৰা করিস্সামী’’তি কুসলং উপ্পাদেতি, কুসলচিত্তেন গমনে অনাপত্তি. কস্মা? ‘‘থেয্যচিত্তো দুতিযং ৰা…পে… গচ্ছতি ৰা, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি ৰুত্তত্তা. যথা চ ইধ, এৰং সব্বত্থ অথেয্যচিত্তস্স অনাপত্তি. মগ্গতো ওক্কম্ম নিধানট্ঠানং গমনত্থায মগ্গং করোন্তো ভূতগামং ছিন্দতি, পাচিত্তিযং. সুক্খকট্ঠং ছিন্দতি, দুক্কটং.
তত্থজাতকন্তি চিরনিহিতায কুম্ভিযা উপরি জাতকং. কট্ঠং ৰা লতং ৰাতি ন কেৰলং কট্ঠলতমেৰ, যংকিঞ্চি অল্লং ৰা সুক্খং ৰা তিণরুক্খলতাদিং ছিন্দন্তস্স সহপযোগত্তা দুক্কটমেৰ হোতি.
অট্ঠৰিধং হেতং দুক্কটং নাম ইমস্মিং ঠানে সমোধানেত্ৰা থেরেহি দস্সিতং – পুব্বপযোগদুক্কটং, সহপযোগদুক্কটং, অনামাসদুক্কটং, দুরুপচিণ্ণদুক্কটং, ৰিনযদুক্কটং, ঞাতদুক্কটং, ঞত্তিদুক্কটং, পটিস্সৰদুক্কটন্তি. তত্থ ‘‘থেয্যচিত্তো দুতিযং ৰা কুদালং ৰা পিটকং ৰা পরিযেসতি গচ্ছতি ৰা, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি ইদং পুব্বপযোগদুক্কটং নাম. এত্থ হি দুক্কটট্ঠানে দুক্কটং, পাচিত্তিযট্ঠানে পাচিত্তিযমেৰ হোতি. ‘‘তত্থজাতকং কট্ঠং ৰা লতং ৰা ছিন্দতি, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি ইদং সহপযোগদুক্কটং নাম. এত্থ পন পাচিত্তিযৰত্থু চ দুক্কটৰত্থু চ দুক্কটট্ঠানেযেৰ তিট্ঠতি. কস্মা? অৰহারস্স সহপযোগত্তাতি. যং পন দসৰিধং রতনং, সত্তৰিধং ধঞ্ঞং, সব্বঞ্চ আৰুধভণ্ডাদিং আমসন্তস্স দুক্কটং ৰুত্তং, ইদং অনামাসদুক্কটং নাম. যং কদলিনাল়িকেরাদীনং তত্থজাতকফলানি আমসন্তস্স দুক্কটং ৰুত্তং, ইদং দুরুপচিণ্ণদুক্কটং নাম. যং পন পিণ্ডায চরন্তস্স পত্তে রজে পতিতে পত্তং অপ্পটিগ্গহেত্ৰা অধোৰিত্ৰা ৰা তত্থ ভিক্খং গণ্হন্তস্স দুক্কটং ৰুত্তং, ইদং ৰিনযদুক্কটং নাম. ‘‘সুত্ৰা ন ৰদন্তি, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (পারা. ৪১৯) ইদং ঞাতদুক্কটং নাম. যং একাদসসু সমনুভাসনাসু ‘‘ঞত্তিযা দুক্কট’’ন্তি (পারা. ৪১৪) ৰুত্তং, ইদং ঞত্তিদুক্কটং নাম. ‘‘তস্স, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো পুরিমিকা চ ন পঞ্ঞাযতি, পটিস্সৰে চ আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (মহাৰ. ২০৭) ইদং পটিস্সৰদুক্কটং নাম. ইদং পন সহপযোগদুক্কটং. তেন ৰুত্তং – ‘‘যংকিঞ্চি অল্লং ৰা সুক্খং ৰা তিণরুক্খলতাদিং ছিন্দন্তস্স সহপযোগত্তা দুক্কটমেৰ হোতী’’তি.
সচে পনস্স তত্থজাতকে তিণরুক্খলতাদিম্হি ছিন্নেপি লজ্জিধম্মো ওক্কমতি, সংৰরো উপ্পজ্জতি, ছেদনপচ্চযা দুক্কটং দেসেত্ৰা মুচ্চতি. অথ ধুরনিক্খেপং অকত্ৰা সউস্সাহোৰ পংসুং খণতি, ছেদনদুক্কটং পটিপ্পস্সম্ভতি, খণনদুক্কটে পতিট্ঠাতি. অকপ্পিযপথৰিং খণন্তোপি হি ইধ সহপযোগত্তা দুক্কটমেৰ আপজ্জতি. সচে পনস্স সব্বদিসাসু খণিত্ৰা কুম্ভিমূলং পত্তস্সাপি লজ্জিধম্মো ওক্কমতি, খণনপচ্চযা দুক্কটং দেসেত্ৰা মুচ্চতি.
ব্যূহতি ৰাতি অথ পন সউস্সাহোৰ পংসুং ৰিযূহতি, একপস্সে রাসিং করোতি, খণনদুক্কটং পটিপ্পস্সম্ভতি, ৰিযূহনদুক্কটে পতিট্ঠাতি. তঞ্চ পংসুং তত্থ তত্থ পুঞ্জং করোন্তো পযোগে পযোগে দুক্কটং আপজ্জতি. সচে পন রাসিং কত্ৰাপি ধুরনিক্খেপং করোতি, লজ্জিধম্মং আপজ্জতি, ৰিযূহনদুক্কটং দেসেত্ৰা মুচ্চতি. উদ্ধরতি ৰাতি অথ পন সউস্সাহোৰ পংসুং উদ্ধরিত্ৰা বহি পাতেতি, ৰিযূহনদুক্কটং পটিপ্পস্সম্ভতি, উদ্ধরণদুক্কটে পতিট্ঠাতি. পংসুং পন কুদালেন ৰা হত্থেহি ৰা পচ্ছিযা ৰা তহিং তহিং পাতেন্তো পযোগে পযোগে দুক্কটং আপজ্জতি. সচে পন সব্বং পংসুং নীহরিত্ৰা কুম্ভিং থলট্ঠং কত্ৰাপি লজ্জিধম্মং আপজ্জতি, উদ্ধরণদুক্কটং দেসেত্ৰা মুচ্চতি. অথ পন সউস্সাহোৰ কুম্ভিং আমসতি, উদ্ধরণদুক্কটং পটিপ্পস্সম্ভতি, আমসনদুক্কটে পতিট্ঠাতি. আমসিত্ৰাপি চ লজ্জিধম্মং আপজ্জন্তো আমসনদুক্কটং দেসেত্ৰা মুচ্চতি. অথ সউস্সাহোৰ কুম্ভিং ফন্দাপেতি, আমসনদুক্কটং পটিপ্পস্সম্ভতি, ‘‘ফন্দাপেতি, আপত্তি থুল্লচ্চযস্সা’’তি ৰুত্তথুল্লচ্চযে পতিট্ঠাতি.
তত্রাযং দুক্কটথুল্লচ্চযানং দ্ৰিন্নম্পি ৰচনত্থো – পঠমং তাৰেত্থ দুট্ঠু কতং সত্থারা ৰুত্তকিচ্চং ৰিরাধেত্ৰা কতন্তি দুক্কটং. অথ ৰা দুট্ঠং কতং, ৰিরূপা সা কিরিযা ভিক্খুকিরিযানং মজ্ঝে ন সোভতীতি এৰম্পি দুক্কটং. ৰুত্তঞ্চেতং –
‘‘দুক্কটং ইতি যং ৰুত্তং, তং সুণোহি যথাতথং;
অপরদ্ধং ৰিরদ্ধঞ্চ, খলিতং যঞ্চ দুক্কটং.
