৫. পঠমপৰারণসিক্খাপদৰণ্ণনা
২৩৬. পঞ্চমসিক্খাপদে – ভিক্খূ ভুত্তাৰী পৰারিতাতি ব্রাহ্মণেন ‘‘গণ্হথ, ভন্তে, যাৰ ইচ্ছথা’’তি এৰং যাৰদত্থপৰারণায, সযঞ্চ ‘‘অলং, আৰুসো, থোকং থোকং দেহী’’তি এৰং পটিক্খেপপৰারণায পৰারিতা. পটিৰিস্সকেতি সামন্তঘরৰাসিকে.
২৩৭. কাকোরৰসদ্দন্তি কাকানং ওরৰসদ্দং; সন্নিপতিত্ৰা ৰিরৰন্তানং সদ্দং. অলমেতং সব্বন্তি এত্থ তিকারং অৰত্ৰাৰ ‘‘অলমেতং সব্বং’’ এত্তকং ৰত্তুং ৰট্টতি.
২৩৮-৯. ভুত্তাৰীতি ভুত্তৰা. তত্থ চ যস্মা যেন একম্পি সিত্থং সঙ্খাদিত্ৰা ৰা অসঙ্খাদিত্ৰা ৰা অজ্ঝোহরিতং হোতি, সো ‘‘ভুত্তাৰী’’তি সঙ্খ্যং গচ্ছতি, তেনস্স পদভাজনে ‘‘ভুত্তাৰী নাম পঞ্চন্নং ভোজনান’’ন্তিআদি ৰুত্তং. পৰারিতোতি কতপৰারণো, কতপটিক্খেপো. সোপি চ যস্মা ন পটিক্খেপমত্তেন, অথ খো পঞ্চঙ্গৰসেন, তেনস্স পদভাজনে ‘‘পৰারিতো নাম অসনং পঞ্ঞাযতী’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ যস্মা ‘‘অসনং পঞ্ঞাযতী’’তি ইমিনা ৰিপ্পকতভোজনো, ‘‘পৰারিতো’’তি ৰুত্তো. যো চ ৰিপ্পকতভোজনো, তেন কিঞ্চি ভুত্তং, কিঞ্চি অভুত্তং, যঞ্চ ভুত্তং; তং সন্ধায ‘‘ভুত্তাৰী’’তিপি সঙ্খ্যং গচ্ছতি, তস্মা ভুত্তাৰীৰচনেন ৰিসুং কঞ্চি অত্থসিদ্ধিং ন পস্সাম. ‘‘দিরত্ততিরত্তং, ছপ্পঞ্চৰাচাহী’’তিআদীসু (পাচি. ৬১-৬২) পন দিরত্তাদিৰচনং ৰিয পৰারিতপদস্স পরিৰারকভাৰেন ব্যঞ্জনসিলিট্ঠতায চেতং ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং.
অসনং পঞ্ঞাযতীতিআদীসু ৰিপ্পকতভোজনং দিস্সতি, ভুঞ্জমানো চেসো পুগ্গলো হোতীতি অত্থো. ভোজনং পঞ্ঞাযতীতি পৰারণপ্পহোনকভোজনং দিস্সতি. ওদনাদীনং চে অঞ্ঞতরং পটিক্খিপিতব্বং ভোজনং হোতীতি অত্থো. হত্থপাসে ঠিতোতি পৰারণপ্পহোনকং ভোজনং গণ্হিত্ৰা দাযকো অড্ঢতেয্যহত্থপ্পমাণে ওকাসে হোতীতি অত্থো. অভিহরতীতি সো চে দাযকো তস্স তং ভত্তং কাযেন অভিহরতীতি অত্থো. পটিক্খেপো পঞ্ঞাযতীতি পটিক্খেপো দিস্সতি; তঞ্চে অভিহটং সো ভিক্খু কাযেন ৰা ৰাচায ৰা পটিক্খিপতীতি অত্থো. এৰং পঞ্চন্নং অঙ্গানং ৰসেন পৰারিতো নাম হোতীতি. ৰুত্তম্পি চেতং –
‘‘পঞ্চহি উপালি আকারেহি পৰারণা পঞ্ঞাযতি – অসনং পঞ্ঞাযতি, ভোজনং পঞ্ঞাযতি, হত্থপাসে ঠিতো, অভিহরতি, পটিক্খেপো পঞ্ঞাযতী’’তি (পরি. ৪২৮).
