১. পারাজিককণ্ডং (ভিক্খুনীৰিভঙ্গৰণ্ণনা)
যো ভিক্খূনং ৰিভঙ্গস্স, সঙ্গহিতো অনন্তরং;
ভিক্খুনীনং ৰিভঙ্গস্স, তস্স সংৰণ্ণনাক্কমো.
পত্তো যতো ততো তস্স, অপুব্বপদৰণ্ণনং;
কাতুং পারাজিকে তাৰ, হোতি সংৰণ্ণনা অযং.
১. পঠমপারাজিকসিক্খাপদৰণ্ণনা
৬৫৬. তেন সমযেন বুদ্ধো ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি…পে… সাল়্হো মিগারনত্তাতি এত্থ সাল়্হোতি তস্স নামং; মিগারমাতুযা পন নত্তা হোতি, তেন ৰুত্তং – ‘‘মিগারনত্তা’’তি. নৰকম্মিকন্তি নৰকম্মাধিট্ঠাযিকং. পণ্ডিতাতি পণ্ডিচ্চেন সমন্নাগতা. ব্যত্তাতি ৰেয্যত্তিকেন সমন্নাগতা. মেধাৰিনীতি পাল়িগ্গহণে সতিপুব্বঙ্গমায পঞ্ঞায অত্থগ্গহণে পঞ্ঞাপুব্বঙ্গমায সতিযা সমন্নাগতা. দক্খাতি ছেকা; অৰিরজ্ঝিত্ৰা সীঘং কত্তব্বকারিনীতি অত্থো. অনলসাতি আলসিযৰিরহিতা. তত্রুপাযাযাতি তেসু তেসু কম্মেসু উপাযভূতায. ৰীমংসাযাতি কত্তব্বকম্মুপপরিক্খায. সমন্নাগতাতি সম্পযুত্তা. অলং কাতুন্তি সমত্থা তং তং কম্মং কাতুং. অলং সংৰিধাতুন্তি এৰঞ্চ এৰঞ্চ ইদং হোতূতি এৰং সংৰিদহিতুম্পি সমত্থা. কতাকতং জানিতুন্তি কতঞ্চ অকতঞ্চ জানিতুং. তেতি তে উভো; সা চ সুন্দরীনন্দা সো চ সাল়্হোতি অত্থো. ভত্তগ্গেতি পরিৰেসনট্ঠানে. নিকূটেতি কোণসদিসং কত্ৰা দস্সিতে গম্ভীরে. ৰিস্সরো মে ভৰিস্সতীতি ৰিরূপো মে সরো ভৰিস্সতি; ৰিপ্পকারসদ্দো ভৰিস্সতীতি অত্থো. পতিমানেন্তীতি অপেক্খমানা. ক্যাহন্তি কিং অহং. জরাদুব্বলাতি জরায দুব্বলা. চরণগিলানাতি পাদরোগেন সমন্নাগতা.
৬৫৭-৮. অৰস্সুতাতি কাযসংসগ্গরাগেন অৰস্সুতা; তিন্তা কিলিন্নাতি অত্থো. পদভাজনে পনস্স তমেৰ রাগং গহেত্ৰা ‘‘সারত্তা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ সারত্তাতি ৰত্থং ৰিয রঙ্গজাতেন কাযসংসগ্গরাগেন সুট্ঠু রত্তা. অপেক্খৰতীতি তস্সেৰ রাগস্স ৰসেন তস্মিং পুরিসে পৰত্তায অপেক্খায সমন্নাগতা. পটিবদ্ধচিত্তাতি তেন রাগেন তস্মিং পুরিসে বন্ধিত্ৰা ঠপিতচিত্তা ৰিয. এস নযো দুতিযপদৰিভঙ্গেপি. পুরিসপুগ্গলস্সাতি পুরিসসঙ্খাতস্স পুগ্গলস্স. অধক্খকন্তি অক্খকানং অধো. উব্ভজাণুমণ্ডলন্তি জাণুমণ্ডলানং উপরি. পদভাজনে পন পদপটিপাটিযা এৰ ‘‘হেট্ঠক্খকং উপরিজাণুমণ্ডল’’ন্তি ৰুত্তং. এত্থ চ উব্ভকপ্পরম্পি উব্ভজাণুমণ্ডলেনেৰ সঙ্গহিতং. সেসং মহাৰিভঙ্গে ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং. পুরিমাযো উপাদাযাতি সাধারণপারাজিকেহি পারাজিকাযো চতস্সো উপাদাযাতি অত্থো. উব্ভজাণুমণ্ডলিকাতি ইদং পন ইমিস্সা পারাজিকায নামমত্তং, তস্মা পদভাজনে ন ৰিচারিতং.
