১. পঠমপারাজিকসিক্খাপদৰণ্ণনা
৬৫৬. তেন সমযেন বুদ্ধো ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি…পে… সাল়্হো মিগারনত্তাতি এত্থ সাল়্হোতি তস্স নামং; মিগারমাতুযা পন নত্তা হোতি, তেন ৰুত্তং – ‘‘মিগারনত্তা’’তি. নৰকম্মিকন্তি নৰকম্মাধিট্ঠাযিকং. পণ্ডিতাতি পণ্ডিচ্চেন সমন্নাগতা. ব্যত্তাতি ৰেয্যত্তিকেন সমন্নাগতা. মেধাৰিনীতি পাল়িগ্গহণে সতিপুব্বঙ্গমায পঞ্ঞায অত্থগ্গহণে পঞ্ঞাপুব্বঙ্গমায সতিযা সমন্নাগতা. দক্খাতি ছেকা; অৰিরজ্ঝিত্ৰা সীঘং কত্তব্বকারিনীতি অত্থো. অনলসাতি আলসিযৰিরহিতা. তত্রুপাযাযাতি তেসু তেসু কম্মেসু উপাযভূতায. ৰীমংসাযাতি কত্তব্বকম্মুপপরিক্খায. সমন্নাগতাতি সম্পযুত্তা. অলং কাতুন্তি সমত্থা তং তং কম্মং কাতুং. অলং সংৰিধাতুন্তি এৰঞ্চ এৰঞ্চ ইদং হোতূতি এৰং সংৰিদহিতুম্পি সমত্থা. কতাকতং জানিতুন্তি কতঞ্চ অকতঞ্চ জানিতুং. তেতি তে উভো; সা চ সুন্দরীনন্দা সো চ সাল়্হোতি অত্থো. ভত্তগ্গেতি পরিৰেসনট্ঠানে. নিকূটেতি কোণসদিসং কত্ৰা দস্সিতে গম্ভীরে. ৰিস্সরো মে ভৰিস্সতীতি ৰিরূপো মে সরো ভৰিস্সতি; ৰিপ্পকারসদ্দো ভৰিস্সতীতি অত্থো. পতিমানেন্তীতি অপেক্খমানা. ক্যাহন্তি কিং অহং. জরাদুব্বলাতি জরায দুব্বলা. চরণগিলানাতি পাদরোগেন সমন্নাগতা.
৬৫৭-৮. অৰস্সুতাতি কাযসংসগ্গরাগেন অৰস্সুতা; তিন্তা কিলিন্নাতি অত্থো. পদভাজনে পনস্স তমেৰ রাগং গহেত্ৰা ‘‘সারত্তা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ সারত্তাতি ৰত্থং ৰিয রঙ্গজাতেন কাযসংসগ্গরাগেন সুট্ঠু রত্তা. অপেক্খৰতীতি তস্সেৰ রাগস্স ৰসেন তস্মিং পুরিসে পৰত্তায অপেক্খায সমন্নাগতা. পটিবদ্ধচিত্তাতি তেন রাগেন তস্মিং পুরিসে বন্ধিত্ৰা ঠপিতচিত্তা ৰিয. এস নযো দুতিযপদৰিভঙ্গেপি. পুরিসপুগ্গলস্সাতি পুরিসসঙ্খাতস্স পুগ্গলস্স. অধক্খকন্তি অক্খকানং অধো. উব্ভজাণুমণ্ডলন্তি জাণুমণ্ডলানং উপরি. পদভাজনে পন পদপটিপাটিযা এৰ ‘‘হেট্ঠক্খকং উপরিজাণুমণ্ডল’’ন্তি ৰুত্তং. এত্থ চ উব্ভকপ্পরম্পি উব্ভজাণুমণ্ডলেনেৰ সঙ্গহিতং. সেসং মহাৰিভঙ্গে ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং. পুরিমাযো উপাদাযাতি সাধারণপারাজিকেহি পারাজিকাযো চতস্সো উপাদাযাতি অত্থো. উব্ভজাণুমণ্ডলিকাতি ইদং পন ইমিস্সা পারাজিকায নামমত্তং, তস্মা পদভাজনে ন ৰিচারিতং.
৬৫৯. এৰং উদ্দিট্ঠসিক্খাপদং পদানুক্কমেন ৰিভজিত্ৰা ইদানি অৰস্সুতাদিভেদেন আপত্তিভেদং দস্সেতুং ‘‘উভতোঅৰস্সুতে’’তিআদিমাহ. তত্থ উভতোঅৰস্সুতেতি উভতোঅৰস্সৰে; ভিক্খুনিযা চেৰ পুরিসস্স চ কাযসংসগ্গরাগেন অৰস্সুতভাৰে সতীতি অত্থো. কাযেন কাযং আমসতীতি ভিক্খুনী যথাপরিচ্ছিন্নেন কাযেন পুরিসস্স যংকিঞ্চি কাযং পুরিসো ৰা যেন কেনচি কাযেন ভিক্খুনিযা যথাপরিচ্ছিন্নং কাযং আমসতি, উভযথাপি ভিক্খুনিযা পারাজিকং. কাযেন কাযপটিবদ্ধন্তি ৰুত্তপ্পকারেনেৰ অত্তনো কাযেন পুরিসস্স কাযপটিবদ্ধং. আমসতীতি এত্থ সযং ৰা আমসতু, তস্স ৰা আমসনং সাদিযতু, থুল্লচ্চযমেৰ. কাযপটিবদ্ধেন কাযন্তি অত্তনো ৰুত্তপ্পকারকাযপটিবদ্ধেন পুরিসস্স কাযং. আমসতীতি ইধাপি সযং ৰা আমসতু, তস্স ৰা আমসনং সাদিযতু, থুল্লচ্চযমেৰ. অৰসেসপদেসুপি ইমিনাৰ নযেন ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো.
