৪. ভোজনৰগ্গো

১. আৰসথপিণ্ডসিক্খাপদৰণ্ণনা

২০৩. ভোজনৰগ্গস্স পঠমসিক্খাপদে – আৰসথপিণ্ডোতি আৰসথে পিণ্ডো. সমন্তা পরিক্খিত্তং অদ্ধিকগিলানগব্ভিনিপব্বজিতানং যথানুরূপং পঞ্ঞত্তমঞ্চপীঠং অনেকগব্ভপমুখপরিচ্ছেদং আৰসথং কত্ৰা তত্থ পুঞ্ঞকামতায পিণ্ডো পঞ্ঞত্তো হোতি, যাগুভত্তভেসজ্জাদি সব্বং তেসং তেসং দানত্থায ঠপিতং হোতীতি অত্থো. হিয্যোপীতি স্ৰেপি. অপসক্কন্তীতি অপগচ্ছন্তি. মনুস্সা উজ্ঝাযন্তীতি তিত্থিযে অপস্সন্তা ‘‘তিত্থিযা কুহিং গতা’’‘‘ইমে পস্সিত্ৰা পক্কন্তা’’তি সুত্ৰা উজ্ঝাযন্তি. কুক্কুচ্চাযন্তোতি কুক্কুচ্চং করোন্তো, অকপ্পিযসঞ্ঞং উপ্পাদেন্তোতি অত্থো.

২০৬. সক্কোতি তম্হা আৰসথা পক্কমিতুন্তি অদ্ধযোজনং ৰা যোজনং ৰা গন্তুং সক্কোতি. ন সক্কোতীতি এত্তকমেৰ ন সক্কোতি. অনোদিস্সাতি ইমেসংযেৰ ৰা এত্তকানংযেৰ ৰাতি একং পাসণ্ডং অনুদ্দিসিত্ৰা সব্বেসং পঞ্ঞত্তো হোতি. যাৰদত্থোতি ভোজনম্পি এত্তকন্তি অপরিচ্ছিন্দিত্ৰা যাৰদত্থো পঞ্ঞত্তো হোতি. সকিং ভুঞ্জিতব্বন্তি একদিৰসং ভুঞ্জিতব্বং, দুতিযদিৰসতো পট্ঠায পটিগ্গহণে দুক্কটং, অজ্ঝোহারে অজ্ঝোহারে পাচিত্তিযং.

অযং পনেত্থ ৰিনিচ্ছযো – এককুলেন ৰা নানাকুলেহি ৰা একতো হুত্ৰা একস্মিং ঠানে ৰা নানাঠানেসু ৰা ‘‘অজ্জ একস্মিং; স্ৰে একস্মি’’ন্তি এৰং অনিযমিতট্ঠানে ৰা পঞ্ঞত্তং একস্মিং ঠানে একদিৰসং ভুঞ্জিত্ৰা দুতিযদিৰসে তস্মিং ঠানে অঞ্ঞস্মিং ৰা ভুঞ্জিতুং ন ৰট্টতি. নানাকুলেহি পন নানাঠানেসু পঞ্ঞত্তং একস্মিং ঠানে একদিৰসং ভুঞ্জিত্ৰা দুতিযদিৰসে অঞ্ঞত্থ ভুঞ্জিতুং ৰট্টতি. পটিপাটিং পন খেপেত্ৰা পুন আদিতো পট্ঠায ভুঞ্জিতুং ন ৰট্টতীতি মহাপচ্চরিযং ৰুত্তং. একপূগনানাপূগএকগামনানাগামেসুপি এসেৰ নযো. যোপি এককুলস্স ৰা নানাকুলানং ৰা একতো পঞ্ঞত্তো তণ্ডুলাদীনং অভাৰেন অন্তরন্তরা ছিজ্জতি, সোপি ন ভুঞ্জিতব্বো. সচে পন ‘‘ন সক্কোম দাতু’’ন্তি উপচ্ছিন্দিত্ৰা পুন কল্যাণচিত্তে উপ্পন্নে দাতুং আরভন্তি, এতং পুন একদিৰসং ভুঞ্জিতুং ৰট্টতীতি মহাপচ্চরিযং ৰুত্তং.

২০৮. অনাপত্তি গিলানস্সাতি গিলানস্স অনুৰসিত্ৰা ভুঞ্জন্তস্স অনাপত্তি. গচ্ছন্তো ৰাতি যো গচ্ছন্তো অন্তরামগ্গে একদিৰসং গতট্ঠানে চ একদিৰসং ভুঞ্জতি, তস্সাপি অনাপত্তি. আগচ্ছন্তেপি এসেৰ নযো. গন্ত্ৰা পচ্চাগচ্ছন্তোপি অন্তরামগ্গে একদিৰসং আগতট্ঠানে চ একদিৰসং ভুঞ্জিতুং লভতি. গচ্ছিস্সামীতি ভুঞ্জিত্ৰা নিক্খন্তস্স নদী ৰা পূরতি চোরাদিভযং ৰা হোতি, সো নিৰত্তিত্ৰা খেমভাৰং ঞত্ৰা গচ্ছন্তো পুন একদিৰসং ভুঞ্জিতুং লভতীতি সব্বমিদং মহাপচ্চরিযাদীসু ৰুত্তং. ওদিস্স পঞ্ঞত্তো হোতীতি ভিক্খূনংযেৰ অত্থায উদ্দিসিত্ৰা পঞ্ঞত্তো হোতি. ন যাৰদত্থোতি যাৰদত্থং পঞ্ঞত্তো ন হোতি, থোকং থোকং লব্ভতি, তাদিসং নিচ্চম্পি ভুঞ্জিতুং ৰট্টতি. পঞ্চ ভোজনানি ঠপেত্ৰা সব্বত্থাতি যাগুখজ্জকফলাফলাদিভেদে সব্বত্থ অনাপত্তি. যাগুআদীনি হি নিচ্চম্পি ভুঞ্জিতুং ৰট্টতি. সেসং উত্তানমেৰ. এল়কলোমসমুট্ঠানং – কাযতো চ কাযচিত্ততো চ সমুট্ঠাতি, কিরিযং, নোসঞ্ঞাৰিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৰজ্জং, কাযকম্মং তিচিত্তং, তিৰেদনন্তি.

আৰসথপিণ্ডসিক্খাপদং পঠমং.

২. গণভোজনসিক্খাপদৰণ্ণনা

২০৯. দুতিযসিক্খাপদে – পরিহীনলাভসক্কারোতি সো কির অজাতসত্তুনা রাজানং মারাপেত্ৰাপি অভিমারে যোজেত্ৰাপি রুহিরুপ্পাদং কত্ৰাপি গুল়্হপটিচ্ছন্নো অহোসি. যদা পন দিৰাযেৰ ধনপালকং পযোজেসি, তদা পাকটো জাতো. ‘‘কথং দেৰদত্তো হত্থিং পযোজেসী’’তি পরিকথায উপ্পন্নায ‘‘ন কেৰলং হত্থিং পযোজেসি, রাজানম্পি মারাপেসি, অভিমারেপি পেসেসি, সিলম্পি পৰিজ্ঝি, পাপো দেৰদত্তো’’তি পাকটো অহোসি. ‘‘কেন সদ্ধিং ইদং কম্মমকাসী’’তি চ ৰুত্তে ‘‘রঞ্ঞা অজাতসত্তুনা’’তি আহংসু. ততো নাগরা ‘‘কথঞ্হি নাম রাজা এৰরূপং চোরং সাসনকণ্টকং গহেত্ৰা ৰিচরিস্সতী’’তি উট্ঠহিংসু. রাজা নগরসঙ্খোভং ঞত্ৰা দেৰদত্তং নীহরি. ততো পট্ঠায চস্স পঞ্চথালিপাকসতানি উপচ্ছিন্দি, উপট্ঠানম্পিস্স ন অগমাসি, অঞ্ঞেপিস্স মনুস্সা ন কিঞ্চি দাতব্বং ৰা কাতব্বং ৰা মঞ্ঞিংসু. তেন ৰুত্তং – ‘‘পরিহীনলাভসক্কারো’’তি. কুলেসু ৰিঞ্ঞাপেত্ৰা ৰিঞ্ঞাপেত্ৰা ভুঞ্জতীতি ‘‘মা মে গণো ভিজ্জী’’তি পরিসং পোসেন্তো ‘‘ত্ৰং একস্স ভিক্খুনো ভত্তং দেহি, ত্ৰং দ্ৰিন্ন’’ন্তি এৰং ৰিঞ্ঞাপেত্ৰা সপরিসো কুলেসু ভুঞ্জতি.

২১১. চীৰরং পরিত্তং উপ্পজ্জতীতি ভত্তং অগণ্হন্তানং চীৰরং ন দেন্তি, তস্মা পরিত্তং উপ্পজ্জতি.

২১২. চীৰরকারকে ভিক্খূ ভত্তেন নিমন্তেন্তীতি গামে পিণ্ডায চরিত্ৰা চিরেন চীৰরং নিট্ঠাপেন্তে দিস্ৰা ‘‘এৰং লহুং নিট্ঠাপেত্ৰা চীৰরং পরিভুঞ্জিস্সন্তী’’তি পুঞ্ঞকামতায নিমন্তেন্তি.

২১৫. নানাৰেরজ্জকেতি নানাৰিধেহি অঞ্ঞরজ্জেহি আগতে. ‘‘নানাৰিরজ্জকে’’তিপি পাঠো, অযমেৰত্থো.

২১৭-৮. গণভোজনেতি গণস্স ভোজনে. ইধ চ গণো নাম চত্তারো ভিক্খূ আদিং কত্ৰা ততুত্তরিং ভিক্খূ অধিপ্পেতা, তেনেৰ সব্বন্তিমং পরিচ্ছেদং দস্সেন্তো আহ ‘‘যত্থ চত্তারো ভিক্খূ…পে… এতং গণভোজনং নামা’’তি. তং পনেতং গণভোজনং দ্ৰীহাকারেহি পসৰতি নিমন্তনতো ৰা ৰিঞ্ঞত্তিতো ৰা. কথং নিমন্তনতো পসৰতি? চত্তারো ভিক্খূ উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘তুম্হে, ভন্তে, ওদনেন নিমন্তেমি, ওদনং মে গণ্হথ আকঙ্খথ ওলোকেথ অধিৰাসেথ পটিমানেথা’’তি এৰং যেন কেনচি ৰেৰচনেন ৰা ভাসন্তরেন ৰা পঞ্চন্নং ভোজনানং নামং গহেত্ৰা নিমন্তেতি. এৰং একতো নিমন্তিতা পরিচ্ছিন্নকালৰসেন অজ্জতনায ৰা স্ৰাতনায ৰা একতো গচ্ছন্তি, একতো গণ্হন্তি, একতো ভুঞ্জন্তি, গণভোজনং হোতি, সব্বেসং আপত্তি. একতো নিমন্তিতা একতো ৰা নানতো ৰা গচ্ছন্তি, একতো গণ্হন্তি, নানতো ভুঞ্জন্তি, আপত্তিযেৰ. পটিগ্গহণমেৰ হি এত্থ পমাণং. একতো নিমন্তিতা একতো ৰা নানতো ৰা গচ্ছন্তি, নানতো গণ্হন্তি, একতো ৰা নানতো ৰা ভুঞ্জন্তি, অনাপত্তি. চত্তারি পরিৰেণানি ৰা ৰিহারে ৰা গন্ত্ৰা নানতো নিমন্তিতা একট্ঠানে ঠিতেসুযেৰ ৰা একো পুত্তেন একো পিতরাতি এৰম্পি নানতো নিমন্তিতা একতো ৰা নানতো ৰা গচ্ছন্তু, একতো ৰা নানতো ৰা ভুঞ্জন্তু, সচে একতো গণ্হন্তি, গণভোজনং হোতি, সব্বেসং আপত্তি. এৰং তাৰ নিমন্তনতো পসৰতি.

কথং ৰিঞ্ঞত্তিতো? চত্তারো ভিক্খূ একতো ঠিতা ৰা নিসিন্না ৰা উপাসকং দিস্ৰা ‘‘অম্হাকং চতুন্নম্পি ভত্তং দেহী’’তি ৰা ৰিঞ্ঞাপেয্যুং, পাটেক্কং ৰা পস্সিত্ৰা ‘‘ময্হং দেহি, ময্হং দেহী’’তি এৰং একতো ৰা নানতো ৰা ৰিঞ্ঞাপেত্ৰা একতো ৰা গচ্ছন্তু নানতো ৰা, ভত্তং গহেত্ৰাপি একতো ৰা ভুঞ্জন্তু নানতো ৰা, সচে একতো গণ্হন্তি, গণভোজনং হোতি, সব্বেসং আপত্তি. এৰং ৰিঞ্ঞত্তিতো পসৰতি.

পাদাপি ফলিতাতি যথা মহাচম্মস্স পরতো মংসং দিস্সতি; এৰং ফালিতা, ৰালিকায ৰা সক্খরায ৰা পহটমত্তে দুক্খং উপ্পাদেন্তি, ন সক্কা হোতি অন্তোগামে পিণ্ডায চরিতুং. ঈদিসে গেলঞ্ঞে গিলানসমযোতি ভুঞ্জিতব্বং, ন লেসকপ্পিযং কাতব্বং.

চীৰরে কযিরমানেতি যদা সাটকঞ্চ সুত্তঞ্চ লভিত্ৰা চীৰরং করোন্তি তদা; ৰিসুঞ্হি চীৰরকারসমযো নাম নত্থি. তস্মা যো তত্থ চীৰরে কত্তব্বং যংকিঞ্চি কম্মং করোতি, মহাপচ্চরিযঞ্হি ‘‘অন্তমসো সূচিৰেধনকো’’তিপি ৰুত্তং, তেন চীৰরকারসমযোতি ভুঞ্জিতব্বং. কুরুন্দিযং পন ৰিত্থারেনেৰ ৰুত্তং. যো চীৰরং ৰিচারেতি, ছিন্দতি, মোঘসুত্তং ঠপেতি, আগন্তুকপট্টং ঠপেতি, পচ্চাগতং সিব্বতি, আগন্তুকপট্টং বন্ধতি, অনুৰাতং ছিন্দতি ঘট্টেতি আরোপেতি, তত্থ পচ্চাগতং সিব্বতি, সুত্তং করোতি ৰলেতি, পিপ্ফলিকং নিসেতি, পরিৰত্তনং করোতি, সব্বোপি চীৰরং করোতিযেৰাতি ৰুচ্চতি. যো পন সমীপে নিসিন্নো জাতকং ৰা ধম্মপদং ৰা কথেতি, অযং ন চীৰরকারকো. এতং ঠপেত্ৰা সেসানং গণভোজনে অনাপত্তীতি.

অদ্ধযোজনন্তি এত্তকম্পি অদ্ধানং গন্তুকামেন. যো পন দূরং গন্তুকামো, তত্থ ৰত্তব্বমেৰ নত্থি. গচ্ছন্তেনাতি অদ্ধানং গচ্ছন্তেন, অদ্ধযোজনব্ভন্তরে গাৰুতেপি ভুঞ্জিতুং ৰট্টতি. গতেন ভুঞ্জিতব্বন্তি গতেন একদিৰসং ভুঞ্জিতব্বং. নাৰাভিরুহনেপি এসেৰ নযো. অযং পন ৰিসেসো – অভিরুল়্হেন ইচ্ছিতট্ঠানং গন্ত্ৰাপি যাৰ ন ওরোহতি তাৰ ভুঞ্জিতব্বন্তি মহাপচ্চরিযং ৰুত্তং. চতুত্থে আগতেতি অযং অন্তিমপরিচ্ছেদো, চতুত্থেপি আগতে যত্থ ন যাপেন্তি; সো মহাসমযো. যত্থ পন সতং ৰা সহস্সং ৰা সন্নিপতন্তি, তত্থ ৰত্তব্বমেৰ নত্থি. তস্মা তাদিসে কালে ‘‘মহাসমযো’’তি অধিট্ঠহিত্ৰা ভুঞ্জিতব্বং. যো কোচি পরিব্বাজকসমাপন্নোতি সহধম্মিকেসু ৰা তিত্থিযেসু ৰা অঞ্ঞতরো, এতেসঞ্হি যেন কেনচি কতে ভত্তে ‘‘সমণভত্তসমযো’’তি ভুঞ্জিতব্বং.

২২০. অনাপত্তি সমযেতি সত্তসু সমযেসু অঞ্ঞতরস্মিং অনাপত্তি. দ্ৰে তযো একতোতি যেপি অকপ্পিযনিমন্তনং সাদিযিত্ৰা দ্ৰে ৰা তযো ৰা একতো গহেত্ৰা ভুঞ্জন্তি, তেসম্পি অনাপত্তি.