তত্রাযং ৰিনিচ্ছযো – ‘‘অসন’’ন্তিআদীসু তাৰ যঞ্চ অস্নাতি যঞ্চ ভোজনং হত্থপাসে ঠিতেন অভিহটং পটিক্খিপতি, তং ‘‘ওদনো, কুম্মাসো, সত্তু, মচ্ছো, মংস’’ন্তি ইমেসং অঞ্ঞতরমেৰ ৰেদিতব্বং. তত্থ ওদনো নাম – সালি, ৰীহি, যৰো, গোধুমো, কঙ্গু, ৰরকো, কুদ্রূসকোতি সত্তন্নং ধঞ্ঞানং তণ্ডুলেহি নিব্বত্তো. তত্থ ‘‘সালী’’তি অন্তমসো নীৰারং উপাদায সব্বাপি সালিজাতি. ‘‘ৰীহী’’তি সব্বাপি ৰীহিজাতি. ‘‘যৰগোধুমেসু’’ ভেদো নত্থি. ‘‘কঙ্গূ’’তি সেতরত্তকাল়ভেদা সব্বাপি কঙ্গুজাতি. ‘‘ৰরকো’’তি অন্তমসো ৰরকচোরকং উপাদায সব্বা সেতৰণ্ণা ৰরকজাতি. ‘‘কুদ্রূসকো’’তি কাল়কো দ্রৰো চেৰ সামাকাদিভেদা চ সব্বাপি তিণধঞ্ঞজাতি.
নীৰারৰরকচোরকা চেত্থ ‘‘ধঞ্ঞানুলোমা’’তি ৰদন্তি. ধঞ্ঞানি ৰা হোন্তু ধঞ্ঞানুলোমানি ৰা, এতেসং ৰুত্তপ্পভেদানং সত্তন্নং ধঞ্ঞানং তণ্ডুলে গহেত্ৰা ‘‘ভত্তং পচিস্সামা’’তি ৰা ‘‘যাগুং পচিস্সামা’’তি ৰা ‘‘অম্বিলপাযাসাদীসু অঞ্ঞতরং পচিস্সামা’’তি ৰা যংকিঞ্চি সন্ধায পচন্তু, সচে উণ্হং সীতলং ৰা ভুঞ্জন্তানং ভোজনকালে গহিতগহিতট্ঠানে ওধি পঞ্ঞাযতি, ওদনসঙ্গহমেৰ গচ্ছতি, পৰারণং জনেতি. সচে ওধি ন পঞ্ঞাযতি, যাগুসঙ্গহং গচ্ছতি, পৰারণং ন জনেতি.
যোপি পাযাসো ৰা পণ্ণফলকল়ীরমিস্সকা অম্বিলযাগু ৰা উদ্ধনতো ওতারিতমত্তা অব্ভুণ্হা হোতি, আৰজ্জিত্ৰা পিৰিতুং সক্কা, হত্থেন গহিতোকাসেপি ওধিং ন দস্সেতি, পৰারণং ন জনেতি. সচে পন উসুমায ৰিগতায সীতলীভূতা ঘনভাৰং গচ্ছতি, ওধিং দস্সেতি, পুন পৰারণং জনেতি. পুব্বে তনুভাৰো ন রক্খতি. সচেপি দধিতক্কাদীনি আরোপেত্ৰা বহুপণ্ণফলকল়ীরে পক্খিপিত্ৰা মুট্ঠিমত্তাপি তণ্ডুলা পক্খিত্তা হোন্তি, ভোজনকালে চে ওধি পঞ্ঞাযতি, পৰারণং জনেতি. অযাগুকে নিমন্তনে ‘‘যাগুং দস্সামা’’তি ভত্তে উদককঞ্জিকখীরাদীনি আকিরিত্ৰা ‘‘যাগুং গণ্হথা’’তি দেন্তি. কিঞ্চাপি তনুকা হোন্তি, পৰারণং জনেতিযেৰ. সচে পন পক্কুথিতেসু উদকাদীসু পক্খিপিত্ৰা পচিত্ৰা দেন্তি, যাগুসঙ্গহমেৰ গচ্ছতি. যাগুসঙ্গহং গতেপি তস্মিং ৰা অঞ্ঞস্মিং ৰা যত্থ মচ্ছমংসং পক্খিপন্তি, সচে সাসপমত্তম্পি মচ্ছমংসখণ্ডং ৰা ন্হারু ৰা পঞ্ঞাযতি, পৰারণং জনেতি.
সুদ্ধরসকো পন রসকযাগু ৰা ন জনেতি. ঠপেত্ৰা ৰুত্তধঞ্ঞানং তণ্ডুলে অঞ্ঞেহি ৰেণুতণ্ডুলাদীহি ৰা কন্দমূলফলেহি ৰা যেহি কেহিচি কতং ভত্তম্পি পৰারণং ন জনেতি, পগেৰ ঘনযাগু. সচে পনেত্থ মচ্ছমংসং পক্খিপন্তি, জনেতি. মহাপচ্চরিযং ‘‘পুপ্ফঅত্থায ভত্তম্পি পৰারণং জনেতী’’তি ৰুত্তং. পুপ্ফিঅত্থায ভত্তং নাম পুপ্ফিখজ্জকত্থায কুথিততূদকে পক্খিপিত্ৰা সেদিততণ্ডুলা ৰুচ্চন্তি. সচে পন তে তণ্ডুলে সুক্খাপেত্ৰা খাদন্তি, ৰট্টতি; নেৰ সত্তুসঙ্খ্যং ন ভত্তসঙ্খ্যং গচ্ছন্তি. পুন তেহি কতভত্তং পৰারেতিযেৰ. তে তণ্ডুলে সপ্পিতেলাদীসু ৰা পচন্তি, পূৰং ৰা করোন্তি, ন পৰারেন্তি. পুথুকা ৰা তাহি কতসত্তুভত্তাদীনি ৰা ন পৰারেন্তি.
