৩. ওৰাদৰগ্গো
১. ওৰাদসিক্খাপদৰণ্ণনা
১৪১-১৪৪. ভিক্খুনিৰগ্গস্স পঠমসিক্খাপদে – লাভিনো হোন্তীতি এত্থ ন তেসং ভিক্খুনিযো দেন্তি, ন দাপেন্তি, মহাকুলেহি পব্বজিতা পন কুলধীতরো অত্তনো সন্তিকং আগতানং ঞাতিমনুস্সানং ‘‘কুতো অয্যে ওৰাদং উদ্দেসং পরিপুচ্ছং লভথা’’তি পুচ্ছন্তানং ‘‘অসুকো চ অসুকো চ থেরো ওৰদতী’’তি অসীতিমহাসাৰকে উদ্দিসিত্ৰা কথানুসারেন তেসং সীলসুতাচারজাতিগোত্তাদিভেদং ৰিজ্জমানগুণং কথযন্তি. এৰরূপা হি ৰিজ্জমানগুণা কথেতুং ৰট্টন্তি. ততো পসন্নচিত্তা মনুস্সা থেরানং চীৰরাদিভেদং মহন্তং লাভসক্কারং অভিহরিংসু. তেন ৰুত্তং – ‘‘লাভিনো হোন্তি চীৰর…পে… পরিক্খারান’’ন্তি.
ভিক্খুনিযো উপসঙ্কমিত্ৰাতি তেসং কির সন্তিকে তাসু একা ভিক্খুনীপি ন আগচ্ছতি, লাভতণ্হায পন আকড্ঢিযমানহদযা তাসং উপস্সযং অগমংসু. তং সন্ধায ৰুত্তং – ‘‘ভিক্খুনিযো উপসঙ্কমিত্ৰা’’তি. তাপি ভিক্খুনিযো চলচিত্ততায তেসং ৰচনং অকংসুযেৰ. তেন ৰুত্তং – ‘‘অথ খো তা ভিক্খুনিযো…পে… নিসীদিংসূ’’তি. তিরচ্ছানকথন্তি সগ্গমগ্গগমনেপি তিরচ্ছানভূতং রাজকথাদিমনেকৰিধং নিরত্থককথং. ইদ্ধোতি সমিদ্ধো, সহিতত্থো গম্ভীরো বহুরসো লক্খণপটিৰেধসংযুত্তোতি অধিপ্পাযো.
১৪৫-১৪৭. অনুজানামি ভিক্খৰেতি এত্থ যস্মা তে ভিক্খূ ‘‘মা তুম্হে ভিক্খৰে ভিক্খুনিযো ওৰদিত্থা’’তি ৰুচ্চমানা অদিট্ঠসচ্চত্তা তথাগতে আঘাতং বন্ধিত্ৰা অপাযুপগা ভৰেয্যুং, তস্মা নেসং তং অপাযুপগতং পরিহরন্তো ভগৰা অঞ্ঞেনেৰ উপাযেন তে ভিক্খুনোৰাদতো পরিবাহিরে কত্তুকামো ইমং ভিক্খুনোৰাদকসম্মুতিং অনুজানীতি ৰেদিতব্বো. এৰং ইধ পরিবাহিরে কত্তুকামতায অনুজানিত্ৰা পরতো করোন্তোৰ ‘‘অনুজানামি ভিক্খৰে অট্ঠহঙ্গেহি সমন্নাগত’’ন্তিআদিমাহ. ইমানি হি অট্ঠঙ্গানি ছব্বগ্গিযানং সুপিনন্তেনপি ন ভূতপুব্বানীতি.
তত্থ সীলমস্স অত্থীতি সীলৰা. ইদানি যঞ্চ তং সীলং, যথা চ তং তস্স অত্থি নাম হোতি, তং দস্সেন্তো ‘‘পাতিমোক্খসংৰরসংৰুতো’’তিআদিমাহ. তত্থ পাতিমোক্খোৰ সংৰরো পাতিমোক্খসংৰরো. পাতিমোক্খসংৰরেন সংৰুতো সমন্নাগতোতি পাতিমোক্খসংৰরসংৰুতো.
ৰিহরতীতি ৰত্ততি. ৰুত্তঞ্হেতং ৰিভঙ্গে –
‘‘পাতিমোক্খন্তি সীলং পতিট্ঠা আদি চরণং সংযমো সংৰরো মোক্খং পমোক্খং কুসলানং ধম্মানং সমাপত্তিযা; সংৰরোতি কাযিকো অৰীতিক্কমো ৰাচসিকো অৰীতিক্কমো কাযিকৰাচসিকো অৰীতিক্কমো. সংৰুতোতি ইমিনা পাতিমোক্খসংৰরেন উপেতো হোতি সমুপেতো উপগতো সমুপগতো উপপন্নো সমুপপন্নো সম্পন্নো সমন্নাগতো, তেন ৰুচ্চতি ‘পাতিমোক্খসংৰরসংৰুতো’তি. ৰিহরতীতি ইরিযতি ৰত্ততি পালেতি যপেতি যাপেতি চরতি ৰিহরতি, তেন ৰুচ্চতি ‘ৰিহরতী’’’তি (ৰিভ. ৫১১-৫১২).
