২. গণভোজনসিক্খাপদৰণ্ণনা
২০৯. দুতিযসিক্খাপদে – পরিহীনলাভসক্কারোতি সো কির অজাতসত্তুনা রাজানং মারাপেত্ৰাপি অভিমারে যোজেত্ৰাপি রুহিরুপ্পাদং কত্ৰাপি গুল়্হপটিচ্ছন্নো অহোসি. যদা পন দিৰাযেৰ ধনপালকং পযোজেসি, তদা পাকটো জাতো. ‘‘কথং দেৰদত্তো হত্থিং পযোজেসী’’তি পরিকথায উপ্পন্নায ‘‘ন কেৰলং হত্থিং পযোজেসি, রাজানম্পি মারাপেসি, অভিমারেপি পেসেসি, সিলম্পি পৰিজ্ঝি, পাপো দেৰদত্তো’’তি পাকটো অহোসি. ‘‘কেন সদ্ধিং ইদং কম্মমকাসী’’তি চ ৰুত্তে ‘‘রঞ্ঞা অজাতসত্তুনা’’তি আহংসু. ততো নাগরা ‘‘কথঞ্হি নাম রাজা এৰরূপং চোরং সাসনকণ্টকং গহেত্ৰা ৰিচরিস্সতী’’তি উট্ঠহিংসু. রাজা নগরসঙ্খোভং ঞত্ৰা দেৰদত্তং নীহরি. ততো পট্ঠায চস্স পঞ্চথালিপাকসতানি উপচ্ছিন্দি, উপট্ঠানম্পিস্স ন অগমাসি, অঞ্ঞেপিস্স মনুস্সা ন কিঞ্চি দাতব্বং ৰা কাতব্বং ৰা মঞ্ঞিংসু. তেন ৰুত্তং – ‘‘পরিহীনলাভসক্কারো’’তি. কুলেসু ৰিঞ্ঞাপেত্ৰা ৰিঞ্ঞাপেত্ৰা ভুঞ্জতীতি ‘‘মা মে গণো ভিজ্জী’’তি পরিসং পোসেন্তো ‘‘ত্ৰং একস্স ভিক্খুনো ভত্তং দেহি, ত্ৰং দ্ৰিন্ন’’ন্তি এৰং ৰিঞ্ঞাপেত্ৰা সপরিসো কুলেসু ভুঞ্জতি.
২১১. চীৰরং পরিত্তং উপ্পজ্জতীতি ভত্তং অগণ্হন্তানং চীৰরং ন দেন্তি, তস্মা পরিত্তং উপ্পজ্জতি.
২১২. চীৰরকারকে ভিক্খূ ভত্তেন নিমন্তেন্তীতি গামে পিণ্ডায চরিত্ৰা চিরেন চীৰরং নিট্ঠাপেন্তে দিস্ৰা ‘‘এৰং লহুং নিট্ঠাপেত্ৰা চীৰরং পরিভুঞ্জিস্সন্তী’’তি পুঞ্ঞকামতায নিমন্তেন্তি.
২১৫. নানাৰেরজ্জকেতি নানাৰিধেহি অঞ্ঞরজ্জেহি আগতে. ‘‘নানাৰিরজ্জকে’’তিপি পাঠো, অযমেৰত্থো.
