৯. রতনৰগ্গো
১. অন্তেপুরসিক্খাপদৰণ্ণনা
৪৯৪. রাজৰগ্গস্স পঠমসিক্খাপদে – ওরকোতি পরিত্তকো. উপরিপাসাদৰরগতোতি পাসাদৰরস্স উপরিগতো. অয্যানং ৰাহসাতি অয্যানং কারণা; তেহি জানাপিতত্তা জানামীতি ৰুত্তং হোতি.
৪৯৭. পিতরং পত্থেতীতি অন্তরং পস্সিত্ৰা ঘাতেতুং ইচ্ছতি. রাজন্তেপুরং হত্থিসম্মদ্দন্তিআদীসু হত্থীহি সম্মদ্দো এত্থাতি হত্থিসম্মদ্দং; হত্থিসম্বাধন্তি অত্থো. অস্সরথসম্মদ্দপদেপি এসেৰ নযো. ‘‘সম্মত্ত’’ন্তি কেচি পঠন্তি, তং ন গহেতব্বং. ‘‘রঞ্ঞো অন্তেপুরে হত্থিসম্মদ্দ’’ন্তিপি পাঠো, তত্থ হত্থীনং সম্মদ্দং হত্থিসম্মদ্দন্তি অত্থো, রঞ্ঞো অন্তেপুরে হত্থিসম্মদ্দো অত্থীতি ৰুত্তং হোতি. এস নযো সেসপদেসুপি. রজনীযানীতি তস্মিং অন্তেপুরে এদিসানি রূপাদীনি.
৪৯৮. মুদ্ধাৰসিত্তস্সাতি মুদ্ধনি অৰসিত্তস্স. অনিক্খন্তো রাজা ইতোতি অনিক্খন্তরাজকং, তস্মিং অনিক্খন্তরাজকে; সযনিঘরেতি অত্থো. রতনং ৰুচ্চতি মহেসী, নিগ্গতন্তি নিক্খন্তং, অনিগ্গতং রতনং ইতোতি অনিগ্গতরতনকং, তস্মিং অনিগ্গতরতনকে; সযনিঘরেতি অত্থো. সেসমেত্থ উত্তানমেৰ.
কথিনসমুট্ঠানং – কাযৰাচতো কাযৰাচাচিত্ততো চ সমুট্ঠাতি, কিরিযাকিরিযং, নোসঞ্ঞাৰিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৰজ্জং, কাযকম্মং, ৰচীকম্মং, তিচিত্তং, তিৰেদনন্তি.
অন্তেপুরসিক্খাপদং পঠমং.
২. রতনসিক্খাপদৰণ্ণনা
৫০২-৩. দুতিযে – ৰিস্সরিত্ৰাতি পমুস্সিত্ৰা. পুণ্ণপত্তং নাম সততো পঞ্চ কহাপণা. ক্যাহং করিস্সামীতি কিং অহং করিস্সামি. আভরণং ওমুঞ্চিত্ৰাতি মহালতং নাম নৰকোটিঅগ্ঘনকং অলঙ্কারং অপনেত্ৰা.
৫০৪. অন্তেৰাসীতি পরিচারকো.
৫০৬. অপরিক্খিত্তস্স উপচারোতি এত্থ উপচারো নাম আরামস্স দ্ৰে লেড্ডুপাতা – ‘‘আৰসথস্স পন সুপ্পপাতো ৰা মুসলপাতো ৰা’’তি মহাপচ্চরিযং ৰুত্তং. উগ্গণ্হাতি আপত্তি পাচিত্তিযস্সাতি এত্থ জাতরূপরজতং অত্তনো অত্থায উগ্গণ্হন্তস্স ৰা উগ্গণ্হাপেন্তস্স ৰা নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং, সঙ্ঘগণপুগ্গলচেতিযনৰকম্মানং অত্থায দুক্কটং, অৰসেসং মুত্তাদিরতনং অত্তনো ৰা সঙ্ঘাদীনং ৰা অত্থায উগ্গণ্হন্তস্স ৰা উগ্গণ্হাপেন্তস্স ৰা দুক্কটং. কপ্পিযৰত্থু ৰা অকপ্পিযৰত্থু ৰা হোতু, অন্তমসো মাতু কণ্ণপিল়ন্ধনতাল়পণ্ণম্পি গিহিসন্তকং ভণ্ডাগারিকসীসেন পটিসামেন্তস্স পাচিত্তিযমেৰ.