আচারগোচরসম্পন্নোতি মিচ্ছাজীৰপটিসেধকেন ন ৰেল়ুদানাদিনা আচারেন, ৰেসিযাদিঅগোচরং পহায সদ্ধাসম্পন্নকুলাদিনা চ গোচরেন সম্পন্নো. অণুমত্তেসু ৰজ্জেসু ভযদস্সাৰীতি অপ্পমত্তকেসু ৰজ্জেসু ভযদস্সাৰী, তানি ৰজ্জানি ভযতো দস্সনসীলোতি ৰুত্তং হোতি. সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসূতি অধিসীলসিক্খাদিভাৰেন তিধা ঠিতেসু সিক্খাপদেসু তং তং সিক্খাপদং সমাদায সম্মা আদায সাধুকং গহেত্ৰা অৰিজহন্তো সিক্খতীতি অত্থো. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৰিত্থারো পন যো ইচ্ছতি, তেন ৰিসুদ্ধিমগ্গতো গহেতব্বো.
বহু সুতমস্সাতি বহুস্সুতো. সুতং ধারেতীতি সুতধরো; যদস্স তং বহু সুতং নাম, তং ন সুতমত্তমেৰ; অথ খো নং ধারেতীতি অত্থো. মঞ্জূসাযং ৰিয রতনং সুতং সন্নিচিতমস্মিন্তি সুতসন্নিচযো. এতেন যং সো সুতং ধারেতি, তস্স মঞ্জূসায গোপেত্ৰা সন্নিচিতরতনস্সেৰ চিরকালেনাপি অৰিনাসনং দস্সেতি. ইদানি তং সুতং সরূপতো দস্সেন্তো ‘‘যে তে ধম্মা’’তিআদিমাহ, তং ৰেরঞ্জকণ্ডে ৰুত্তনযমেৰ. ইদং পনেত্থ নিগমনং – তথারূপাস্স ধম্মা বহুস্সুতা হোন্তি, তস্মা বহুস্সুতো. ধাতা, তস্মা সুতধরো. ৰচসা পরিচিতা মনসানুপেক্খিতা, দিট্ঠিযা সুপ্পটিৰিদ্ধা; তস্মা সুতসন্নিচযো. তত্থ ৰচসা পরিচিতাতি ৰাচায পগুণা কতা. মনসানুপেক্খিতাতি মনসা অনুপেক্খিতা, আৰজ্জন্তস্স দীপসহস্সেন ওভাসিতা ৰিয হোন্তি. দিট্ঠিযা সুপ্পটিৰিদ্ধাতি অত্থতো চ কারণতো চ পঞ্ঞায সুট্ঠু পটিৰিদ্ধা সুপচ্চক্খকতা হোন্তি.
অযং পন বহুস্সুতো নাম তিৰিধো হোতি – নিস্সযমুচ্চনকো, পরিসুপট্ঠাপকো, ভিক্খুনোৰাদকোতি. তত্থ নিস্সযমুচ্চনকেন উপসম্পদায পঞ্চৰস্সেন সব্বন্তিমেন পরিচ্ছেদেন দ্ৰে মাতিকা পগুণা ৰাচুগ্গতা কাতব্বা পক্খদিৰসেসু ধম্মসাৰনত্থায সুত্তন্ততো চত্তারো ভাণৰারা, সম্পত্তানং পরিকথনত্থায অন্ধকৰিন্দমহারাহুলোৰাদঅম্বট্ঠসদিসো একো কথামগ্গো, সঙ্ঘভত্তমঙ্গলামঙ্গলেসু অনুমোদনত্থায তিস্সো অনুমোদনা, উপোসথপৰারণাদিজাননত্থং কম্মাকম্মৰিনিচ্ছযো, সমণধম্মকরণত্থং সমাধিৰসেন ৰা ৰিপস্সনাৰসেন ৰা অরহত্তপরিযোসানমেকং কম্মট্ঠানং, এত্তকং উগ্গহেতব্বং. এত্তাৰতা হি অযং বহুস্সুতো হোতি চাতুদ্দিসো, যত্থ কত্থচি অত্তনো ইস্সরিযেন ৰসিতুং লভতি.