৬৫৯. এৰং উদ্দিট্ঠসিক্খাপদং পদানুক্কমেন ৰিভজিত্ৰা ইদানি অৰস্সুতাদিভেদেন আপত্তিভেদং দস্সেতুং ‘‘উভতোঅৰস্সুতে’’তিআদিমাহ. তত্থ উভতোঅৰস্সুতেতি উভতোঅৰস্সৰে; ভিক্খুনিযা চেৰ পুরিসস্স চ কাযসংসগ্গরাগেন অৰস্সুতভাৰে সতীতি অত্থো. কাযেন কাযং আমসতীতি ভিক্খুনী যথাপরিচ্ছিন্নেন কাযেন পুরিসস্স যংকিঞ্চি কাযং পুরিসো ৰা যেন কেনচি কাযেন ভিক্খুনিযা যথাপরিচ্ছিন্নং কাযং আমসতি, উভযথাপি ভিক্খুনিযা পারাজিকং. কাযেন কাযপটিবদ্ধন্তি ৰুত্তপ্পকারেনেৰ অত্তনো কাযেন পুরিসস্স কাযপটিবদ্ধং. আমসতীতি এত্থ সযং ৰা আমসতু, তস্স ৰা আমসনং সাদিযতু, থুল্লচ্চযমেৰ. কাযপটিবদ্ধেন কাযন্তি অত্তনো ৰুত্তপ্পকারকাযপটিবদ্ধেন পুরিসস্স কাযং. আমসতীতি ইধাপি সযং ৰা আমসতু, তস্স ৰা আমসনং সাদিযতু, থুল্লচ্চযমেৰ. অৰসেসপদেসুপি ইমিনাৰ নযেন ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো.
সচে পন ভিক্খু চেৰ ভিক্খুনী চ হোতি, তত্র চে ভিক্খুনী আমসতি, ভিক্খু নিচ্চলো হুত্ৰা চিত্তেন সাদিযতি, ভিক্খু আপত্তিযা ন কারেতব্বো. সচে ভিক্খু আমসতি, ভিক্খুনী নিচ্চলা হুত্ৰা চিত্তেনেৰ অধিৰাসেতি, কাযঙ্গং অচোপযমানাপি পারাজিকক্খেত্তে পারাজিকেন, থুল্লচ্চযক্খেত্তে থুল্লচ্চযেন, দুক্কটক্খেত্তে দুক্কটেন কারেতব্বা. কস্মা? ‘‘কাযসংসগ্গং সাদিযেয্যা’’তি ৰুত্তত্তা. অযং অট্ঠকথাসু ৰিনিচ্ছযো. এৰং পন সতি কিরিযাসমুট্ঠানতা ন দিস্সতি, তস্মা তব্বহুলনযেন সা ৰুত্তাতি ৰেদিতব্বা.
৬৬০. উব্ভক্খকন্তি অক্খকানং উপরি. অধোজাণুমণ্ডলন্তি জাণুমণ্ডলানং হেট্ঠা. এত্থ চ অধোকপ্পরম্পি অধোজাণুমণ্ডলেনেৰ সঙ্গহিতং.
৬৬২. একতোঅৰস্সুতেতি এত্থ কিঞ্চাপি একতোতি অৰিসেসেন ৰুত্তং, তথাপি ভিক্খুনিযা এৰ অৰস্সুতে সতি অযং আপত্তিভেদো ৰুত্তোতি ৰেদিতব্বো.
তত্রাযং আদিতো পট্ঠায ৰিনিচ্ছযো – ভিক্খুনী কাযসংসগ্গরাগেন অৰস্সুতা, পুরিসোপি তথেৰ. অধক্খকে উব্ভজাণুমণ্ডলে কাযপ্পদেসে কাযসংসগ্গসাদিযনে সতি ভিক্খুনিযা পারাজিকং. ভিক্খুনিযা কাযসংসগ্গরাগো, পুরিসস্স মেথুনরাগো ৰা গেহস্সিতপেমং ৰা সুদ্ধচিত্তং ৰা হোতু, থুল্লচ্চযমেৰ. ভিক্খুনিযা মেথুনরাগো, পুরিসস্স কাযসংসগ্গরাগো ৰা মেথুনরাগো ৰা গহেস্সিতপেমং ৰা সুদ্ধচিত্তং ৰা হোতু, দুক্কটং. ভিক্খুনিযা গেহস্সিতপেমং, পুরিসস্স ৰুত্তেসু চতূসু যং ৰা তং ৰা হোতু, দুক্কটমেৰ. ভিক্খুনিযা সুদ্ধচিত্তং, পুরিসস্স ৰুত্তেসু চতূসু যং ৰা তং ৰা হোতু, অনাপত্তি.