২১৭-৮. গণভোজনেতি গণস্স ভোজনে. ইধ চ গণো নাম চত্তারো ভিক্খূ আদিং কত্ৰা ততুত্তরিং ভিক্খূ অধিপ্পেতা, তেনেৰ সব্বন্তিমং পরিচ্ছেদং দস্সেন্তো আহ ‘‘যত্থ চত্তারো ভিক্খূ…পে… এতং গণভোজনং নামা’’তি. তং পনেতং গণভোজনং দ্ৰীহাকারেহি পসৰতি নিমন্তনতো ৰা ৰিঞ্ঞত্তিতো ৰা. কথং নিমন্তনতো পসৰতি? চত্তারো ভিক্খূ উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘তুম্হে, ভন্তে, ওদনেন নিমন্তেমি, ওদনং মে গণ্হথ আকঙ্খথ ওলোকেথ অধিৰাসেথ পটিমানেথা’’তি এৰং যেন কেনচি ৰেৰচনেন ৰা ভাসন্তরেন ৰা পঞ্চন্নং ভোজনানং নামং গহেত্ৰা নিমন্তেতি. এৰং একতো নিমন্তিতা পরিচ্ছিন্নকালৰসেন অজ্জতনায ৰা স্ৰাতনায ৰা একতো গচ্ছন্তি, একতো গণ্হন্তি, একতো ভুঞ্জন্তি, গণভোজনং হোতি, সব্বেসং আপত্তি. একতো নিমন্তিতা একতো ৰা নানতো ৰা গচ্ছন্তি, একতো গণ্হন্তি, নানতো ভুঞ্জন্তি, আপত্তিযেৰ. পটিগ্গহণমেৰ হি এত্থ পমাণং. একতো নিমন্তিতা একতো ৰা নানতো ৰা গচ্ছন্তি, নানতো গণ্হন্তি, একতো ৰা নানতো ৰা ভুঞ্জন্তি, অনাপত্তি. চত্তারি পরিৰেণানি ৰা ৰিহারে ৰা গন্ত্ৰা নানতো নিমন্তিতা একট্ঠানে ঠিতেসুযেৰ ৰা একো পুত্তেন একো পিতরাতি এৰম্পি নানতো নিমন্তিতা একতো ৰা নানতো ৰা গচ্ছন্তু, একতো ৰা নানতো ৰা ভুঞ্জন্তু, সচে একতো গণ্হন্তি, গণভোজনং হোতি, সব্বেসং আপত্তি. এৰং তাৰ নিমন্তনতো পসৰতি.
কথং ৰিঞ্ঞত্তিতো? চত্তারো ভিক্খূ একতো ঠিতা ৰা নিসিন্না ৰা উপাসকং দিস্ৰা ‘‘অম্হাকং চতুন্নম্পি ভত্তং দেহী’’তি ৰা ৰিঞ্ঞাপেয্যুং, পাটেক্কং ৰা পস্সিত্ৰা ‘‘ময্হং দেহি, ময্হং দেহী’’তি এৰং একতো ৰা নানতো ৰা ৰিঞ্ঞাপেত্ৰা একতো ৰা গচ্ছন্তু নানতো ৰা, ভত্তং গহেত্ৰাপি একতো ৰা ভুঞ্জন্তু নানতো ৰা, সচে একতো গণ্হন্তি, গণভোজনং হোতি, সব্বেসং আপত্তি. এৰং ৰিঞ্ঞত্তিতো পসৰতি.
পাদাপি ফলিতাতি যথা মহাচম্মস্স পরতো মংসং দিস্সতি; এৰং ফালিতা, ৰালিকায ৰা সক্খরায ৰা পহটমত্তে দুক্খং উপ্পাদেন্তি, ন সক্কা হোতি অন্তোগামে পিণ্ডায চরিতুং. ঈদিসে গেলঞ্ঞে গিলানসমযোতি ভুঞ্জিতব্বং, ন লেসকপ্পিযং কাতব্বং.