কুম্মাসো নাম যৰেহি কতকুম্মাসো. অঞ্ঞেহি পন মুগ্গাদীহি কতকুম্মাসো পৰারণং ন জনেতি. সত্তু নাম সালিৰীহিযৰেহি কতসত্তু. কঙ্গুৰরককুদ্রূসকসীসানিপি ভজ্জিত্ৰা ঈসকং কোট্টেত্ৰা থুসে পলাপেত্ৰা পুন দল়্হং কোট্টেত্ৰা চুণ্ণং করোন্তি. সচেপি তং অল্লত্তা একাবদ্ধং হোতি, সত্তুসঙ্গহমেৰ গচ্ছতি. খরপাকভজ্জিতানং ৰীহীনং তণ্ডুলে কোট্টেত্ৰা দেন্তি, তম্পি চুণ্ণং সত্তুসঙ্গহমেৰ গচ্ছতি. সমপাকভজ্জিতানং পন ৰীহীনং ৰা ৰীহিপলাপানং ৰা তণ্ডুলা ভজ্জিততণ্ডুলা এৰ ৰা ন পৰারেন্তি. তেসং পন তণ্ডুলাদীনং চুণ্ণং পৰারেতি. খরপাকভজ্জিতানং ৰীহীনং কুণ্ডকম্পি পৰারেতি. সমপাকভজ্জিতানং পন আতপসুক্খানং ৰা কুণ্ডকং ন পৰারেতি. লাজা ৰা তেহি কতভত্তসত্তুআদীনি ৰা ন পৰারেন্তি. ভজ্জিতপিট্ঠং ৰা যংকিঞ্চি সুদ্ধখজ্জকং ৰা ন পৰারেতি. মচ্ছমংসপূরিতখজ্জকং পন সত্তুমোদকো ৰা পৰারেতি. মচ্ছো মংসঞ্চ পাকটমেৰ. অযং পন ৰিসেসো – সচেপি যাগুং পিৰন্তস্স যাগুসিত্থমত্তানেৰ দ্ৰে মচ্ছখণ্ডানি ৰা মংসখণ্ডানি ৰা একভাজনে ৰা নানাভাজনে ৰা দেন্তি, তানি চে অখাদন্তো অঞ্ঞং যংকিঞ্চি পৰারণপ্পহোনকং পটিক্খিপতি, ন পৰারেতি. ততো একং খাদিতং, একং হত্থে ৰা পত্তে ৰা হোতি, সো চে অঞ্ঞং পটিক্খিপতি, পৰারেতি. দ্ৰেপি খাদিতানি হোন্তি, মুখে সাসপমত্তম্পি অৰসিট্ঠং নত্থি, সচেপি অঞ্ঞং পটিক্খিপতি, ন পৰারেতি.
কপ্পিযমংসং খাদন্তো কপ্পিযমংসং পটিক্খিপতি, পৰারেতি. কপ্পিযমংসং খাদন্তো অকপ্পিযমংসং পটিক্খিপতি, ন পৰারেতি. কস্মা? অৰত্থুতায. যঞ্হি ভিক্খুনো খাদিতুং ৰট্টতি, তংযেৰ পটিক্খিপতো পৰারণা হোতি. ইদং পন জানন্তো অকপ্পিযত্তা পটিক্খিপতি, অজানন্তোপি পটিক্খিপিতব্বট্ঠানে ঠিতমেৰ পটিক্খিপতি নাম, তস্মা ন পৰারেতি. সচে পন অকপ্পিযমংসং খাদন্তো কপ্পিযমংসং পটিক্খিপতি, পৰারেতি. কস্মা? ৰত্থুতায. যঞ্হি তেন পটিক্খিত্তং, তং পৰারণায ৰত্থু. যং পন খাদতি, তং কিঞ্চাপি পটিক্খিপিতব্বট্ঠানে ঠিতং, খাদিযমানং পন মংসভাৰং ন জহতি, তস্মা পৰারেতি. অকপ্পিযমংসং খাদন্তো অকপ্পিযমংসং পটিক্খিপতি, পুরিমনযেনেৰ ন পৰারেতি. কপ্পিযমংসং ৰা অকপ্পিযমংসং ৰা খাদন্তো পঞ্চন্নং ভোজনানং যংকিঞ্চি কপ্পিযভোজনং পটিক্খিপতি, পৰারেতি. কুলদূসকৰেজ্জকম্মউত্তরিমনুস্সধম্মারোচনসাদিতরূপিযাদীহি নিব্বত্তং বুদ্ধপটিকুট্ঠং অনেসনায উপ্পন্নং অকপ্পিযভোজনং পটিক্খিপতি, ন পৰারেতি. কপ্পিযভোজনং ৰা অকপ্পিযভোজনং ৰা ভুঞ্জন্তোপি কপ্পিযভোজনং পটিক্খিপতি, পৰারেতি. অকপ্পিযভোজনং পটিক্খিপতি, ন পৰারেতীতি সব্বত্থ ৰুত্তনযেনেৰ কারণং ৰেদিতব্বং.