সচে পন ভিক্খু চেৰ হোতি ভিক্খুনী চ উভিন্নং কাযসংসগ্গরাগো, ভিক্খুস্স সঙ্ঘাদিসেসো, ভিক্খুনিযা পারাজিকং. ভিক্খুনিযা কাযসংসগ্গরাগো, ভিক্খুস্স মেথুনরাগো ৰা গেহস্সিতপেমং ৰা, ভিক্খুনিযা থুল্লচ্চযং, ভিক্খুস্স দুক্কটং. উভিন্নং মেথুনরাগো ৰা গেহস্সিতপেমং ৰা, উভিন্নম্পি দুক্কটমেৰ. যস্স যত্থ সুদ্ধচিত্তং, তস্স তত্থ অনাপত্তি. উভিন্নম্পি সুদ্ধচিত্তং, উভিন্নম্পি অনাপত্তি.
৬৬৩. অনাপত্তি অসঞ্চিচ্চাতিআদীসু ৰিরজ্ঝিত্ৰা ৰা আমসন্তিযা অঞ্ঞৰিহিতায ৰা ‘‘অযং পুরিসো ৰা ইত্থী ৰা’’তি অজানন্তিযা ৰা তেন ফুট্ঠাযপি তং ফস্সং অসাদিযন্তিযা ৰা আমসনেপি সতি অনাপত্তি. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৰ.
পঠমপারাজিকসমুট্ঠানং – কিরিযং, সঞ্ঞাৰিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৰজ্জং, কাযকম্মং, অকুসলচিত্তং, দ্ৰিৰেদনন্তি.
পঠমপারাজিকং.
২. দুতিযপারাজিকসিক্খাপদৰণ্ণনা
৬৬৪. দুতিযে পারাজিকে – কচ্চি নো সাতি কচ্চি নু সা. অৰণ্ণোতি অগুণো. অকিত্তীতি নিন্দা. অযসোতি পরিৰারৰিপত্তি; পরম্মুখগরহা ৰা.
৬৬৫. ৰজ্জপটিচ্ছাদিকাতি ইদম্পি ইমিস্সা পারাজিকায নামমত্তমেৰ, তস্মা পদভাজনে ন ৰিচারিতং. সেসমেত্থ উত্তানমেৰ.
৬৬৬. সা ৰা আরোচেতীতি যা পারাজিকং আপন্না, সা সযং আরোচেতি. অট্ঠন্নং পারাজিকানং অঞ্ঞতরন্তি ভিক্খূহি সাধারণানং চতুন্নং অসাধারণানঞ্চ চতুন্নমেৰ অঞ্ঞতরং. ইদঞ্চ পারাজিকং পচ্ছা পঞ্ঞত্তং, তস্মা ‘‘অট্ঠন্ন’’ন্তি ৰিভঙ্গে ৰুত্তং. পুরিমেন পন সদ্ধিং যুগল়ত্তা ইমস্মিং ওকাসে ঠপিতন্তি ৰেদিতব্বং. ধুরং নিক্খিত্তমত্তেতি ধুরে নিক্খিত্তমত্তে. ৰিত্থারকথা পনেত্থ সপ্পাণকৰগ্গম্হি দুট্ঠুল্লসিক্খাপদে ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বা. তত্র হি পাচিত্তিযং, ইধ পারাজিকন্তি অযমেৰ ৰিসেসো. সেসং তাদিসমেৰ. ৰজ্জপটিচ্ছাদিকাতি ইদম্পিইমিস্সা পারাজিকায নামমত্থামেৰ, তস্মা পদভাজনে ন ৰিচারিতং. সেসমেত্থ উত্তানমেৰ.
ধুরনিক্খেপসমুট্ঠানং – কাযৰাচাচিত্ততো সমুট্ঠাতি, অকিরিযং, সঞ্ঞাৰিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৰজ্জং, কাযকম্মং, ৰচীকম্মং, অকুসলচিত্তং, দুক্খৰেদনন্তি.
দুতিযপারাজিকং.