চীৰরে কযিরমানেতি যদা সাটকঞ্চ সুত্তঞ্চ লভিত্ৰা চীৰরং করোন্তি তদা; ৰিসুঞ্হি চীৰরকারসমযো নাম নত্থি. তস্মা যো তত্থ চীৰরে কত্তব্বং যংকিঞ্চি কম্মং করোতি, মহাপচ্চরিযঞ্হি ‘‘অন্তমসো সূচিৰেধনকো’’তিপি ৰুত্তং, তেন চীৰরকারসমযোতি ভুঞ্জিতব্বং. কুরুন্দিযং পন ৰিত্থারেনেৰ ৰুত্তং. যো চীৰরং ৰিচারেতি, ছিন্দতি, মোঘসুত্তং ঠপেতি, আগন্তুকপট্টং ঠপেতি, পচ্চাগতং সিব্বতি, আগন্তুকপট্টং বন্ধতি, অনুৰাতং ছিন্দতি ঘট্টেতি আরোপেতি, তত্থ পচ্চাগতং সিব্বতি, সুত্তং করোতি ৰলেতি, পিপ্ফলিকং নিসেতি, পরিৰত্তনং করোতি, সব্বোপি চীৰরং করোতিযেৰাতি ৰুচ্চতি. যো পন সমীপে নিসিন্নো জাতকং ৰা ধম্মপদং ৰা কথেতি, অযং ন চীৰরকারকো. এতং ঠপেত্ৰা সেসানং গণভোজনে অনাপত্তীতি.
অদ্ধযোজনন্তি এত্তকম্পি অদ্ধানং গন্তুকামেন. যো পন দূরং গন্তুকামো, তত্থ ৰত্তব্বমেৰ নত্থি. গচ্ছন্তেনাতি অদ্ধানং গচ্ছন্তেন, অদ্ধযোজনব্ভন্তরে গাৰুতেপি ভুঞ্জিতুং ৰট্টতি. গতেন ভুঞ্জিতব্বন্তি গতেন একদিৰসং ভুঞ্জিতব্বং. নাৰাভিরুহনেপি এসেৰ নযো. অযং পন ৰিসেসো – অভিরুল়্হেন ইচ্ছিতট্ঠানং গন্ত্ৰাপি যাৰ ন ওরোহতি তাৰ ভুঞ্জিতব্বন্তি মহাপচ্চরিযং ৰুত্তং. চতুত্থে আগতেতি অযং অন্তিমপরিচ্ছেদো, চতুত্থেপি আগতে যত্থ ন যাপেন্তি; সো মহাসমযো. যত্থ পন সতং ৰা সহস্সং ৰা সন্নিপতন্তি, তত্থ ৰত্তব্বমেৰ নত্থি. তস্মা তাদিসে কালে ‘‘মহাসমযো’’তি অধিট্ঠহিত্ৰা ভুঞ্জিতব্বং. যো কোচি পরিব্বাজকসমাপন্নোতি সহধম্মিকেসু ৰা তিত্থিযেসু ৰা অঞ্ঞতরো, এতেসঞ্হি যেন কেনচি কতে ভত্তে ‘‘সমণভত্তসমযো’’তি ভুঞ্জিতব্বং.
২২০. অনাপত্তি সমযেতি সত্তসু সমযেসু অঞ্ঞতরস্মিং অনাপত্তি. দ্ৰে তযো একতোতি যেপি অকপ্পিযনিমন্তনং সাদিযিত্ৰা দ্ৰে ৰা তযো ৰা একতো গহেত্ৰা ভুঞ্জন্তি, তেসম্পি অনাপত্তি.
তত্থ অনিমন্তিতচতুত্থং, পিণ্ডপাতিকচতুত্থং, অনুপসম্পন্নচতুত্থং, পত্তচতুত্থং, গিলানচতুত্থন্তি পঞ্চন্নং চতুক্কানং ৰসেন ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো. কথং? ইধেকচ্চো চত্তারো ভিক্খূ ‘‘ভত্তং গণ্হথা’’তি নিমন্তেতি. তেসু তযো গতা, একো ন গতো. উপাসকো ‘‘একো ভন্তে থেরো কুহি’’ন্তি পুচ্ছতি. নাগতো উপাসকাতি. সো অঞ্ঞং তঙ্খণপ্পত্তং কঞ্চি ‘‘এহি ভন্তে’’তি পৰেসেত্ৰা চতুন্নম্পি ভত্তং দেতি, সব্বেসং অনাপত্তি. কস্মা? গণপূরকস্স অনিমন্তিতত্তা. তযো এৰ হি তত্থ নিমন্তিতা গণ্হিংসু, তেহি গণো ন পূরতি, গণপূরকো চ অনিমন্তিতো, তেন গণো ভিজ্জতীতি ইদং অনিমন্তিতচতুত্থং.