তত্থ অনিমন্তিতচতুত্থং, পিণ্ডপাতিকচতুত্থং, অনুপসম্পন্নচতুত্থং, পত্তচতুত্থং, গিলানচতুত্থন্তি পঞ্চন্নং চতুক্কানং ৰসেন ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো. কথং? ইধেকচ্চো চত্তারো ভিক্খূ ‘‘ভত্তং গণ্হথা’’তি নিমন্তেতি. তেসু তযো গতা, একো ন গতো. উপাসকো ‘‘একো ভন্তে থেরো কুহি’’ন্তি পুচ্ছতি. নাগতো উপাসকাতি. সো অঞ্ঞং তঙ্খণপ্পত্তং কঞ্চি ‘‘এহি ভন্তে’’তি পৰেসেত্ৰা চতুন্নম্পি ভত্তং দেতি, সব্বেসং অনাপত্তি. কস্মা? গণপূরকস্স অনিমন্তিতত্তা. তযো এৰ হি তত্থ নিমন্তিতা গণ্হিংসু, তেহি গণো ন পূরতি, গণপূরকো চ অনিমন্তিতো, তেন গণো ভিজ্জতীতি ইদং অনিমন্তিতচতুত্থং.

পিণ্ডপাতিকচতুত্থে – নিমন্তনকালে একো পিণ্ডপাতিকো হোতি, সো নাধিৰাসেতি. গমনৰেলায পন ‘‘এহি ভন্তে’’তি ৰুত্তে অনধিৰাসিতত্তা অনাগচ্ছন্তম্পি ‘‘এথ ভিক্খং লচ্ছথা’’তি গহেত্ৰা গচ্ছন্তি, সো তং গণং ভিন্দতি. তস্মা সব্বেসং অনাপত্তি.

অনুপসম্পন্নচতুত্থে – সামণেরেন সদ্ধিং নিমন্তিতা হোন্তি, সোপি গণং ভিন্দতি.

পত্তচতুত্থে – একো সযং অগন্ত্ৰা পত্তং পেসেতি; এৰম্পি গণো ভিজ্জতি. তস্মা সব্বেসং অনাপত্তি.

গিলানচতুত্থে – গিলানেন সদ্ধিং নিমন্তিতা হোন্তি, তত্থ গিলানস্সেৰ অনাপত্তি, ইতরেসং পন গণপূরকো হোতি. ন হি গিলানেন গণো ভিজ্জতি. তস্মা তেসং আপত্তিযেৰ. মহাপচ্চরিযং পন অৰিসেসেন ৰুত্তং.

সমযলদ্ধকো সযমেৰ মুচ্চতি, সেসানং গণপূরকত্তা আপত্তিকরো হোতি. তস্মা চীৰরদানসমযলদ্ধকাদীনম্পি ৰসেন চতুক্কানি ৰেদিতব্বানি. সচে পন অধিৰাসেত্ৰা গতেসুপি চতূসু জনেসু একো পণ্ডিতো ভিক্খু ‘‘অহং তুম্হাকং গণং ভিন্দিস্সামি, নিমন্তনং সাদিযথা’’তি ৰত্ৰা যাগুখজ্জকাৰসানে ভত্তত্থায পত্তং গণ্হন্তানং অদত্ৰা ‘‘ইমে তাৰ ভিক্খূ ভোজেত্ৰা ৰিস্সজ্জেথ, অহং পচ্ছা অনুমোদনং কত্ৰা গমিস্সামী’’তি নিসিন্নো. তেসু ভুত্ৰা গতেসু ‘‘দেথ ভন্তে পত্ত’’ন্তি উপাসকেন পত্তং গহেত্ৰা ভত্তে দিন্নে ভুঞ্জিত্ৰা অনুমোদনং কত্ৰা গচ্ছতি, সব্বেসং অনাপত্তি. পঞ্চন্নঞ্হি ভোজনানংযেৰ ৰসেন গণভোজনে ৰিসঙ্কেতং নত্থি. ওদনেন নিমন্তিতা কুম্মাসং গণ্হন্তাপি আপত্তিং আপজ্জন্তি. তানি চ তেহি একতো ন গহিতানি. যাগুআদীসু পন ৰিসঙ্কেতং হোতি, তানি তেহি একতো গহিতানীতি. এৰং একো পণ্ডিতো অঞ্ঞেসম্পি অনাপত্তিং করোতি.

তস্মা সচে কোচি সঙ্ঘভত্তং কত্তুকামেন নিমন্তনত্থায পেসিতো ৰিহারং আগম্ম ‘‘ভন্তে, স্ৰে অম্হাকং ঘরে ভিক্খং গণ্হথা’’তি অৰত্ৰা ‘‘ভত্তং গণ্হথা’’তি ৰা ‘‘সঙ্ঘভত্তং গণ্হথা’’তি ৰা ‘‘সঙ্ঘো ভত্তং গণ্হাতূ’’তি ৰা ৰদতি, ভত্তুদ্দেসকেন পণ্ডিতেন ভৰিতব্বং, নেমন্তনিকা গণভোজনতো পিণ্ডপাতিকা চ ধুতঙ্গভেদতো মোচেতব্বা. কথং? এৰং তাৰ ৰত্তব্বং – ‘‘স্ৰে ন সক্কা উপাসকা’’তি. ‘‘পুনদিৰসে, ভন্তে’’তি. ‘‘পুনদিৰসেপি ন সক্কা’’তি. এৰং যাৰ অদ্ধমাসম্পি হরিত্ৰা পুন ৰত্তব্বো – ‘‘ত্ৰং কিং অৰচা’’তি? সচে পুনপি ‘‘সঙ্ঘভত্তং গণ্হথা’’তি ৰদতি, ততো ‘‘ইমং তাৰ উপাসক পুপ্ফং কপ্পিযং করোহি, ইমং তিণ’’ন্তি এৰং ৰিক্খেপং কত্ৰা পুন ‘‘কিং কথযিত্থা’’তি পুচ্ছিতব্বো. সচে পুনপি তথেৰ ৰদতি, ‘‘আৰুসো, ত্ৰং পিণ্ডপাতিকে ৰা মহাথেরে ৰা ন লচ্ছসি, সামণেরে লচ্ছসী’’তি ৰত্তব্বো. ‘‘ননু, ভন্তে অসুকস্মিঞ্চ অসুকস্মিঞ্চ গামে ভদন্তে ভোজেসুং, অহং কস্মা ন লভামী’’তি চ ৰুত্তে ‘‘তে নিমন্তেতুং জানন্তি, ত্ৰং ন জানাসী’’তি. তে কথং নিমন্তেসুং ভন্তেতি? তে এৰমাহংসু – ‘‘অম্হাকং, ভন্তে, ভিক্খং গণ্হথা’’তি. সচে সোপি তথেৰ ৰদতি, ৰট্টতি. অথ পুনপি ‘‘ভত্তং গণ্হথা’’তি ৰদতি, ‘‘ন দানি ত্ৰং, আৰুসো, বহূ ভিক্খূ লচ্ছসি, তযো এৰ লচ্ছসী’’তি ৰত্তব্বো. ‘‘ননু, ভন্তে, অসুকস্মিঞ্চ অসুকস্মিঞ্চ গামে সকলং ভিক্খুসঙ্ঘং ভোজেসুং, অহং কস্মা ন লভামী’’তি? ‘‘ত্ৰং নিমন্তেতুং ন জানাসী’’তি. ‘‘তে কথং নিমন্তেসু’’ন্তি? তে ‘‘ভিক্খং গণ্হথা’’তি আহংসূতি. সচে সোপি ‘‘ভিক্খং গণ্হথা’’তি ৰদতি, ৰট্টতি. অথ পুনপি ‘‘ভত্তমেৰা’’তি ৰদতি, ততো ৰত্তব্বো – ‘‘গচ্ছ ত্ৰং, নত্থম্হাকং তৰ ভত্তেনত্থো, নিবদ্ধগোচরো এস অম্হাকং, মযমেত্থ পিণ্ডায চরিস্সামা’’তি. তং ‘‘চরথ, ভন্তে’’তি ৰত্ৰা আগতং পুচ্ছন্তি – ‘‘কিং ভো লদ্ধা ভিক্খূ’’তি. ‘‘কিং এতেন বহু এত্থ ৰত্তব্বং, ‘থেরা স্ৰে পিণ্ডায চরিস্সামা’তি আহংসু. মা দানি তুম্হে পমজ্জিত্থা’’তি. দুতিযদিৰসে চেতিযৰত্তং কত্ৰা ঠিতা ভিক্খূ সঙ্ঘত্থেরেন ৰত্তব্বা – ‘‘আৰুসো, ধুরগামে সঙ্ঘভত্তং অপণ্ডিতমনুস্সো পন অগমাসি, গচ্ছাম ধুরগামে পিণ্ডায চরিস্সামা’’তি. ভিক্খূহি থেরস্স ৰচনং কাতব্বং, ন দুব্বচেহি ভৰিতব্বং, গামদ্ৰারে অট্ঠত্ৰাৰ পিণ্ডায চরিতব্বং. তেসু পত্তানি গহেত্ৰা নিসীদাপেত্ৰা ভোজেন্তেসু ভুঞ্জিতব্বং. সচে আসনসালায ভত্তং ঠপেত্ৰা রথিকাসু আহিণ্ডন্তা আরোচেন্তি – ‘‘আসনসালায, ভন্তে, ভত্তং গণ্হথা’’তি ন ৰট্টতি.

অথ পন ভত্তং আদায তত্থ তত্থ গন্ত্ৰা ‘‘ভত্তং গণ্হথা’’তি ৰদন্তি, পটিকচ্চেৰ ৰা ৰিহারং অভিহরিত্ৰা পতিরূপে ঠানে ঠপেত্ৰা আগতাগতানং দেন্তি, অযং অভিহটভিক্খা নাম ৰট্টতি. সচে পন ভত্তসালায দানং সজ্জেত্ৰা তং তং পরিৰেণং পহিণন্তি ‘‘ভত্তসালায ভত্তং গণ্হথা’’তি, ন ৰট্টতি. যে পন মনুস্সা পিণ্ডচারিকে ভিক্খূ দিস্ৰা আসনসালং সম্মজ্জিত্ৰা তত্থ নিসীদাপেত্ৰা ভোজেন্তি, ন তে পটিক্খিপিতব্বা. যে পন গামে ভিক্খং অলভিত্ৰা গামতো নিক্খমন্তে ভিক্খূ দিস্ৰা ‘‘ভন্তে ভত্তং গণ্হথা’’তি ৰদন্তি, তে পটিক্খিপিতব্বা, ন ৰা নিৰত্তিতব্বং. সচে ‘‘নিৰত্তথ, ভন্তে, ভত্তং গণ্হথা’’তি ৰদন্তি, ‘‘নিৰত্তথা’’তি ৰুত্তপদে নিৰত্তিতুং ৰট্টতি. ‘‘নিৰত্তথ ভন্তে, ঘরে ভত্তং কতং, গামে ভত্তং কত’’ন্তি ৰদন্তি, গেহে চ গামে চ ভত্তং নাম যস্স কস্সচি হোতীতি নিৰত্তিতুং ৰট্টতি. ‘‘নিৰত্তথ, ভত্তং গণ্হথা’’তি সম্বন্ধং কত্ৰা ৰদন্তি, নিৰত্তিতুং ন ৰট্টতি. আসনসালতো পিণ্ডায চরিতুং নিক্খমন্তে দিস্ৰা ‘‘নিসীদথ ভন্তে ভত্তং গণ্হথা’’তি ৰুত্তেপি এসেৰ নযো. নিচ্চভত্তন্তি ধুৰভত্তং ৰুচ্চতি. ‘‘নিচ্চভত্তং গণ্হথা’’তি ৰদন্তি, বহূনম্পি একতো গহেতুং ৰট্টতি. সলাকভত্তাদীসুপি এসেৰ নযো. সেসমেত্থ উত্তানমেৰ.

এল়কলোমসমুট্ঠানং – কিরিযং, নোসঞ্ঞাৰিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৰজ্জং, কাযকম্মং, তিচিত্তং, তিৰেদনন্তি.

গণভোজনসিক্খাপদং দুতিযং.

৩. পরম্পরভোজনসিক্খাপদৰণ্ণনা

২২১. ততিযসিক্খাপদে – ন খো ইদং ওরকং ভৰিস্সতি, যথযিমে মনুস্সা সক্কচ্চং ভত্তং করোন্তীতি, যেন নিযামেন ইমে মনুস্সা সক্কচ্চং ভত্তং করোন্তি, তেন ঞাযতি – ‘‘ইদং সাসনং ইদং ৰা বুদ্ধপ্পমুখে সঙ্ঘে দানং ন খো ওরকং ভৰিস্সতি, পরিত্তং লামকং নেৰ ভৰিস্সতী’’তি. কিরপতিকোতি এত্থ ‘‘কিরো’’তি তস্স কুলপুত্তস্স নামং; অধিপচ্চট্ঠেন পন ‘‘কিরপতিকো’’তি ৰুচ্চতি. সো কির ইস্সরো অধিপতি মাসউতুসংৰচ্ছরনিযামেন ৰেতনং দত্ৰা কম্মকারকে কম্মং কারেতি. বদরা পটিযত্তাতি উপচারৰসেন ৰদতি. বদরমিস্সেনাতি বদরসাল়ৰেন.

২২২. উস্সূরে আহরিযিত্থাতি অতিদিৰা আহরিযিত্থ.

২২৬. ময্হং ভত্তপচ্চাসং ইত্থন্নামস্স দম্মীতি অযং ভত্তৰিকপ্পনা নাম সম্মুখাপি পরম্মুখাপি ৰট্টতি. সম্মুখা দিস্ৰা ‘‘তুয্হং ৰিকপ্পেমী’’তি ৰত্ৰা ভুঞ্জিতব্বং, অদিস্ৰা পঞ্চসু সহধম্মিকেসু ‘‘ইত্থন্নামস্স ৰিকপ্পেমী’’তি ৰত্ৰা ভুঞ্জিতব্বং. মহাপচ্চরিযাদীসু পন পরম্মুখাৰিকপ্পনাৰ ৰুত্তা. সা চাযং যস্মা ৰিনযকম্মেন সঙ্গহিতা, তস্মা ভগৰতো ৰিকপ্পেতুং ন ৰট্টতি. ভগৰতি হি গন্ধকুটিযং নিসিন্নেপি সঙ্ঘমজ্ঝে নিসিন্নেপি সঙ্ঘেন গণপ্পহোনকে ভিক্খূ গহেত্ৰা তং তং কম্মং কতং সুকতমেৰ হোতি, ভগৰা নেৰ কম্মং কোপেতি; ন সম্পাদেতি. ন কোপেতি ধম্মিস্সরত্তা, ন সম্পাদেতি অগণপূরকত্তা.

২২৯. দ্ৰে তযো নিমন্তনে একতো ভুঞ্জতীতি দ্ৰে তীণি নিমন্তনানি একপত্তে পক্খিপিত্ৰা মিস্সেত্ৰা একং কত্ৰা ভুঞ্জতীতি অত্থো. দ্ৰে তীণি কুলানি নিমন্তেত্ৰা একস্মিং ঠানে নিসীদাপেত্ৰা ইতো চিতো চ আহরিত্ৰা ভত্তং আকিরন্তি, সূপব্যঞ্জনং আকিরন্তি, একমিস্সকং হোতি, এত্থ অনাপত্তীতি মহাপচ্চরিযং ৰুত্তং. সচে পন মূলনিমন্তনং হেট্ঠা হোতি, পচ্ছিমং পচ্ছিমং উপরি, তং উপরিতো পট্ঠায ভুঞ্জন্তস্স আপত্তি. হত্থং পন অন্তো পৰেসেত্ৰা পঠমনিমন্তনতো একম্পি কবল়ং উদ্ধরিত্ৰা ভুত্তকালতো পট্ঠায যথা তথা ৰা ভুঞ্জন্তস্স অনাপত্তি. সচেপি তত্থ খীরং ৰা রসং ৰা আকিরন্তি, যেন অজ্ঝোত্থতং ভত্তং একরসং হোতি, কোটিতো পট্ঠায ভুঞ্জন্তস্স অনাপত্তীতি মহাপচ্চরিযং ৰুত্তং. মহাঅট্ঠকথাযং পন ৰুত্তং – ‘‘খীরভত্তং ৰা রসভত্তং ৰা লভিত্ৰা নিসিন্নস্স তত্থেৰ অঞ্ঞেপি খীরভত্তং ৰা রসভত্তং ৰা আকিরন্তি, খীরং ৰা রসং ৰা পিৰতো অনাপত্তি. ভুঞ্জন্তেন পন পঠমং লদ্ধমংসখণ্ডং ৰা ভত্তপিণ্ডং ৰা মুখে পক্খিপিত্ৰা কোটিতো পট্ঠায ভুঞ্জিতুং ৰট্টতি. সপ্পিপাযাসেপি এসেৰ নযো’’তি.