পরিসুপট্ঠাপকেন উপসম্পদায দসৰস্সেন সব্বন্তিমেন পরিচ্ছেদেন পরিসং অভিৰিনযে ৰিনেতুং দ্ৰে ৰিভঙ্গা পগুণা ৰাচুগ্গতা কাতব্বা, অসক্কোন্তেন তীহি জনেহি সদ্ধিং পরিৰত্তনক্খমা কাতব্বা, কম্মাকম্মঞ্চ খন্ধকৰত্তঞ্চ উগ্গহেতব্বং. পরিসায পন অভিধম্মে ৰিনযনত্থং সচে মজ্ঝিমভাণকো হোতি মূলপণ্ণাসকো উগ্গহেতব্বো, দীঘভাণকেন মহাৰগ্গো, সংযুত্তভাণকেন হেট্ঠিমা ৰা তযো ৰগ্গা মহাৰগ্গো ৰা, অঙ্গুত্তরভাণকেন হেট্ঠা ৰা উপরি ৰা উপড্ঢনিকাযো উগ্গহেতব্বো, অসক্কোন্তেন তিকনিপাততো পট্ঠায হেট্ঠা উগ্গহেতুম্পি ৰট্টতি. মহাপচ্চরিযং পন ‘‘একং উগ্গণ্হন্তেন চতুক্কনিপাতং ৰা পঞ্চকনিপাতং ৰা গহেতুং ৰট্টতী’’তি ৰুত্তং. জাতকভাণকেন সাট্ঠকথং জাতকং উগ্গহেতব্বং, ততো ওরং ন ৰট্টতি. ধম্মপদম্পি সহ ৰত্থুনা উগ্গহেতুং ৰট্টতীতি মহাপচ্চরিযং ৰুত্তং. ততো ততো সমুচ্চযং কত্ৰা মূলপণ্ণাসকমত্তং ৰট্টতি, ন ৰট্টতীতি? ‘‘ন ৰট্টতী’’তি কুরুন্দট্ঠকথাযং পটিক্খিত্তং, ইতরাসু ৰিচারণাযেৰ নত্থি. অভিধম্মে কিঞ্চি উগ্গহেতব্বন্তি ন ৰুত্তং. যস্স পন সাট্ঠকথম্পি ৰিনযপিটকং অভিধম্মপিটকঞ্চ পগুণং, সুত্তন্তে চ ৰুত্তপ্পকারো গন্থো নত্থি, পরিসং উপট্ঠাপেতুং ন লভতি. যেন পন সুত্তন্ততো ৰিনযতো চ ৰুত্তপ্পমাণো গন্থো উগ্গহিতো, অযং পরিসুপট্ঠাপকো বহুস্সুতো হোতি দিসাপামোক্খো যেনকামঙ্গমো, পরিসং উপট্ঠাপেতুং লভতি.
ভিক্খুনোৰাদকেন পন সাট্ঠকথানি তীণি পিটকানি উগ্গহেতব্বানি, অসক্কোন্তেন চতূসু নিকাযেসু একস্স অট্ঠকথা পগুণা কাতব্বা, একনিকাযেন হি সেসনিকাযেসুপি পঞ্হং কথেতুং সক্খিস্সতি. সত্তসু পকরণেসু চতুপ্পকরণস্স অট্ঠকথা পগুণা কাতব্বা, তত্থ লদ্ধনযেন হি সেসপকরণেসু পঞ্হং কথেতুং সক্খিস্সতি. ৰিনযপিটকং পন নানত্থং নানাকারণং, তস্মা তং সদ্ধিং অট্ঠকথায পগুণং কাতব্বমেৰ. এত্তাৰতা হি ভিক্খুনোৰাদকো বহুস্সুতো নাম হোতীতি.
উভযানি খো পনস্সাতিআদি পন যস্মা অঞ্ঞস্মিং সকলে নৰঙ্গেপি বাহুস্সচ্চে সতি সাট্ঠকথং ৰিনযপিটকং ৰিনা ন ৰট্টতিযেৰ, তস্মা ৰিসুং ৰুত্তং. তত্থ ৰিত্থারেনাতি উভতোৰিভঙ্গেন সদ্ধিং. স্ৰাগতানীতি সুট্ঠু আগতানি. যথা আগতানি পন স্ৰাগতানি হোন্তি, তং দস্সেতুং ‘‘সুৰিভত্তানী’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ সুৰিভত্তানীতি সুট্ঠু ৰিভত্তানি পদপচ্চাভট্ঠসঙ্করদোসৰিরহিতানি. সুপ্পৰত্তীনীতি পগুণানি ৰাচুগ্গতানি. সুৰিনিচ্ছিতানি সুত্তসোতি খন্ধকপরিৰারতো আহরিতব্বসুত্তৰসেন সুট্ঠু ৰিনিচ্ছিতানি. অনুব্যঞ্জনসোতি অক্খরপদপারিপূরিযা চ সুৰিনিচ্ছিতানি অখণ্ডানি অৰিপরীতক্খরানি. এতেন অট্ঠকথা দীপিতা, অট্ঠকথাতো হি এস ৰিনিচ্ছযো হোতীতি.