‘‘যং মনুস্সো করে পাপং, আৰি ৰা যদি ৰা রহো;
দুক্কটন্তি পৰেদেন্তি, তেনেতং ইতি ৰুচ্চতী’’তি. (পরি. ৩৩৯);
ইতরং পন থূলত্তা, অচ্চযত্তা চ থুল্লচ্চযং. ‘‘সম্পরাযে চ দুগ্গতি’’ (সং. নি. ১.৪৯), ‘‘যং হোতি কটুকপ্ফল’’ন্তিআদীসু (ধ. প. ৬৬; নেত্তি. ৯১) ৰিয চেত্থ সংযোগভাৰো ৰেদিতব্বো. একস্স সন্তিকে দেসেতব্বেসু হি অচ্চযেসু তেন সমো থূলো অচ্চযো নত্থি. তস্মা ৰুত্তং ‘‘থূলত্তা অচ্চযত্তা চ থুল্লচ্চয’’ন্তি. ৰুত্তঞ্চেতং –
‘‘থুল্লচ্চযন্তি যং ৰুত্তং, তং সুণোহি যথাতথং;
একস্স মূলে যো দেসেতি, যো চ তং পটিগ্গণ্হতি;
অচ্চযো তেন সমো নত্থি, তেনেতং ইতি ৰুচ্চতী’’তি. (পরি. ৩৩৯);
ফন্দাপেন্তস্স চ পযোগে পযোগে থুল্লচ্চযং. ফন্দাপেত্ৰাপি চ লজ্জিধম্মং ওক্কন্তো থুল্লচ্চযং দেসেত্ৰা মুচ্চতি. সহপযোগতো পট্ঠাযেৰ চেত্থ পুরিমা পুরিমা আপত্তি পটিপ্পস্সম্ভতি. সহপযোগং পন অকত্ৰা লজ্জিধম্মং ওক্কন্তেন যা পুব্বপযোগে দুক্কটপাচিত্তিযা আপন্না, সব্বা তা দেসেতব্বা. সহপযোগে চ তত্থজাতকচ্ছেদনে বহুকানিপি দুক্কটানি পংসুখণনং পত্ৰা পটিপ্পস্সম্ভন্তি. একং খণনদুক্কটমেৰ হোতি. খণনে বহুকানিপি ৰিযূহনং, ৰিযূহনে বহুকানিপি উদ্ধরণং, উদ্ধরণে বহুকানিপি আমসনং, আমসনে বহুকানিপি ফন্দাপনং পত্ৰা পটিপ্পস্সম্ভন্তি. পংসুখণনাদীসু চ লজ্জিধম্মে উপ্পন্নে বহুকাপি আপত্তিযো হোন্তু, একমেৰ দেসেত্ৰা মুচ্চতীতি কুরুন্দট্ঠকথাযং ৰুত্তং. পুরিমাপত্তিপটিপ্পস্সদ্ধি চ নামেসা ‘‘ঞত্তিযা দুক্কটং, দ্ৰীহি কম্মৰাচাহি থুল্লচ্চযা পটিপ্পস্সম্ভন্তী’’তি (পারা. ৪১৪) এৰং অনুসাৰনাসুত্তেসুযেৰ আগতা. ইধ পন দুতিযপারাজিকে অট্ঠকথাচরিযপ্পমাণেন গহেতব্বাতি.
ঠানাচাৰেতি, আপত্তি পারাজিকস্সাতি যো পন ফন্দাপেত্ৰাপি লজ্জিধম্মং অনোক্কমিত্ৰাৰ তং কুম্ভিং ঠানতো অন্তমসো কেসগ্গমত্তম্পি চাৰেতি, পারাজিকমেৰ আপজ্জতীতি অত্থো. ঠানা চাৰনঞ্চেত্থ ছহি আকারেহি ৰেদিতব্বং. কথং? কুম্ভিং মুখৰট্টিযং গহেত্ৰা অত্তনো অভিমুখং আকড্ঢন্তো ইমিনা অন্তেন ফুট্ঠোকাসং কেসগ্গমত্তম্পি পারিমন্তেন অতিক্কামেতি, পারাজিকং. তথেৰ গহেত্ৰা পরতো পেল্লেন্তো পারিমন্তেন ফুট্ঠোকাসং কেসগ্গমত্তম্পি ইমিনা অন্তেন অতিক্কামেতি, পারাজিকং. ৰামতো ৰা দক্খিণতো ৰা অপনামেন্তো ৰামন্তেন ফুট্ঠোকাসং কেসগ্গমত্তম্পি দক্খিণন্তেন অতিক্কামেতি, পারাজিকং. দক্খিণন্তেন ৰা ফুট্ঠোকাসং কেসগ্গমত্তম্পি ৰামন্তেন অতিক্কামেতি, পারাজিকং. উদ্ধং উক্খিপন্তো কেসগ্গমত্তম্পি ভূমিতো মোচেতি, পারাজিকং. খণিত্ৰা হেট্ঠতো ওসীদেন্তো বুন্দেন ফুট্ঠোকাসং কেসগ্গমত্তম্পি মুখৰট্টিযা অতিক্কামেতি, পারাজিকন্তি এৰং একট্ঠানে ঠিতায কুম্ভিযা. যদি পন কুম্ভিমুখৰট্টিযা পাসং কত্ৰা লোহখাণুং ৰা খদিরসারাদিখাণুং ৰা পথৰিযং আকোটেত্ৰা তত্থ সঙ্খলিকায বন্ধিত্ৰা ঠপেন্তি, একিস্সা দিসায একায সঙ্খলিকায বদ্ধায দ্ৰে ঠানানি লব্ভন্তি, দ্ৰীসু তীসু চতূসু দিসাসু চতূহি সঙ্খলিকাহি বদ্ধায পঞ্চ ঠানানি লব্ভন্তি.
তত্থ একখাণুকে বদ্ধকুম্ভিযা পঠমং খাণুকং ৰা উদ্ধরতি, সঙ্খলিকং ৰা ছিন্দতি, থুল্লচ্চযং. ততো কুম্ভিং যথাৰুত্তনযেন কেসগ্গমত্তম্পি ঠানা চাৰেতি, পারাজিকং. অথ পঠমং কুম্ভিং উদ্ধরতি, থুল্লচ্চযং. ততো খাণুকং কেসগ্গমত্তম্পি ঠানা চাৰেতি, সঙ্খলিকং ৰা ছিন্দতি, পারাজিকং. এতেন উপাযেন দ্ৰীসু তীসু চতূসু খাণুকেসু বদ্ধকুম্ভিযাপি পচ্ছিমে ঠানাচাৰনে পারাজিকং. সেসেসু থুল্লচ্চযং ৰেদিতব্বং.
সচে খাণু নত্থি, সঙ্খলিকায অগ্গে ৰলযং কত্ৰা তত্থজাতকে মূলে পৰেসিতং হোতি, পঠমং কুম্ভিং উদ্ধরিত্ৰা পচ্ছা মূলং ছেত্ৰা ৰলযং নীহরতি, পারাজিকং. অথ মূলং অচ্ছেত্ৰা ৰলযং ইতো চিতো চ সারেতি, রক্খতি. সচে পন মূলতো অনীহরিত্ৰাপি হত্থেন গহেত্ৰা আকাসগতং করোতি, পারাজিকং. অযমেত্থ ৰিসেসো. সেসং ৰুত্তনযমেৰ.
কেচি পন নিমিত্তত্থায কুম্ভিমত্থকে নিগ্রোধরুক্খাদীনি রোপেন্তি, মূলানি কুম্ভিং ৰিনন্ধিত্ৰা ঠিতানি হোন্তি, ‘‘মূলানি ছিন্দিত্ৰা কুম্ভিং গহেস্সামী’’তি ছিন্দন্তস্স পযোগে পযোগে দুক্কটং. ছিন্দিত্ৰা ওকাসং কত্ৰা কুম্ভিং কেসগ্গমত্তম্পি ঠানা চাৰেতি, পারাজিকং. মূলানি ছিন্দতোৰ লুঠিত্ৰা কুম্ভী নিন্নট্ঠানং গতা, রক্খতি তাৰ. গতট্ঠানতো উদ্ধরতি, পারাজিকং. সচে ছিন্নেসু মূলেসু একমূলমত্তেন কুম্ভী তিট্ঠতি, সো চ তং ‘‘ইমস্মিং মূলে ছিন্নে পতিস্সতী’’তি ছিন্দতি, ছিন্নমত্তে পারাজিকং. সচে পন একমূলেনেৰ পাসে বদ্ধসূকরো ৰিয ঠিতা হোতি, অঞ্ঞং কিঞ্চি লগ্গনকং নত্থি, তস্মিম্পি মূলে ছিন্নমত্তে পারাজিকং. সচে কুম্ভিমত্থকে মহাপাসাণো ঠপিতো হোতি, তং দণ্ডেন উক্খিপিত্ৰা অপনেতুকামো কুম্ভিমত্থকে জাতরুক্খং ছিন্দতি, দুক্কটং. তস্সা সমীপে জাতকং ছেত্ৰা আহরতি, অতত্থজাতকত্তা তং ছিন্দতো পাচিত্তিযং.
অত্তনো ভাজনন্তি সচে পন কুম্ভিং উদ্ধরিতুং অসক্কোন্তো কুম্ভিগতভণ্ডগ্গহণত্থং অত্তনো ভাজনং পৰেসেত্ৰা অন্তোকুম্ভিযং পঞ্চমাসকং ৰা অতিরেকপঞ্চমাসকং ৰা অগ্ঘনকং থেয্যচিত্তো আমসতি, আপত্তি দুক্কটস্স. পরিচ্ছেদো চেত্থ পারাজিকনিযমনত্থং ৰুত্তো. থেয্যচিত্তেন পন ঊনপঞ্চমাসকম্পি আমসন্তো দুক্কটং আপজ্জতিযেৰ.