মহাউপাসকো ভিক্খুং নিমন্তেতি, তস্স কুলং উপগতস্স উপাসকোপি তস্স পুত্তদারভাতিকভগিনিআদযোপি অত্তনো অত্তনো কোট্ঠাসং আহরিত্ৰা পত্তে পক্খিপন্তি, উপাসকেন পঠমং দিন্নং অভুঞ্জিত্ৰা পচ্ছা লদ্ধং ভুঞ্জন্তস্স ‘‘অনাপত্তী’’তি মহাঅট্ঠকথাযং ৰুত্তং. কুরুন্দট্ঠকথাযং পন ৰট্টতীতি ৰুত্তং. মহাপচ্চরিযং ‘‘সচে পাটেক্কং পচন্তি, অত্তনো অত্তনো পক্কভত্ততো আহরিত্ৰা দেন্তি, তত্থ পচ্ছা আহটং পঠমং ভুঞ্জন্তস্স পাচিত্তিযং. যদি পন সব্বেসং একোৰ পাকো হোতি, পরম্পরভোজনং ন হোতী’’তি ৰুত্তং. মহাউপাসকো নিমন্তেত্ৰা নিসীদাপেতি, অঞ্ঞো মনুস্সো পত্তং গণ্হাতি, ন দাতব্বং. কিং ভন্তে ন দেথাতি? ননু উপাসক তযা নিমন্তিতম্হাতি! হোতু ভন্তে, লদ্ধং লদ্ধং ভুঞ্জথাতি ৰদতি, ভুঞ্জিতুং ৰট্টতি. অঞ্ঞেন আহরিত্ৰা ভত্তে দিন্নে আপুচ্ছিত্ৰাপি ভুঞ্জিতুং ৰট্টতীতি কুরুন্দিযং ৰুত্তং.

অনুমোদনং কত্ৰা গচ্ছন্তং ধম্মং সোতুকামা ‘‘স্ৰেপি ভন্তে আগচ্ছেয্যাথা’’তি সব্বে নিমন্তেন্তি, পুনদিৰসে আগন্ত্ৰা লদ্ধং লদ্ধং ভুঞ্জিতুং ৰট্টতি. কস্মা? সব্বেহি নিমন্তিতত্তা. একো ভিক্খু পিণ্ডায চরন্তো ভত্তং লভতি, তমঞ্ঞো উপাসকো নিমন্তেত্ৰা ঘরে নিসীদাপেতি, ন চ তাৰ ভত্তং সম্পজ্জতি. সচে সো ভিক্খু পিণ্ডায চরিত্ৰা লদ্ধভত্তং ভুঞ্জতি, আপত্তি. অভুত্ৰা নিসিন্নে ‘‘কিং ভন্তে ন ভুঞ্জসী’’তি ৰুত্তে ‘‘তযা নিমন্তিতত্তা’’তি ৰত্ৰা লদ্ধং লদ্ধং ভুঞ্জথ ভন্তে’’তি ৰুত্তো ভুঞ্জতি, ৰট্টতি.

সকলেন গামেনাতি সকলেন গামেন একতো হুত্ৰা নিমন্তিতস্সেৰ যত্থ কত্থচি ভুঞ্জতো অনাপত্তি. পূগেপি এসেৰ নযো. নিমন্তিযমানো ভিক্খং গহেস্সামীতি ভণতীতি ‘‘ভত্তং গণ্হা’’তি নিমন্তিযমানো ‘‘ন ময্হং তৰ ভত্তেনত্থো, ভিক্খং গণ্হিস্সামী’’তি ৰদতি. এত্থ পন মহাপদুমত্থেরো আহ – ‘‘এৰং ৰদন্তো ইমস্মিং সিক্খাপদে অনিমন্তনং কাতুং সক্কোতি, ভুঞ্জনত্থায পন ওকাসো কতো হোতীতি নেৰ গণভোজনতো ন চারিত্ততো মুচ্চতী’’তি. মহাসুমত্থেরো আহ – ‘‘যদগ্গেন অনিমন্তনং কাতুং সক্কোতি, তদগ্গেন নেৰ গণভোজনং ন চারিত্তং হোতী’’তি. সেসং উত্তানমেৰ.

কথিনসমুট্ঠানং – কাযৰাচতো কাযৰাচাচিত্ততো চ সমুট্ঠাতি, কিরিযাকিরিযং এত্থ হি ভোজনং কিরিযা, অৰিকপ্পনং অকিরিযা, নোসঞ্ঞাৰিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৰজ্জং, কাযকম্মং, ৰচীকম্মং, তিচিত্তং, তিৰেদনন্তি.

পরম্পরভোজনসিক্খাপদং ততিযং.

৪. কাণমাতাসিক্খাপদৰণ্ণনা

২৩০. চতুত্থসিক্খাপদে – কাণমাতাতি কাণায মাতা. সা কিরস্সা ধীতা অভিরূপা অহোসি, যে যে তং পস্সন্তি, তে তে রাগেন কাণা হোন্তি, রাগন্ধা হোন্তীতি অত্থো. তস্মা পরেসং কাণভাৰকরণতো ‘‘কাণা’’তি ৰিস্সুতা অহোসি. তস্সা ৰসেন মাতাপিস্সা ‘‘কাণমাতা’’তি পাকটা জাতা. আগতন্তি আগমনং. কিস্মিং ৰিযাতি কীদিসং ৰিয; লজ্জনকং ৰিয হোতীতি অধিপ্পাযো. রিত্তহত্থং গন্তুন্তি রিত্তা হত্থা অস্মিং গমনে তদিদং রিত্তহত্থং, তং রিত্তহত্থং গমনং গন্তুং লজ্জনকং ৰিয হোতীতি ৰুত্তং হোতি. পরিক্খযং অগমাসীতি উপাসিকা অরিযসাৰিকা ভিক্খূ দিস্ৰা সন্তং অদাতুং ন সক্কোতি, তস্মা তাৰ দাপেসি, যাৰ সব্বং পরিক্খযং অগমাসি. ধম্মিযা কথাযাতি এত্থ কাণাপি মাতু অত্থায দেসিযমানং ধম্মং সুণন্তী দেসনাপরিযোসানে সোতাপন্না অহোসি. উট্ঠাযাসনা পক্কামীতি আসনতো উট্ঠহিত্ৰা গতো. সোপি পুরিসো ‘‘সত্থা কির কাণমাতায নিৰেসনং অগমাসী’’তি সুত্ৰা কাণং আনেত্ৰা পকতিট্ঠানেযেৰ ঠপেসি.

২৩১. ইমস্মিং পন ৰত্থুস্মিং উপ্পন্নমত্তে অপ্পঞ্ঞত্তেযেৰ সিক্খাপদে পাথেয্যৰত্থু উদপাদি, তস্মা অনন্তরমেৰ চেতং দস্সেতুং ‘‘তেন খো পন সমযেনা’’তিআদি ৰুত্তং. সোপি চ উপাসকো অরিযসাৰকত্তা সব্বমেৰ দাপেসি. তেন ৰুত্তং – ‘‘পরিক্খযং অগমাসী’’তি.

২৩৩. যংকিঞ্চি পহেণকত্থাযাতি পণ্ণাকারত্থায পটিযত্তং যংকিঞ্চি অতিরসকমোদকসক্খলিকাদি সব্বং ইধ পূৰোত্ৰেৰ সঙ্খ্যং গচ্ছতি. যংকিঞ্চি পাথেয্যত্থাযাতি মগ্গং গচ্ছন্তানং অন্তরামগ্গত্থায পটিযত্তং যংকিঞ্চি বদ্ধসত্তুঅবদ্ধসত্তুতিলতণ্ডুলাদি সব্বং ইধ মন্থোত্ৰেৰ সঙ্খ্যং গচ্ছতি. ততো চে উত্তরিন্তি সচেপি ততিযং পত্তং থূপীকতং গণ্হাতি, পূৰগণনায পাচিত্তিযং.

দ্ৰত্তিপত্তপূরে পটিগ্গহেত্ৰাতি মুখৰট্টিযা হেট্ঠিমলেখায সমপূরে পত্তে গহেত্ৰা. অমুত্র মযা দ্ৰত্তিপত্তপূরাতি এত্থ সচে দ্ৰে গহিতা, ‘‘অত্র মযা দ্ৰে পত্তপূরা পটিগ্গহিতা, ত্ৰং একং গণ্হেয্যাসী’’তি ৰত্তব্বং. তেনাপি অঞ্ঞং পস্সিত্ৰা ‘‘পঠমং আগতেন দ্ৰে পত্তপূরা গহিতা, মযা একো, মা ত্ৰং গণ্হী’’তি ৰত্তব্বং. যেন পঠমং একো গহিতো, তস্সাপি পরম্পরারোচনে এসেৰ নযো. যেন পন সযমেৰ তযো গহিতা, তেন অঞ্ঞং দিস্ৰা ‘‘মা খো এত্থ পটিগ্গণ্হি’’ চ্চেৰ ৰত্তব্বং. পটিক্কমনং নীহরিত্ৰাতি আসনসালং হরিত্ৰা, আসনসালং গচ্ছন্তেন চ ছড্ডিতসালা ন গন্তব্বা. যত্থ মহা ভিক্খুসঙ্ঘো নিসীদতি, তত্থ গন্তব্বং. মহাপচ্চরিযং পন ৰুত্তং ‘‘যা লদ্ধট্ঠানতো আসন্না আসনসালা, তত্থ গন্তব্বং. অত্তনো ‘সন্দিট্ঠানং ৰা সম্ভত্তানং ৰা একনিকাযিকানং ৰা দস্সামী’তি অঞ্ঞত্থ গন্তুং ন লব্ভতি. সচে পনস্স নিবদ্ধনিসীদনট্ঠানং হোতি, দূরম্পি গন্তুং ৰট্টতী’’তি.

সংৰিভজিতব্বন্তি সচে তযো পত্তপূরা গহিতা, একং অত্তনো ঠপেত্ৰা দ্ৰে ভিক্খুসঙ্ঘস্স দাতব্বা. সচ্চে দ্ৰে গহিতা, একং অত্তনো ঠপেত্ৰা একো সঙ্ঘস্স দাতব্বো, যথামিত্তং পন দাতুং ন লব্ভতি. যেন একো গহিতো, ন তেন কিঞ্চি অকামা দাতব্বং, যথারুচি কাতব্বং.

২৩৫. গমনে পটিপ্পস্সদ্ধেতি অন্তরামগ্গে উপদ্দৰং ৰা দিস্ৰা অনত্থিকতায ৰা ‘‘মযং ইদানি ন পেসিস্সাম, ন গমিস্সামা’’তি এৰং গমনে পটিপ্পস্সদ্ধে উপচ্ছিন্নে. ঞাতকানং পৰারিতানন্তি এতেসং বহুম্পি দেন্তানং পটিগ্গণ্হন্তস্স অনাপত্তি. অট্ঠকথাসু পন ‘‘তেসম্পি পাথেয্যপহেণকত্থায পটিযত্ততো পমাণমেৰ ৰট্টতী’’তি ৰুত্তং. সেসং উত্তানমেৰ.

ছসমুট্ঠানং – কিরিযং, নোসঞ্ঞাৰিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৰজ্জং, কাযকম্মং, ৰচীকম্মং, তিচিত্তং, তিৰেদনন্তি.

কাণমাতাসিক্খাপদং চতুত্থং.

৫. পঠমপৰারণসিক্খাপদৰণ্ণনা

২৩৬. পঞ্চমসিক্খাপদে – ভিক্খূ ভুত্তাৰী পৰারিতাতি ব্রাহ্মণেন ‘‘গণ্হথ, ভন্তে, যাৰ ইচ্ছথা’’তি এৰং যাৰদত্থপৰারণায, সযঞ্চ ‘‘অলং, আৰুসো, থোকং থোকং দেহী’’তি এৰং পটিক্খেপপৰারণায পৰারিতা. পটিৰিস্সকেতি সামন্তঘরৰাসিকে.

২৩৭. কাকোরৰসদ্দন্তি কাকানং ওরৰসদ্দং; সন্নিপতিত্ৰা ৰিরৰন্তানং সদ্দং. অলমেতং সব্বন্তি এত্থ তিকারং অৰত্ৰাৰ ‘‘অলমেতং সব্বং’’ এত্তকং ৰত্তুং ৰট্টতি.

২৩৮-৯. ভুত্তাৰীতি ভুত্তৰা. তত্থ চ যস্মা যেন একম্পি সিত্থং সঙ্খাদিত্ৰা ৰা অসঙ্খাদিত্ৰা ৰা অজ্ঝোহরিতং হোতি, সো ‘‘ভুত্তাৰী’’তি সঙ্খ্যং গচ্ছতি, তেনস্স পদভাজনে ‘‘ভুত্তাৰী নাম পঞ্চন্নং ভোজনান’’ন্তিআদি ৰুত্তং. পৰারিতোতি কতপৰারণো, কতপটিক্খেপো. সোপি চ যস্মা ন পটিক্খেপমত্তেন, অথ খো পঞ্চঙ্গৰসেন, তেনস্স পদভাজনে ‘‘পৰারিতো নাম অসনং পঞ্ঞাযতী’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ যস্মা ‘‘অসনং পঞ্ঞাযতী’’তি ইমিনা ৰিপ্পকতভোজনো, ‘‘পৰারিতো’’তি ৰুত্তো. যো চ ৰিপ্পকতভোজনো, তেন কিঞ্চি ভুত্তং, কিঞ্চি অভুত্তং, যঞ্চ ভুত্তং; তং সন্ধায ‘‘ভুত্তাৰী’’তিপি সঙ্খ্যং গচ্ছতি, তস্মা ভুত্তাৰীৰচনেন ৰিসুং কঞ্চি অত্থসিদ্ধিং ন পস্সাম. ‘‘দিরত্ততিরত্তং, ছপ্পঞ্চৰাচাহী’’তিআদীসু (পাচি. ৬১-৬২) পন দিরত্তাদিৰচনং ৰিয পৰারিতপদস্স পরিৰারকভাৰেন ব্যঞ্জনসিলিট্ঠতায চেতং ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং.

অসনং পঞ্ঞাযতীতিআদীসু ৰিপ্পকতভোজনং দিস্সতি, ভুঞ্জমানো চেসো পুগ্গলো হোতীতি অত্থো. ভোজনং পঞ্ঞাযতীতি পৰারণপ্পহোনকভোজনং দিস্সতি. ওদনাদীনং চে অঞ্ঞতরং পটিক্খিপিতব্বং ভোজনং হোতীতি অত্থো. হত্থপাসে ঠিতোতি পৰারণপ্পহোনকং ভোজনং গণ্হিত্ৰা দাযকো অড্ঢতেয্যহত্থপ্পমাণে ওকাসে হোতীতি অত্থো. অভিহরতীতি সো চে দাযকো তস্স তং ভত্তং কাযেন অভিহরতীতি অত্থো. পটিক্খেপো পঞ্ঞাযতীতি পটিক্খেপো দিস্সতি; তঞ্চে অভিহটং সো ভিক্খু কাযেন ৰা ৰাচায ৰা পটিক্খিপতীতি অত্থো. এৰং পঞ্চন্নং অঙ্গানং ৰসেন পৰারিতো নাম হোতীতি. ৰুত্তম্পি চেতং –

‘‘পঞ্চহি উপালি আকারেহি পৰারণা পঞ্ঞাযতি – অসনং পঞ্ঞাযতি, ভোজনং পঞ্ঞাযতি, হত্থপাসে ঠিতো, অভিহরতি, পটিক্খেপো পঞ্ঞাযতী’’তি (পরি. ৪২৮).

তত্রাযং ৰিনিচ্ছযো – ‘‘অসন’’ন্তিআদীসু তাৰ যঞ্চ অস্নাতি যঞ্চ ভোজনং হত্থপাসে ঠিতেন অভিহটং পটিক্খিপতি, তং ‘‘ওদনো, কুম্মাসো, সত্তু, মচ্ছো, মংস’’ন্তি ইমেসং অঞ্ঞতরমেৰ ৰেদিতব্বং. তত্থ ওদনো নাম – সালি, ৰীহি, যৰো, গোধুমো, কঙ্গু, ৰরকো, কুদ্রূসকোতি সত্তন্নং ধঞ্ঞানং তণ্ডুলেহি নিব্বত্তো. তত্থ ‘‘সালী’’তি অন্তমসো নীৰারং উপাদায সব্বাপি সালিজাতি. ‘‘ৰীহী’’তি সব্বাপি ৰীহিজাতি. ‘‘যৰগোধুমেসু’’ ভেদো নত্থি. ‘‘কঙ্গূ’’তি সেতরত্তকাল়ভেদা সব্বাপি কঙ্গুজাতি. ‘‘ৰরকো’’তি অন্তমসো ৰরকচোরকং উপাদায সব্বা সেতৰণ্ণা ৰরকজাতি. ‘‘কুদ্রূসকো’’তি কাল়কো দ্রৰো চেৰ সামাকাদিভেদা চ সব্বাপি তিণধঞ্ঞজাতি.

নীৰারৰরকচোরকা চেত্থ ‘‘ধঞ্ঞানুলোমা’’তি ৰদন্তি. ধঞ্ঞানি ৰা হোন্তু ধঞ্ঞানুলোমানি ৰা, এতেসং ৰুত্তপ্পভেদানং সত্তন্নং ধঞ্ঞানং তণ্ডুলে গহেত্ৰা ‘‘ভত্তং পচিস্সামা’’তি ৰা ‘‘যাগুং পচিস্সামা’’তি ৰা ‘‘অম্বিলপাযাসাদীসু অঞ্ঞতরং পচিস্সামা’’তি ৰা যংকিঞ্চি সন্ধায পচন্তু, সচে উণ্হং সীতলং ৰা ভুঞ্জন্তানং ভোজনকালে গহিতগহিতট্ঠানে ওধি পঞ্ঞাযতি, ওদনসঙ্গহমেৰ গচ্ছতি, পৰারণং জনেতি. সচে ওধি ন পঞ্ঞাযতি, যাগুসঙ্গহং গচ্ছতি, পৰারণং ন জনেতি.