কল্যাণৰাচোতি সিথিলধনিতাদীনং যথাৰিধানৰচনেন পরিমণ্ডলপদব্যঞ্জনায পোরিযা ৰাচায সমন্নাগতো ৰিস্সট্ঠায অনেলগল়ায অত্থস্স ৰিঞ্ঞাপনিযা. কল্যাণৰাক্করণোতি মধুরস্সরো, মাতুগামো হি সরসম্পত্তিরতো, তস্মা পরিমণ্ডলপদব্যঞ্জনম্পি ৰচনং সরসম্পত্তিরহিতং হীল়েতি. যেভুয্যেন ভিক্খুনীনং পিযো হোতি মনাপোতি সব্বাসং পিযো নাম দুল্লভো, বহুতরানং পন পণ্ডিতানং ভিক্খুনীনং সীলাচারসম্পত্তিযা পিযো হোতি মনৰড্ঢনকো. পটিবলো হোতি ভিক্খুনিযো ওৰদিতুন্তি সুত্তঞ্চ কারণঞ্চ দস্সেন্তো ৰট্টভযেন তজ্জেত্ৰা ভিক্খুনিযো ওৰদিতুং তাদিসং ধম্মং দেসেতুং সমত্থো হোতি. কাসাযৰত্থৰসনাযাতি কাসাযৰত্থনিৰত্থায. গরুধম্মন্তি গিহিকালে ভিক্খুনিযা কাযসংসগ্গং ৰা সিক্খমানাসামণেরীসু মেথুনধম্মং ৰা অনজ্ঝাপন্নপুব্বো হোতি. মাতুগামো হি পুব্বে কতমনুস্সরন্তো সংৰরে ঠিতস্সাপি ধম্মদেসনায গারৰং ন করোতি. অথ ৰা তস্মিযেৰ অসদ্ধম্মে চিত্তং উপ্পাদেতি. ৰীসতিৰস্সো ৰাতি উপসম্পদায ৰীসতিৰস্সো ততো অতিরেকৰস্সো ৰা. এৰরূপো হি ৰিসভাগেহি ৰত্থূহি পুনপ্পুনং সমাগচ্ছন্তোপি দহরো ৰিয সহসা সীলৰিনাসং ন পাপুণাতি, অত্তনো ৰযং পচ্চৰেক্খিত্ৰা অযুত্তট্ঠানে ছন্দরাগং ৰিনেতুং পটিবলো হোতি, তেন ৰুত্তং – ‘‘ৰীসতিৰস্সো ৰা হোতি অতিরেকৰীসতিৰস্সো ৰা’’তি.
এত্থ চ ‘‘সীলৰা’’তিআদি একমঙ্গং, ‘‘বহুস্সুতো হোতী’’তিআদি দুতিযং, ‘‘উভযানি খো পনস্সা’’তিআদি ততিযং, ‘‘কল্যাণৰাচো হোতি কল্যাণৰাক্করণো’’তি চতুত্থং, ‘‘যেভুয্যেন ভিক্খুনীনং পিযো হোতি মনাপো’’তি পঞ্চমং, ‘‘পটিবলো হোতি ভিক্খুনিযো ওৰদিতু’’ন্তি ছট্ঠং, ‘‘ন খো পনেত’’ন্তিআদি সত্তমং, ‘‘ৰীসতিৰস্সো’’তিআদি অট্ঠমন্তি ৰেদিতব্বং.
১৪৮. ঞত্তিচতুত্থেনাতি পুব্বে ৰত্থুস্মিং ৰুত্তেনেৰ. গরুধম্মেহীতি গরুকেহি ধম্মেহি, তে হি গারৰং কত্ৰা ভিক্খুনীহি সম্পটিচ্ছিতব্বত্তা গরুধম্মাতি ৰুচ্চন্তি. একতোউপসম্পন্নাযাতি এত্থ ভিক্খুনীনং সন্তিকে একতোউপসম্পন্নায, যো গরুধম্মেন ওৰদতি, তস্স দুক্কটং. ভিক্খূনং সন্তিকে উপসম্পন্নায পন যথাৰত্থুকমেৰ.
১৪৯. পরিৰেণং সম্মজ্জিত্ৰাতি সচে পাতো অসম্মট্ঠং সম্মট্ঠম্পি ৰা পুন তিণপণ্ণাদীহি উক্লাপং পাদপ্পহারেহি চ ৰিকিণ্ণৰালিকং জাতং, সম্মজ্জিতব্বং. অসম্মট্ঠঞ্হি তং দিস্ৰা ‘‘অয্যো অত্তনো নিস্সিতকে দহরভিক্খূপি ৰত্তপটিপত্তিযং ন যোজেতি, ধম্মংযেৰ কথেতী’’তি তা ভিক্খুনিযো অসোতুকামা ৰিয ভৰেয্যুং. তেন ৰুত্তং – ‘‘পরিৰেণং সম্মজ্জিত্ৰা’’তি. অন্তোগামতো পন ভিক্খুনিযো আগচ্ছন্তিযো পিপাসিতা চ কিলন্তা চ হোন্তি, তা পানীযঞ্চ হত্থপাদমুখসীতলকরণঞ্চ পচ্চাসীসন্তি, তস্মিঞ্চ অসতি পুরিমনযেনেৰ অগারৰং জনেত্ৰা অসোতুকামাপি হোন্তি. তেন ৰুত্তং – ‘‘পানীযং পরিভোজনীযং উপট্ঠপেত্ৰা’’তি.