ফন্দাপেতীতি এত্থ যাৰ একাবদ্ধং কত্ৰা অত্তনো ভাজনং পৰেসেতি, তাৰ ফন্দাপেতীতি ৰুচ্চতি. অপি চ ইতো চিতো চ অপব্যূহন্তোপি ফন্দাপেতিযেৰ, সো থুল্লচ্চযং আপজ্জতি. যদা পন একাবদ্ধভাৰো ছিন্নো, কুম্ভিগতং কুম্ভিযমেৰ, ভাজনগতম্পি ভাজনেযেৰ হোতি, তদা অত্তনো ভাজনগতং নাম হোতি. এৰং কত্ৰা কুম্ভিতো অনীহতেপি চ ভাজনে পারাজিকং আপজ্জতি.
মুট্ঠিং ৰা ছিন্দতীতি এত্থ যথা অঙ্গুলন্তরেহি নিক্খন্তকহাপণা কুম্ভিগতে কহাপণে ন সম্ফুসন্তি, এৰং মুট্ঠিং করোন্তো মুট্ঠিং ছিন্দতি নাম; সোপি পারাজিকং আপজ্জতি.
সুত্তারূল়্হন্তি সুত্তে আরূল়্হং; সুত্তেন আৰুতস্সাপি সুত্তমযস্সাপি এতং অধিৰচনং. পামঙ্গাদীনিহি সোৰণ্ণমযানিপি হোন্তি রূপিযমযানিপি সুত্তমযানিপি, মুত্তাৰলিআদযোপি এত্থেৰ সঙ্গহং গতা. ৰেঠনন্তি সীসৰেঠনপটো ৰুচ্চতি. এতেসু যংকিঞ্চি থেয্যচিত্তো আমসতি, দুক্কটং. ফন্দাপেতি, থুল্লচ্চযং. পামঙ্গাদীনি কোটিযং গহেত্ৰা আকাসট্ঠং অকরোন্তো উচ্চারেতি, থুল্লচ্চযং.
ঘংসন্তো নীহরতীতি এত্থ পন পরিপুণ্ণায কুম্ভিযা উপরি সমতিত্তিকং কুম্ভিং কত্ৰা ঠপিতং ৰা একং কোটিং বুন্দে একং কোটিং মুখৰট্টিযং কত্ৰা ঠপিতং ৰা ঘংসন্তস্স নীহরতো থুল্লচ্চযং. কুম্ভিমুখা মোচেন্তস্স পারাজিকং. যং পন উপড্ঢকুম্ভিযং ৰা রিত্তকুম্ভিযং ৰা ঠপিতং, তস্স অত্তনো ফুট্ঠোকাসোৰ ঠানং, ন সকলা কুম্ভী, তস্মা তং ঘংসন্তস্সাপি নীহরতো পতিট্ঠিতোকাসতো কেসগ্গমত্তে মুত্তে পারাজিকমেৰ. কুম্ভিযা পন পরিপুণ্ণায ৰা ঊনায ৰা উজুকমেৰ উদ্ধরন্তস্স হেট্ঠিমকোটিযা পতিট্ঠিতোকাসা মুত্তমত্তেৰ পারাজিকং. অন্তোকুম্ভিযং ঠপিতং যংকিঞ্চি পারাজিকপ্পহোনকং ভণ্ডং সকলকুম্ভিযং চারেন্তস্স, পামঙ্গাদিঞ্চ ঘংসিত্ৰা নীহরন্তস্স যাৰ মুখৰট্টিং নাতিক্কমতি, তাৰ থুল্লচ্চযমেৰ. তস্স হি সব্বাপি কুম্ভী ঠানন্তি সঙ্খেপমহাপচ্চরিযাদীসু ৰুত্তং. মহাঅট্ঠকথাযং পন ‘‘ঠপিতট্ঠানমেৰ ঠানং, ন সকলা কুম্ভী. তস্মা যথাঠিতট্ঠানতো কেসগ্গমত্তম্পি মোচেন্তস্স পারাজিকমেৰা’’তি ৰুত্তং, তং পমাণং. ইতরং পন আকাসগতং অকরোন্তস্স চীৰরৰংসে ঠপিতচীৰরৰেঠনকনযেন ৰুত্তং, তং ন গহেতব্বং. ৰিনযৰিনিচ্ছযে হি আগতে গরুকে ঠাতব্বং, এসা ৰিনযধম্মতা. অপিচ ‘‘অত্তনো ভাজনগতং ৰা করোতি, মুট্ঠিং ৰা ছিন্দতী’’তি ৰচনতো পেতং ৰেদিতব্বং. যথা অন্তোকুম্ভিযং ঠিতস্স ন সব্বা কুম্ভী ঠানন্তি.
সপ্পিআদীসু যংকিঞ্চি পিৰতো একপযোগেন পীতমত্তে পারাজিকন্তি মহাঅট্ঠকথাযং ৰুত্তং. মহাপচ্চরিযাদীসু পন অযং ৰিভাগো দস্সিতো – ‘‘মুখং অনপনেত্ৰা আকড্ঢন্তস্স পিৰতো সচে পরগলগতং পাদং ন অগ্ঘতি, মুখগতেন সদ্ধিং অগ্ঘতি, রক্খতি তাৰ. কণ্ঠেন পন পরিচ্ছিন্নকালেযেৰ পারাজিকং হোতি. সচেপি ওট্ঠেহি পরিচ্ছিন্দন্তো ওট্ঠে পিদহতি, পারাজিকমেৰ. উপ্পলদণ্ডৰেল়ুনাল়িনল়নাল়িআদীহি পিৰন্তস্সাপি সচে পরগলগতমেৰ পাদং অগ্ঘতি, পারাজিকং. সচে সহ মুখগতেন অগ্ঘতি, ন তাৰ পারাজিকং হোতি. উপ্পলদণ্ডাদিগতেন সদ্ধিং একাবদ্ধভাৰং কোপেত্ৰা ওট্ঠেহি পরিচ্ছিন্নমত্তে পারাজিকং. সচে উপ্পলদণ্ডাদিগতেন সদ্ধিং অগ্ঘতি, উপ্পলদণ্ডাদীনং বুন্দে অঙ্গুলিযাপি পিহিতমত্তে পারাজিকং. পাদগ্ঘনকে পরগলং অপ্পৰিট্ঠে উপ্পলদণ্ডাদীসু চ মুখে চ অতিরেকপাদারহম্পি একাবদ্ধং হুত্ৰা তিট্ঠতি, রক্খতিযেৰা’’তি. তং সব্বম্পি যস্মা ‘‘অত্তনো ভাজনগতং ৰা করোতি, মুট্ঠিং ৰা ছিন্দতী’’তি ইমং নযং ভজতি, তস্মা সুদস্সিতমেৰ. এস তাৰ একাবদ্ধে নযো.
সচে পন হত্থেন ৰা পত্তেন ৰা থালকাদিনা ৰা কেনচি ভাজনেন গহেত্ৰা পিৰতি, যম্হি পযোগে পাদগ্ঘনকং পূরেতি, তম্হি গতে পারাজিকং. অথ মহগ্ঘং হোতি, সিপ্পিকাযপি একপযোগেনেৰ পাদগ্ঘনকং গহেতুং সক্কা হোতি, একুদ্ধারেযেৰ পারাজিকং. ভাজনং পন নিমুজ্জাপেত্ৰা গণ্হন্তস্স যাৰ একাবদ্ধং হোতি, তাৰ রক্খতি. মুখৰট্টিপরিচ্ছেদেন ৰা উদ্ধারেন ৰা পারাজিকং. যদা পন সপ্পিং ৰা তেলং ৰা অচ্ছং তেলসদিসমেৰ মধুফাণিতং ৰা কুম্ভিং আৰিঞ্ছেত্ৰা অত্তনো ভাজনে পৰেসেতি, তদা তেসং অচ্ছতায একাবদ্ধতা নত্থীতি পাদগ্ঘনকে মুখৰট্টিতো গল়িতমত্তে পারাজিকং.
পচিত্ৰা ঠপিতং পন মধুফাণিতং সিলেসো ৰিয চিক্কনং আকড্ঢনৰিকড্ঢনযোগ্গং হোতি, উপ্পন্নে কুক্কুচ্চে একাবদ্ধমেৰ হুত্ৰা পটিনীহরিতুং সক্কোতি, এতং মুখৰট্টিযা নিক্খমিত্ৰা ভাজনে পৰিট্ঠম্পি বাহিরেন সদ্ধিং একাবদ্ধত্তা রক্খতি, মুখৰট্টিতো ছিন্নমত্তে পন পারাজিকং. যোপি থেয্যচিত্তেন পরস্স কুম্ভিযা পাদগ্ঘনকং সপ্পিং ৰা তেলং ৰা অৰস্সপিৰনকং যংকিঞ্চি দুকূলসাটকং ৰা চম্মখণ্ডাদীনং ৰা অঞ্ঞতরং পক্খিপতি, হত্থতো মুত্তমত্তে পারাজিকং.