এৰং ‘‘অসন’’ন্তিআদীসু যঞ্চ অস্নাতি, যঞ্চ ভোজনং হত্থপাসে ঠিতেন অভিহটং পটিক্খিপন্তো পৰারণং আপজ্জতি, তং ঞত্ৰা ইদানি যথা আপজ্জতি, তস্স জাননত্থং অযং ৰিনিচ্ছযো – ‘‘‘অসনং ভোজন’ন্তি এত্থ তাৰ যেন একসিত্থম্পি অজ্ঝোহটং হোতি, সো সচে পত্তমুখহত্থানং যত্থ কত্থচি পঞ্চসু ভোজনেসু একস্মিম্পি সতি অঞ্ঞং পঞ্চসু ভোজনেসু একম্পি পটিক্খিপতি, পৰারেতি. কত্থচি ভোজনং নত্থি, আমিসগন্ধমত্তং পঞ্ঞাযতি, ন পৰারেতি. মুখে চ হত্থে চ ভোজনং নত্থি, পত্তে অত্থি, তস্মিং পন আসনে ন ভুঞ্জিতুকামো, ৰিহারং পৰিসিত্ৰা ভুঞ্জিতুকামো, অঞ্ঞস্স ৰা দাতুকামো, তস্মিং চে অন্তরে ভোজনং পটিক্খিপতি, ন পৰারেতি. কস্মা? ৰিপ্পকতভোজনভাৰস্স উপচ্ছিন্নত্তা. যোপি অঞ্ঞত্র গন্ত্ৰা ভুঞ্জিতুকামো মুখে ভত্তং গিলিত্ৰা সেসং আদায গচ্ছন্তো অন্তরামগ্গে অঞ্ঞং ভোজনং পটিক্খিপতি, তস্সাপি পৰারণা ন হোতী’’তি মহাপচ্চরিযং ৰুত্তং. যথা চ পত্তে; এৰং হত্থেপি. মুখেপি ৰা ৰিজ্জমানভোজনং সচে অনজ্ঝোহরিতুকামো হোতি, তস্মিঞ্চ খণে অঞ্ঞং পটিক্খিপতি, ন পৰারেতি. একস্মিঞ্হি পদে ৰুত্তলক্খণং সব্বত্থ ৰেদিতব্বং হোতি. অপিচ কুরুন্দিযং এস নযো দস্সিতোযেৰ. ৰুত্তঞ্হি তত্থ ‘‘মুখে ভত্তং গিলিতং, হত্থে ভত্তং ৰিঘাসাদস্স দাতুকামো, পত্তে ভত্তং ভিক্খুস্স দাতুকামো, সচে তস্মিং খণে পটিক্খিপতি, ন পৰারেতী’’তি. হত্থপাসে ঠিতোতি এত্থ পন সচে ভিক্খু নিসিন্নো হোতি, আসনস্স পচ্ছিমন্ততো পট্ঠায, সচে ঠিতো, পণ্হিঅন্ততো পট্ঠায, সচে নিপন্নো, যেন পস্সেন নিপন্নো, তস্স পারিমন্ততো পট্ঠায, দাযকস্স নিসিন্নস্স ৰা ঠিতস্স ৰা নিপন্নস্স ৰা ঠপেত্ৰা পসারিতহত্থং যং আসন্নতরং অঙ্গং, তস্স ওরিমন্তেন পরিচ্ছিন্দিত্ৰা অড্ঢতেয্যহত্থো ‘‘হত্থপাসো’’তি ৰেদিতব্বো. তস্মিং ঠত্ৰা অভিহটং পটিক্খিপন্তস্সেৰ পৰারণা হোতি, ন ততো পরং.
অভিহরতীতি হত্থপাসব্ভন্তরে ঠিতো গহণত্থং উপনামেতি. সচে পন অনন্তরনিসিন্নোপি ভিক্খু হত্থে ৰা ঊরূসু ৰা আধারকে ৰা ঠিতপত্তং অনভিহরিত্ৰাৰ ‘‘ভত্তং গণ্হা’’তি ৰদতি, তং পটিক্খিপতো পৰারণা নত্থি. ভত্তপচ্ছিং আনেত্ৰা পুরতো ভূমিযং ঠপেত্ৰা ‘‘গণ্হাহী’’তি ৰুত্তেপি এসেৰ নযো. ঈসকং পন উদ্ধরিত্ৰা ৰা অপনামেত্ৰা ৰা ‘‘গণ্হথা’’তি ৰুত্তে পটিক্খিপতো পৰারণা হোতি. থেরাসনে নিসিন্নো থেরো দূরে নিসিন্নস্স দহরভিক্খুস্স পত্তং পেসেত্ৰা ‘‘ইতো ওদনং গণ্হাহী’’তি ৰদতি, গণ্হিত্ৰা পন গতো তুণ্হী তিট্ঠতি, দহরো ‘‘অলং ময্হ’’ন্তি পটিক্খিপতি, ন পৰারেতি. কস্মা? থেরস্স দূরভাৰতো দূতস্স চ অনভিহরণতোতি. সচে পন গহেত্ৰা আগতো ভিক্খু ‘‘ইদং ভত্তং গণ্হা’’তি ৰদতি, তং পটিক্খিপতো পৰারণা হোতি.