যোপি পাযাসো ৰা পণ্ণফলকল়ীরমিস্সকা অম্বিলযাগু ৰা উদ্ধনতো ওতারিতমত্তা অব্ভুণ্হা হোতি, আৰজ্জিত্ৰা পিৰিতুং সক্কা, হত্থেন গহিতোকাসেপি ওধিং ন দস্সেতি, পৰারণং ন জনেতি. সচে পন উসুমায ৰিগতায সীতলীভূতা ঘনভাৰং গচ্ছতি, ওধিং দস্সেতি, পুন পৰারণং জনেতি. পুব্বে তনুভাৰো ন রক্খতি. সচেপি দধিতক্কাদীনি আরোপেত্ৰা বহুপণ্ণফলকল়ীরে পক্খিপিত্ৰা মুট্ঠিমত্তাপি তণ্ডুলা পক্খিত্তা হোন্তি, ভোজনকালে চে ওধি পঞ্ঞাযতি, পৰারণং জনেতি. অযাগুকে নিমন্তনে ‘‘যাগুং দস্সামা’’তি ভত্তে উদককঞ্জিকখীরাদীনি আকিরিত্ৰা ‘‘যাগুং গণ্হথা’’তি দেন্তি. কিঞ্চাপি তনুকা হোন্তি, পৰারণং জনেতিযেৰ. সচে পন পক্কুথিতেসু উদকাদীসু পক্খিপিত্ৰা পচিত্ৰা দেন্তি, যাগুসঙ্গহমেৰ গচ্ছতি. যাগুসঙ্গহং গতেপি তস্মিং ৰা অঞ্ঞস্মিং ৰা যত্থ মচ্ছমংসং পক্খিপন্তি, সচে সাসপমত্তম্পি মচ্ছমংসখণ্ডং ৰা ন্হারু ৰা পঞ্ঞাযতি, পৰারণং জনেতি.

সুদ্ধরসকো পন রসকযাগু ৰা ন জনেতি. ঠপেত্ৰা ৰুত্তধঞ্ঞানং তণ্ডুলে অঞ্ঞেহি ৰেণুতণ্ডুলাদীহি ৰা কন্দমূলফলেহি ৰা যেহি কেহিচি কতং ভত্তম্পি পৰারণং ন জনেতি, পগেৰ ঘনযাগু. সচে পনেত্থ মচ্ছমংসং পক্খিপন্তি, জনেতি. মহাপচ্চরিযং ‘‘পুপ্ফঅত্থায ভত্তম্পি পৰারণং জনেতী’’তি ৰুত্তং. পুপ্ফিঅত্থায ভত্তং নাম পুপ্ফিখজ্জকত্থায কুথিততূদকে পক্খিপিত্ৰা সেদিততণ্ডুলা ৰুচ্চন্তি. সচে পন তে তণ্ডুলে সুক্খাপেত্ৰা খাদন্তি, ৰট্টতি; নেৰ সত্তুসঙ্খ্যং ন ভত্তসঙ্খ্যং গচ্ছন্তি. পুন তেহি কতভত্তং পৰারেতিযেৰ. তে তণ্ডুলে সপ্পিতেলাদীসু ৰা পচন্তি, পূৰং ৰা করোন্তি, ন পৰারেন্তি. পুথুকা ৰা তাহি কতসত্তুভত্তাদীনি ৰা ন পৰারেন্তি.

কুম্মাসো নাম যৰেহি কতকুম্মাসো. অঞ্ঞেহি পন মুগ্গাদীহি কতকুম্মাসো পৰারণং ন জনেতি. সত্তু নাম সালিৰীহিযৰেহি কতসত্তু. কঙ্গুৰরককুদ্রূসকসীসানিপি ভজ্জিত্ৰা ঈসকং কোট্টেত্ৰা থুসে পলাপেত্ৰা পুন দল়্হং কোট্টেত্ৰা চুণ্ণং করোন্তি. সচেপি তং অল্লত্তা একাবদ্ধং হোতি, সত্তুসঙ্গহমেৰ গচ্ছতি. খরপাকভজ্জিতানং ৰীহীনং তণ্ডুলে কোট্টেত্ৰা দেন্তি, তম্পি চুণ্ণং সত্তুসঙ্গহমেৰ গচ্ছতি. সমপাকভজ্জিতানং পন ৰীহীনং ৰা ৰীহিপলাপানং ৰা তণ্ডুলা ভজ্জিততণ্ডুলা এৰ ৰা ন পৰারেন্তি. তেসং পন তণ্ডুলাদীনং চুণ্ণং পৰারেতি. খরপাকভজ্জিতানং ৰীহীনং কুণ্ডকম্পি পৰারেতি. সমপাকভজ্জিতানং পন আতপসুক্খানং ৰা কুণ্ডকং ন পৰারেতি. লাজা ৰা তেহি কতভত্তসত্তুআদীনি ৰা ন পৰারেন্তি. ভজ্জিতপিট্ঠং ৰা যংকিঞ্চি সুদ্ধখজ্জকং ৰা ন পৰারেতি. মচ্ছমংসপূরিতখজ্জকং পন সত্তুমোদকো ৰা পৰারেতি. মচ্ছো মংসঞ্চ পাকটমেৰ. অযং পন ৰিসেসো – সচেপি যাগুং পিৰন্তস্স যাগুসিত্থমত্তানেৰ দ্ৰে মচ্ছখণ্ডানি ৰা মংসখণ্ডানি ৰা একভাজনে ৰা নানাভাজনে ৰা দেন্তি, তানি চে অখাদন্তো অঞ্ঞং যংকিঞ্চি পৰারণপ্পহোনকং পটিক্খিপতি, ন পৰারেতি. ততো একং খাদিতং, একং হত্থে ৰা পত্তে ৰা হোতি, সো চে অঞ্ঞং পটিক্খিপতি, পৰারেতি. দ্ৰেপি খাদিতানি হোন্তি, মুখে সাসপমত্তম্পি অৰসিট্ঠং নত্থি, সচেপি অঞ্ঞং পটিক্খিপতি, ন পৰারেতি.

কপ্পিযমংসং খাদন্তো কপ্পিযমংসং পটিক্খিপতি, পৰারেতি. কপ্পিযমংসং খাদন্তো অকপ্পিযমংসং পটিক্খিপতি, ন পৰারেতি. কস্মা? অৰত্থুতায. যঞ্হি ভিক্খুনো খাদিতুং ৰট্টতি, তংযেৰ পটিক্খিপতো পৰারণা হোতি. ইদং পন জানন্তো অকপ্পিযত্তা পটিক্খিপতি, অজানন্তোপি পটিক্খিপিতব্বট্ঠানে ঠিতমেৰ পটিক্খিপতি নাম, তস্মা ন পৰারেতি. সচে পন অকপ্পিযমংসং খাদন্তো কপ্পিযমংসং পটিক্খিপতি, পৰারেতি. কস্মা? ৰত্থুতায. যঞ্হি তেন পটিক্খিত্তং, তং পৰারণায ৰত্থু. যং পন খাদতি, তং কিঞ্চাপি পটিক্খিপিতব্বট্ঠানে ঠিতং, খাদিযমানং পন মংসভাৰং ন জহতি, তস্মা পৰারেতি. অকপ্পিযমংসং খাদন্তো অকপ্পিযমংসং পটিক্খিপতি, পুরিমনযেনেৰ ন পৰারেতি. কপ্পিযমংসং ৰা অকপ্পিযমংসং ৰা খাদন্তো পঞ্চন্নং ভোজনানং যংকিঞ্চি কপ্পিযভোজনং পটিক্খিপতি, পৰারেতি. কুলদূসকৰেজ্জকম্মউত্তরিমনুস্সধম্মারোচনসাদিতরূপিযাদীহি নিব্বত্তং বুদ্ধপটিকুট্ঠং অনেসনায উপ্পন্নং অকপ্পিযভোজনং পটিক্খিপতি, ন পৰারেতি. কপ্পিযভোজনং ৰা অকপ্পিযভোজনং ৰা ভুঞ্জন্তোপি কপ্পিযভোজনং পটিক্খিপতি, পৰারেতি. অকপ্পিযভোজনং পটিক্খিপতি, ন পৰারেতীতি সব্বত্থ ৰুত্তনযেনেৰ কারণং ৰেদিতব্বং.

এৰং ‘‘অসন’’ন্তিআদীসু যঞ্চ অস্নাতি, যঞ্চ ভোজনং হত্থপাসে ঠিতেন অভিহটং পটিক্খিপন্তো পৰারণং আপজ্জতি, তং ঞত্ৰা ইদানি যথা আপজ্জতি, তস্স জাননত্থং অযং ৰিনিচ্ছযো – ‘‘‘অসনং ভোজন’ন্তি এত্থ তাৰ যেন একসিত্থম্পি অজ্ঝোহটং হোতি, সো সচে পত্তমুখহত্থানং যত্থ কত্থচি পঞ্চসু ভোজনেসু একস্মিম্পি সতি অঞ্ঞং পঞ্চসু ভোজনেসু একম্পি পটিক্খিপতি, পৰারেতি. কত্থচি ভোজনং নত্থি, আমিসগন্ধমত্তং পঞ্ঞাযতি, ন পৰারেতি. মুখে চ হত্থে চ ভোজনং নত্থি, পত্তে অত্থি, তস্মিং পন আসনে ন ভুঞ্জিতুকামো, ৰিহারং পৰিসিত্ৰা ভুঞ্জিতুকামো, অঞ্ঞস্স ৰা দাতুকামো, তস্মিং চে অন্তরে ভোজনং পটিক্খিপতি, ন পৰারেতি. কস্মা? ৰিপ্পকতভোজনভাৰস্স উপচ্ছিন্নত্তা. যোপি অঞ্ঞত্র গন্ত্ৰা ভুঞ্জিতুকামো মুখে ভত্তং গিলিত্ৰা সেসং আদায গচ্ছন্তো অন্তরামগ্গে অঞ্ঞং ভোজনং পটিক্খিপতি, তস্সাপি পৰারণা ন হোতী’’তি মহাপচ্চরিযং ৰুত্তং. যথা চ পত্তে; এৰং হত্থেপি. মুখেপি ৰা ৰিজ্জমানভোজনং সচে অনজ্ঝোহরিতুকামো হোতি, তস্মিঞ্চ খণে অঞ্ঞং পটিক্খিপতি, ন পৰারেতি. একস্মিঞ্হি পদে ৰুত্তলক্খণং সব্বত্থ ৰেদিতব্বং হোতি. অপিচ কুরুন্দিযং এস নযো দস্সিতোযেৰ. ৰুত্তঞ্হি তত্থ ‘‘মুখে ভত্তং গিলিতং, হত্থে ভত্তং ৰিঘাসাদস্স দাতুকামো, পত্তে ভত্তং ভিক্খুস্স দাতুকামো, সচে তস্মিং খণে পটিক্খিপতি, ন পৰারেতী’’তি. হত্থপাসে ঠিতোতি এত্থ পন সচে ভিক্খু নিসিন্নো হোতি, আসনস্স পচ্ছিমন্ততো পট্ঠায, সচে ঠিতো, পণ্হিঅন্ততো পট্ঠায, সচে নিপন্নো, যেন পস্সেন নিপন্নো, তস্স পারিমন্ততো পট্ঠায, দাযকস্স নিসিন্নস্স ৰা ঠিতস্স ৰা নিপন্নস্স ৰা ঠপেত্ৰা পসারিতহত্থং যং আসন্নতরং অঙ্গং, তস্স ওরিমন্তেন পরিচ্ছিন্দিত্ৰা অড্ঢতেয্যহত্থো ‘‘হত্থপাসো’’তি ৰেদিতব্বো. তস্মিং ঠত্ৰা অভিহটং পটিক্খিপন্তস্সেৰ পৰারণা হোতি, ন ততো পরং.

অভিহরতীতি হত্থপাসব্ভন্তরে ঠিতো গহণত্থং উপনামেতি. সচে পন অনন্তরনিসিন্নোপি ভিক্খু হত্থে ৰা ঊরূসু ৰা আধারকে ৰা ঠিতপত্তং অনভিহরিত্ৰাৰ ‘‘ভত্তং গণ্হা’’তি ৰদতি, তং পটিক্খিপতো পৰারণা নত্থি. ভত্তপচ্ছিং আনেত্ৰা পুরতো ভূমিযং ঠপেত্ৰা ‘‘গণ্হাহী’’তি ৰুত্তেপি এসেৰ নযো. ঈসকং পন উদ্ধরিত্ৰা ৰা অপনামেত্ৰা ৰা ‘‘গণ্হথা’’তি ৰুত্তে পটিক্খিপতো পৰারণা হোতি. থেরাসনে নিসিন্নো থেরো দূরে নিসিন্নস্স দহরভিক্খুস্স পত্তং পেসেত্ৰা ‘‘ইতো ওদনং গণ্হাহী’’তি ৰদতি, গণ্হিত্ৰা পন গতো তুণ্হী তিট্ঠতি, দহরো ‘‘অলং ময্হ’’ন্তি পটিক্খিপতি, ন পৰারেতি. কস্মা? থেরস্স দূরভাৰতো দূতস্স চ অনভিহরণতোতি. সচে পন গহেত্ৰা আগতো ভিক্খু ‘‘ইদং ভত্তং গণ্হা’’তি ৰদতি, তং পটিক্খিপতো পৰারণা হোতি.

পরিৰেসনায একো একেন হত্থেন ওদনপচ্ছিং একেন কটচ্ছুং গহেত্ৰা ভিক্খূ পরিৰিসতি, তত্র চে অঞ্ঞো আগন্ত্ৰা ‘‘অহং পচ্ছিং ধারেস্সামি, ত্ৰং ওদনং দেহী’’তি ৰত্ৰা গহিতমত্তকমেৰ করোতি, পরিৰেসকো এৰ পন তং ধারেতি, তস্মা সা অভিহটাৰ হোতি. ততো দাতুকামতায গণ্হন্তং পটিক্খিপন্তস্স পৰারণা হোতি. সচে পন পরিৰিসকেন ফুট্ঠমত্তাৰ হোতি, ইতরোৰ নং ধারেতি, ততো দাতুকামতায গণ্হন্তং পটিক্খিপন্তস্স পৰারণা ন হোতি. কটচ্ছুনা উদ্ধটভত্তে পন হোতি. কটচ্ছুঅভিহারোযেৰ হি তস্স অভিহারো. দ্ৰিন্নং সমভারেপি পটিক্খিপন্তো পৰারেতিযেৰাতি মহাপচ্চরিযং ৰুত্তং. অনন্তরস্স ভিক্খুনো ভত্তে দিয্যমানে ইতরো পত্তং হত্থেহি পিদহতি, পৰারণা নত্থি. কস্মা? অঞ্ঞস্স অভিহটে পটিক্খিত্তত্তা.

পটিক্খেপো পঞ্ঞাযতীতি এত্থ ৰাচায অভিহটং পটিক্খিপতো পৰারণা নত্থি. কাযেন অভিহটং পন কাযেন ৰা ৰাচায ৰা পটিক্খিপন্তস্স পৰারণা হোতীতি ৰেদিতব্বো.

তত্থ কাযেন পটিক্খেপো নাম অঙ্গুলিং ৰা হত্থং ৰা মচ্ছিকবীজনিং ৰা চীৰরকণ্ণং ৰা চালেতি, ভমুকায ৰা আকারং করোতি, কুদ্ধো ৰা ওলোকেতি, ৰাচায পটিক্খেপো নাম ‘‘অল’’ন্তি ৰা, ‘‘ন গণ্হামী’’তি ৰা, ‘‘মা আকিরা’’তি ৰা, ‘‘অপগচ্ছা’’তি ৰা ৰদতি; এৰং যেন কেনচি আকারেন কাযেন ৰা ৰাচায ৰা পটিক্খিত্তে পৰারণা হোতি.

একো অভিহটে ভত্তে পৰারণায ভীতো হত্থ অপনেত্ৰা পুনপ্পুনং পত্তে ওদনং আকিরন্তং ‘‘আকির আকির কোট্টেত্ৰা পূরেহী’’তি ৰদতি, এত্থ কথন্তি? মহাসুমত্থেরো তাৰ ‘‘অনাকিরণত্থায ৰুত্তত্তা পৰারণা হোতী’’তি আহ. মহাপদুমত্থেরো পন ‘‘‘আকির পূরেহী’তি ৰদন্তস্স নাম ‘কস্সচি পৰারণা অত্থী’তি ৰত্ৰা ‘ন পৰারেতী’’’তি আহ. অপরো ভত্তং অভিহরন্তং ভিক্খুং সল্লক্খেত্ৰা ‘‘কিং আৰুসো ইতোপি কিঞ্চি গণ্হিস্সসি, দম্মি তে কিঞ্চী’’তি আহ. তত্রাপি ‘‘‘এৰং নাগমিস্সতী’তি ৰুত্তত্তা ‘পৰারণা হোতী’’’তি মহাসুমত্থেরো আহ. মহাপদুমত্থেরো পন ‘‘‘গণ্হিস্সসী’তি ৰদন্তস্স নাম ‘কস্সচি পৰারণা অত্থী’তি ৰত্ৰা ‘ন পৰারেতী’’’তি আহ.