রিত্তকুম্ভিযা ‘‘ইদানি তেলং আকিরিস্সন্তী’’তি ঞত্ৰা যংকিঞ্চি ভণ্ডং থেয্যচিত্তো পক্খিপতি, তং চে তত্থ তেলে আকিণ্ণে পঞ্চমাসকঅগ্ঘনকং পিৰতি, পীতমত্তে পারাজিকন্তি মহাঅট্ঠকথাযং ৰুত্তং. তং পন তত্থেৰ সুক্খতল়াকে সুক্খমাতিকায উজুকরণৰিনিচ্ছযেন ৰিরুজ্ঝতি, অৰহারলক্খণঞ্চেত্থ ন পঞ্ঞাযতি, তস্মা ন গহেতব্বং. মহাপচ্চরিযাদীসু পন তস্স উদ্ধারে পারাজিকং ৰুত্তং, তং যুত্তং.
পরস্স রিত্তকুম্ভিযা সঙ্গোপনত্থায ভণ্ডং ঠপেত্ৰা তত্থ তেলে আকিণ্ণে ‘‘সচে অযং জানিস্সতি, মং পলিবুজ্ঝিস্সতী’’তি ভীতো পাদগ্ঘনকং তেলং পীতং ভণ্ডং থেয্যচিত্তেন উদ্ধরতি, পারাজিকং. সুদ্ধচিত্তেন উদ্ধরতি, পরে আহরাপেন্তে ভণ্ডদেয্যং. ভণ্ডদেয্যং নাম যং পরস্স নট্ঠং, তস্স মূলং ৰা তদেৰ ৰা ভণ্ডং দাতব্বন্তি অত্থো. নো চে দেতি, সামিকস্স ধুরনিক্খেপে পারাজিকং. সচে পরস্স কুম্ভিযা অঞ্ঞো সপ্পিং ৰা তেলং ৰা আকিরতি, তত্র চাযং থেয্যচিত্তেন তেলপিৰনকং ভণ্ডং পক্খিপতি, ৰুত্তনযেনেৰ পারাজিকং. অত্তনো রিত্তকুম্ভিযা পরস্স সপ্পিং ৰা তেলং ৰা আকিরণভাৰং ঞত্ৰা থেয্যচিত্তেন ভণ্ডং নিক্খিপতি, পুব্বে ৰুত্তনযেনেৰ উদ্ধারে পারাজিকং. সুদ্ধচিত্তো নিক্খিপিত্ৰা পচ্ছা থেয্যচিত্তেন উদ্ধরতি, পারাজিকমেৰ. সুদ্ধচিত্তোৰ উদ্ধরতি, নেৰ অৰহারো, ন গীৰা; মহাপচ্চরিযং পন অনাপত্তিমত্তমেৰ ৰুত্তং. ‘‘‘কিস্স মম কুম্ভিযং তেলং আকিরসী’তি কুপিতো অত্তনো ভণ্ডং উদ্ধরিত্ৰা ছড্ডেতি, নো ভণ্ডদেয্য’’ন্তি কুরুন্দিযং ৰুত্তং. থেয্যচিত্তেন মুখৰট্টিযং গহেত্ৰা কুম্ভিং আৰিঞ্ছতি তেলং গল়েতুকামো, পাদগ্ঘনকে গল়িতে পারাজিকং. থেয্যচিত্তেনেৰ জজ্জরং করোতি ‘‘সৰিত্ৰা গমিস্সতী’’তি পাদগ্ঘনকে সৰিত্ৰা গতে পারাজিকং. থেয্যচিত্তেনেৰ ছিদ্দং করোতি ওমট্ঠং ৰা উম্মট্ঠং ৰা ৰেমট্ঠং ৰা, ইদং পন সম্মোহট্ঠানং; তস্মা সুট্ঠু সল্লেক্খেতব্বং. অযঞ্হেত্থ ৰিনিচ্ছযো – ওমট্ঠং নাম অধোমুখছিদ্দং; উম্মট্ঠং নাম উদ্ধংমুখছিদ্দং; ৰেমট্ঠং নাম উল়ুঙ্কস্সেৰ উজুগতছিদ্দং. তত্র ওমট্ঠস্স বহি পট্ঠায কতস্স অব্ভন্তরন্ততো পাদগ্ঘনকে তেলে গল়িতে বহি অনিক্খন্তেপি পারাজিকং. কস্মা? যস্মা ততো গল়িতমত্তমেৰ বহিগতং নাম হোতি, ন কুম্ভিগতসঙ্খ্যং লভতি. অন্তো পট্ঠায কতস্স বাহিরন্ততো পাদগ্ঘনকে গল়িতে পারাজিকং. উম্মট্ঠস্স যথা তথা ৰা কতস্স বাহিরন্ততো পাদগ্ঘনকে গল়িতে পারাজিকং. তঞ্হি যাৰ বাহিরন্ততো ন গল়তি, তাৰ কুম্ভিগতমেৰ হোতি. ‘‘ৰেমট্ঠস্স চ কপালমজ্ঝতো গল়িতৰসেন কারেতব্বো’’তি অট্ঠকথাসু ৰুত্তং. তং পন অন্তো চ বহি চ পট্ঠায মজ্ঝে ঠপেত্ৰা কতছিদ্দে তল়াকস্স চ মরিযাদভেদেন সমেতি. অন্তো পট্ঠায কতে পন বাহিরন্তেন, বহি পট্ঠায কতে অব্ভন্তরন্তেন কারেতব্বোতি ইদমেত্থ যুত্তং. যো পন ‘‘ৰট্টিত্ৰা গচ্ছিস্সতী’’তি থেয্যচিত্তেন কুম্ভিযা আধারকং ৰা উপত্থম্ভনলেড্ডুকে ৰা অপনেতি, ৰট্টিত্ৰা গতায পারাজিকং. তেলাকিরণভাৰং পন ঞত্ৰা রিত্তকুম্ভিযা জজ্জরভাৰে ৰা ছিদ্দেসু ৰা কতেসু পচ্ছা নিক্খন্ততেলপ্পমাণেন ভণ্ডদেয্যং হোতি. অট্ঠকথাসু পন কত্থচি পারাজিকন্তিপি লিখিতং, তং পমাদলিখিতং.
পরিপুণ্ণায কুম্ভিযা উপরি কথলং ৰা পাসাণং ৰা ‘‘পতিত্ৰা ভিন্দিস্সতি, ততো তেলং পগ্ঘরিস্সতী’’তি থেয্যচিত্তেন দুব্বন্ধং ৰা করোতি, দুট্ঠপিতং ৰা ঠপেতি, অৰস্সপতনকং তথা করোন্তস্স কতমত্তে পারাজিকং. রিত্তকুম্ভিযা উপরি করোতি, তং পচ্ছা পুণ্ণকালে পতিত্ৰা ভিন্দতি, ভণ্ডদেয্যং. ঈদিসেসু হি ঠানেসু ভণ্ডস্স নত্থিকালে কতপযোগত্তা আদিতোৰ পারাজিকং ন হোতি. ভণ্ডৰিনাসদ্ৰারস্স পন কতত্তা ভণ্ডদেয্যং হোতি. আহরাপেন্তেসু অদদতো সামিকানং ধুরনিক্খেপেন পারাজিকং.
থেয্যচিত্তেন মাতিকং উজুকং করোতি ‘‘ৰট্টিত্ৰা ৰা গমিস্সতি, ৰেলং ৰা উত্তরাপেস্সতী’’তি; ৰট্টিত্ৰা ৰা গচ্ছতু, ৰেলং ৰা উত্তরতু, উজুকরণকালে পারাজিকং. ঈদিসা হি পযোগা পুব্বপযোগাৰহারে সঙ্গহং গচ্ছন্তি. সুক্খমাতিকায উজুকতায পচ্ছা উদকে আগতে ৰট্টিত্ৰা ৰা গচ্ছতু, ৰেলং ৰা উত্তরতু, ভণ্ডদেয্যং. কস্মা? ঠানা চাৰনপযোগস্স অভাৰা. তস্স লক্খণং নাৰট্ঠে আৰি ভৰিস্সতি.