সচে পন মাতাপিতূনং সন্তকং অৰস্সং পটিসামেতব্বং কপ্পিযভণ্ডং হোতি, অত্তনো অত্থায গহেত্ৰা পটিসামেতব্বং. ‘‘ইদং পটিসামেত্ৰা দেহী’’তি ৰুত্তে পন ‘‘ন ৰট্টতী’’তি পটিক্খিপিতব্বং. সচে ‘‘পটিসামেহী’’তি পাতেত্ৰা গচ্ছন্তি, পলিবোধো নাম হোতি, পটিসামেতুং ৰট্টতি. ৰিহারে কম্মং করোন্তা ৰড্ঢকীআদযো ৰা রাজৰল্লভা ৰা অত্তনো উপকরণভণ্ডং ৰা সযনভণ্ডং ৰা ‘‘পটিসামেত্ৰা দেথা’’তি ৰদন্তি, ছন্দেনপি ভযেনপি ন কাতব্বমেৰ, গুত্তট্ঠানং পন দস্সেতুং ৰট্টতি. বলক্কারেন পাতেত্ৰা গতেসু চ পটিসামেতুং ৰট্টতি.
অজ্ঝারামে ৰা অজ্ঝাৰসথে ৰাতি এত্থ সচে মহাৰিহারসদিসো মহারামো হোতি, তত্থ পাকারপরিক্খিত্তে পরিৰেণে যত্থ ভিক্খূহি ৰা সামণেরেহি ৰা গহিতং ভৰিস্সতীতি সঙ্কা উপ্পজ্জতি, তাদিসে এৰ ঠানে উগ্গণ্হিত্ৰা ৰা উগ্গণ্হাপেত্ৰা ৰা ঠপেতব্বং. মহাবোধিদ্ৰারকোট্ঠকঅম্বঙ্গণসদিসেসু পন মহাজনসঞ্চরণট্ঠানেসু ন গহেতব্বং, পলিবোধো ন হোতি. কুরুন্দিযং পন ৰুত্তং ‘‘একো মগ্গং গচ্ছন্তো নিমনুস্সট্ঠানে কিঞ্চি ভণ্ডং পস্সতি, আকিণ্ণমনুস্সেপি জাতে মনুস্সা তমেৰ ভিক্খুং আসঙ্কন্তি, তস্মা মগ্গা ওক্কম্ম নিসীদিতব্বং. সামিকেসু আগতেসু তং আচিক্খিতব্বং. সচে সামিকে ন পস্সতি পতিরূপং করিস্সতী’’তি.
রূপেন ৰা নিমিত্তেন ৰা সঞ্ঞাণং কত্ৰাতি এত্থ রূপং নাম অন্তোভণ্ডিকায ভণ্ডং; তস্মা ভণ্ডিকং মুঞ্চিত্ৰা গণেত্ৰা এত্তকা কহাপণা ৰা জাতরূপরজতং ৰাতি সল্লক্খেতব্বং. নিমিত্তন্তি লঞ্ছনাদি; তস্মা লঞ্ছিতায ভণ্ডিকায মত্তিকালঞ্ছনন্তি ৰা লাখালঞ্ছনন্তি ৰা নীলপিলোতিকায ভণ্ডিকা কতাতি ৰা সেতপিলোতিকায কতাতি ৰা এৰমাদি সব্বং সল্লক্খেতব্বং.
ভিক্খূ পতিরূপাতি লজ্জিনো কুক্কুচ্চকা. লোলজাতিকানঞ্হি হত্থে ঠপেতুং ন লভতি. যো পন নেৰ তম্হা আৰাসা পক্কমতি, ন সামিকে পস্সতি, তেনাপি অত্তনো চীৰরাদিমূলং ন কাতব্বং; থাৰরং পন সেনাসনং ৰা চেতিযং ৰা পোক্খরণী ৰা কারেতব্বা. সচে দীঘস্স অদ্ধুনো অচ্চযেন সামিকো আগচ্ছতি, ‘‘উপাসক তৰ সন্তকেন ইদং নাম কতং, অনুমোদাহী’’তি ৰত্তব্বো. সচে অনুমোদতি, ইচ্চেতং কুসলং; নো চে অনুমোদতি, ‘‘মম ধনং দেথা’’তি চোদেতিযেৰ, অঞ্ঞং সমাদপেত্ৰা দাতব্বং.
৫০৭. রতনসম্মতং ৰিস্সাসং গণ্হাতীতিআদীসু আমাসমেৰ সন্ধায ৰুত্তং. অনামাসং ন ৰট্টতিযেৰ. সেসমেত্থ উত্তানমেৰ. ছসমুট্ঠানং – কিরিযং, নোসঞ্ঞাৰিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৰজ্জং, কাযকম্মং, ৰচীকম্মং, তিচিত্তং, তিৰেদনন্তি.
রতনসিক্খাপদং দুতিযং.
৩. ৰিকালগামপ্পৰিসনসিক্খাপদৰণ্ণনা
৫০৮. ততিযে – তিরচ্ছানকথন্তি অরিযমগ্গস্স তিরচ্ছানভূতং কথং. রাজকথন্তি রাজপটিসংযুত্ত কথং. চোরকথাদীসুপি এসেৰ নযো.