একো সমংসকং রসং অভিহরিত্ৰা ‘‘রসং গণ্হথা’’তি ৰদতি, তং সুত্ৰা পটিক্খিপতো পৰারণা নত্থি. ‘‘মচ্ছরসং মংসরস’’ন্তি ৰুত্তে পটিক্খিপতো হোতি, ‘‘ইদং গণ্হথা’’তি ৰুত্তেপি হোতিযেৰ. মংসং ৰিসুং কত্ৰা ‘‘মংসরসং গণ্হথা’’তি ৰদতি, তত্থ চে সাসপমত্তম্পি মংসখণ্ডং অত্থি, তং পটিক্খিপতো পৰারণা হোতি. সচে পন পরিস্সাৰিতো হোতি, ‘‘ৰট্টতী’’তি অভযত্থেরো আহ.

মংসরসেন আপুচ্ছন্তং মহাথেরো ‘‘মুহুত্তং আগমেহী’’তি ৰত্ৰা ‘‘থালকং আৰুসো আহরা’’তি আহ. এত্থ কথন্তি? মহাসুমত্থেরো তাৰ ‘‘অভিহারকস্স গমনং পঠমং উপচ্ছিন্নং, তস্মা পৰারেতী’’তি আহ. মহাপদুমত্থেরো পন ‘‘অযং কুহিং গচ্ছতি, কীদিসং এতস্স গমনং, গণ্হন্তস্সাপি নাম পৰারণা অত্থী’’তি ৰত্ৰা ‘‘ন পৰারেতী’’তি আহ. কল়ীরপনসাদীহি মিস্সেত্ৰা মংসং পচন্তি, তং গহেত্ৰা ‘‘কল়ীরসূপং গণ্হথ, পনসব্যঞ্জনং গণ্হথা’’তি ৰদন্তি, এৰম্পি ন পৰারেতি. কস্মা? অপৰারণারহস্স নামেন ৰুত্তত্তা. সচে পন ‘‘মচ্ছসূপং মংসসূপ’’ন্তি ৰা ‘‘ইমং গণ্হথা’’তি ৰা ৰদন্তি, পৰারেতি. মংসকরম্বকো নাম হোতি, তং দাতুকামোপি ‘‘করম্বকং গণ্হথা’’তি ৰদতি, ৰট্টতি; ন পৰারেতি. ‘‘মংসকরম্বক’’ন্তি ৰা ‘‘ইদ’’ন্তি ৰা ৰুত্তে পন পৰারেতি. এসেৰ নযো সব্বেসু মচ্ছমংসমিস্সকেসু.

যো পন নিমন্তনে ভুঞ্জমানো মংসং অভিহটং ‘‘উদ্দিস্স কত’’ন্তি মঞ্ঞমানো পটিক্খিপতি, পৰারিতোৰ হোতীতি মহাপচ্চরিযং ৰুত্তং. মিস্সককথা পন কুরুন্দিযং সুট্ঠু ৰুত্তা. এৰঞ্হি তত্থ ৰুত্তং – পিণ্ডপাতচারিকো ভিক্খু ভত্তমিস্সকং যাগুং আহরিত্ৰা ‘‘যাগুং গণ্হথা’’তি ৰদতি, ন পৰারেতি. ‘‘ভত্তং গণ্হথা’’তি ৰুত্তে পৰারেতি. কস্মা? যেনাপুচ্ছিতো, তস্স অত্থিতায. অযমেত্থ অধিপ্পাযো – ‘‘যাগুমিস্সকং গণ্হথা’’তি ৰদতি, তত্র চে যাগু বহুতরা ৰা হোতি সমসমা ৰা, ন পৰারেতি. যাগু মন্দা, ভত্তং বহুতরং, পৰারেতি. ইদঞ্চ সব্বঅট্ঠকথাসু ৰুত্তত্তা ন সক্কা পটিক্খিপিতুং, কারণং পনেত্থ দুদ্দসং. ‘‘ভত্তমিস্সকং গণ্হথা’’তি ৰদতি, ভত্তং বহুকং ৰা সমং ৰা অপ্পতরং ৰা হোতি, পৰারেতিযেৰ. ভত্তং ৰা যাগুং ৰা অনামসিত্ৰা ‘‘মিস্সকং গণ্হথা’’তি ৰদতি, তত্র চে ভত্তং বহুতরং ৰা সমকং ৰা হোতি, পৰারেতি. অপ্পতরং ন পৰারেতি. ইদঞ্চ করম্বকেন ন সমানেতব্বং. করম্বকো হি মংসমিস্সকোপি হোতি অমংসমিস্সকোপি, তস্মা ‘‘করম্বক’’ন্তি ৰুত্তে পৰারণা নত্থি. ইদং পন ভত্তমিস্সকমেৰ. এত্থ ৰুত্তনযেনেৰ পৰারণা হোতি. বহুরসে ভত্তে রসং, বহুখীরে খীরং বহুসপ্পিম্হি চ পাযাসে সপ্পিং গণ্হথাতি ৰিসুং কত্ৰা দেতি, তং পটিক্খিপতো পৰারণা নত্থি.

যো পন গচ্ছন্তো পৰারেতি, সো গচ্ছন্তোৰ ভুঞ্জিতুং লভতি. কদ্দমং ৰা উদকং ৰা পত্ৰা ঠিতেন অতিরিত্তং কারেতব্বং. সচে অন্তরা নদী পূরা হোতি, নদীতীরে গুম্বং অনুপরিযাযন্তেন ভুঞ্জিতব্বং. অথ নাৰা ৰা সেতু ৰা অত্থি, তং অভিরুহিত্ৰাপি চঙ্কমন্তেনৰ ভুঞ্জিতব্বং, গমনং ন উপচ্ছিন্দিতব্বং. যানে ৰা হত্থিঅস্সপিট্ঠে ৰা চন্দমণ্ডলে ৰা সূরিযমণ্ডলে ৰা নিসীদিত্ৰা পৰারিতেন যাৰ মজ্ঝন্হিকং, তাৰ তেসু গচ্ছন্তেসুপি নিসিন্নেনেৰ ভুঞ্জিতব্বং. যো ঠিতো পৰারেতি, ঠিতেনেৰ, যো নিসিন্নো পৰারেতি, নিসিন্নেনেৰ ভুঞ্জিতব্বং. তং তং ইরিযাপথং কোপেন্তেন অতিরিত্তং কারেতব্বং. যো উক্কুটিকো নিসীদিত্ৰা পৰারেতি, তেন উক্কুটিকেনেৰ ভুঞ্জিতব্বং. তস্স পন হেট্ঠা পলালপীঠং ৰা কিঞ্চি ৰা নিসীদনকং দাতব্বং. পীঠকে নিসীদিত্ৰা পৰারিতেন আসনং অচালেত্ৰাৰ চতস্সো দিসা পরিৰত্তন্তেন ভুঞ্জিতুং লব্ভতি. মঞ্চে নিসীদিত্ৰা পৰারিতেন ইতো ৰা এত্তো ৰা সংসরিতুং ন লব্ভতি. সচে পন নং সহ মঞ্চেন উক্খিপিত্ৰা অঞ্ঞত্র নেন্তি, ৰট্টতি. নিপজ্জিত্ৰা পৰারিতেন নিপন্নেনেৰ ভুঞ্জিতব্বং. পরিৰত্তন্তেন যেন পস্সেন নিপন্নো, তস্স ঠানং নাতিক্কমেতব্বং.

অনতিরিত্তন্তি ন অতিরিত্তং; ন অধিকন্তি অত্থো. তং পন যস্মা কপ্পিযকতাদীহি সত্তহি ৰিনযকম্মাকারেহি অকতং ৰা গিলানস্স অনধিকং ৰা হোতি, তস্মা পদভাজনে ‘‘অকপ্পিযকত’’ন্তিআদি ৰুত্তং. তত্থ অকপ্পিযকতন্তি যং তত্থ ফলং ৰা কন্দমূলাদি ৰা পঞ্চহি সমণকপ্পেহি কপ্পিযং অকতং; যঞ্চ অকপ্পিযমংসং ৰা অকপ্পিযভোজনং ৰা, এতং অকপ্পিযং নাম. তং অকপ্পিযং ‘‘অলমেতং সব্ব’’ন্তি এৰং অতিরিত্তং কতম্পি অকপ্পিযকতন্তি ৰেদিতব্বং. অপ্পটিগ্গহিতকতন্তি ভিক্খুনা অপ্পটিগ্গহিতংযেৰ পুরিমনযেনেৰ অতিরিত্তং কতং. অনুচ্চারিতকতন্তি কপ্পিযং কারাপেতুং আগতেন ভিক্খুনা ঈসকম্পি অনুক্খিত্তং ৰা অনপনামিতং ৰা কতং. অহত্থপাসে কতন্তি কপ্পিযং কারাপেতুং আগতস্স হত্থপাসতো বহি ঠিতেন কতং. অভুত্তাৰিনা কতন্তি যো ‘‘অলমেতং সব্ব’’ন্তি অতিরিত্তং করোতি, তেন পৰারণপ্পহোনকং ভোজনং অভুত্তেন কতং. ভুত্তাৰিনা পৰারিতেন আসনা ৰুট্ঠিতেন কতন্তি ইদং উত্তানমেৰ. অলমেতং সব্বন্তি অৰুত্তন্তি ৰচীভেদং কত্ৰা এৰং অৰুত্তং হোতি. ইতি ইমেহি সত্তহি ৰিনযকম্মাকারেহি যং অতিরিত্তং কপ্পিযং অকতং, যঞ্চ ন গিলানাতিরিত্তং, তদুভযম্পি অনতিরিত্তন্তি ৰেদিতব্বং.

অতিরিত্তং পন তস্সেৰ পটিপক্খনযেন ৰেদিতব্বং. অপিচেত্থ ভুত্তাৰিনা কতং হোতীতি অনন্তরে নিসিন্নস্স সভাগস্স ভিক্খুনো পত্ততো একম্পি সিত্থং ৰা মংসহীরং ৰা খাদিত্ৰা কতম্পি ভুত্তাৰিনাৰ কতং হোতীতি ৰেদিতব্বং. আসনা অৰুট্ঠিতেনাতি এত্থ পন অসম্মোহত্থং অযং ৰিনিচ্ছযো – দ্ৰে ভিক্খূ পাতোৰ ভুঞ্জমানা পৰারিতা হোন্তি – একেন তত্থেৰ নিসীদিতব্বং, ইতরেন নিচ্চভত্তং ৰা সলাকভত্তং ৰা আনেত্ৰা উপড্ঢং তস্স ভিক্খুনো পত্তে আকিরিত্ৰা হত্থং ধোৰিত্ৰা সেসং তেন ভিক্খুনা কপ্পিযং কারাপেত্ৰা ভুঞ্জিতব্বং. কস্মা? যঞ্হি তস্স হত্থে লগ্গং, তং অকপ্পিযং হোতি. সচে পন পঠমং নিসিন্নো ভিক্খু সযমেৰ তস্স পত্ততো হত্থেন গণ্হাতি, হত্থধোৰনকিচ্চং নত্থি. সচে পন এৰং কপ্পিযং কারাপেত্ৰা ভুঞ্জন্তস্স পুন কিঞ্চি ব্যঞ্জনং ৰা খাদনীযং ৰা পত্তে আকিরন্তি, যেন পঠমং কপ্পিযং কতং, সো পুন কাতুং ন লভতি. যেন অকতং, তেন কাতব্বং. যঞ্চ অকতং, তং কাতব্বং. ‘‘যেন অকত’’ন্তি অঞ্ঞেন ভিক্খুনা যেন পঠমং ন কতং, তেন কাতব্বং. ‘‘যঞ্চ অকত’’ন্তি যেন পঠমং কপ্পিযং কতং, তেনাপি যং অকতং তং কাতব্বং. পঠমভাজনে পন কাতুং ন লব্ভতি. তত্থ হি করিযমানং পঠমং কতেন সদ্ধিং কতং হোতি, তস্মা অঞ্ঞস্মিং ভাজনে কাতুং ৰট্টতীতি অধিপ্পাযো. এৰং কতং পন তেন ভিক্খুনা পঠমং কতেন সদ্ধিং ভুঞ্জিতুং ৰট্টতি.

কপ্পিযং করোন্তেন চ ন কেৰলং পত্তেযেৰ, কুণ্ডেপি পচ্ছিযম্পি যত্থ কত্থচি পুরতো ঠপেত্ৰা ওনামিতভাজনে কাতব্বং. তং সচেপি ভিক্খুসতং পৰারিতং হোতি, সব্বেসং ভুঞ্জিতুং ৰট্টতি, অপ্পৰারিতানম্পি ৰট্টতি. যেন পন কপ্পিযং কতং, তস্স ন ৰট্টতি. সচেপি পৰারেত্ৰা পিণ্ডায পৰিট্ঠং ভিক্খুং পত্তং গহেত্ৰা অৰস্সং ভুঞ্জনকে মঙ্গলনিমন্তনে নিসীদাপেন্তি, অতিরিত্তং কারেত্ৰাৰ ভুঞ্জিতব্বং. সচে তত্থ অঞ্ঞো ভিক্খু নত্থি, আসনসালং ৰা ৰিহারং ৰা পত্তং পেসেত্ৰা কারেতব্বং. কপ্পিযং করোন্তেন পন অনুপসম্পন্নস্স হত্থে ঠিতং ন কাতব্বং. সচে আসনসালাযং অব্যত্তো ভিক্খু হোতি, সযং গন্ত্ৰা কপ্পিযং কারাপেত্ৰা আনেত্ৰা ভুঞ্জিতব্বং.

গিলানাতিরিত্তন্তি এত্থ ন কেৰলং যং গিলানস্স ভুত্তাৰসেসং হোতি, তং গিলানাতিরিত্তং; অথ খো যংকিঞ্চি গিলানং উদ্দিস্স অজ্জ ৰা স্ৰে ৰা যদা ৰা ইচ্ছতি, তদা খাদিস্সতীতি আহটং, তং সব্বং ‘‘গিলানাতিরিত্ত’’ন্তি ৰেদিতব্বং. যং যামকালিকাদীসু অজ্ঝোহারে অজ্ঝোহারে দুক্কটং, তং অসংসট্ঠৰসেন ৰুত্তং. সচে পন আমিসসংসট্ঠানি হোন্তি, আহারত্থাযপি অনাহারত্থাযপি পটিগ্গহেত্ৰা অজ্ঝোহরন্তস্স পাচিত্তিযমেৰ.

২৪১. সতি পচ্চযেতি যামকালিকং পিপাসায সতি পিপাসচ্ছেদনত্থং, সত্তাহকালিকং যাৰজীৰিকঞ্চ তেন তেন উপসমেতব্বকে আবাধে সতি তস্স উপসমনত্থং পরিভুঞ্জতো অনাপত্তি. সেসমেত্থ উত্তানমেৰ.

কথিনসমুট্ঠানং – কাযৰাচতো কাযৰাচাচিত্ততো চ সমুট্ঠাতি, কিরিযাকিরিযং, নোসঞ্ঞাৰিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৰজ্জং, কাযকম্মং, ৰচীকম্মং, তিচিত্তং, তিৰেদনন্তি.

পঠমপৰারণসিক্খাপদং পঞ্চমং.

৬. দুতিযপৰারণসিক্খাপদৰণ্ণনা

২৪২. ছট্ঠসিক্খাপদে – অনাচারং আচরতীতি পণ্ণত্তিৰীতিক্কমং করোতি. উপনন্ধীতি উপনাহং জনেন্তো তস্মিং পুগ্গলে অত্তনো কোধং বন্ধি; পুনপ্পুনং আঘাতং জনেসীতি অত্থো. উপনদ্ধো ভিক্খূতি সো জনিতউপনাহো ভিক্খু.

২৪৩. অভিহট্ঠুং পৰারেয্যাতি অভিহরিত্ৰা ‘‘হন্দ ভিক্খু খাদ ৰা ভুঞ্জ ৰা’’তি এৰং পৰারেয্য. পদভাজনে পন ‘‘হন্দ ভিক্খূ’’তিআদিং অনুদ্ধরিত্ৰা সাধারণমেৰ অভিহট্ঠুং পৰারণায অত্থং দস্সেতুং ‘‘যাৰতকং ইচ্ছসি তাৰতকং গণ্হাহী’’তি ৰুত্তং. জানন্তি পৰারিতভাৰং জানন্তো. তং পনস্স জাননং যস্মা তীহাকারেহি হোতি, তস্মা ‘‘জানাতি নাম সামং ৰা জানাতী’’তিআদিনা নযেন পদভাজনং ৰুত্তং. আসাদনাপেক্খোতি আসাদনং চোদনং মঙ্কুকরণভাৰং অপেক্খমানো.