তত্থেৰ ভিন্দতি ৰাতিআদীসু অট্ঠকথাযং তাৰ ৰুত্তং – ‘‘ভিন্দতি ৰাতি মুগ্গরেন পোথেত্ৰা ভিন্দতি. ছড্ডেতি ৰাতি উদকং ৰা ৰালিকং ৰা আকিরিত্ৰা উত্তরাপেতি. ঝাপেতি ৰাতি দারূনি আহরিত্ৰা ঝাপেতি. অপরিভোগং ৰা করোতীতি অখাদিতব্বং ৰা অপাতব্বং ৰা করোতি; উচ্চারং ৰা পস্সাৰং ৰা ৰিসং ৰা উচ্ছিট্ঠং ৰা কুণপং ৰা পাতেসি, আপত্তি দুক্কটস্সাতি ঠানাচাৰনস্স নত্থিতায দুক্কটং, বুদ্ধৰিসযো নামেসো. কিঞ্চাপি দুক্কটং, আহরাপেন্তে পন ভণ্ডদেয্য’’ন্তি. তত্থ পুরিমদ্ৰযং ন সমেতি. তঞ্হি কুম্ভিজজ্জরকরণেন চ মাতিকাউজুকরণেন চ সদ্ধিং একলক্খণং. পচ্ছিমং পন দ্ৰযং ঠানা অচাৰেন্তেনাপি সক্কা কাতুং. তস্মা এত্থ এৰং ৰিনিচ্ছযং ৰদন্তি – ‘‘অট্ঠকথাযং কির ‘ঠানা চাৰনস্স নত্থিতায দুক্কট’ন্তি ইদং পচ্ছিমদ্ৰযং সন্ধায ৰুত্তং. ঠানা চাৰনং অকরোন্তোযেৰ হি থেয্যচিত্তেন ৰা ৰিনাসেতুকামতায ৰা ঝাপেয্যপি, অপরিভোগম্পি করেয্য. পুরিমদ্ৰযে পন ৰুত্তনযেন ভিন্দন্তস্স ৰা ছড্ডেন্তস্স ৰা ঠানা চাৰনং অত্থি, তস্মা তথা করোন্তস্স ৰিনাসেতুকামতায ভণ্ডদেয্যং, থেয্যচিত্তেন পারাজিক’’ন্তি. পাল়িযং ‘‘দুক্কট’’ন্তি ৰুত্তত্তা অযুত্তন্তি চে? ন; অঞ্ঞথা গহেতব্বত্থতো. পাল়িযঞ্হি থেয্যচিত্তপক্খে ‘‘ভিন্দতি ৰাতি উদকেন সম্ভিন্দতি, ছড্ডেতি ৰাতি তত্থ ৰমতি ৰা পস্সাৰং ৰা ছড্ডেতী’’তি এৰমেকে ৰদন্তি.
অযং পনেত্থ সারো – ৰিনীতৰত্থুম্হি তিণজ্ঝাপকো ৰিয ঠানা অচাৰেতুকামোৰ কেৰলং ভিন্দতি, ভিন্নত্তা পন তেলাদীনি নিক্খমন্তি, যং ৰা পনেত্থ পত্থিন্নং, তং একাবদ্ধমেৰ তিট্ঠতি. অছড্ডেতুকামোযেৰ চ কেৰলং তত্থ উদকৰালিকাদীনি আকিরতি, আকিণ্ণত্তা পন তেলং ছড্ডীযতি. তস্মা ৰোহারৰসেন ‘‘ভিন্দতি ৰা ছড্ডেতি ৰা’’তি ৰুচ্চতীতি. এৰমেতেসং পদানং অত্থো গহেতব্বো. নাসেতুকামতাপক্খে পন ইতরথাপি যুজ্জতি. এৰঞ্হি কথিযমানে পাল়ি চ অট্ঠকথা চ পুব্বাপরেন সংসন্দিত্ৰা কথিতা হোন্তি. এত্তাৰতাপি চ সন্তোসং অকত্ৰা আচরিযে পযিরুপাসিত্ৰা ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বোতি.
ভূমট্ঠকথা নিট্ঠিতা.
থলট্ঠকথা
৯৫. থলট্ঠে থলে নিক্খিত্তন্তি ভূমিতলে ৰা পাসাণতলপব্বততলাদীসু ৰা যত্থ কত্থচি পটিচ্ছন্নে ৰা অপ্পটিচ্ছন্নে ৰা ঠপিতং থলট্ঠন্তি ৰেদিতব্বং. তং সচে রাসিকতং হোতি, অন্তোকুম্ভিযং ভাজনগতকরণমুট্ঠিচ্ছেদনৰিনিচ্ছযেন ৰিনিচ্ছিনিতব্বং. সচে একাবদ্ধং সিলেসনিয্যাসাদি পক্কমধুফাণিতৰিনিচ্ছযেন ৰিনিচ্ছিনিতব্বং. সচে গরুকং হোতি ভারবদ্ধং লোহপিণ্ডি-গুল়পিণ্ডি-তেলমধুঘটাদি ৰা, কুম্ভিযং ঠানাচাৰনৰিনিচ্ছযেন ৰিনিচ্ছিনিতব্বং. সঙ্খলিকবদ্ধস্স চ ঠানভেদো সল্লক্খেতব্বো. পত্থরিত্ৰা ঠপিতং পন পাৰারত্থরণসাটকাদিং উজুকং গহেত্ৰা আকড্ঢতি, পারিমন্তে ওরিমন্তেন ফুট্ঠোকাসং অতিক্কন্তে পারাজিকং. এৰং সব্বদিসাসু সল্লক্খেতব্বং. ৰেঠেত্ৰা উদ্ধরতি, কেসগ্গমত্তং আকাসগতং করোন্তস্স পারাজিকং. সেসং ৰুত্তনযমেৰাতি.
থলট্ঠকথা নিট্ঠিতা.
আকাসট্ঠকথা
৯৬. আকাসট্ঠে মোরস্স ছহি আকারেহি ঠানপরিচ্ছেদো ৰেদিতব্বো – পুরতো মুখতুণ্ডকেন, পচ্ছতো কলাপগ্গেন, উভযপস্সেসু পক্খপরিযন্তেহি, অধো পাদনখসিখায, উদ্ধং সিখগ্গেনাতি. ভিক্খু ‘‘সস্সামিকং আকাসট্ঠং মোরং গহেস্সামী’’তি পুরতো ৰা তিট্ঠতি, হত্থং ৰা পসারেতি, মোরো আকাসেযেৰ পক্খে চারেতি, ৰাতং গাহাপেত্ৰা গমনং উপচ্ছিন্দিত্ৰা তিট্ঠতি. তস্স ভিক্খুনো দুক্কটং. তং অফন্দেন্তো হত্থেন আমসতি, দুক্কটমেৰ. ঠানা অচাৰেন্তো ফন্দাপেতি, থুল্লচ্চযং. হত্থেন পন গহেত্ৰা ৰা অগ্গহেত্ৰা ৰা মুখতুণ্ডকেন ফুট্ঠোকাসং কলাপগ্গং, কলাপগ্গেন ৰা ফুট্ঠোকাসং মুখতুণ্ডকং অতিক্কামেতি, পারাজিকং. তথা ৰামপক্খপরিযন্তেন ফুট্ঠোকাসং দক্খিণপক্খপরিযন্তং, দক্খিণপক্খপরিযন্তেন ৰা ফুট্ঠোকাসং ৰামপক্খপরিযন্তং অতিক্কামেতি, পারাজিকং. তথা পাদনখসিখায ফুট্ঠোকাসং সিখগ্গং, সিখগ্গেন ৰা ফুট্ঠোকাসং পাদনখসিখং অতিক্কামেতি, পারাজিকং.
আকাসেন গচ্ছন্তো মোরো সীসাদীসু যস্মিং অঙ্গে নিলীযতি, তং তস্স ঠানং. তস্মা তং হত্থে নিলীনং ইতো চিতো চ করোন্তোপি ফন্দাপেতিযেৰ, যদি পন ইতরেন হত্থেন গহেত্ৰা ঠানা চাৰেতি, পারাজিকং. ইতরং হত্থং উপনেতি, মোরো সযমেৰ উড্ডেত্ৰা তত্থ নিলীযতি, অনাপত্তি. অঙ্গে নিলীনভাৰং ঞত্ৰা থেয্যচিত্তেন একং পদৰারং গচ্ছতি, থুল্লচ্চযং. দুতিযে পারাজিকং.
ভূমিযং ঠিতমোরো দ্ৰিন্নং ৰা পাদানং কলাপস্স চ ৰসেন তীণি ঠানানি লভতি. তং উক্খিপন্তস্স যাৰ একম্পি ঠানং পথৰিং ফুসতি, তাৰ থুল্লচ্চযং. কেসগ্গমত্তম্পি পথৰিযা মোচিতমত্তে পারাজিকং. পঞ্জরে ঠিতং সহ পঞ্জরেন উদ্ধরতি, পারাজিকং. যদি পন পাদং ন অগ্ঘতি, সব্বত্থ অগ্ঘৰসেন কাতব্বং. অন্তোৰত্থুম্হি চরন্তং মোরং থেয্যচিত্তেন পদসা বহিৰত্থুং নীহরন্তো দ্ৰারপরিচ্ছেদং অতিক্কামেতি, পারাজিকং. ৰজে ঠিতবলীবদ্দস্স হি ৰজো ৰিয অন্তোৰত্থু তস্স ঠানং. হত্থেন পন গহেত্ৰা অন্তোৰত্থুস্মিম্পি আকাসগতং করোন্তস্স পারাজিকমেৰ. অন্তোগামে চরন্তম্পি গামপরিক্খেপং অতিক্কামেন্তস্স পারাজিকং. সযমেৰ নিক্খমিত্ৰা গামূপচারে ৰা ৰত্থূপচারে ৰা চরন্তং পন থেয্যচিত্তো কট্ঠেন ৰা কথলায ৰা উত্রাসেত্ৰা অটৰিমুখং করোতি, মোরো উড্ডেত্ৰা অন্তোগামে ৰা অন্তোৰত্থুম্হি ৰা ছদনপিট্ঠে ৰা নিলীযতি, রক্খতি. সচে পন অটৰিমুখে উড্ডেতি ৰা গচ্ছতি ৰা ‘‘অটৰিং পৰেসেত্ৰা গহেস্সামী’’তি পরিকপ্পে অসতি পথৰিতো কেসগ্গমত্তম্পি উড্ডিতমত্তে ৰা দুতিযপদৰারে ৰা পারাজিকং. কস্মা? যস্মা গামতো নিক্খন্তস্স ঠিতট্ঠানমেৰ ঠানং হোতি. কপিঞ্জরাদীসুপি অযমেৰ ৰিনিচ্ছযো.