পিণ্ডপাতিকচতুত্থে – নিমন্তনকালে একো পিণ্ডপাতিকো হোতি, সো নাধিৰাসেতি. গমনৰেলায পন ‘‘এহি ভন্তে’’তি ৰুত্তে অনধিৰাসিতত্তা অনাগচ্ছন্তম্পি ‘‘এথ ভিক্খং লচ্ছথা’’তি গহেত্ৰা গচ্ছন্তি, সো তং গণং ভিন্দতি. তস্মা সব্বেসং অনাপত্তি.
অনুপসম্পন্নচতুত্থে – সামণেরেন সদ্ধিং নিমন্তিতা হোন্তি, সোপি গণং ভিন্দতি.
পত্তচতুত্থে – একো সযং অগন্ত্ৰা পত্তং পেসেতি; এৰম্পি গণো ভিজ্জতি. তস্মা সব্বেসং অনাপত্তি.
গিলানচতুত্থে – গিলানেন সদ্ধিং নিমন্তিতা হোন্তি, তত্থ গিলানস্সেৰ অনাপত্তি, ইতরেসং পন গণপূরকো হোতি. ন হি গিলানেন গণো ভিজ্জতি. তস্মা তেসং আপত্তিযেৰ. মহাপচ্চরিযং পন অৰিসেসেন ৰুত্তং.
সমযলদ্ধকো সযমেৰ মুচ্চতি, সেসানং গণপূরকত্তা আপত্তিকরো হোতি. তস্মা চীৰরদানসমযলদ্ধকাদীনম্পি ৰসেন চতুক্কানি ৰেদিতব্বানি. সচে পন অধিৰাসেত্ৰা গতেসুপি চতূসু জনেসু একো পণ্ডিতো ভিক্খু ‘‘অহং তুম্হাকং গণং ভিন্দিস্সামি, নিমন্তনং সাদিযথা’’তি ৰত্ৰা যাগুখজ্জকাৰসানে ভত্তত্থায পত্তং গণ্হন্তানং অদত্ৰা ‘‘ইমে তাৰ ভিক্খূ ভোজেত্ৰা ৰিস্সজ্জেথ, অহং পচ্ছা অনুমোদনং কত্ৰা গমিস্সামী’’তি নিসিন্নো. তেসু ভুত্ৰা গতেসু ‘‘দেথ ভন্তে পত্ত’’ন্তি উপাসকেন পত্তং গহেত্ৰা ভত্তে দিন্নে ভুঞ্জিত্ৰা অনুমোদনং কত্ৰা গচ্ছতি, সব্বেসং অনাপত্তি. পঞ্চন্নঞ্হি ভোজনানংযেৰ ৰসেন গণভোজনে ৰিসঙ্কেতং নত্থি. ওদনেন নিমন্তিতা কুম্মাসং গণ্হন্তাপি আপত্তিং আপজ্জন্তি. তানি চ তেহি একতো ন গহিতানি. যাগুআদীসু পন ৰিসঙ্কেতং হোতি, তানি তেহি একতো গহিতানীতি. এৰং একো পণ্ডিতো অঞ্ঞেসম্পি অনাপত্তিং করোতি.