আসনন্তি নীচপীঠকফলকতট্টিককটসারকাদিভেদং অন্তমসো সাখাভঙ্গম্পি ‘‘ইদং তাসং আসনং ভৰিস্সতী’’তি এৰং আসনং পঞ্ঞপেত্ৰা. ধম্মদেসনাপত্তিমোচনত্থং পন দুতিযো ইচ্ছিতব্বো. তেন ৰুত্তং – ‘‘দুতিযং গহেত্ৰা নিসীদিতব্ব’’ন্তি. নিসীদিতব্বন্তি ন ৰিহারপচ্চন্তে, অথ খো ৰিহারমজ্ঝে উপোসথাগারস্স ৰা ভোজনসালায ৰা দ্ৰারে সব্বেসং ওসরণট্ঠানে নিসীদিতব্বং. সমগ্গাত্থাতি সব্বা আগতত্থাতি অত্থো. ৰত্তন্তীতি আগচ্ছন্তি; পগুণা ৰাচুগ্গতাতি অত্থো. নিয্যাদেতব্বোতি অপ্পেতব্বো. ওসারেতব্বোতি পাল়ি ৰত্তব্বা. ৰস্সসতূপসম্পন্নাযাতিআদি ৰত্তব্বপাল়িদস্সনং.
তত্থ সামীচিকম্মন্তি মগ্গসম্পদানবীজনপানীযাপুচ্ছনাদিকং অনুচ্ছৰিকৰত্তং. এত্থ চ ভিক্খুনিযা ভিক্খুস্স অভিৰাদনং নাম অন্তোগামে ৰা বহিগামে ৰা অন্তোৰিহারে ৰা বহিৰিহারে ৰা অন্তরঘরে ৰা রথিকায ৰা অন্তমসো রাজুস্সারণাযপি ৰত্তমানায দেৰে ৰস্সমানে সকদ্দমায ভূমিযা ছত্তপত্তহত্থাযপি হত্থিঅস্সাদীহি অনুবদ্ধাযপি কাতব্বমেৰ. একাবদ্ধায পাল়িযা ভিক্খাচারং পৰিসন্তে দিস্ৰা একস্মিং ঠানে ‘‘ৰন্দামি অয্যা’’তি ৰন্দিতুং ৰট্টতি. সচে অন্তরন্তরা দ্ৰাদসহত্থে মুঞ্চিত্ৰা গচ্ছন্তি, ৰিসুং ৰিসুং ৰন্দিতব্বা. মহাসন্নিপাতে নিসিন্নে একস্মিংযেৰ ঠানে ৰন্দিতুং ৰট্টতি. এস নযো অঞ্জলিকম্মেপি. যত্থ কত্থচি নিসিন্নায পন পচ্চুট্ঠানং কাতব্বং, তস্স তস্স সামীচিকম্মস্স অনুরূপে পদেসে চ কালে চ তং তং কাতব্বং.
সক্কত্ৰাতি যথা কতো সুকতো হোতি, এৰং কত্ৰা. গরুংকত্ৰাতি তত্থ গারৰং জনেত্ৰা. মানেত্ৰাতি মনেন পিযং কত্ৰা. পূজেত্ৰাতি ইমেসংযেৰ তিণ্ণং কিচ্চানং করণেন পূজেত্ৰা. অনতিক্কমনীযোতি ন অতিক্কমিতব্বো.