সাটকং ৰাতি ৰাতৰেগুক্খিত্তং পথৰিতলে পত্থরিত্ৰা ঠপিতমিৰ আকাসেন গচ্ছন্তং খলিবদ্ধং সাটকং অভিমুখাগতং হত্থেন একস্মিং অন্তে গণ্হাতি, ইতো চিতো চ ঠানং অৰিকোপেন্তোযেৰ গমনুপচ্ছেদে দুক্কটং. ঠানাচাৰনং অকরোন্তো চালেতি, ফন্দাপনে থুল্লচ্চযং. ঠানা চাৰেতি, পারাজিকং. ঠানপরিচ্ছেদো চস্স মোরস্সেৰ ছহি আকারেহি ৰেদিতব্বো.
অবদ্ধসাটকো পন একস্মিং অন্তে গহিতমত্তেৰ দুতিযেনন্তেন পতিত্ৰা ভূমিযং পতিট্ঠাতি, তস্স দ্ৰে ঠানানি হোন্তি – হত্থো চেৰ ভূমি চ. তং যথাগহিতমেৰ পঠমং গহিতোকাসপ্পদেসতো চালেতি, থুল্লচ্চযং. পচ্ছা ভূমিতো দুতিযহত্থেন ৰা পাদেন ৰা উক্খিপতি, পারাজিকং. পঠমং ৰা ভূমিতো উদ্ধরতি, থুল্লচ্চযং. পচ্ছা গহিতোকাসপ্পদেসতো চাৰেতি, পারাজিকং. গহণং ৰা অমুঞ্চন্তো উজুকমেৰ হত্থং ওনামেত্ৰা ভূমিগতং কত্ৰা তেনেৰ হত্থেন উক্খিপতি, পারাজিকং. ৰেঠনেপি অযমেৰ ৰিনিচ্ছযো.
হিরঞ্ঞং ৰা সুৰণ্ণং ৰা ছিজ্জমানন্তি মনুস্সানং অলঙ্করোন্তানং গীৰেয্যকাদিপিল়ন্ধনং ৰা সুৰণ্ণসলাকং ছিন্দন্তানং সুৰণ্ণকারানং সুৰণ্ণখণ্ডং ৰা ছিজ্জমানং পততি, তঞ্চে ভিক্খু আকাসেন আগচ্ছন্তং থেয্যচিত্তো হত্থেন গণ্হাতি, গহণমেৰ ঠানং. গহিতপ্পদেসতো হত্থং অপনেতি, পারাজিকং. চীৰরে পতিতং হত্থেন উক্খিপতি, পারাজিকং. অনুদ্ধরিত্ৰাৰ যাতি, দুতিযে পদৰারে পারাজিকং. পত্তে পতিতেপি এসেৰ নযো. সীসে ৰা মুখে ৰা পাদে ৰা পতিট্ঠিতং হত্থেন গণ্হাতি, পারাজিকং. অগ্গহেত্ৰাৰ যাতি, দুতিযে পদৰারে পারাজিকং. যত্থ কত্থচি পততি, তস্স পতিতোকাসোৰ ঠানং, ন সব্বং অঙ্গপচ্চঙ্গং পত্তচীৰরং ৰাতি.
আকাসট্ঠকথা নিট্ঠিতা.
ৰেহাসট্ঠকথা
৯৭. ৰেহাসট্ঠে মঞ্চপীঠাদীসু ঠপিতং ভণ্ডং আমাসং ৰা হোতু অনামাসং ৰা, থেয্যচিত্তেন আমসন্তস্স দুক্কটং. মঞ্চপীঠেসু ঠপিতভণ্ডেসু পনেত্থ থলট্ঠে ৰুত্তনযেন ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো. অযং পন ৰিসেসো – সচে খলিযা বদ্ধসাটকো মঞ্চে ৰা পীঠে ৰা পত্থটো মজ্ঝেন মঞ্চতলং ন ফুসতি, মঞ্চপাদেৰ ফুসতি, তেসং ৰসেন ঠানং ৰেদিতব্বং. পাদানং উপরি ফুট্ঠোকাসমেৰ হি অতিক্কমিতমত্তেন তত্থ পারাজিকং হোতি. সহ মঞ্চপীঠেহি হরন্তস্স পন মঞ্চপীঠপাদানং পতিট্ঠিতোকাসৰসেন ঠানং ৰেদিতব্বং.
চীৰরৰংসে ৰাতি চীৰরঠপনত্থায বন্ধিত্ৰা ঠপিতে ৰংসে ৰা কট্ঠদণ্ডকে ৰা. তত্থ সংহরিত্ৰা পারতো অন্তং ওরতো ভোগং কত্ৰা ঠপিতচীৰরস্স পতিট্ঠিতোকাসেন ফুট্ঠোকাসোৰ ঠানং, ন সব্বো চীৰরৰংসো. তস্মা থেয্যচিত্তেন তং ভোগে গহেত্ৰা আকড্ঢন্তস্স পারতো ৰংসে পতিট্ঠিতোকাসং ওরতো চীৰরেন ৰংসস্স ফুট্ঠপ্পদেসং অতিক্কামেন্তস্স একদ্ৰঙ্গুলমত্তাকড্ঢনেনেৰ পারাজিকং. অন্তে গহেত্ৰা আকড্ঢন্তস্সাপি এসেৰ নযো. তত্থেৰ পন চীৰরৰংসে ৰামতো ৰা দক্খিণতো ৰা সারেন্তস্স ৰামন্তেন দক্খিণন্তট্ঠানং দক্খিণন্তেন ৰা ৰামন্তট্ঠানং অতিক্কন্তমত্তে দসদ্ৰাদসঙ্গুলমত্তসারণেনেৰ পারাজিকং. উদ্ধং উক্খিপন্তস্স কেসগ্গমত্তুক্খিপনেন পারাজিকং. চীৰরৰংসং ফুসন্তং ৰা অফুসন্তং ৰা রজ্জুকেন বন্ধিত্ৰা ঠপিতচীৰরং মোচেন্তস্স থুল্লচ্চযং, মুত্তে পারাজিকং. মুত্তমত্তমেৰ হি তং ‘‘ঠানা চুত’’ন্তি সঙ্খ্যং গচ্ছতি. ৰংসে ৰেঠেত্ৰা ঠপিতং নিব্বেঠেন্তস্স থুল্লচ্চযং, নিব্বেঠিতমত্তে পারাজিকং. ৰলযং কত্ৰা ঠপিতে ৰলযং ছিন্দতি ৰা মোচেতি ৰা একং ৰা ৰংসকোটিং মোচেত্ৰা নীহরতি, থুল্লচ্চযং. ছিন্নমত্তে মুত্তমত্তে নীহটমত্তে চ পারাজিকং. তথা অকত্ৰাৰ চীৰরৰংসে ইতো চিতো চ সারেতি, রক্খতি তাৰ. ৰলযস্স হি সব্বোপি চীৰরৰংসো ঠানং. কস্মা? তত্থ সংসরণধম্মতায. যদা পন নং হত্থেন গহেত্ৰা আকাসগতং করোতি, পারাজিকং. পসারেত্ৰা ঠপিতস্স পতিট্ঠিতোকাসেন ফুট্ঠোকাসোৰ ঠানং. তত্থ সংহরিত্ৰা ঠপিতে ৰুত্তনযেন ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো. যং পন একেনন্তেন ভূমিং ফুসিত্ৰা ঠিতং হোতি, তস্স চীৰরৰংসে চ ভূমিযঞ্চ পতিট্ঠিতোকাসৰসেন দ্ৰে ঠানানি. তত্থ ভূমিযং একেনন্তেন পতিট্ঠিতে অবদ্ধসাটকে ৰুত্তনযেনেৰ ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো. চীৰররজ্জুযাপি অযমেৰ ৰিনিচ্ছযো.