৫১২. সন্তং ভিক্খুন্তি এত্থ যং ৰত্তব্বং, তং চারিত্তসিক্খাপদে ৰুত্তমেৰ. সচে সম্বহুলা কেনচি কম্মেন গামং পৰিসন্তি, ‘‘ৰিকালে গামপ্পৰেসনং আপুচ্ছামী’’তি সব্বেহি অঞ্ঞমঞ্ঞং আপুচ্ছিতব্বং. তস্মিং গামে তং কম্মং ন সম্পজ্জতীতি অঞ্ঞং গামং গচ্ছন্তি, গামসতম্পি হোতু, পুন আপুচ্ছনকিচ্চং নত্থি. সচে পন উস্সাহং পটিপ্পস্সম্ভেত্ৰা ৰিহারং গচ্ছন্তা অন্তরা অঞ্ঞং গামং পৰিসিতুকামা হোন্তি, পুন আপুচ্ছিতব্বমেৰ.
কুলঘরে ৰা আসনসালায ৰা ভত্তকিচ্চং কত্ৰা তেলভিক্খায ৰা সপ্পিভিক্খায ৰা চরিতুকামো হোতি, সচে পস্সে ভিক্খু অত্থি, আপুচ্ছিত্ৰা গন্তব্বং. অসন্তে নত্থীতি গন্তব্বং. ৰীথিং ওতরিত্ৰা ভিক্খুং পস্সতি, আপুচ্ছনকিচ্চং নত্থি, অনাপুচ্ছিত্ৰাপি চরিতব্বমেৰ. গামমজ্ঝেন মগ্গো হোতি, তেন গচ্ছন্তস্স তেলাদিভিক্খায চরিস্সামীতি চিত্তে উপ্পন্নে সচে পস্সে ভিক্খু অত্থি, আপুচ্ছিত্ৰা চরিতব্বং. মগ্গা অনোক্কম্ম ভিক্খায চরন্তস্স পন আপুচ্ছনকিচ্চং নত্থি, অপরিক্খিত্তস্স গামস্স উপচারো অদিন্নাদানে ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বো.
৫১৫. অন্তরারামন্তিআদীসু ন কেৰলং অনাপুচ্ছা কাযবন্ধনং অবন্ধিত্ৰা সঙ্ঘাটিং অপারুপিত্ৰা গচ্ছন্তস্সপি অনাপত্তি. আপদাসূতি সীহো ৰা ব্যগ্ঘো ৰা আগচ্ছতি, মেঘো ৰা উট্ঠেতি, অঞ্ঞো ৰা কোচি উপদ্দৰো উপ্পজ্জতি, অনাপত্তি. এৰরূপাসু আপদাসু বহিগামতো অন্তোগামং পৰিসিতুং ৰট্টতি. সেসমেত্থ উত্তানমেৰ.
কথিনসমুট্ঠানং – কাযৰাচতো কাযৰাচাচিত্ততো চ সমুট্ঠাতি, কিরিযাকিরিযং, নোসঞ্ঞাৰিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৰজ্জং, কাযকম্মং, ৰচীকম্মং, তিচিত্তং, তিৰেদনন্তি.
ৰিকালগামপ্পৰিসনসিক্খাপদং ততিযং.
৪. সূচিঘরসিক্খাপদৰণ্ণনা
৫১৭-২০. চতুত্থে – ভেদনমেৰ ভেদনকং; তং অস্স অত্থীতি ভেদনকমেৰ. অরণিকেতি অরণিধনুকে. ৰিধেতি ৰেধকে. সেসমেত্থ উত্তানমেৰ. ছসমুট্ঠানং – কিরিযং, নোসঞ্ঞাৰিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৰজ্জং, কাযকম্মং, ৰচীকম্মং, তিচিত্তং, তিৰেদনন্তি.
সূচিঘরসিক্খাপদং চতুত্থং.
৫. মঞ্চসিক্খাপদৰণ্ণনা
৫২২. পঞ্চমে – ছেদনকং ৰুত্তনযমেৰ.
৫২৫. ছিন্দিত্ৰা পরিভুঞ্জতীতি এত্থ সচে ন ছিন্দিতুকামো হোতি, ভূমিযং নিখণিত্ৰা পমাণং উপরি দস্সেতি, উত্তানং ৰা কত্ৰা পরিভুঞ্জতি, উক্খিপিত্ৰা ৰা তুলাসঙ্ঘাটে ঠপেত্ৰা অট্টং কত্ৰা পরিভুঞ্জতি, সব্বং ৰট্টতি. সেসমেত্থ উত্তানমেৰ. ছসমুট্ঠানং.
মঞ্চসিক্খাপদং পঞ্চমং.