৩. ততিযপারাজিকসিক্খাপদৰণ্ণনা
৬৬৯. ততিযে – ধম্মেনাতি ভূতেন ৰত্থুনা. ৰিনযেনাতি চোদেত্ৰা সারেত্ৰা. পদভাজনং পনস্স ‘‘যেন ধম্মেন যেন ৰিনযেন উক্খিত্তো সুউক্খিত্তো হোতী’’তি ইমংঅধিপ্পাযমত্তং দস্সেতুং ৰুত্তং. সত্থুসাসনেনাতি ঞত্তিসম্পদায চেৰ অনুসাৰনসম্পদায চ. পদভাজনে পনস্স ‘‘জিনসাসনেন বুদ্ধসাসনেনা’’তি ৰেৰচনমত্তমেৰ ৰুত্তং. সঙ্ঘং ৰা গণং ৰাতিআদীসু যেন সঙ্ঘেন কম্মং কতং, তং সঙ্ঘং ৰা তত্থ সম্বহুলপুগ্গলসঙ্খাতং গণং ৰা, একপুগ্গলং ৰা তং কম্মং ৰা ন আদিযতি, ন অনুৰত্ততি, ন তত্থ আদরং জনেতীতি অত্থো. সমানসংৰাসকা ভিক্খূ ৰুচ্চন্তি সহাযা, সো তেহি সদ্ধিং নত্থীতি এত্থ ‘‘এককম্মং একুদ্দেসো সমসিক্খতা’’তি অযং তাৰ সংৰাসো; সমানো সংৰাসো এতেসন্তি সমানসংৰাসকা.এৰরূপা ভিক্খূ ভিক্খুস্স তস্মিং সংৰাসে সহ অযনভাৰেন সহাযাতি ৰুচ্চন্তি. ইদানি যেন সংৰাসেন তে সমানসংৰাসকাতি ৰুত্তা, সো সংৰাসো তস্স উক্খিত্তকস্স তেহি সদ্ধিং নত্থি. যেহি চ সদ্ধিং তস্স সো সংৰাসো নত্থি, ন তেন তে ভিক্খূ অত্তনো সহাযা কতা হোন্তি. তস্মা ৰুত্তং ‘‘সমানসংৰাসকা ভিক্খূ ৰুচ্চন্তি সহাযা, সো তেহি সদ্ধিং নত্থি, তেন ৰুচ্চতি অকতসহাযো’’তি. সেসং সঙ্ঘভেদসিক্খাপদাদীসু ৰুত্তনযত্তা উত্তানত্থমেৰ.
সমনুভাসনসমুট্ঠানং – কাযৰাচাচিত্ততো সমুট্ঠাতি, অকিরিযং, সঞ্ঞাৰিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৰজ্জং, কাযকম্মং, ৰচীকম্মং, অকুসলচিত্তং, দুক্খৰেদনন্তি.
ততিযপারাজিকং.
৪. চতুত্থপারাজিকসিক্খাপদৰণ্ণনা
৬৭৫. চতুত্থে – অৰস্সুতাতি লোকস্সাদমিত্তসন্থৰৰসেন কাযসংসগ্গরাগেন অৰস্সুতা. দুতিযপদেপি এসেৰ নযো. পুরিসপুগ্গলস্স হত্থগ্গহণং ৰাতিআদীসু পন যং পুরিসপুগ্গলেন হত্থে গহণং কতং, তং পুরিসপুগ্গলস্স হত্থগ্গহণন্তি ৰুত্তং. এসেৰ নযো সঙ্ঘাটিকণ্ণগ্গহণেপি. হত্থগ্গহণন্তি এত্থ চ হত্থগ্গহণঞ্চ অঞ্ঞম্পি অপারাজিকক্খেত্তে গহণঞ্চ একজ্ঝং কত্ৰা হত্থগ্গহণন্তি ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং. তেনেৰস্স পদভাজনে ‘‘হত্থগ্গহণং ৰা সাদিযেয্যাতি হত্থো নাম কপ্পরং উপাদায যাৰ অগ্গনখা, এতস্স অসদ্ধম্মস্স পটিসেৰনত্থায উব্ভক্খকং অধোজাণুমণ্ডলং গহণং সাদিযতি, আপত্তি থুল্লচ্চযস্সা’’তি ৰুত্তং. এত্থ চ অসদ্ধম্মোতি কাযসংসগ্গো ৰেদিতব্বো, ন মেথুনধম্মো. ন হি মেথুনস্স সামন্তা থুল্লচ্চযং হোতি. ‘‘ৰিঞ্ঞূ পটিবলো কাযসংসগ্গং সমাপজ্জিতুন্তি ৰচনম্পি চেত্থ সাধকং.