পটিগ্গণ্হাতি আপত্তি দুক্কটস্সাতি যস্স অভিহটং তস্মিং পটিগ্গণ্হন্তে অভিহারকস্স ভিক্খুনো দুক্কটং. ইতরস্স পন সব্বো আপত্তিভেদো পঠমসিক্খাপদে ৰুত্তো, ইমস্মিং পন সিক্খাপদে সব্বা আপত্তিযো অভিহারকস্সেৰ ৰেদিতব্বা. সেসং পঠমসিক্খাপদে ৰুত্তনযত্তা পাকটমেৰ.

তিসমুট্ঠানং – কাযচিত্ততো ৰাচাচিত্ততো কাযৰাচাচিত্ততো চ সমুট্ঠাতি, কিরিযং, সঞ্ঞাৰিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৰজ্জং, কাযকম্মং, ৰচীকম্মং, অকুসলচিত্তং, দুক্খৰেদনন্তি.

দুতিযপৰারণসিক্খাপদং ছট্ঠং.

৭. ৰিকালভোজনসিক্খাপদৰণ্ণনা

২৪৭. সত্তমসিক্খাপদে – গিরগ্গসমজ্জোতি গিরিম্হি অগ্গসমজ্জো, গিরিস্স ৰা অগ্গদেসে সমজ্জো. সো কির সত্তমে দিৰসে ভৰিস্সতীতি নগরে ঘোসনা করিযতি, নগরস্স বহিদ্ধা সমে ভূমিভাগে পব্বতচ্ছাযায মহাজনকাযো সন্নিপততি, অনেকপ্পকারানি নটনাটকানি পৰত্তন্তি, তেসং দস্সনত্থং মঞ্চাতিমঞ্চে বন্ধন্তি. সত্তরসৰগ্গিযা অপঞ্ঞত্তে সিক্খাপদে দহরাৰ উপসম্পন্না, তে ‘‘নাটকানি আৰুসো পস্সিস্সামা’’তি তত্থ অগমংসু. অথ নেসং ঞাতকা ‘‘অম্হাকং অয্যা আগতা’’তি তুট্ঠচিত্তা ন্হাপেত্ৰা ৰিলিম্পেত্ৰা ভোজেত্ৰা অঞ্ঞম্পি পূৰখাদনীযাদিং হত্থে অদংসু. তে সন্ধায ৰুত্তং – ‘‘মনুস্সা সত্তরসৰগ্গিযে ভিক্খূ পস্সিত্ৰা’’তিআদি.

২৪৮-৯. ৰিকালেতি ৰিগতে কালে. কালোতি ভিক্খূনং ভোজনকালো অধিপ্পেতো, সো চ সব্বন্তিমেন পরিচ্ছেদেন মজ্ঝন্হিকো, তস্মিং ৰীতিৰত্তেতি অধিপ্পাযো. তেনেৰস্স পদভাজনে ‘‘ৰিকালো নাম মজ্ঝন্হিকে ৰীতিৰত্তে যাৰ অরুণুগ্গমনা’’তি ৰুত্তং, ঠিতমজ্ঝন্হিকোপি কালসঙ্গহং গচ্ছতি. ততো পট্ঠায পন খাদিতুং ৰা ভুঞ্জিতুং ৰা ন সক্কা, সহসা পিৰিতুং সক্কা ভৰেয্য, কুক্কুচ্চকেন পন ন কত্তব্বং. কালপরিচ্ছেদজাননত্থঞ্চ কালত্থম্ভো যোজেতব্বো, কালন্তরেৰ ভত্তকিচ্চং কাতব্বং.

অৰসেসং খাদনীযং নামাতি এত্থ যং তাৰ সক্খলিমোদকাদিপুব্বণ্ণাপরণ্ণমযং, তত্থ ৰত্তব্বমেৰ নত্থি. যম্পি ৰনমূলাদিপ্পভেদং আমিসগতিকং হোতি, সেয্যথিদং – মূলখাদনীযং কন্দখাদনীযং মূল়ালখাদনীযং মত্থকখাদনীযং খন্ধখাদনীযং তচখাদনীযং পত্তখাদনীযং পুপ্ফখাদনীযং ফলখাদনীযং অট্ঠিখাদনীযং পিট্ঠখাদনীযং নিয্যাসখাদনীযন্তি, ইদম্পি খাদনীযসঙ্খ্যমেৰ গচ্ছতি.

তত্থ পন আমিসগতিকসল্লক্খণত্থং ইদং মুখমত্তনিদস্সনং – মূলখাদনীযে তাৰ মূলকমূলং খারকমূলং চচ্চুমূলং তম্বকমূলং তণ্ডুলেয্যকমূলং ৰত্থুলেয্যকমূলং ৰজকলিমূলং জজ্ঝরীমূলন্তি এৰমাদীনি সূপেয্যপণ্ণমূলানি আমিসগতিকানি. এত্থ চ ৰজকলিমূলে জরট্ঠং ছিন্দিত্ৰা ছড্ডেন্তি, তং যাৰজীৰিকং হোতি. অঞ্ঞম্পি এৰরূপং এতেনেৰ নযেন ৰেদিতব্বং. মূলকখারকজজ্ঝরীমূলানং পন জরট্ঠানিপি আমিসগতিকানেৰাতি ৰুত্তং. যানি পন পাল়িযং –

‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, মূলানি ভেসজ্জানি হলিদ্দিং সিঙ্গিৰেরং ৰচং ৰচত্তং অতিৰিসং কটুকরোহিণিং উসীরং ভদ্দমুত্তকং, যানি ৰা পনঞ্ঞানিপি অত্থি মূলানি ভেসজ্জানি নেৰ খাদনীযে খাদনীযত্থং ফরন্তি, ন ভোজনীযে ভোজনীযত্থং ফরন্তী’’তি (মহাৰ. ২৬৩) –

ৰুত্তানি, তানি যাৰজীৰিকানি. তেসং চূল়পঞ্চমূলং মহাপঞ্চমূলন্তিআদিনা নযেন গণিযমানানং গণনায অন্তো নত্থি. খাদনীযত্থং ভোজনীযত্থঞ্চ ফরণাভাৰোযেৰ পন তেসং লক্খণং. তস্মা যংকিঞ্চি মূলং তেসু তেসু জনপদেসু পকতিআহারৰসেন মনুস্সানং খাদনীযত্থং ভোজনীযত্থঞ্চ ফরতি, তং যাৰকালিকং; ইতরং যাৰজীৰিকন্তি ৰেদিতব্বং. তেসু বহুং ৰত্ৰাপি হি ইমস্মিংযেৰ লক্খণে ঠাতব্বং. নামসঞ্ঞাসু পন ৰুচ্চমানাসু তং তং নামং অজানন্তানং সম্মোহোযেৰ হোতি, তস্মা নামসঞ্ঞায আদরং অকত্ৰা লক্খণমেৰ দস্সিতং.

যথা চ মূলে; এৰং কন্দাদীসুপি যং লক্খণং দস্সিতং, তস্সেৰ ৰসেন ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো. যঞ্চ তং পাল়িযং হলিদ্দাদি অট্ঠৰিধং ৰুত্তং, তস্স খন্ধতচপুপ্ফফলম্পি সব্বং যাৰজীৰিকন্তি ৰুত্তং.

কন্দখাদনীযে দুৰিধো কন্দো – দীঘো চ রস্সো চ ভিসকিংসুককন্দাদি ৰট্টো উপ্পলকসেরুককন্দাদি, যং ‘‘গণ্ঠী’’তিপি ৰদন্তি. তত্থ সব্বেসং কন্দানং জিণ্ণজরট্ঠানঞ্চ ছল্লি চ সুখুমমূলানি চ যাৰজীৰিকানি. তরুণো পন সুখখাদনীযো, সালকল্যাণীপোতককন্দো কিংসুকপোতককন্দো অম্বাটককন্দো কেতককন্দো মালুৰকন্দো ভিসসঙ্খাতো পদুমপুণ্ডরীককন্দো পিণ্ডালুমসালুআদযো চ খীরৰল্লিকন্দো আলুৰকন্দো সিগ্গুকন্দো তালকন্দো নীলুপ্পলরত্তুপ্পলকুমুদসোগন্ধিকানং কন্দা কদলিকন্দো ৰেল়ুকন্দো কসেরুককন্দোতি এৰমাদযো তেসু তেসু জনপদেসু পকতিআহারৰসেন মনুস্সানং খাদনীযত্থঞ্চ ভোজনীযত্থঞ্চ ফরণককন্দা যাৰকালিকা.

খীরৰল্লিকন্দো অধোতো যাৰজীৰিকো, ধোতো যাৰকালিকো. খীরকাকোলীজীৰিকউসভকলসুণাদিকন্দা পন যাৰজীৰিকা. তে পাল়িযং – ‘‘যানি ৰা পনঞ্ঞানিপি অত্থি মূলানি ভেসজ্জানী’’তি এৰং মূলভেসজ্জসঙ্গহেনেৰ সঙ্গহিতা.

মূল়ালখাদনীযে পন পদুমমূল়ালং পুণ্ডরীকমুল়ালসদিসমেৰ. এরকমূলং কন্দুলমূলন্তি এৰমাদি তেসু তেসু জনপদেসু পকতিআহারৰসেন মনুস্সানং খাদনীযত্থঞ্চ ভোজনীযত্থঞ্চ ফরণকমুল়ালং যাৰকালিকং. হলিদ্দিসিঙ্গিৰেরমকচিচতুরস্সৰল্লিকেতকতালহিন্তালকুন্তালনাল়িকেরপূগরুক্খাদিমুল়ালং পন যাৰজীৰিকং, তং সব্বম্পি পাল়িযং – ‘‘যানি ৰা পনঞ্ঞানিপি অত্থি মূলানি ভেসজ্জানী’’তি (মহাৰ. ২৬৩) এৰং মূলভেসজ্জসঙ্গহেনেৰ সঙ্গহিতং.

মত্থকখাদনীযে তালহিন্তালকুন্তালকেতকনাল়িকেরপূগরুক্খখজ্জূরীৰেত্তএরককদলীনং কল়ীরসঙ্খাতা মত্থকা ৰেণুকল়ীরো নল়কল়ীরো উচ্ছুকল়ীরো মূলককল়ীরো সাসপকল়ীরো সতাৰরিকল়ীরো সত্তন্নং ধঞ্ঞানং কল়ীরাতি এৰমাদি তেসু তেসু জনপদেসু পকতিআহারৰসেন মনুস্সানং খাদনীযত্থং ভোজনীযত্থঞ্চ ফরণকো রুক্খৰল্লিআদীনং মত্থকো যাৰকালিকো. হলিদ্দিসিঙ্গিৰেরৰচমকচিলসুণানংকল়ীরা তালহিন্তালকুন্তালনাল়িকেরকল়ীরানঞ্চ ছিন্দিত্ৰা পাতিতো জরট্ঠবুন্দো যাৰজীৰিকো.

খন্ধখাদনীযে অন্তোপথৰীগতো সালকল্যাণীখন্ধো উচ্ছুখন্ধো নীলুপ্পলরত্তুপ্পলকুমুদসোগন্ধিকানং খন্ধকাতি এৰমাদি তেসু তেসু জনপদেসু পকতিআহারৰসেন মনুস্সানং খাদনীযত্থং ভোজনীযত্থঞ্চ ফরণকো খন্ধো যাৰকালিকো. উপ্পলজাতীনং পণ্ণদণ্ডকো পদুমজাতীনং সব্বোপি দণ্ডকো কারৰিন্দকদণ্ডাদযো চ অৰসেসসব্বখন্ধা যাৰজীৰিকা.

তচখাদনীযে উচ্ছুতচোৰ একো যাৰকালিকো, সোপি সরসো. সেসো সব্বো যাৰজীৰিকো. তেসং পন মত্থকখন্ধতচানং তিণ্ণং পাল়িযং কসাৰভেসজ্জেন সঙ্গহো ৰেদিতব্বো. ৰুত্তঞ্হেতং –

‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, কসাৰানি ভেসজ্জানি নিম্বকসাৰং, কুটজকসাৰং, পটোলকসাৰং, ফগ্গৰকসাৰং নত্তমালকসাৰং, যানি ৰা পনঞ্ঞানিপি অত্থি কসাৰানি ভেসজ্জানি নেৰ খাদনীযে খাদনীযত্থং ফরন্তি, ন ভোজনীযে ভোজনীযত্থং ফরন্তী’’তি (মহাৰ. ২৬৩).

এত্থ হি এতেসম্পি সঙ্গহো সিজ্ঝতি. ৰুত্তকসাৰানি চ সব্বানি কপ্পিযানীতি ৰেদিতব্বানি.

পত্তখাদনীযে মূলকং খারকো চচ্চু তম্বকো তণ্ডুলেয্যকো পপুন্নাগো ৰত্থুলেয্যকো ৰজকলি জজ্ঝরী সেল্লু সিগ্গু কাসমদ্দকো উম্মা চীনমুগ্গো মাসো রাজমাসো ঠপেত্ৰা মহানিপ্ফাৰং অৰসেসনিপ্ফাৰো অগ্গিমন্থো সুনিসন্নকো সেতৰরণো নাল়িকা ভূমিযং জাতলোণীতি এতেসং পত্তানি অঞ্ঞানি চ এৰরূপানি তেসু তেসু জনপদেসু পকতিআহারৰসেন মনুস্সানং খাদনীযত্থং ভোজনীযত্থঞ্চ ফরণকানি পত্তানি একংসেন যাৰকালিকানি. যা পনঞ্ঞা মহানখপিট্ঠিমত্তা পণ্ণলোণি রুক্খে চ গচ্ছে চ আরোহতি, তস্সা পত্তং যাৰজীৰিকং. ব্রহ্মীপত্তঞ্চ যাৰকালিকন্তি দীপৰাসিনো ৰদন্তি. অম্বপল্লৰং যাৰকালিকং, অসোকপল্লৰং পন যাৰজীৰিকং.

যানি ৰা পনঞ্ঞানি পাল়িযং –

‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, পণ্ণানি ভেসজ্জানি নিম্বপণ্ণং কুটজপণ্ণং পটোলপণ্ণং সুলসিপণ্ণং কপ্পাসকপণ্ণং যানি ৰা পনঞ্ঞানিপি অত্থি পণ্ণানি ভেসজ্জানি নেৰ খাদনীযে খাদনীযত্থং ফরন্তি ন ভোজনীযে ভোজনীযত্থং ফরন্তী’’তি (মহাৰ. ২৬৩) –

ৰুত্তানি, তানি যাৰজীৰিকানি. ন কেৰলঞ্চ পণ্ণানিযেৰ তেসং পুপ্ফফলাদীনিপি যাৰজীৰিকানি. পণ্ণানং ফগ্গৰপণ্ণং অজ্জুকপণ্ণং ফণিজ্জকপণ্ণং পটোলপণ্ণং তম্বূলপণ্ণং পদুমিনিপণ্ণন্তি এৰং গণনৰসেন অন্তো নত্থি.

পুপ্ফখাদনীযে মূলকপুপ্ফং খারকপুপ্ফং চচ্চুপুপ্ফং তম্বকপুপ্ফং ৰজকলিপুপ্ফং জজ্ঝরীপুপ্ফং চূল়নিপ্ফাৰপুপ্ফং মহানিপ্ফাৰপুপ্ফং কসেরুকপুপ্ফং নাল়িকেরতালকেতকানং তরুণপুপ্ফানি সেতৰরণপুপ্ফং সিগ্গুপুপ্ফং উপ্পলপদুমজাতিকানং পুপ্ফানি কণ্ণিকমত্তং অগন্ধিকপুপ্ফং কল়ীরপুপ্ফং জীৰন্তীপুপ্ফন্তি এৰমাদি তেসু তেসু জনপদেসু পকতিআহারৰসেন মনুস্সানং খাদনীযত্থং ভোজনীযত্থঞ্চ ফরণকপুপ্ফং যাৰকালিকং. অসোকবকুলকুয্যকপুন্নাগচম্পকজাতিকণৰীরকণিকারকুন্দনৰমালিকমল্লিকাদীনং পন পুপ্ফং যাৰজীৰিকং তস্স গণনায অন্তো নত্থি. পাল়িযং পনস্স কসাৰভেসজ্জেনেৰ সঙ্গহো ৰেদিতব্বো.

ফলখাদনীযে পনসলবুজতালনাল়িকেরঅম্বজম্বূঅম্বাটকতিন্তিণিকমাতুলুঙ্গকপিত্থলাবুকুম্ভণ্ডপুস্সফলতিম্বরূসকতিপুসৰাতিঙ্গণচোচমোচমধুকাদীনং ফলানি যানি লোকে তেসু তেসু জনপদেসু পকতিআহারৰসেন মনুস্সানং খাদনীযত্থং ভোজনীযত্থঞ্চ ফরন্তি, সব্বানি তানি যাৰকালিকানি. নামগণনৰসেন নেসং ন সক্কা পরিযন্তং দস্সেতুং. যানি পন পাল়িযং –

‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, ফলানি ভেসজ্জানি – বিলঙ্গং, পিপ্ফলিং, মরিচং, হরীতকং, ৰিভীতকং, আমলকং, গোট্ঠফলং, যানি ৰা পনঞ্ঞানিপি অত্থি ফলানি ভেসজ্জানি নেৰ খাদনীযে খাদনীযত্থং ফরন্তি ন ভোজনীযে ভোজনীযত্থং ফরন্তী’’তি (মহাৰ. ২৬৩) –

ৰুত্তানি, তানি যাৰজীৰিকানি. তেসম্পি অপরিপক্কানি অচ্ছিৰ বিম্বৰরণকেতককাস্মরীআদীনং ফলানি জাতিফলং কটুকফলং এল়া তক্কোলন্তি এৰং নামৰসেন ন সক্কা পরিযন্তং দস্সেতুং.