সচে পন ভিক্খু চেৰ ভিক্খুনী চ হোতি, তত্র চে ভিক্খুনী আমসতি, ভিক্খু নিচ্চলো হুত্ৰা চিত্তেন সাদিযতি, ভিক্খু আপত্তিযা ন কারেতব্বো. সচে ভিক্খু আমসতি, ভিক্খুনী নিচ্চলা হুত্ৰা চিত্তেনেৰ অধিৰাসেতি, কাযঙ্গং অচোপযমানাপি পারাজিকক্খেত্তে পারাজিকেন, থুল্লচ্চযক্খেত্তে থুল্লচ্চযেন, দুক্কটক্খেত্তে দুক্কটেন কারেতব্বা. কস্মা? ‘‘কাযসংসগ্গং সাদিযেয্যা’’তি ৰুত্তত্তা. অযং অট্ঠকথাসু ৰিনিচ্ছযো. এৰং পন সতি কিরিযাসমুট্ঠানতা ন দিস্সতি, তস্মা তব্বহুলনযেন সা ৰুত্তাতি ৰেদিতব্বা.
৬৬০. উব্ভক্খকন্তি অক্খকানং উপরি. অধোজাণুমণ্ডলন্তি জাণুমণ্ডলানং হেট্ঠা. এত্থ চ অধোকপ্পরম্পি অধোজাণুমণ্ডলেনেৰ সঙ্গহিতং.
৬৬২. একতোঅৰস্সুতেতি এত্থ কিঞ্চাপি একতোতি অৰিসেসেন ৰুত্তং, তথাপি ভিক্খুনিযা এৰ অৰস্সুতে সতি অযং আপত্তিভেদো ৰুত্তোতি ৰেদিতব্বো.
তত্রাযং আদিতো পট্ঠায ৰিনিচ্ছযো – ভিক্খুনী কাযসংসগ্গরাগেন অৰস্সুতা, পুরিসোপি তথেৰ. অধক্খকে উব্ভজাণুমণ্ডলে কাযপ্পদেসে কাযসংসগ্গসাদিযনে সতি ভিক্খুনিযা পারাজিকং. ভিক্খুনিযা কাযসংসগ্গরাগো, পুরিসস্স মেথুনরাগো ৰা গেহস্সিতপেমং ৰা সুদ্ধচিত্তং ৰা হোতু, থুল্লচ্চযমেৰ. ভিক্খুনিযা মেথুনরাগো, পুরিসস্স কাযসংসগ্গরাগো ৰা মেথুনরাগো ৰা গহেস্সিতপেমং ৰা সুদ্ধচিত্তং ৰা হোতু, দুক্কটং. ভিক্খুনিযা গেহস্সিতপেমং, পুরিসস্স ৰুত্তেসু চতূসু যং ৰা তং ৰা হোতু, দুক্কটমেৰ. ভিক্খুনিযা সুদ্ধচিত্তং, পুরিসস্স ৰুত্তেসু চতূসু যং ৰা তং ৰা হোতু, অনাপত্তি.
সচে পন ভিক্খু চেৰ হোতি ভিক্খুনী চ উভিন্নং কাযসংসগ্গরাগো, ভিক্খুস্স সঙ্ঘাদিসেসো, ভিক্খুনিযা পারাজিকং. ভিক্খুনিযা কাযসংসগ্গরাগো, ভিক্খুস্স মেথুনরাগো ৰা গেহস্সিতপেমং ৰা, ভিক্খুনিযা থুল্লচ্চযং, ভিক্খুস্স দুক্কটং. উভিন্নং মেথুনরাগো ৰা গেহস্সিতপেমং ৰা, উভিন্নম্পি দুক্কটমেৰ. যস্স যত্থ সুদ্ধচিত্তং, তস্স তত্থ অনাপত্তি. উভিন্নম্পি সুদ্ধচিত্তং, উভিন্নম্পি অনাপত্তি.
৬৬৩. অনাপত্তি অসঞ্চিচ্চাতিআদীসু ৰিরজ্ঝিত্ৰা ৰা আমসন্তিযা অঞ্ঞৰিহিতায ৰা ‘‘অযং পুরিসো ৰা ইত্থী ৰা’’তি অজানন্তিযা ৰা তেন ফুট্ঠাযপি তং ফস্সং অসাদিযন্তিযা ৰা আমসনেপি সতি অনাপত্তি. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৰ.
পঠমপারাজিকসমুট্ঠানং – কিরিযং, সঞ্ঞাৰিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৰজ্জং, কাযকম্মং, অকুসলচিত্তং, দ্ৰিৰেদনন্তি.
পঠমপারাজিকং.