‘‘তিস্সিত্থিযো মেথুনং তং ন সেৰে,
তযো পুরিসে তযো চ অনরিযপণ্ডকে;
ন চাচরে মেথুনং ব্যঞ্জনস্মিং,
ছেজ্জা সিযা মেথুনধম্মপচ্চযা;
পঞ্হা মেসা কুসলেহি চিন্তিতা’’তি. (পরি. ৪৮১);
ইমায পরিৰারে ৰুত্তায সেদমোচকগাথায ৰিরুজ্ঝতীতি চে? ন; মেথুনধম্মস্স পুব্বভাগত্তা. পরিৰারেযেৰ হি ‘‘মেথুনধম্মস্স পুব্বভাগো জানিতব্বো’’তি ‘‘ৰণ্ণাৰণ্ণো কাযসংসগ্গো দুট্ঠুল্লৰাচা অত্তকামপারিচরিযাগমনুপ্পাদন’’ন্তি এৰং সুক্কৰিস্সট্ঠিআদীনি পঞ্চ সিক্খাপদানি মেথুনধম্মস্স পুব্বভাগোতি ৰুত্তানি. তস্মা কাযসংসগ্গো মেথুনধম্মস্স পুব্বভাগত্তা পচ্চযো হোতি. ইতি ছেজ্জা সিযা মেথুনধম্মপচ্চযাতি এত্থ ইমিনা পরিযাযেন অত্থো ৰেদিতব্বো. এতেনুপাযেন সব্বপদেসু ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো. অপিচ ‘‘সঙ্কেতং ৰা গচ্ছেয্যা’’তি এতস্স পদভাজনে ‘‘ইত্থন্নামং আগচ্ছা’’তি. এৰংনামকং ঠানং আগচ্ছাতি অত্থো.
৬৭৬. অট্ঠমং ৰত্থুং পরিপূরেন্তী অস্সমণী হোতীতি অনুলোমতো ৰা পটিলোমতো ৰা একন্তরিকায ৰা যেন তেন নযেন অট্ঠমং ৰত্থুং পরিপূরেন্তীযেৰ অস্সমণী হোতি. যা পন একং ৰা ৰত্থুং সত্ত ৰা ৰত্থূনি সতক্খত্তুম্পি পূরেতি, নেৰ অস্সমণী হোতি. আপন্না আপত্তিযো দেসেত্ৰা মুচ্চতি. অপিচেত্থ গণনূপিকা আপত্তি ৰেদিতব্বা. ৰুত্তঞ্হেতং ‘‘অত্থাপত্তি দেসিতা গণনূপিকা, অত্থাপত্তি দেসিতা ন গণনূপিকা’’তি. তত্রাযং ৰিনিচ্ছযো – ইদানি নাপজ্জিস্সামীতি ধুরনিক্খেপং কত্ৰা দেসিতা গণনূপিকা দেসিতগণনং উপেতি পারাজিকস্স অঙ্গং ন হোতি. তস্মা যা একং আপন্না ধুরনিক্খেপং কত্ৰা দেসেত্ৰা পুন কিলেসৰসেন আপজ্জতি, পুন দেসেতি, এৰং অট্ঠ ৰত্থূনি পূরেন্তীপি পারাজিকা ন হোতি. যা পন আপজ্জিত্ৰা পুনপি অঞ্ঞং ৰত্থুং আপজ্জিস্সামীতি সউস্সাহাৰ দেসেতি, তস্সা সা আপত্তি নগণনূপিকা, দেসিতাপি অদেসিতা হোতি, দেসিতগণনং ন গচ্ছতি, পারাজিকস্সেৰ অঙ্গং হোতি. অট্ঠমে ৰত্থুম্হি পরিপুণ্ণমত্তে পারাজিকা হোতি. সেসং উত্তানমেৰাতি.
ধুরনিক্খেপসমুট্ঠানং – কাযৰাচাচিত্ততো সমুট্ঠাতি, কিরিযং, সঞ্ঞাৰিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৰজ্জং, কাযকম্মং, ৰচীকম্মং, অকুসলচিত্তং, দ্ৰিৰেদনন্তি.
চতুত্থপারাজিকং.
উদ্দিট্ঠা খো অয্যাযো অট্ঠ পারাজিকা ধম্মাতি ভিক্খূ আরব্ভ পঞ্ঞত্তা সাধারণা চত্তারো ইমে চ চত্তারোতি এৰং পাতিমোক্খুদ্দেসমগ্গেন উদ্দিট্ঠা খো অয্যাযো অট্ঠ পারাজিকা ধম্মাতি এৰমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. সেসং মহাৰিভঙ্গে ৰুত্তনযমেৰাতি.
সমন্তপাসাদিকায ৰিনযসংৰণ্ণনায ভিক্খুনীৰিভঙ্গে
পারাজিককণ্ডৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
পারাজিককণ্ডং নিট্ঠিতং.