অট্ঠিখাদনীযে লবুজট্ঠি পনসট্ঠি অম্বাটকট্ঠি সালট্ঠি খজ্জূরীকেতকতিম্বরূসকানং তরুণফলট্ঠি তিন্তিণিকট্ঠি বিম্বফলট্ঠি উপ্পল পদুমজাতীনং পোক্খরট্ঠীতি এৰমাদীনি তেসু তেসু জনপদেসু মনুস্সানং পকতিআহারৰসেন খাদনীযত্থং ভোজনীযত্থঞ্চ ফরণকানি অট্ঠীনি যাৰকালিকানি. মধুকট্ঠি পুন্নাগট্ঠি হরীতকাদীনং অট্ঠীনি সিদ্ধত্থকট্ঠি রাজিকট্ঠীতি এৰমাদীনি অট্ঠীনি যাৰজীৰিকানি. তেসং পাল়িযং ফলভেসজ্জেনেৰ সঙ্গহো ৰেদিতব্বো.

পিট্ঠখাদনীযে সত্তন্নং তাৰ ধঞ্ঞানং ধঞ্ঞানুলোমানং অপরণ্ণানঞ্চ পিট্ঠং পনসপিট্ঠং লবুজপিট্ঠং অম্বাটকপিট্ঠং সালপিট্ঠং ধোতকতালপিট্ঠঞ্চ খীরৰল্লিপিট্ঠঞ্চাতি এৰমাদীনি তেসু তেসু জনপদেসু পকতিআহারৰসেন মনুস্সানং খাদনীযত্থং ভোজনীযত্থঞ্চ ফরণকানি পিট্ঠানি যাৰকালিকানি. অধোতকং তালপিট্ঠং খীরৰল্লিপিট্ঠং অস্সগন্ধাদিপিট্ঠানি চ যাৰজীৰিকানি. তেসং পাল়িযং কসাৰেহি চ মূলফলেহি চ সঙ্ঘহো ৰেদিতব্বো.

নিয্যাসখাদনীযে একো উচ্ছুনিয্যাসোৰ সত্তাহকালিকো. সেসা ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, জতূনি ভেসজ্জানি – হিঙ্গুং হিঙ্গুজতুং হিঙ্গুসিপাটিকং তকং তকপত্তিং তকপণ্ণিং সজ্জুলসং যানি ৰা পনঞ্ঞানিপি অত্থি জতূনি ভেসজ্জানী’’তি (মহাৰ. ২৬৩) এৰং পাল়িযং ৰুত্তনিয্যাসা যাৰজীৰিকা. তত্থ যেৰাপনকৰসেন সঙ্গহিতানং অম্বনিয্যাসো কণিকারনিয্যাসোতি এৰং নামৰসেন ন সক্কা পরিযন্তং দস্সেতুং. এৰং ইমেসু মূলখাদনীযাদীসু যংকিঞ্চি যাৰকালিকং, সব্বম্পি ইমস্মিং অত্থে ‘‘অৰসেসং খাদনীযং নামা’’তি সঙ্গহিতং.

ভোজনীযং নাম পঞ্চ ভোজনানীতিআদিম্হি যং ৰত্তব্বং তং ৰুত্তমেৰ. খাদিস্সামি ভুঞ্জিস্সামীতি, পটিগ্গণ্হাতীতি যো ভিক্খু ৰিকালে এতং খাদনীযং ভোজনীযঞ্চ পটিগ্গণ্হাতি, তস্স পটিগ্গহণে তাৰ আপত্তি দুক্কটস্স. সেসমেত্থ উত্তানমেৰ.

এল়কলোমসমুট্ঠানং – কাযতো চ কাযচিত্ততো চ সমুট্ঠাতি, কিরিযং, নোসঞ্ঞাৰিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৰজ্জং, কাযকম্মং, তিচিত্তং, তিৰেদনন্তি.

ৰিকালভোজনসিক্খাপদং সত্তমং.

৮. সন্নিধিকারকসিক্খাপদৰণ্ণনা

২৫২. অট্ঠমসিক্খাপদে – বেলট্ঠসীসো নাম জটিলসহস্সব্ভন্তরো মহাথেরো. অরঞ্ঞে ৰিহরতীতি জেতৰনস্স অৰিদূরে পধানঘরে একস্মিং আৰাসে ৰসতি. সুক্খকুরন্তি অসূপব্যঞ্জনং ওদনং. সো কির অন্তোগামে ভুঞ্জিত্ৰা পচ্ছা পিণ্ডায চরিত্ৰা তাদিসং ওদনং আহরতি, তঞ্চ খো অপ্পিচ্ছতায, ন পচ্চযগিদ্ধতায. থেরো কির সত্তাহং নিরোধসমাপত্তিযা ৰীতিনামেত্ৰা সমাপত্তিতো ৰুট্ঠায তং পিণ্ডপাতং উদকেন তেমেত্ৰা ভুঞ্জতি, ততো পুন সত্তাহং সমাপত্তিযা নিসীদতি. এৰং দ্ৰেপি তীণিপি চত্তারিপি সত্তাহানি ৰীতিনামেত্ৰা গামং পিণ্ডায পৰিসতি. তেন ৰুত্তং – ‘‘চিরেন গামং পিণ্ডায পৰিসতী’’তি.

২৫৩. কারো করণং কিরিযাতি অত্থতো একং, সন্নিধিকারো অস্সাতি সন্নিধিকারং; সন্নিধিকারমেৰ সন্নিধিকারকং. পটিগ্গহেত্ৰা একরত্তং ৰীতিনামিতস্সেতং অধিৰচনং. তেনেৰস্স পদভাজনে ৰুত্তং – ‘‘সন্নিধিকারকং নাম অজ্জ পটিগ্গহিতং অপরজ্জূ’’তি.

পটিগ্গণ্হাতি আপত্তি দুক্কটস্সাতি এৰং সন্নিধিকতং যংকিঞ্চি যাৰকালিকং ৰা যামকালিকং ৰা অজ্ঝোহরিতুকামতায গণ্হন্তস্স পটিগ্গহণে তাৰ আপত্তি দুক্কটস্স. অজ্ঝোহরতো পন একমেকস্মিং অজ্ঝোহারে পাচিত্তিযং. সচেপি পত্তো দুদ্ধোতো হোতি, যং অঙ্গুলিযা ঘংসন্তস্স লেখা পঞ্ঞাযতি, গণ্ঠিকপত্তস্স ৰা গণ্ঠিকন্তরে স্নেহো পৰিট্ঠো হোতি, সো উণ্হে ওতাপেন্তস্স পগ্ঘরতি, উণ্হযাগুযা ৰা গহিতায সন্দিস্সতি, তাদিসে পত্তেপি পুনদিৰসে ভুঞ্জন্তস্স পাচিত্তিযং. তস্মা পত্তং ধোৰিত্ৰা পুন তত্থ অচ্ছোদকং ৰা আসিঞ্চিত্ৰা অঙ্গুলিযা ৰা ঘংসিত্ৰা নিস্নেহভাৰো জানিতব্বো. সচে হি উদকে ৰা স্নেহভাৰো পত্তে ৰা অঙ্গুলিলেখা পঞ্ঞাযতি, দুদ্ধোতো হোতি. তেলৰণ্ণপত্তে পন অঙ্গুলিলেখা পঞ্ঞাযতি, সা অব্বোহারিকা. যং ভিক্খূ নিরপেক্খা সামণেরানং পরিচ্চজন্তি, তঞ্চে সামণেরা নিদহিত্ৰা দেন্তি, সব্বং ৰট্টতি. সযং পটিগ্গহেত্ৰা অপরিচ্চত্তমেৰ হি দুতিযদিৰসে ন ৰট্টতি. ততো হি একসিত্থম্পি অজ্ঝোহরতো পাচিত্তিযমেৰ.

অকপ্পিযমংসেসু মনুস্সমংসে থুল্লচ্চযেন সদ্ৰিং পাচিত্তিযং, অৰসেসেসু দুক্কটেন সদ্ধিং. যামকালিকং সতি পচ্চযে অজ্ঝোহরতো পাচিত্তিযং. আহারত্থায অজ্ঝোহরতো দুক্কটেন সদ্ধিং পাচিত্তিযং. সচে পৰারিতো হুত্ৰা অনতিরিত্তকতং অজ্ঝোহরতি, পকতিআমিসে দ্ৰে পাচিত্তিযানি, মনুস্সমংসে থুল্লচ্চযেন সদ্ধিং দ্ৰে, সেসঅকপ্পিযমংসে দুক্কটেন সদ্ধিং, যামকালিকং সতি পচ্চযে সামিসেন মুখেন অজ্ঝোহরতো দ্ৰে, নিরামিসেন একমেৰ. আহারত্থায অজ্ঝোহরতো ৰিকপ্পদ্ৰযেপি দুক্কটং ৰড্ঢতি. সচে ৰিকালে অজ্ঝোহরতি, পকতিভোজনে সন্নিধিপচ্চযা চ ৰিকালভোজনপচ্চযা চ দ্ৰে পাচিত্তিযানি, অকপ্পিযমংসেসু থুল্লচ্চযঞ্চ দুক্কটঞ্চ ৰড্ঢতি. যামকালিকেসু ৰিকালপচ্চযা অনাপত্তি, অনতিরিত্তপচ্চযা পন ৰিকালে সব্বৰিকপ্পেসু অনাপত্তি.

২৫৫. সত্তাহকালিকং যাৰজীৰিকং আহারত্থাযাতি আহারত্থায পটিগ্গণ্হতো পটিগ্গহণপচ্চযা তাৰ দুক্কটং, অজ্ঝোহরতো পন সচে নিরামিসং হোতি, অজ্ঝোহারে অজ্ঝোহারে দুক্কটং. অথ আমিসসংসট্ঠং পটিগ্গহেত্ৰা ঠপিতং হোতি, যথাৰত্থুকং পাচিত্তিযমেৰ.

২৫৬. অনাপত্তি যাৰকালিকন্তিআদিম্হি ৰিকালভোজনসিক্খাপদে নিদ্দিট্ঠং খাদনীযভোজনীযং যাৰ মজ্ঝন্তিকসঙ্খাতো কালো, তাৰ ভুঞ্জিতব্বতো যাৰকালিকং. সদ্ধিং অনুলোমপানেহি অট্ঠৰিধং পানং যাৰ রত্তিযা পচ্ছিমযামসঙ্খাতো যামো, তাৰ পরিভুঞ্জিতব্বতো যামো কালো অস্সাতি যামকালিকং. সপ্পিআদি পঞ্চৰিধং ভেসজ্জং সত্তাহং নিধেতব্বতো সত্তাহো কালো অস্সাতি সত্তাহকালিকং. ঠপেত্ৰা উদকং অৰসেসং সব্বম্পি যাৰজীৰং পরিহরিত্ৰা সতি পচ্চযে পরিভুঞ্জিতব্বতো যাৰজীৰকন্তি ৰুচ্চতি.

তত্থ অরুণোদযেৰ পটিগ্গহিতং যাৰকালিকং সতক্খত্তুম্পি নিদহিত্ৰা যাৰকালো নাতিক্কমতি তাৰ, যামকালিকং একং অহোরত্তং, সত্তাহকালিকং সত্তরত্তং, ইতরং সতি পচ্চযে, যাৰজীৰম্পি পরিভুঞ্জন্তস্স অনাপত্তি. সেসমেত্থ উত্তানমেৰ. অট্ঠকথাসু পন ইমস্মিং ঠানে পানকথা কপ্পিযানুলোমকথা ‘‘কপ্পতি নু খো যাৰকালিকেন যামকালিক’’ন্তিআদিকথা চ কপ্পিযভূমিকথা চ ৰিত্থারিতা, তং মযং আগতট্ঠানেযেৰ কথযিস্সাম.

এল়কলোমসমুট্ঠানং – কাযতো চ কাযচিত্ততো চ সমুট্ঠাতি, কিরিযং, নোসঞ্ঞাৰিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৰজ্জং, কাযকম্মং, তিচিত্তং, তিৰেদনন্তি.

সন্নিধিকারকসিক্খাপদং অট্ঠমং.

৯. পণীতভোজনসিক্খাপদৰণ্ণনা

২৫৭. নৰমসিক্খাপদে – পণীতভোজনানীতি উত্তমভোজনানি. কস্স সম্পন্নং ন মনাপন্তি সম্পত্তিযুত্তং কস্স ন পিযং. সাদুন্তি সুরসং.

২৫৯. যো পন ভিক্খু এৰরূপানি পণীতভোজনানি অগিলানো অত্তনো অত্থায ৰিঞ্ঞাপেত্ৰা ভুঞ্জেয্যাতি এত্থ সুদ্ধানি সপ্পিআদীনি ৰিঞ্ঞাপেত্ৰা ভুঞ্জন্তো পাচিত্তিযং নাপজ্জতি, সেখিযেসু সূপোদনৰিঞ্ঞত্তিদুক্কটং আপজ্জতি, ওদনসংসট্ঠানি পন ৰিঞ্ঞাপেত্ৰা ভুঞ্জন্তো পাচিত্তিযং আপজ্জতীতি ৰেদিতব্বো, অযং কিরেত্থ অধিপ্পাযো. তেনেৰ চ ‘‘পণীতানী’’তি অৰত্ৰা ‘‘পণীতভোজনানী’’তি সুত্তে ৰুত্তং. ‘‘পণীতানী’’তি হি ৰুত্তে সপ্পিআদীনংযেৰ গহণং হোতি, ‘‘পণীতভোজনানী’’তি ৰুত্তে পন পণীতসংসট্ঠানি সত্তধঞ্ঞনিব্বত্তানি ভোজনানি পণীতভোজনানীতি অযমত্থো পঞ্ঞাযতি.

ইদানি ৰিঞ্ঞাপেতি পযোগে দুক্কটন্তিআদীসু অযং ৰিনিচ্ছযো – ‘‘সপ্পিনা ভত্তং দেহি, সপ্পিং আকিরিত্ৰা দেহি, সপ্পিমিস্সকং কত্ৰা দেহি, সহসপ্পিনা দেহি, সপ্পিঞ্চ ভত্তঞ্চ দেহী’’তি ৰিঞ্ঞাপেন্তস্স ৰিঞ্ঞত্তিযা দুক্কটং, পটিগ্গহণে দুক্কটং, অজ্ঝোহারে পাচিত্তিযং. ‘‘সপ্পিভত্তং দেহী’’তি ৰুত্তে পন যস্মা সালিভত্তং ৰিয সপ্পিভত্তং নাম নত্থি; তস্মা সূপোদনৰিঞ্ঞত্তিদুক্কটমেৰ ৰেদিতব্বং.

সচে পন ‘‘সপ্পিনা ভত্তং দেহী’’তি ৰুত্তে ভত্তং দত্ৰা ‘‘সপ্পিং কত্ৰা ভুঞ্জা’’তি নৰনীতং ৰা খীরং ৰা দধিং ৰা দেতি, মূলং ৰা পন দেতি, ‘‘ইমিনা সপ্পিং গহেত্ৰা ভুঞ্জা’’তি যথাৰত্থুকমেৰ. ‘‘গোসপ্পিনা ভত্তং দেহী’’তি ৰুত্তে পন গোসপ্পিনা ৰা দেতু, গোসপ্পিম্হি অসতি, পুরিমনযেনেৰ গোনৰনীতাদীনি ৰা গাৰিংযেৰ ৰা দেতু ‘‘ইতো সপ্পিনা ভুঞ্জা’’তি যথাৰত্থুকমেৰ. সচে পন গোসপ্পিনা যাচিতো অজিযা সপ্পিআদীহি দেতি, ৰিসঙ্কেতং. এৰঞ্হি সতি অঞ্ঞং যাচিতেন অঞ্ঞং দিন্নং নাম হোতি, তস্মা অনাপত্তি. এস নযো অজিযা সপ্পিনা দেহীতি আদীসুপি.

‘‘কপ্পিযসপ্পিনা দেহী’’তি ৰুত্তে অকপ্পিযসপ্পিনা দেতি, ৰিসঙ্কেতমেৰ. ‘‘অকপ্পিযসপ্পিনাতি ৰুত্তে অকপ্পিযসপ্পিনা দেতি, পটিগ্গহণেপি পরিভোগেপি দুক্কটমেৰ. অকপ্পিযসপ্পিম্হি অসতি পুরিমনযেনেৰ অকপ্পিযনৰনীতাদীনি দেতি ‘‘সপ্পিং কত্ৰা ভুঞ্জা’’তি অকপ্পিযসপ্পিনাৰ দিন্নং হোতি. ‘‘অকপ্পিযসপ্পিনা’’তি ৰুত্তে কপ্পিযেন দেতি, ৰিসঙ্কেতং. ‘‘সপ্পিনা’’তি ৰুত্তে সেসেসু নৰনীতাদীসু অঞ্ঞতরেন দেতি, ৰিসঙ্কেতমেৰ. এস নযো নৰনীতেন দেহীতিআদীসুপি. যেন যেন হি ৰিঞ্ঞত্তি হোতি, তস্মিং ৰা তস্স মূলে ৰা লদ্ধে, তং তং লদ্ধমেৰ হোতি.