তস্মা সচে কোচি সঙ্ঘভত্তং কত্তুকামেন নিমন্তনত্থায পেসিতো ৰিহারং আগম্ম ‘‘ভন্তে, স্ৰে অম্হাকং ঘরে ভিক্খং গণ্হথা’’তি অৰত্ৰা ‘‘ভত্তং গণ্হথা’’তি ৰা ‘‘সঙ্ঘভত্তং গণ্হথা’’তি ৰা ‘‘সঙ্ঘো ভত্তং গণ্হাতূ’’তি ৰা ৰদতি, ভত্তুদ্দেসকেন পণ্ডিতেন ভৰিতব্বং, নেমন্তনিকা গণভোজনতো পিণ্ডপাতিকা চ ধুতঙ্গভেদতো মোচেতব্বা. কথং? এৰং তাৰ ৰত্তব্বং – ‘‘স্ৰে ন সক্কা উপাসকা’’তি. ‘‘পুনদিৰসে, ভন্তে’’তি. ‘‘পুনদিৰসেপি ন সক্কা’’তি. এৰং যাৰ অদ্ধমাসম্পি হরিত্ৰা পুন ৰত্তব্বো – ‘‘ত্ৰং কিং অৰচা’’তি? সচে পুনপি ‘‘সঙ্ঘভত্তং গণ্হথা’’তি ৰদতি, ততো ‘‘ইমং তাৰ উপাসক পুপ্ফং কপ্পিযং করোহি, ইমং তিণ’’ন্তি এৰং ৰিক্খেপং কত্ৰা পুন ‘‘কিং কথযিত্থা’’তি পুচ্ছিতব্বো. সচে পুনপি তথেৰ ৰদতি, ‘‘আৰুসো, ত্ৰং পিণ্ডপাতিকে ৰা মহাথেরে ৰা ন লচ্ছসি, সামণেরে লচ্ছসী’’তি ৰত্তব্বো. ‘‘ননু, ভন্তে অসুকস্মিঞ্চ অসুকস্মিঞ্চ গামে ভদন্তে ভোজেসুং, অহং কস্মা ন লভামী’’তি চ ৰুত্তে ‘‘তে নিমন্তেতুং জানন্তি, ত্ৰং ন জানাসী’’তি. তে কথং নিমন্তেসুং ভন্তেতি? তে এৰমাহংসু – ‘‘অম্হাকং, ভন্তে, ভিক্খং গণ্হথা’’তি. সচে সোপি তথেৰ ৰদতি, ৰট্টতি. অথ পুনপি ‘‘ভত্তং গণ্হথা’’তি ৰদতি, ‘‘ন দানি ত্ৰং, আৰুসো, বহূ ভিক্খূ লচ্ছসি, তযো এৰ লচ্ছসী’’তি ৰত্তব্বো. ‘‘ননু, ভন্তে, অসুকস্মিঞ্চ অসুকস্মিঞ্চ গামে সকলং ভিক্খুসঙ্ঘং ভোজেসুং, অহং কস্মা ন লভামী’’তি? ‘‘ত্ৰং নিমন্তেতুং ন জানাসী’’তি. ‘‘তে কথং নিমন্তেসু’’ন্তি? তে ‘‘ভিক্খং গণ্হথা’’তি আহংসূতি. সচে সোপি ‘‘ভিক্খং গণ্হথা’’তি ৰদতি, ৰট্টতি. অথ পুনপি ‘‘ভত্তমেৰা’’তি ৰদতি, ততো ৰত্তব্বো – ‘‘গচ্ছ ত্ৰং, নত্থম্হাকং তৰ ভত্তেনত্থো, নিবদ্ধগোচরো এস অম্হাকং, মযমেত্থ পিণ্ডায চরিস্সামা’’তি. তং ‘‘চরথ, ভন্তে’’তি ৰত্ৰা আগতং পুচ্ছন্তি – ‘‘কিং ভো লদ্ধা ভিক্খূ’’তি. ‘‘কিং এতেন বহু এত্থ ৰত্তব্বং, ‘থেরা স্ৰে পিণ্ডায চরিস্সামা’তি আহংসু. মা দানি তুম্হে পমজ্জিত্থা’’তি. দুতিযদিৰসে চেতিযৰত্তং কত্ৰা ঠিতা ভিক্খূ সঙ্ঘত্থেরেন ৰত্তব্বা – ‘‘আৰুসো, ধুরগামে সঙ্ঘভত্তং অপণ্ডিতমনুস্সো পন অগমাসি, গচ্ছাম ধুরগামে পিণ্ডায চরিস্সামা’’তি. ভিক্খূহি থেরস্স ৰচনং কাতব্বং, ন দুব্বচেহি ভৰিতব্বং, গামদ্ৰারে অট্ঠত্ৰাৰ পিণ্ডায চরিতব্বং. তেসু পত্তানি গহেত্ৰা নিসীদাপেত্ৰা ভোজেন্তেসু ভুঞ্জিতব্বং. সচে আসনসালায ভত্তং ঠপেত্ৰা রথিকাসু আহিণ্ডন্তা আরোচেন্তি – ‘‘আসনসালায, ভন্তে, ভত্তং গণ্হথা’’তি ন ৰট্টতি.