৬. তূলোনদ্ধসিক্খাপদৰণ্ণনা
৫২৬. ছট্ঠে – তূলং ওনদ্ধমেত্থাতি তূলোনদ্ধং; তূলং পক্খিপিত্ৰা উপরি চিমিলিকায ওনদ্ধন্তি ৰুত্তং হোতি. সেসমেত্থ উত্তানমেৰ. ছসমুট্ঠানং.
তূলোনদ্ধসিক্খাপদং ছট্ঠং.
৭. নিসীদনসিক্খাপদৰণ্ণনা
৫৩১-৪. সত্তমে – নিসীদনং অনুঞ্ঞাতং হোতীতি কত্থ অনুঞ্ঞাতং? চীৰরক্খন্ধকে পণীতভোজনৰত্থুস্মিং. ৰুত্তঞ্হি তত্থ – ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, কাযগুত্তিযা চীৰরগুত্তিযা সেনাসনগুত্তিযা নিসীদন’’ন্তি (মহাৰ. ৩৫৩). সেয্যথাপি পুরাণাসিকোট্ঠোতি যথা নাম পুরাণচম্মকারোতি অত্থো. যথা হি চম্মকারো চম্মং ৰিত্থতং করিস্সামীতি ইতো চিতো চ সমঞ্ছতি, কড্ঢতি; এৰং সোপি তং নিসীদনং. তেন তং ভগৰা এৰমাহ – ‘‘নিসীদনং নাম সদসং ৰুচ্চতী’’তি সন্থতসদিসং সন্থরিত্ৰা একস্মিং অন্তে সুগতৰিদত্থিযা ৰিদত্থিমত্তে পদেসে দ্ৰীসু ঠানেসু ফালেত্ৰা তিস্সো দসা করিযন্তি, তাহি দসাহি সদসং নাম ৰুচ্চতি. সেসমেত্থ উত্তানমেৰ. ছসমুট্ঠানং.
নিসীদনসিক্খাপদং সত্তমং.
৮. কণ্ডুপটিচ্ছাদিসিক্খাপদৰণ্ণনা
৫৩৭. অট্ঠমে – কণ্ডুপটিচ্ছাদি অনুঞ্ঞাতা হোতীতি কত্থ অনুঞ্ঞাতা? চীৰরক্খন্ধকে বেলট্ঠসীসৰত্থুস্মিং. ৰুত্তঞ্হি তত্থ – ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, যস্স কণ্ডু ৰা পিল়কা ৰা অস্সাৰো ৰা থুল্লকচ্ছু ৰা আবাধো তস্স কণ্ডুপটিচ্ছাদি’’ন্তি (মহাৰ. ৩৫৪).
৫৩৯. যস্স অধোনাভি উব্ভজাণুমণ্ডলন্তি যস্স ভিক্খুনো নাভিযা হেট্ঠা জাণুমণ্ডলানং উপরি. কণ্ডূতি কচ্ছু. পিল়কাতি লোহিততুণ্ডিকা সুখুমপিল়কা. অস্সাৰোতি অরিসভগন্দরমধুমেহাদীনং ৰসেন অসুচিপগ্ঘরণকং. থুল্লকচ্ছু ৰা আবাধোতি মহাপিল়কাবাধো ৰুচ্চতি. সেসমেত্থ উত্তানমেৰ. ছসমুট্ঠানং.
কণ্ডুপটিচ্ছাদিসিক্খাপদং অট্ঠমং.
৯. ৰস্সিকসাটিকসিক্খাপদৰণ্ণনা
৫৪২. নৰমে – ৰস্সিকসাটিকা অনুঞ্ঞাতা হোতীতি কত্থ অনুঞ্ঞাতা? চীৰরক্খন্ধকে ৰিসাখাৰত্থুস্মিং. ৰুত্তঞ্হি তত্থ – ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, ৰস্সিকসাটিক’’ন্তি (মহাৰ. ৩৫২). সেসমেত্থ উত্তানমেৰ. ছসমুট্ঠানং.
ৰস্সিকসাটিকসিক্খাপদং নৰমং.
১০. নন্দত্থেরসিক্খাপদৰণ্ণনা
৫৪৭. দসমে – চতুরঙ্গুলোমকোতি চতূহি অঙ্গুলেহি ঊনকপ্পমাণো. সেসং উত্তানমেৰ. ছসমুট্ঠানং.
নন্দত্থেরসিক্খাপদং দসমং.
সমত্তো ৰণ্ণনাক্কমেন রতনৰগ্গো নৰমো.
উদ্দিট্ঠা খোতিআদি ৰুত্তনযমেৰাতি.
সমন্তপাসাদিকায ৰিনযসংৰণ্ণনায
খুদ্দকৰণ্ণনা সমত্তা.
পাচিত্তিযকণ্ডং নিট্ঠিতং.