অভিক্খুকে আৰাসেতি এত্থ সচে ভিক্খুনুপস্সযতো অড্ঢযোজনব্ভন্তরে ওৰাদদাযকা ভিক্খূ ন ৰসন্তি, অযং অভিক্খুকো আৰাসো নাম. এত্থ ৰস্সং ন ৰসিতব্বং. ৰুত্তঞ্হেতং – ‘‘অভিক্খুকো নাম আৰাসো ন সক্কা হোতি ওৰাদায ৰা সংৰাসায ৰা গন্তু’’ন্তি (পাচি. ১০৪৮). ন চ সক্কা ততো পরং পচ্ছাভত্তং গন্ত্ৰা ধম্মং সুত্ৰা আগন্তুং. সচে তত্থ ৰস্সং ৰসিতুং অনিচ্ছমানা ভিক্খুনিযো ঞাতকা ৰা উপট্ঠাকা ৰা এৰংৰদন্তি – ‘‘ৰসথ, অয্যে, মযং ভিক্খূ আনেস্সামা’’তি ৰট্টতি. সচে পন ৰুত্তপ্পমাণে পদেসে ৰস্সং উপগন্তুকামা ভিক্খূ আগন্ত্ৰা সাখামণ্ডপেপি একরত্তং ৰুত্থা হোন্তি; ন নিমন্তিতা হুত্ৰা গন্তুকামা. এত্তাৰতাপি সভিক্খুকো আৰাসো হোতি, এত্থ ৰস্সং উপগন্তুং ৰট্টতি. উপগচ্ছন্তীহি চ পক্খস্স তেরসিযংযেৰ ভিক্খূ যাচিতব্বা – ‘‘মযং অয্যা তুম্হাকং ওৰাদেন ৰসিস্সামা’’তি. যতো পন উজুনা মগ্গেন অড্ঢযোজনে ভিক্খূনং ৰসনট্ঠানং, তেন পন মগ্গেন গচ্ছন্তীনং জীৰিতন্তরাযো ৰা ব্রহ্মচরিযন্তরাযো ৰা হোতি, অঞ্ঞেন মগ্গেন গচ্ছন্তীনং অতিরেকড্ঢযোজনং হোতি, অযং অভিক্খুকাৰাসট্ঠানেযেৰ তিট্ঠতি. সচে পন ততো গাৰুতমত্তে অঞ্ঞো ভিক্খুনুপস্সযো খেমট্ঠানে হোতি, তাহি ভিক্খুনীহি তা ভিক্খুনিযো যাচিত্ৰা পুন গন্ত্ৰা ভিক্খূ যাচিতব্বা ‘‘অয্যা অম্হাকং উজুমগ্গে অন্তরাযো অত্থি, অঞ্ঞেন মগ্গেন অতিরেকড্ঢযোজনং হোতি. অন্তরামগ্গে পন অম্হাকং উপস্সযতো গাৰুতমত্তে অঞ্ঞো ভিক্খুনুপস্সযো অত্থি, অয্যানং সন্তিকা তত্থ আগতওৰাদেন ৰসিস্সামা’’তি. তেহি ভিক্খূহি সম্পটিচ্ছিতব্বং. ততো তাহি ভিক্খুনীহি তং ভিক্খুনুপস্সযং আগন্ত্ৰা উপোসথো কাতব্বো, তা ৰা ভিক্খুনিযো দিস্ৰা অত্তনো উপস্সযমেৰ গন্ত্ৰা কাতুম্পি ৰট্টতি.
সচে পন ৰস্সং উপগন্তুকামা ভিক্খূ চাতুদ্দসে ৰিহারং আগচ্ছন্তি, ভিক্খুনীহি চ ‘‘ইধ অয্যা ৰস্সং ৰসিস্সথা’’তি পুচ্ছিতা ‘‘আমা’’তি ৰত্ৰা পুন তাহি ‘‘তেনহি অয্যা মযম্পি তুম্হাকং ওৰাদং অনুজীৰন্তিযো ৰসিস্সামা’’তি ৰুত্তা দুতিযদিৰসে গামে ভিক্খাচারসম্পদং অপস্সন্তা ‘‘ন সক্কা ইধ ৰসিতু’’ন্তি পক্কমন্তি. অথ তা ভিক্খুনিযো উপোসথদিৰসে ৰিহারং গন্ত্ৰা ভিক্খূ ন পস্সন্তি, এত্থ কিং কাতব্বন্তি? যত্থ ভিক্খূ ৰসন্তি, তত্থ গন্ত্ৰা পচ্ছিমিকায ৰস্সং উপগন্তব্বং. ‘‘পচ্ছিমিকায ৰস্সং উপগন্তুং আগমিস্সন্তী’’তি ৰা আভোগং কত্ৰা আগতানং সন্তিকে ওৰাদেন ৰসিতব্বং. সচে পন পচ্ছিমিকাযপি ন কেচি আগচ্ছন্তি, অন্তরামগ্গে চ রাজভযং ৰা চোরভযং ৰা দুব্ভিক্খং ৰা হোতি, অভিক্খুকাৰাসে ৰসন্তিযা আপত্তি, ৰস্সচ্ছেদং কত্ৰা গচ্ছন্তিযাপি আপত্তি, সা রক্খিতব্বা. আপদাসু হি অভিক্খুকে আৰাসে ৰসন্তিযা অনাপত্তি ৰুত্তা. সচে আগন্ত্ৰা ৰস্সং উপগতা ভিক্খূ পুন কেনচি কারণেন পক্কমন্তি, ৰসিতব্বমেৰ. ৰুত্তঞ্হেতং – ‘‘অনাপত্তি ৰস্সূপগতা ভিক্খূ পক্কন্তা ৰা হোন্তি ৰিব্ভন্তা ৰা কালঙ্কতা ৰা পক্খসঙ্কন্তা ৰা আপদাসু উম্মত্তিকায আদিকম্মিকাযা’’তি. পৰারেন্তিযা পন যত্থ ভিক্খূ অত্থি, তত্থ গন্ত্ৰা পৰারেতব্বং.