অঙ্কুসকে লগ্গেত্ৰা ঠপিতভণ্ডং পন ভেসজ্জঘটো ৰা ভেসজ্জত্থৰিকা ৰা সচে ভিত্তিং ৰা ভূমিং ৰা অফুসিত্ৰা ঠপিতং লগ্গনকং ঘংসন্তস্স নীহরতো অঙ্কুসকোটিতো নিক্খন্তমত্তে পারাজিকং. লগ্গনকং বদ্ধং হোতি, বুন্দেন উক্খিপিত্ৰা আকাসগতং করোন্তস্স অঙ্কুসকোটিতো অনিক্খন্তেপি পারাজিকং. ভিত্তিনিস্সিতং হোতি, পঠমং অঙ্কুসকোটিতো নীহরতি, থুল্লচ্চযং. পচ্ছা ভিত্তিং মোচেতি, পারাজিকং. পঠমং ভিত্তিং মোচেত্ৰা পচ্ছা অঙ্কুসতো নীহরন্তস্সাপি এসেৰ নযো. সচে পন ভারিযং ভণ্ডং নীহরিতুং অসক্কোন্তো সযং ভিত্তিনিস্সিতং কত্ৰা অঙ্কুসতো নীহরতি, পুন ভিত্তিং অমোচেত্ৰাপি অঙ্কুসতো নীহটমত্তেযেৰ পারাজিকং. অত্তনা কতট্ঠানঞ্হি ঠানং ন হোতি. ভূমিং ফুসিত্ৰা ঠিতস্স পন দ্ৰে এৰ ঠানানি. তত্থ ৰুত্তোযেৰ ৰিনিচ্ছযো. যং পন সিক্কায পক্খিপিত্ৰা লগ্গিতং হোতি, তং সিক্কাতো নীহরন্তস্সাপি সহ সিক্কায অঙ্কুসতো নীহরন্তস্সাপি পারাজিকং. ভিত্তিভূমিসন্নিস্সিতৰসেন চেত্থ ঠানভেদোপি ৰেদিতব্বো.
ভিত্তিখীলোতি উজুকং কত্ৰা ভিত্তিযং আকোটিতো ৰা তত্থজাতকো এৰ ৰা; নাগদন্তো পন ৰঙ্কো আকোটিতো এৰ. তেসু লগ্গেত্ৰা ঠপিতং অঙ্কুসকে ৰুত্তনযেনেৰ ৰিনিচ্ছিনিতব্বং. দ্ৰীসু তীসু পন পটিপাটিযা ঠিতেসু আরোপেত্ৰা ঠপিতং কুন্তং ৰা ভিন্দিৰালং ৰা অগ্গে ৰা বুন্দে ৰা গহেত্ৰা আকড্ঢতি, একমেকস্স ফুট্ঠোকাসমত্তে অতিক্কন্তে পারাজিকং. ফুট্ঠোকাসমত্তমেৰ হি তেসং ঠানং হোতি, ন সব্বে খীলা ৰা নাগদন্তা ৰা. ভিত্তিঅভিমুখো ঠত্ৰা মজ্ঝে গহেত্ৰা আকড্ঢতি, ওরিমন্তেন ফুট্ঠোকাসং পারিমন্তেন অতিক্কন্তমত্তে পারাজিকং. পরতো পেল্লেন্তস্সাপি এসেৰ নযো. হত্থেন গহেত্ৰা উজুকং উক্খিপন্তো কেসগ্গমত্তম্পি আকাসগতং করোতি, পারাজিকং. ভিত্তিং নিস্সায ঠপিতং ভিত্তিং ঘংসন্তো আকড্ঢতি, অগ্গেন ফুট্ঠোকাসং বুন্দং, বুন্দেন ৰা ফুট্ঠোকাসং অগ্গং অতিক্কামেন্তস্স পারাজিকং. ভিত্তিঅভিমুখো ঠত্ৰা আকড্ঢন্তো একেনন্তেন ফুট্ঠোকাসং অপরন্তং অতিক্কামেতি, পারাজিকং. উজুকং উক্খিপন্তো কেসগ্গমত্তং আকাসগতং করোতি, পারাজিকং.
রুক্খে ৰা লগ্গিতন্তি তালরুক্খাদীসু আরোপেত্ৰা লগ্গিতে অঙ্কুসকাদীসু ৰুত্তনযেন ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো. তত্থজাতকং পন তালপিণ্ডিং চালেন্তস্স থুল্লচ্চযং. যস্মিং ফলে পারাজিকৰত্থু পূরতি, তস্মিং বন্ধনা মুত্তমত্তে পারাজিকং. পিণ্ডিং ছিন্দতি, পারাজিকং. অগ্গেন পণ্ণন্তরং আরোপেত্ৰা ঠপিতা দ্ৰে ঠানানি লভতি – ঠপিতট্ঠানঞ্চ ৰণ্টট্ঠানঞ্চ; তত্থ ৰুত্তনযেন ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো. যো পন ‘‘ছিন্নমত্তা পতমানা সদ্দং করেয্যা’’তি ভযেন সযং অগ্গেন পণ্ণন্তরং আরোপেত্ৰা ছিন্দতি, ছিন্নমত্তে পারাজিকং. অত্তনা কতট্ঠানঞ্হি ঠানং ন হোতি. এতেন উপাযেন সব্বরুক্খানং পুপ্ফফলেসু ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো.
পত্তাধারকেপীতি এত্থ রুক্খাধারকো ৰা হোতু ৰলযাধারকো ৰা দণ্ডাধারকো ৰা যংকিঞ্চি পত্তট্ঠপনকং পচ্ছিকাপি হোতু পত্তাধারকো ত্ৰেৰ সঙ্খ্যং গচ্ছতি. তত্থ ঠপিতপত্তস্স পত্তেন ফুট্ঠোকাসো এৰ ঠানং. তত্থ রুক্খাধারকে পঞ্চহাকারেহি ঠানপরিচ্ছেদো হোতি. তত্থ ঠিতং পত্তং মুখৰট্টিযং গহেত্ৰা চতূসু দিসাসু যতো কুতোচি কড্ঢন্তো একেনন্তেন ফুট্ঠোকাসং অপরন্তং অতিক্কামেতি, পারাজিকং. উদ্ধং কেসগ্গমত্তং উক্খিপতো পারাজিকং. সহাধারকেন হরন্তস্সাপি এসেৰ নযোতি.
ৰেহাসট্ঠকথা নিট্ঠিতা.
উদকট্ঠকথা
৯৮. উদকট্ঠে – উদকে নিক্খিত্তং হোতীতি রাজভযাদিভীতেহি উদকেন অৰিনস্সনধম্মেসু তম্বলোহভাজনাদীসু সুপ্পটিচ্ছন্নং কত্ৰা পোক্খরণীআদীসু অসন্দনকে উদকে নিক্খিত্তং. তস্স পতিট্ঠিতোকাসোযেৰ ঠানং, ন সব্বং উদকং. গচ্ছতি ৰা আপত্তি দুক্কটস্সাতি অগম্ভীরে উদকে পদসা গচ্ছন্তস্স পদৰারে পদৰারে দুক্কটং. গম্ভীরে হত্থেহি ৰা পাদেহি ৰা পযোগং করোন্তস্স হত্থৰারেহি ৰা পদৰারেহি ৰা পযোগে পযোগে দুক্কটং. এসেৰ নযো কুম্ভিগহণত্থং নিমুজ্জনুম্মুজ্জনেসু. সচে পন অন্তরা কিঞ্চি উদকসপ্পং ৰা ৰাল়মচ্ছং ৰা দিস্ৰা ভীতো পলাযতি, অনাপত্তি. আমসনাদীসু ভূমিগতায কুম্ভিযা ৰুত্তনযেনেৰ ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো. অযং পন ৰিসেসো – তত্থ ভূমিং খণিত্ৰা কড্ঢতি, ইধ কদ্দমে ওসারেতি. এৰং ছহাকারেহি ঠানপরিচ্ছেদো হোতি.
উপ্পলাদীসু যস্মিং পুপ্ফে ৰত্থুং পূরেতি, তস্মিং ছিন্নমত্তে পারাজিকং. উপ্পলজাতিকানঞ্চেত্থ যাৰ একস্মিম্পি পস্সে ৰাকো ন ছিজ্জতি, তাৰ রক্খতি. পদুমজাতিকানং পন দণ্ডে ছিন্নে অব্ভন্তরে সুত্তং অচ্ছিন্নম্পি ন রক্খতি. সামিকেহি ছিন্দিত্ৰা ঠপিতানি উপ্পলাদীনি হোন্তি, যং ৰত্থুং পূরেতি, তস্মিং উদ্ধটে পারাজিকং. হত্থকবদ্ধানি হোন্তি, যস্মিং হত্থকে ৰত্থু পূরতি, তস্মিং উদ্ধটে পারাজিকং. ভারবদ্ধানি হোন্তি, তং ভারং ছন্নং আকারানং যেন কেনচি আকারেন ঠানা চাৰেন্তস্স ভূমট্ঠকুম্ভিযং ৰুত্তনযেন পারাজিকং. দীঘনাল়ানি উপ্পলাদীনি হোন্তি, পুপ্ফেসু ৰা নাল়েসু ৰা ৰেণিং কত্ৰা উদকপিট্ঠে রজ্জুকেসু তিণানি সন্থরিত্ৰা ঠপেন্তি ৰা বন্ধন্তি ৰা, তেসং দীঘতো পুপ্ফগ্গেন চ নাল়ন্তেন চ তিরিযং পরিযন্তেহি হেট্ঠা পতিট্ঠিতোকাসেন উদ্ধং উপরি ঠিতস্স পিট্ঠিযাতি ছহাকারেহি ঠানা চাৰনপরিচ্ছেদো ৰেদিতব্বো.