পরিৰেসনায একো একেন হত্থেন ওদনপচ্ছিং একেন কটচ্ছুং গহেত্ৰা ভিক্খূ পরিৰিসতি, তত্র চে অঞ্ঞো আগন্ত্ৰা ‘‘অহং পচ্ছিং ধারেস্সামি, ত্ৰং ওদনং দেহী’’তি ৰত্ৰা গহিতমত্তকমেৰ করোতি, পরিৰেসকো এৰ পন তং ধারেতি, তস্মা সা অভিহটাৰ হোতি. ততো দাতুকামতায গণ্হন্তং পটিক্খিপন্তস্স পৰারণা হোতি. সচে পন পরিৰিসকেন ফুট্ঠমত্তাৰ হোতি, ইতরোৰ নং ধারেতি, ততো দাতুকামতায গণ্হন্তং পটিক্খিপন্তস্স পৰারণা ন হোতি. কটচ্ছুনা উদ্ধটভত্তে পন হোতি. কটচ্ছুঅভিহারোযেৰ হি তস্স অভিহারো. দ্ৰিন্নং সমভারেপি পটিক্খিপন্তো পৰারেতিযেৰাতি মহাপচ্চরিযং ৰুত্তং. অনন্তরস্স ভিক্খুনো ভত্তে দিয্যমানে ইতরো পত্তং হত্থেহি পিদহতি, পৰারণা নত্থি. কস্মা? অঞ্ঞস্স অভিহটে পটিক্খিত্তত্তা.
পটিক্খেপো পঞ্ঞাযতীতি এত্থ ৰাচায অভিহটং পটিক্খিপতো পৰারণা নত্থি. কাযেন অভিহটং পন কাযেন ৰা ৰাচায ৰা পটিক্খিপন্তস্স পৰারণা হোতীতি ৰেদিতব্বো.
তত্থ কাযেন পটিক্খেপো নাম অঙ্গুলিং ৰা হত্থং ৰা মচ্ছিকবীজনিং ৰা চীৰরকণ্ণং ৰা চালেতি, ভমুকায ৰা আকারং করোতি, কুদ্ধো ৰা ওলোকেতি, ৰাচায পটিক্খেপো নাম ‘‘অল’’ন্তি ৰা, ‘‘ন গণ্হামী’’তি ৰা, ‘‘মা আকিরা’’তি ৰা, ‘‘অপগচ্ছা’’তি ৰা ৰদতি; এৰং যেন কেনচি আকারেন কাযেন ৰা ৰাচায ৰা পটিক্খিত্তে পৰারণা হোতি.
একো অভিহটে ভত্তে পৰারণায ভীতো হত্থ অপনেত্ৰা পুনপ্পুনং পত্তে ওদনং আকিরন্তং ‘‘আকির আকির কোট্টেত্ৰা পূরেহী’’তি ৰদতি, এত্থ কথন্তি? মহাসুমত্থেরো তাৰ ‘‘অনাকিরণত্থায ৰুত্তত্তা পৰারণা হোতী’’তি আহ. মহাপদুমত্থেরো পন ‘‘‘আকির পূরেহী’তি ৰদন্তস্স নাম ‘কস্সচি পৰারণা অত্থী’তি ৰত্ৰা ‘ন পৰারেতী’’’তি আহ. অপরো ভত্তং অভিহরন্তং ভিক্খুং সল্লক্খেত্ৰা ‘‘কিং আৰুসো ইতোপি কিঞ্চি গণ্হিস্সসি, দম্মি তে কিঞ্চী’’তি আহ. তত্রাপি ‘‘‘এৰং নাগমিস্সতী’তি ৰুত্তত্তা ‘পৰারণা হোতী’’’তি মহাসুমত্থেরো আহ. মহাপদুমত্থেরো পন ‘‘‘গণ্হিস্সসী’তি ৰদন্তস্স নাম ‘কস্সচি পৰারণা অত্থী’তি ৰত্ৰা ‘ন পৰারেতী’’’তি আহ.
একো সমংসকং রসং অভিহরিত্ৰা ‘‘রসং গণ্হথা’’তি ৰদতি, তং সুত্ৰা পটিক্খিপতো পৰারণা নত্থি. ‘‘মচ্ছরসং মংসরস’’ন্তি ৰুত্তে পটিক্খিপতো হোতি, ‘‘ইদং গণ্হথা’’তি ৰুত্তেপি হোতিযেৰ. মংসং ৰিসুং কত্ৰা ‘‘মংসরসং গণ্হথা’’তি ৰদতি, তত্থ চে সাসপমত্তম্পি মংসখণ্ডং অত্থি, তং পটিক্খিপতো পৰারণা হোতি. সচে পন পরিস্সাৰিতো হোতি, ‘‘ৰট্টতী’’তি অভযত্থেরো আহ.