অথ পন ভত্তং আদায তত্থ তত্থ গন্ত্ৰা ‘‘ভত্তং গণ্হথা’’তি ৰদন্তি, পটিকচ্চেৰ ৰা ৰিহারং অভিহরিত্ৰা পতিরূপে ঠানে ঠপেত্ৰা আগতাগতানং দেন্তি, অযং অভিহটভিক্খা নাম ৰট্টতি. সচে পন ভত্তসালায দানং সজ্জেত্ৰা তং তং পরিৰেণং পহিণন্তি ‘‘ভত্তসালায ভত্তং গণ্হথা’’তি, ন ৰট্টতি. যে পন মনুস্সা পিণ্ডচারিকে ভিক্খূ দিস্ৰা আসনসালং সম্মজ্জিত্ৰা তত্থ নিসীদাপেত্ৰা ভোজেন্তি, ন তে পটিক্খিপিতব্বা. যে পন গামে ভিক্খং অলভিত্ৰা গামতো নিক্খমন্তে ভিক্খূ দিস্ৰা ‘‘ভন্তে ভত্তং গণ্হথা’’তি ৰদন্তি, তে পটিক্খিপিতব্বা, ন ৰা নিৰত্তিতব্বং. সচে ‘‘নিৰত্তথ, ভন্তে, ভত্তং গণ্হথা’’তি ৰদন্তি, ‘‘নিৰত্তথা’’তি ৰুত্তপদে নিৰত্তিতুং ৰট্টতি. ‘‘নিৰত্তথ ভন্তে, ঘরে ভত্তং কতং, গামে ভত্তং কত’’ন্তি ৰদন্তি, গেহে চ গামে চ ভত্তং নাম যস্স কস্সচি হোতীতি নিৰত্তিতুং ৰট্টতি. ‘‘নিৰত্তথ, ভত্তং গণ্হথা’’তি সম্বন্ধং কত্ৰা ৰদন্তি, নিৰত্তিতুং ন ৰট্টতি. আসনসালতো পিণ্ডায চরিতুং নিক্খমন্তে দিস্ৰা ‘‘নিসীদথ ভন্তে ভত্তং গণ্হথা’’তি ৰুত্তেপি এসেৰ নযো. নিচ্চভত্তন্তি ধুৰভত্তং ৰুচ্চতি. ‘‘নিচ্চভত্তং গণ্হথা’’তি ৰদন্তি, বহূনম্পি একতো গহেতুং ৰট্টতি. সলাকভত্তাদীসুপি এসেৰ নযো. সেসমেত্থ উত্তানমেৰ.
এল়কলোমসমুট্ঠানং – কিরিযং, নোসঞ্ঞাৰিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৰজ্জং, কাযকম্মং, তিচিত্তং, তিৰেদনন্তি.
গণভোজনসিক্খাপদং দুতিযং.