যোপি উদকপিট্ঠিযং ঠপিতপুপ্ফকলাপং উদকং চালেত্ৰা ৰীচিং উট্ঠাপেত্ৰা কেসগ্গমত্তম্পি যথাঠিতট্ঠানতো চাৰেতি, পারাজিকং. অথ পন পরিকপ্পেতি ‘‘এত্থ গতং গহেস্সামী’’তি, রক্খতি তাৰ; গতট্ঠানে পন উদ্ধরতো পারাজিকং. উদকতো অচ্চুগ্গতস্স পুপ্ফস্স সকলমুদকং ঠানং, তং উপ্পাটেত্ৰা উজুকং উদ্ধরন্তস্স নাল়ন্তে কেসগ্গমত্তং উদকতো অতিক্কন্তে পারাজিকং. পুপ্ফে গহেত্ৰা অপনামেত্ৰা আকড্ঢন্তো উপ্পাটেতি, ন উদকং ঠানং, উপ্পাটিতমত্তে পারাজিকং. কলাপবদ্ধানি পুপ্ফানি উদকট্ঠানে ৰা রুক্খে ৰা গচ্ছে ৰা বন্ধিত্ৰা ঠপেন্তি, বন্ধনং অমোচেত্ৰা ইতো চিতো চ করোন্তস্স থুল্লচ্চযং, বন্ধনে মুত্তমত্তে পারাজিকং. পঠমং বন্ধনং মোচেত্ৰা পচ্ছা হরতি, এত্থ ছহাকারেহি ঠানপরিচ্ছেদোতি ইদং উভযং মহাপচ্চরিযাদীসু ৰুত্তং. পদুমিনিযং পুপ্ফানি সহ পদুমিনিংযা গণ্হিতুকামস্স পুপ্ফনাল়েহি চ পত্তনাল়েহি চ ফুট্ঠউদকৰসেন উদ্ধঞ্চেৰ তিরিযঞ্চ ঠানপরিচ্ছেদো ৰেদিতব্বো. তং পনস্স পদুমিনিং অনুপ্পাটেত্ৰা পুপ্ফানি ৰা পত্তানি ৰা অত্তনো অভিমুখং আকড্ঢন্তস্স থুল্লচ্চযং. উপ্পাটিতমত্তে পারাজিকং.
পুপ্ফপত্তনাল়ে ঠানতো অচাৰেত্ৰাপি পঠমং পদুমিনিং উপ্পাটেন্তস্স থুল্লচ্চযং. পচ্ছা পুপ্ফপত্তনাল়েসু ঠানা চাৰিতেসু পারাজিকং. উপ্পাটিতায পদুমিনিযা পুপ্ফং গণ্হন্তো পন ভণ্ডং অগ্ঘাপেত্ৰা কারেতব্বো. বহি ঠপিতে রাসিকতকলাপবদ্ধভারবদ্ধপুপ্ফেপি এসেৰ নযো. ভিসং ৰা মুল়ালং ৰা যেন ৰত্থু পূরতি, তং উপ্পাটেন্তস্স পারাজিকং. কদ্দমে ফুট্ঠোকাসৰসেন চেত্থ ঠানং পরিচ্ছিন্দিতব্বং. তানি উপ্পাটেন্তস্স সুখুমম্পি মূলং অচ্ছিন্নং হোতি, রক্খতি তাৰ. ভিসপব্বে জাতং পত্তং ৰা পুপ্ফং ৰা হোতি, তম্পি রক্খতীতি মহাঅট্ঠকথাযমেৰ ৰুত্তং. ভিসগণ্ঠিম্হি পন কণ্টকো হোতি যোব্বনপ্পত্তানং মুখপিল়কা ৰিয, অযং অদীঘত্তা ন রক্খতি. সেসং উপ্পলাদীসু ৰুত্তনযমেৰ.
মচ্ছকচ্ছপানং সস্সামিকানং ৰাপিআদীসু সকলমুদকং ঠানং. তস্মা যো পটিজগ্গনট্ঠানে সস্সামিকং মচ্ছং বল়িসেন ৰা জালেন ৰা কুমনেন ৰা হত্থেন ৰা গণ্হাতি, তস্স যেন মচ্ছেন ৰত্থু পূরতি, তস্মিং কেসগ্গমত্তম্পি উদকতো উদ্ধটমত্তে পারাজিকং. কোচি মচ্ছো গয্হমানো ইতো চিতো চ ধাৰতি, আকাসং ৰা উপ্পততি, তীরে ৰা পততি, আকাসে ৰা ঠিতং তীরে ৰা পতিতং গণ্হতোপি পারাজিকমেৰ. কচ্ছপম্পি বহি গোচরত্থং গতং গণ্হতো এসেৰ নযো. উদকট্ঠং পন উদকা মোচযতো পারাজিকং.
তেসু তেসু পন জনপদেসু সব্বসাধারণস্স মহাতল়াকস্স নিদ্ধমনতুম্বং নিস্সায সব্বসাধারণমেৰ কুন্নদীসদিসং উদকৰাহকং খণন্তি. ততো খুদ্দকমাতিকাযো নীহরিত্ৰা মাতিকাকোটিযং অত্তনো অত্তনো ৰল়ঞ্জনত্থায আৰাটে খণন্তি. তেসং পন যদা উদকেন অত্থো হোতি, তদা আৰাটে খুদ্দকমাতিকাযো উদকৰাহকঞ্চ সোধেত্ৰা নিদ্ধমনতুম্বং উগ্ঘাটেন্তি. ততো উদকেন সদ্ধিং মচ্ছা নিক্খমিত্ৰা অনুপুব্বেন আৰাটে পত্ৰা ৰসন্তি. তত্থ তল়াকে চ উদকৰাহকেসু চ মচ্ছে গণ্হন্তে ন ৰারেন্তি. খুদ্দকাসু পন অত্তনো অত্তনো মাতিকাসু উদকআৰাটেসু চ পৰিট্ঠমচ্ছে গণ্হিতুং ন দেন্তি, ৰারেন্তি; তত্থ যো তল়াকে ৰা নিদ্ধমনতুম্বে ৰা উদকৰাহকে ৰা মচ্ছে গণ্হাতি, অৰহারেন সো ন কারেতব্বো. খুদ্দকমাতিকাসু পন আৰাটেসু ৰা পৰিট্ঠং গণ্হন্তো গহিতস্স অগ্ঘৰসেন কারেতব্বো. সচে ততো গয্হমানো মচ্ছো আকাসে ৰা উপ্পততি, তীরে ৰা পততি, তং আকাসট্ঠং ৰা তীরট্ঠং ৰা উদকৰিনিমুত্তং গণ্হতো অৰহারো নত্থি. কস্মা? যস্মা অত্তনো পরিগ্গহট্ঠানে ঠিতস্সেৰ তে সামিকা. এৰরূপা হি তত্থ কতিকা. কচ্ছপেপি এসেৰ নযো.
সচে পন মচ্ছো গয্হমানো আৰাটতো খুদ্দকমাতিকং আরুহতি, তত্থ নং গণ্হতোপি অৰহারোযেৰ. খুদ্দকমাতিকাতো পন উদকৰাহকং, ততো চ তল়াকং আরূল়্হং গণ্হতো অৰহারো নত্থি. যো আৰাটতো ভত্তসিত্থেহি পলোভেত্ৰা মাতিকং আরোপেত্ৰা গণ্হাতি, অৰহারোৰ. ততো পন পলোভেত্ৰা উদকৰাহকং আরোপেত্ৰা গণ্হন্তস্স অৰহারো নত্থি. কেচি পন কুতোচিদেৰ সব্বসাধারণট্ঠানতো মচ্ছে আনেত্ৰা পচ্ছিমৰত্থুভাগে উদকাৰাটে খিপিত্ৰা পোসেত্ৰা দিৰসে দিৰসে দ্ৰে তীণি উত্তরিভঙ্গত্থায মারেন্তি. এৰরূপং মচ্ছং উদকে ৰা আকাসে ৰা তীরে ৰা যত্থ কত্থচি ঠিতং গণ্হতো অৰহারো এৰ. কচ্ছপেপি এসেৰ নযো.