মংসরসেন আপুচ্ছন্তং মহাথেরো ‘‘মুহুত্তং আগমেহী’’তি ৰত্ৰা ‘‘থালকং আৰুসো আহরা’’তি আহ. এত্থ কথন্তি? মহাসুমত্থেরো তাৰ ‘‘অভিহারকস্স গমনং পঠমং উপচ্ছিন্নং, তস্মা পৰারেতী’’তি আহ. মহাপদুমত্থেরো পন ‘‘অযং কুহিং গচ্ছতি, কীদিসং এতস্স গমনং, গণ্হন্তস্সাপি নাম পৰারণা অত্থী’’তি ৰত্ৰা ‘‘ন পৰারেতী’’তি আহ. কল়ীরপনসাদীহি মিস্সেত্ৰা মংসং পচন্তি, তং গহেত্ৰা ‘‘কল়ীরসূপং গণ্হথ, পনসব্যঞ্জনং গণ্হথা’’তি ৰদন্তি, এৰম্পি ন পৰারেতি. কস্মা? অপৰারণারহস্স নামেন ৰুত্তত্তা. সচে পন ‘‘মচ্ছসূপং মংসসূপ’’ন্তি ৰা ‘‘ইমং গণ্হথা’’তি ৰা ৰদন্তি, পৰারেতি. মংসকরম্বকো নাম হোতি, তং দাতুকামোপি ‘‘করম্বকং গণ্হথা’’তি ৰদতি, ৰট্টতি; ন পৰারেতি. ‘‘মংসকরম্বক’’ন্তি ৰা ‘‘ইদ’’ন্তি ৰা ৰুত্তে পন পৰারেতি. এসেৰ নযো সব্বেসু মচ্ছমংসমিস্সকেসু.
যো পন নিমন্তনে ভুঞ্জমানো মংসং অভিহটং ‘‘উদ্দিস্স কত’’ন্তি মঞ্ঞমানো পটিক্খিপতি, পৰারিতোৰ হোতীতি মহাপচ্চরিযং ৰুত্তং. মিস্সককথা পন কুরুন্দিযং সুট্ঠু ৰুত্তা. এৰঞ্হি তত্থ ৰুত্তং – পিণ্ডপাতচারিকো ভিক্খু ভত্তমিস্সকং যাগুং আহরিত্ৰা ‘‘যাগুং গণ্হথা’’তি ৰদতি, ন পৰারেতি. ‘‘ভত্তং গণ্হথা’’তি ৰুত্তে পৰারেতি. কস্মা? যেনাপুচ্ছিতো, তস্স অত্থিতায. অযমেত্থ অধিপ্পাযো – ‘‘যাগুমিস্সকং গণ্হথা’’তি ৰদতি, তত্র চে যাগু বহুতরা ৰা হোতি সমসমা ৰা, ন পৰারেতি. যাগু মন্দা, ভত্তং বহুতরং, পৰারেতি. ইদঞ্চ সব্বঅট্ঠকথাসু ৰুত্তত্তা ন সক্কা পটিক্খিপিতুং, কারণং পনেত্থ দুদ্দসং. ‘‘ভত্তমিস্সকং গণ্হথা’’তি ৰদতি, ভত্তং বহুকং ৰা সমং ৰা অপ্পতরং ৰা হোতি, পৰারেতিযেৰ. ভত্তং ৰা যাগুং ৰা অনামসিত্ৰা ‘‘মিস্সকং গণ্হথা’’তি ৰদতি, তত্র চে ভত্তং বহুতরং ৰা সমকং ৰা হোতি, পৰারেতি. অপ্পতরং ন পৰারেতি. ইদঞ্চ করম্বকেন ন সমানেতব্বং. করম্বকো হি মংসমিস্সকোপি হোতি অমংসমিস্সকোপি, তস্মা ‘‘করম্বক’’ন্তি ৰুত্তে পৰারণা নত্থি. ইদং পন ভত্তমিস্সকমেৰ. এত্থ ৰুত্তনযেনেৰ পৰারণা হোতি. বহুরসে ভত্তে রসং, বহুখীরে খীরং বহুসপ্পিম্হি চ পাযাসে সপ্পিং গণ্হথাতি ৰিসুং কত্ৰা দেতি, তং পটিক্খিপতো পৰারণা নত্থি.