অন্ৰদ্ধমাসন্তি অদ্ধমাসে অদ্ধমাসে. দ্ৰে ধম্মা পচ্চাসীসিতব্বাতি দ্ৰে ধম্মা ইচ্ছিতব্বা. উপোসথপুচ্ছকন্তি উপোসথপুচ্ছনং, তত্থ পন্নরসিকে উপোসথে পক্খস্স চাতুদ্দসিযং চাতুদ্দসিকে তেরসিযং গন্ত্ৰা উপোসথো পুচ্ছিতব্বো. মহাপচ্চরিযং পন ‘‘পক্খস্স তেরসিযংযেৰ গন্ত্ৰা ‘অযং উপোসথো চাতুদ্দসিকো পন্নরসিকো’তি পুচ্ছিতব্ব’’ন্তি ৰুত্তং. উপোসথদিৰসে ওৰাদত্থায উপসঙ্কমিতব্বং. পাটিপদদিৰসতো পন পট্ঠায ধম্মসৰনত্থায গন্তব্বং. ইতি ভগৰা অঞ্ঞস্স কম্মস্স ওকাসং অদত্ৰা নিরন্তরং ভিক্খুনীনং ভিক্খূনং সন্তিকে গমনমেৰ পঞ্ঞপেসি. কস্মা? মন্দপঞ্ঞত্তা মাতুগামস্স. মন্দপঞ্ঞো হি মাতুগামো, তস্মা নিচ্চং ধম্মসৰনং বহূপকারং. এৰঞ্চ সতি ‘‘যং মযং জানাম, তমেৰ অয্যা জানন্তী’’তি মানং অকত্ৰা ভিক্খুসঙ্ঘং পযিরূপাসমানা সাত্থিকং পব্বজ্জং করিস্সন্তি, তস্মা ভগৰা এৰমকাসি. ভিক্খুনিযোপি ‘‘যথানুসিট্ঠং পটিপজ্জিস্সামা’’তি সব্বাযেৰ নিরন্তরং ৰিহারং উপসঙ্কমিংসু. ৰুত্তঞ্হেতং –
‘‘তেন খো পন সমযেন সব্বো ভিক্খুনিসঙ্ঘো ওৰাদং গচ্ছতি. মনুস্সা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৰিপাচেন্তি ‘জাযাযো ইমা ইমেসং, জারিযো ইমা ইমেসং, ইদানিমে ইমাহি সদ্ধিং অভিরমিস্সন্তী’তি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং – ‘ন, ভিক্খৰে, সব্বেন ভিক্খুনিসঙ্ঘেন ওৰাদো গন্তব্বো, গচ্ছেয্য চে, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুজানামি ভিক্খৰে চতূহি পঞ্চহি ভিক্খুনীহি ওৰাদং গন্তু’ন্তি. পুনপি তথেৰ উজ্ঝাযিংসু. পুন ভগৰা ‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, দ্ৰে তিস্সো ভিক্খুনিযো ওৰাদং গন্তু’’’ন্তি আহ.
তস্মা ভিক্খুনিসঙ্ঘেন দ্ৰে তিস্সো ভিক্খুনিযো যাচিত্ৰা পেসেতব্বা – ‘‘এথয্যে, ভিক্খুসঙ্ঘং ওৰাদূপসঙ্কমনং যাচথ, ভিক্খুনিসঙ্ঘো অয্যা…পে… ওৰাদূপসঙ্কমন’’ন্তি (চূল়ৰ. ৪১৩). তাহি ভিক্খুনীহি আরামং গন্তব্বং. ততো ওৰাদপটিগ্গাহকং একং ভিক্খুং উপসঙ্কমিত্ৰা ৰন্দিত্ৰা সো ভিক্খু একায ভিক্খুনিযা এৰমস্স ৰচনীযো ‘‘ভিক্খুনিসঙ্ঘো, অয্য, ভিক্খুসঙ্ঘস্স পাদে ৰন্দতি, ওৰাদূপসঙ্কমনঞ্চ যাচতি, লভতু কির অয্য ভিক্খুনিসঙ্ঘো ওৰাদূপসঙ্কমন’’ন্তি. তেন ভিক্খুনা পাতিমোক্খুদ্দেসকো ভিক্খু উপসঙ্কমিত্ৰা এৰমস্স ৰচনীযো ‘‘ভিক্খুনিসঙ্ঘো ভন্তে ভিক্খুসঙ্ঘস্স পাদে ৰন্দতি, ওৰাদূপসঙ্কমনঞ্চ যাচতি, লভতু কির ভন্তে ভিক্খুনিসঙ্ঘো ওৰাদূপসঙ্কমন’’ন্তি. পাতিমোক্খুদ্দেসকেন ৰত্তব্বো ‘‘অত্থি কোচি ভিক্খু ভিক্খুনোৰাদকো সম্মতো’’তি. সচে হোতি কোচি ভিক্খু ভিক্খুনোৰাদকো সম্মতো, পাতিমোক্খুদ্দেসকেন ৰত্তব্বো ‘‘ইত্থন্নামো ভিক্খু ভিক্খুনোৰাদকো সম্মতো, তং ভিক্খুনিসঙ্ঘো উপসঙ্কমতূ’’তি.