সচে পন অঞ্ঞং পাল়িযা আগতং ৰা অনাগতং ৰা দেন্তি, ৰিসঙ্কেতং. পাল়িযং আগতনৰনীতাদীনি ঠপেত্ৰা অঞ্ঞেহি নৰনীতাদীহি ৰিঞ্ঞাপেন্তস্স দুক্কটং. যথা চ ‘‘সপ্পিভত্তং দেহী’’তি ৰুত্তে সালিভত্তস্স ৰিয সপ্পিভত্তস্স অভাৰা সূপোদনৰিঞ্ঞত্তিদুক্কটমেৰ হোতীতি ৰুত্তং. এৰং নৰনীতভত্তং দেহীতিআদীসুপি. পটিপাটিযা একমেকং ৰিত্থারেত্ৰা ৰুচ্চমানেপি হি অযমেৰত্থো ৰত্তব্বো সিযা, সো চ সঙ্খেপেনপি সক্কা ঞাতুং, কিং তত্থ ৰিত্থারেন? তেন ৰুত্তং – ‘‘এস নযো নৰনীতেন দেহীতিআদীসুপী’’তি.

সচে পন সব্বেহিপি সপ্পিআদীহি একট্ঠানে ৰা নানাট্ঠানে ৰা ৰিঞ্ঞাপেত্ৰা পটিলদ্ধং একভাজনে আকিরিত্ৰা একরসং কত্ৰা ততো কুসগ্গেনাপি জিৰ্হগ্গে বিন্দুং ঠপেত্ৰা অজ্ঝোহরতি, নৰ পাচিত্তিযানি আপজ্জতি. ৰুত্তম্পি চেতং পরিৰারে –

‘‘কাযিকানি ন ৰাচসিকানি,

সব্বানি নানাৰত্থুকানি;

অপুব্বং অচরিমং আপজ্জেয্য একতো,

পঞ্হামেসা কুসলেহি চিন্তিতা’’তি. (পরি. ৪৮১);

২৬১. অগিলানো গিলানসঞ্ঞীতি এত্থ সচে গিলানসঞ্ঞীপি হুত্ৰা ভেসজ্জত্থায পঞ্চ ভেসজ্জানি ৰিঞ্ঞাপেতি, মহানামসিক্খাপদেন কারেতব্বো. নৰ পণীতভোজনানি ৰিঞ্ঞাপেন্তো পন ইমিনা সিক্খাপদেন কারেতব্বো. ভিক্খুনীনং পন এতানি পাটিদেসনীযৰত্থূনি হোন্তি, সূপোদনৰিঞ্ঞত্তিযং উভযেসম্পি সেখপণ্ণত্তিদুক্কটমেৰ. সেসমেত্থ উত্তানমেৰ.

চতুসমুট্ঠানং – কাযতো কাযৰাচতো কাযচিত্ততো কাযৰাচাচিত্ততো চ সমুট্ঠাতি,

কিরিযং, নোসঞ্ঞাৰিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণতিৰজ্জং, কাযকম্মং, ৰচীকম্মং, তিচিত্তং, তিৰেদনন্তি.

পণীতভোজনসিক্খাপদং নৰমং.

১০. দন্তপোনসিক্খাপদৰণ্ণনা

২৬৩. দসমসিক্খাপদে – চতূসু পচ্চযেসু অন্তমসো দন্তকট্ঠম্পি সব্বং পংসুকূলমেৰ অস্সাতি সব্বপংসুকূলিকো. সো কির সুসানে ছড্ডিতভাজনমেৰ পত্তং কত্ৰা তত্থ ছড্ডিতচোল়কেহেৰ চীৰরং কত্ৰা তত্থ ছড্ডিতমঞ্চপীঠকানিযেৰ গহেত্ৰা পরিভুঞ্জতি. অয্যৰোসাটিতকানীতি এত্থ অয্যা ৰুচ্চন্তি কালঙ্কতা পিতিপিতামহা. ৰোসাটিতকানি ৰুচ্চন্তি তেসং অত্থায সুসানাদীসু ছড্ডিতকানি খাদনীযভোজনীযানি; মনুস্সা কির কালঙ্কতে ঞাতকে উদ্দিস্স যং তেসং সজীৰকালে পিযং হোতি, তং এতেসু সুসানাদীসু পিণ্ডং পিণ্ডং কত্ৰা ‘‘ঞাতকা নো পরিভুঞ্জন্তূতি ঠপেন্তি. সো ভিক্খু তং গহেত্ৰা ভুঞ্জতি, অঞ্ঞং পণীতম্পি দিয্যমানং ন ইচ্ছতি. তেন ৰুত্তং – ‘‘সুসানেপি রুক্খমূলেপি উম্মারেপি অয্যৰোসাটিতকানি সামং গহেত্ৰা পরিভুঞ্জতী’’তি. থেরোতি থিরো ঘনবদ্ধো. ৰঠরোতি থূলো; থূলো চ ঘনসরীরো চাযং ভিক্খূতি ৰুত্তং হোতি. মনুস্সমংসং মঞ্ঞে খাদতীতি মনুস্সমংসং খাদতীতি নং সল্লক্খেম; মনুস্সমংসং খাদন্তা হি ঈদিসা ভৰন্তীতি অযং তেসং অধিপ্পাযো.

২৬৪. উদকদন্তপোনে কুক্কুচ্চাযন্তীতি এত্থ তে ভিক্খূ ‘‘অদিন্নং মুখদ্ৰারং আহারং আহরেয্যা’’তি পদস্স সম্মা অত্থং অসল্লক্খেত্ৰা কুক্কুচ্চাযিসুং, ভগৰা পন যথাউপ্পন্নস্স ৰত্থুস্স ৰসেন পিতা ৰিয দারকে তে ভিক্খূ সঞ্ঞাপেন্তো অনুপঞ্ঞত্তিং ঠপেসি.

২৬৫. অদিন্নন্তি কাযেন ৰা কাযপটিবদ্ধেন ৰা গণ্হন্তস্স কাযকাযপটিবদ্ধনিস্সগ্গিযানং অঞ্ঞতরৰসেন ন দিন্নং. এতদেৰ হি সন্ধায পদভাজনে ‘‘অদিন্নং নাম অপ্পটিগ্গহিতকং ৰুচ্চতী’’তি ৰুত্তং. দুতিযপারাজিকে পন ‘‘অদিন্নং নাম পরপরিগ্গহিতকং ৰুচ্চতী’’তি ৰুত্তং. দিন্নন্তি ইদং পন তস্সেৰ অদিন্নস্স পটিপক্খৰসেন লক্খণদস্সনত্থং উদ্ধটং. নিদ্দেসে চস্স ‘‘কাযেন ৰা কাযপটিবদ্ধেন ৰা নিস্সগ্গিযেন ৰা দেন্তে’’তি এৰং অঞ্ঞস্মিং দদমানে ‘‘হত্থপাসে ঠিতো কাযেন ৰা কাযপটিবদ্ধেন ৰা পটিগ্গণ্হাতীতি তং এৰং দিয্যমানং অন্তমসো রথরেণুম্পি সচে পুব্বে ৰুত্তলক্খণে হত্থপাসে ঠিতো কাযেন ৰা কাযপটিবদ্ধেন ৰা পটিগ্গণ্হাতি, এতং এৰং পটিগ্গহিতং দিন্নং নাম ৰুচ্চতি. ন ‘‘ইদং গণ্হ, ইদং তৰ হোতূ’’তিআদিৰচনেন নিস্সট্ঠং.

তত্থ কাযেনাতি হত্থাদীসু যেন কেনচি সরীরাৰযৰেন; অন্তমসো পাদঙ্গুলিযাপি দিয্যমানং কাযেন দিন্নং নাম হোতি, পটিগ্গহণেপি এসেৰ নযো. যেন কেনচি হি সরীরাৰযৰেন গহিতং কাযেন গহিতমেৰ হোতি. সচেপি নত্থুকরণিযা দিয্যমানং নাসাপুটেন অকল্লকো ৰা মুখেন পটিগ্গণ্হাতি. আভোগমত্তমেৰ হি এত্থ পমাণন্তি অযং নযো মহাপচ্চরিযং ৰুত্তো. কাযপটিবদ্ধেনাতি কটচ্ছুআদীসু যেন কেনচি উপকরণেন দিন্নং কাযপটিবদ্ধেন দিন্নং নাম হোতি. পটিগ্গহণেপি এসেৰ নযো. যেন কেনচি সরীরপটিবদ্ধেন পত্তথালকাদিনা গহিতং কাযপটিবদ্ধেন গহিতমেৰ হোতি. নিস্সগ্গিযেনাতি কাযতো চ কাযপটিবদ্ধতো চ মোচেত্ৰা হত্থপাসে ঠিতস্স কাযেন ৰা কাযপটিবদ্ধেন ৰা পাতিযমানম্পি নিস্সগ্গিযেন পযোগেন দিন্নং নাম হোতি. অযং তাৰ পাল়িৰণ্ণনা.

অযং পনেত্থ পাল়িমুত্তকৰিনিচ্ছযো – পঞ্চঙ্গেহি পটিগ্গহণং রুহতি – থামমজ্ঝিমস্স পুরিসস্স উচ্চারণমত্তং হোতি, হত্থপাসো পঞ্ঞাযতি, অভিহারো পঞ্ঞাযতি, দেৰো ৰা মনুস্সো ৰা তিরচ্ছানগতো ৰা কাযেন ৰা কাযপটিবদ্ধেন ৰা নিস্সগ্গিযেন ৰা দেতি, তং চে ভিক্খু কাযেন ৰা কাযপটিবদ্ধেন ৰা পটিগ্গণ্হাতি. এৰং পঞ্চহঙ্গেহি পটিগ্গহণং রুহতি.

তত্থ ঠিতনিসিন্ননিপন্নানং পৰারণসিক্খাপদে ৰুত্তনযেনেৰ হত্থপাসো ৰেদিতব্বো. সচে পন দাযকপটিগ্গাহকেসু একো আকাসে হোতি, একো ভূমিযং, ভূমট্ঠস্স চ সীসেন আকাসট্ঠস্স চ ঠপেত্ৰা দাতুং ৰা গহেতুং ৰা পসারিতহত্থং, যং আসন্নতরং অঙ্গং, তস্স ওরিমন্তেন হত্থপাসপ্পমাণং পরিচ্ছিন্দিতব্বং. সচেপি একো কূপে হোতি, একো কূপতটে, একো ৰা পন রুক্খে, একো পথৰিযং, ৰুত্তনযেনেৰ হত্থপাসপ্পমাণং পরিচ্ছিন্দিতব্বং. এৰরূপে হত্থপাসে ঠত্ৰা সচেপি পক্খী মুখতুণ্ডকেন ৰা হত্থী ৰা সোণ্ডায গহেত্ৰা পুপ্ফং ৰা ফলং ৰা দেতি, পটিগ্গহণং রুহতি. সচে পন অদ্ধট্ঠমরতনস্সাপি হত্থিনো খন্ধে নিসিন্নো, তেন সোণ্ডায দিয্যমানং গণ্হাতি, ৰট্টতিযেৰ.

একো বহূনি ভত্তব্যঞ্জনভাজনানি সীসে কত্ৰা ভিক্খুস্স সন্তিকং আগন্ত্ৰা ঠিতকোৰ গণ্হথাতি ৰদতি, ন তাৰ অভিহারো পঞ্ঞাযতি, তস্মা ন গহেতব্বং. সচে পন ঈসকম্পি ওনমতি, ভিক্খুনা হত্থং পসারেত্ৰা হেট্ঠিমভাজনং একদেসেনাপি সম্পটিচ্ছিতব্বং. এত্তাৰতা সব্বভাজনানি পটিগ্গহিতানি হোন্তি, ততো পট্ঠায ওরোপেত্ৰা ৰা উগ্ঘাটেত্ৰা ৰা যং ইচ্ছতি, তং গহেত্ৰা ভুঞ্জিতুং ৰট্টতি. সভত্তপচ্ছিআদিম্হি পন একভাজনে ৰত্তব্বমেৰ নত্থি, কাজেন ভত্তং হরন্তোপি সচে কাজং ওনামেত্ৰা দেতি, ৰট্টতি. তিংসহত্থো ৰেণু হোতি, একস্মিং অন্তে গুল়কুম্ভো বদ্ধো, একস্মিং সপ্পিকুম্ভো, তঞ্চে পটিগ্গণ্হাতি, সব্বং পটিগ্গহিতমেৰ. উচ্ছুযন্তদোণিতো পগ্ঘরন্তমেৰ রসং গণ্হথাতি ৰদতি, অভিহারো ন পঞ্ঞাযতীতি ন গহেতব্বো. সচে পন কসটং ছড্ডেত্ৰা হত্থেন উস্সিঞ্চিত্ৰা উস্সিঞ্চিত্ৰা দেতি, ৰট্টতি.

বহূ পত্তা মঞ্চে ৰা পীঠে ৰা কটসারকে ৰা দোণিযং ৰা ফলকে ৰা ঠপিতা হোন্তি, যত্থ ঠিতস্স দাযকো হত্থপাসে হোতি, তত্থ ঠত্ৰা পটিগ্গহণসঞ্ঞায মঞ্চাদীনি অঙ্গুলিযাপি ফুসিত্ৰা ঠিতেন ৰা নিসিন্নেন ৰা নিপন্নেন ৰা যং তেসু পত্তেসু দিয্যতি, তং সব্বং পটিগ্গহিতং হোতি. সচেপি পটিগ্গহেস্সামীতি মঞ্চাদীনি আরুহিত্ৰা নিসীদতি, ৰট্টতিযেৰ. সচে পন মঞ্চাদীনি হত্থেন গহেত্ৰা মঞ্চে নিসীদতি, ৰত্তব্বমেৰ নত্থি.

পথৰিযং পন সচেপি কুচ্ছিযা কুচ্ছিং আহচ্চ ঠিতা হোন্তি, যং যং অঙ্গুলিযা ৰা সূচিযা ৰা ফুসিত্ৰা নিসিন্নো হোতি, তত্থ তত্থ দিয্যমানমেৰ পটিগ্গহিতং হোতি. ‘‘যত্থ কত্থচি মহাকটসারহত্থত্থরণাদীসু ঠপিতপত্তে পটিগ্গহণং ন রুহতী’’তি ৰুত্তং, তং হত্থপাসাতিক্কমং সন্ধায ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং. হত্থপাসে পন সতি যত্থ কত্থচি ৰট্টতি অঞ্ঞত্র তত্থজাতকা.

তত্থজাতকে পন পদুমিনিপণ্ণে ৰা কিংসুকপণ্ণাদিম্হি ৰা ন ৰট্টতি. ন হি তং কাযপটিবদ্ধসঙ্খ্যং গচ্ছতি. যথা চ তত্থজাতকে; এৰং খাণুকে বন্ধিত্ৰা ঠপিতমঞ্চাদিম্হি অসংহারিমে ফলকে ৰা পাসাণে ৰা ন রুহতিযেৰ, তেপি হি তত্থজাতকসঙ্খেপুপগা হোন্তি. ভূমিযং অত্থতেসু সুখুমেসু তিন্তিণিকাদিপণ্ণেসুপি পটিগ্গহণং ন রুহতি, ন হি তানি সন্ধারেতুং সমত্থানীতি. মহন্তেসু পন পদুমিনিপণ্ণাদীসু রুহতি. সচে হত্থপাসং অতিক্কম্ম ঠিতো দীঘদণ্ডকেন উল়ুঙ্কেন দেতি, আগন্ত্ৰা দেহীতি ৰত্তব্বো. ৰচনং অসুত্ৰা ৰা অনাদিযিত্ৰা ৰা পত্তে আকিরতিযেৰ, পুন পটিগ্গহেতব্বং. দূরে ঠত্ৰা ভত্তপিণ্ডং খিপন্তেপি এসেৰ নযো.

সচে পত্তত্থৰিকতো নীহরিযমানে পত্তে রজনচুণ্ণানি হোন্তি, সতি উদকে ধোৰিতব্বো, অসতি রজনচুণ্ণং পুচ্ছিত্ৰা পটিগ্গহেত্ৰা ৰা পিণ্ডায চরিতব্বং. সচে পিণ্ডায চরন্তস্স রজং পততি, পটিগ্গহেত্ৰা ভিক্খা গণ্হিতব্বা. অপ্পটিগ্গহেত্ৰা গণ্হতো ৰিনযদুক্কটং. তং পন পুন পটিগ্গহেত্ৰা ভুঞ্জতো অনাপত্তি. সচে পন ‘‘পটিগ্গহেত্ৰা দেথা’’তি ৰুত্তে ৰচনং অসুত্ৰা ৰা অনাদিযিত্ৰা ৰা ভিক্খং দেন্তিযেৰ, ৰিনযদুক্কটং নত্থি, পুন পটিগ্গহেত্ৰা অঞ্ঞা ভিক্খা গহেতব্বা.