যো পন গচ্ছন্তো পৰারেতি, সো গচ্ছন্তোৰ ভুঞ্জিতুং লভতি. কদ্দমং ৰা উদকং ৰা পত্ৰা ঠিতেন অতিরিত্তং কারেতব্বং. সচে অন্তরা নদী পূরা হোতি, নদীতীরে গুম্বং অনুপরিযাযন্তেন ভুঞ্জিতব্বং. অথ নাৰা ৰা সেতু ৰা অত্থি, তং অভিরুহিত্ৰাপি চঙ্কমন্তেনৰ ভুঞ্জিতব্বং, গমনং ন উপচ্ছিন্দিতব্বং. যানে ৰা হত্থিঅস্সপিট্ঠে ৰা চন্দমণ্ডলে ৰা সূরিযমণ্ডলে ৰা নিসীদিত্ৰা পৰারিতেন যাৰ মজ্ঝন্হিকং, তাৰ তেসু গচ্ছন্তেসুপি নিসিন্নেনেৰ ভুঞ্জিতব্বং. যো ঠিতো পৰারেতি, ঠিতেনেৰ, যো নিসিন্নো পৰারেতি, নিসিন্নেনেৰ ভুঞ্জিতব্বং. তং তং ইরিযাপথং কোপেন্তেন অতিরিত্তং কারেতব্বং. যো উক্কুটিকো নিসীদিত্ৰা পৰারেতি, তেন উক্কুটিকেনেৰ ভুঞ্জিতব্বং. তস্স পন হেট্ঠা পলালপীঠং ৰা কিঞ্চি ৰা নিসীদনকং দাতব্বং. পীঠকে নিসীদিত্ৰা পৰারিতেন আসনং অচালেত্ৰাৰ চতস্সো দিসা পরিৰত্তন্তেন ভুঞ্জিতুং লব্ভতি. মঞ্চে নিসীদিত্ৰা পৰারিতেন ইতো ৰা এত্তো ৰা সংসরিতুং ন লব্ভতি. সচে পন নং সহ মঞ্চেন উক্খিপিত্ৰা অঞ্ঞত্র নেন্তি, ৰট্টতি. নিপজ্জিত্ৰা পৰারিতেন নিপন্নেনেৰ ভুঞ্জিতব্বং. পরিৰত্তন্তেন যেন পস্সেন নিপন্নো, তস্স ঠানং নাতিক্কমেতব্বং.
অনতিরিত্তন্তি ন অতিরিত্তং; ন অধিকন্তি অত্থো. তং পন যস্মা কপ্পিযকতাদীহি সত্তহি ৰিনযকম্মাকারেহি অকতং ৰা গিলানস্স অনধিকং ৰা হোতি, তস্মা পদভাজনে ‘‘অকপ্পিযকত’’ন্তিআদি ৰুত্তং. তত্থ অকপ্পিযকতন্তি যং তত্থ ফলং ৰা কন্দমূলাদি ৰা পঞ্চহি সমণকপ্পেহি কপ্পিযং অকতং; যঞ্চ অকপ্পিযমংসং ৰা অকপ্পিযভোজনং ৰা, এতং অকপ্পিযং নাম. তং অকপ্পিযং ‘‘অলমেতং সব্ব’’ন্তি এৰং অতিরিত্তং কতম্পি অকপ্পিযকতন্তি ৰেদিতব্বং. অপ্পটিগ্গহিতকতন্তি ভিক্খুনা অপ্পটিগ্গহিতংযেৰ পুরিমনযেনেৰ অতিরিত্তং কতং. অনুচ্চারিতকতন্তি কপ্পিযং কারাপেতুং আগতেন ভিক্খুনা ঈসকম্পি অনুক্খিত্তং ৰা অনপনামিতং ৰা কতং. অহত্থপাসে কতন্তি কপ্পিযং কারাপেতুং আগতস্স হত্থপাসতো বহি ঠিতেন কতং. অভুত্তাৰিনা কতন্তি যো ‘‘অলমেতং সব্ব’’ন্তি অতিরিত্তং করোতি, তেন পৰারণপ্পহোনকং ভোজনং অভুত্তেন কতং. ভুত্তাৰিনা পৰারিতেন আসনা ৰুট্ঠিতেন কতন্তি ইদং উত্তানমেৰ. অলমেতং সব্বন্তি অৰুত্তন্তি ৰচীভেদং কত্ৰা এৰং অৰুত্তং হোতি. ইতি ইমেহি সত্তহি ৰিনযকম্মাকারেহি যং অতিরিত্তং কপ্পিযং অকতং, যঞ্চ ন গিলানাতিরিত্তং, তদুভযম্পি অনতিরিত্তন্তি ৰেদিতব্বং.
অতিরিত্তং পন তস্সেৰ পটিপক্খনযেন ৰেদিতব্বং. অপিচেত্থ ভুত্তাৰিনা কতং হোতীতি অনন্তরে নিসিন্নস্স সভাগস্স ভিক্খুনো পত্ততো একম্পি সিত্থং ৰা মংসহীরং ৰা খাদিত্ৰা কতম্পি ভুত্তাৰিনাৰ কতং হোতীতি ৰেদিতব্বং. আসনা অৰুট্ঠিতেনাতি এত্থ পন অসম্মোহত্থং অযং ৰিনিচ্ছযো – দ্ৰে ভিক্খূ পাতোৰ ভুঞ্জমানা পৰারিতা হোন্তি – একেন তত্থেৰ নিসীদিতব্বং, ইতরেন নিচ্চভত্তং ৰা সলাকভত্তং ৰা আনেত্ৰা উপড্ঢং তস্স ভিক্খুনো পত্তে আকিরিত্ৰা হত্থং ধোৰিত্ৰা সেসং তেন ভিক্খুনা কপ্পিযং কারাপেত্ৰা ভুঞ্জিতব্বং. কস্মা? যঞ্হি তস্স হত্থে লগ্গং, তং অকপ্পিযং হোতি. সচে পন পঠমং নিসিন্নো ভিক্খু সযমেৰ তস্স পত্ততো হত্থেন গণ্হাতি, হত্থধোৰনকিচ্চং নত্থি. সচে পন এৰং কপ্পিযং কারাপেত্ৰা ভুঞ্জন্তস্স পুন কিঞ্চি ব্যঞ্জনং ৰা খাদনীযং ৰা পত্তে আকিরন্তি, যেন পঠমং কপ্পিযং কতং, সো পুন কাতুং ন লভতি. যেন অকতং, তেন কাতব্বং. যঞ্চ অকতং, তং কাতব্বং. ‘‘যেন অকত’’ন্তি অঞ্ঞেন ভিক্খুনা যেন পঠমং ন কতং, তেন কাতব্বং. ‘‘যঞ্চ অকত’’ন্তি যেন পঠমং কপ্পিযং কতং, তেনাপি যং অকতং তং কাতব্বং. পঠমভাজনে পন কাতুং ন লব্ভতি. তত্থ হি করিযমানং পঠমং কতেন সদ্ধিং কতং হোতি, তস্মা অঞ্ঞস্মিং ভাজনে কাতুং ৰট্টতীতি অধিপ্পাযো. এৰং কতং পন তেন ভিক্খুনা পঠমং কতেন সদ্ধিং ভুঞ্জিতুং ৰট্টতি.
কপ্পিযং করোন্তেন চ ন কেৰলং পত্তেযেৰ, কুণ্ডেপি পচ্ছিযম্পি যত্থ কত্থচি পুরতো ঠপেত্ৰা ওনামিতভাজনে কাতব্বং. তং সচেপি ভিক্খুসতং পৰারিতং হোতি, সব্বেসং ভুঞ্জিতুং ৰট্টতি, অপ্পৰারিতানম্পি ৰট্টতি. যেন পন কপ্পিযং কতং, তস্স ন ৰট্টতি. সচেপি পৰারেত্ৰা পিণ্ডায পৰিট্ঠং ভিক্খুং পত্তং গহেত্ৰা অৰস্সং ভুঞ্জনকে মঙ্গলনিমন্তনে নিসীদাপেন্তি, অতিরিত্তং কারেত্ৰাৰ ভুঞ্জিতব্বং. সচে তত্থ অঞ্ঞো ভিক্খু নত্থি, আসনসালং ৰা ৰিহারং ৰা পত্তং পেসেত্ৰা কারেতব্বং. কপ্পিযং করোন্তেন পন অনুপসম্পন্নস্স হত্থে ঠিতং ন কাতব্বং. সচে আসনসালাযং অব্যত্তো ভিক্খু হোতি, সযং গন্ত্ৰা কপ্পিযং কারাপেত্ৰা আনেত্ৰা ভুঞ্জিতব্বং.
গিলানাতিরিত্তন্তি এত্থ ন কেৰলং যং গিলানস্স ভুত্তাৰসেসং হোতি, তং গিলানাতিরিত্তং; অথ খো যংকিঞ্চি গিলানং উদ্দিস্স অজ্জ ৰা স্ৰে ৰা যদা ৰা ইচ্ছতি, তদা খাদিস্সতীতি আহটং, তং সব্বং ‘‘গিলানাতিরিত্ত’’ন্তি ৰেদিতব্বং. যং যামকালিকাদীসু অজ্ঝোহারে অজ্ঝোহারে দুক্কটং, তং অসংসট্ঠৰসেন ৰুত্তং. সচে পন আমিসসংসট্ঠানি হোন্তি, আহারত্থাযপি অনাহারত্থাযপি পটিগ্গহেত্ৰা অজ্ঝোহরন্তস্স পাচিত্তিযমেৰ.
২৪১. সতি পচ্চযেতি যামকালিকং পিপাসায সতি পিপাসচ্ছেদনত্থং, সত্তাহকালিকং যাৰজীৰিকঞ্চ তেন তেন উপসমেতব্বকে আবাধে সতি তস্স উপসমনত্থং পরিভুঞ্জতো অনাপত্তি. সেসমেত্থ উত্তানমেৰ.
কথিনসমুট্ঠানং – কাযৰাচতো কাযৰাচাচিত্ততো চ সমুট্ঠাতি, কিরিযাকিরিযং, নোসঞ্ঞাৰিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৰজ্জং, কাযকম্মং, ৰচীকম্মং, তিচিত্তং, তিৰেদনন্তি.
পঠমপৰারণসিক্খাপদং পঞ্চমং.