সচে ন হোতি কোচি ভিক্খু ভিক্খুনোৰাদকো সম্মতো, পাতিমোক্খুদ্দেসকেন ৰত্তব্বো – ‘‘কো আযস্মা উস্সহতি ভিক্খুনিযো ওৰদিতু’’ন্তি. সচে কোচি ভিক্খু উস্সহতি ভিক্খুনিযো ওৰদিতুং, সো চ হোতি অট্ঠহঙ্গেহি সমন্নাগতো, সম্মন্নিত্ৰা ৰত্তব্বো – ‘‘ইত্থন্নামো ভিক্খু ভিক্খুনোৰাদকো সম্মতো, তং ভিক্খুনিসঙ্ঘো উপসঙ্কমতূ’’তি.
সচে পন কোচি ন উস্সহতি ভিক্খুনিযো ওৰদিতুং, পাতিমোক্খুদ্দেসকেন ৰত্তব্বো – ‘‘নত্থি কোচি ভিক্খু ভিক্খুনোৰাদকো সম্মতো, পাসাদিকেন ভিক্খুনিসঙ্ঘো সম্পাদেতূ’’তি. এত্তাৰতা হি সকলং সিক্খত্তযসঙ্গহং সাসনমারোচিতং হোতি. তেন ভিক্খুনা ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৰা পাটিপদে ভিক্খুনীনং আরোচেতব্বং. ভিক্খুনিসঙ্ঘেনপি তা ভিক্খুনিযো পেসেতব্বা ‘‘গচ্ছথয্যে, পুচ্ছথ ‘কিং অয্য লভতি ভিক্খুনিসঙ্ঘো ওৰাদূপসঙ্কমন’’’ন্তি. তাহি ‘‘সাধু অয্যে’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৰা আরামং গন্ত্ৰা তং ভিক্খুং উপসঙ্কমিত্ৰা এৰং ৰত্তব্বং – ‘‘কিং অয্য লভতি ভিক্খুনিসঙ্ঘো ওৰাদূপসঙ্কমন’’ন্তি. তেন ৰত্তব্বং – ‘‘নত্থি কোচি ভিক্খু ভিক্খুনোৰাদকো সম্মতো, পাসাদিকেন ভিক্খুনিসঙ্ঘো সম্পাদেতূ’’তি. তাহি ‘‘সাধু অয্যা’’তি সম্পটিচ্ছিতব্বং. একতো আগতানং ৰসেন চেতং ৰুত্তং, তাসু পন একায ভিক্খুনিযা ৰত্তব্বঞ্চ সম্পটিচ্ছিতব্বঞ্চ, ইতরা তস্সা সহাযিকা.
সচে পন ভিক্খুনিসঙ্ঘো ৰা ভিক্খুসঙ্ঘো ৰা ন পূরতি, উভযতোপি ৰা গণমত্তমেৰ পুগ্গলমত্তং ৰা হোতি, একা ভিক্খুনী ৰা বহূহি ভিক্খুনুপস্সযেহি ওৰাদত্থায পেসিতা হোতি, তত্রাযং ৰচনক্কমো – ‘‘ভিক্খুনিযো অয্য ভিক্খুসঙ্ঘস্স পাদে ৰন্দন্তি, ওৰাদূপসঙ্কমনঞ্চ যাচন্তি, লভন্তু কির অয্য ভিক্খুনিযো ওৰাদূপসঙ্কমন’’ন্তি. ‘‘অহং অয্য ভিক্খুসঙ্ঘস্স পাদে ৰন্দামি; ওৰাদূপসঙ্কমনঞ্চ যাচামি, লভামহং অয্য ওৰাদূপসঙ্কমন’’ন্তি.
‘‘ভিক্খুনিসঙ্ঘো অয্য অয্যানং পাদে ৰন্দতি, ওৰাদূপসঙ্কমনঞ্চ যাচতি, লভতু কির অয্য ভিক্খুনীসঙ্ঘো ওৰাদূপসঙ্কমন’’ন্তি. ‘‘ভিক্খুনিযো অয্য অয্যানং পাদে ৰন্দন্তি, ওৰাদূপসঙ্কমনঞ্চ যাচন্তি, লভন্তু কির অয্য ভিক্খুনিযো ওৰাদূপসঙ্কমন’’ন্তি. ‘‘অহং অয্য অয্যানং পাদে ৰন্দামি, ওৰাদূপসঙ্কমনঞ্চ যাচামি, লভামহং অয্য ওৰাদূপসঙ্কমন’’ন্তি.
‘‘ভিক্খুনিসঙ্ঘো অয্য অয্যস্স পাদে ৰন্দতি, ওৰাদূপসঙ্কমনঞ্চ যাচতি, লভতু কির অয্য ভিক্খুনিসঙ্ঘো ওৰাদূপসঙ্কমন’’ন্তি. ‘‘ভিক্খুনিযো অয্য অয্যস্স পাদে ৰন্দন্তি; ওৰাদূপসঙ্কমনঞ্চ যাচন্তি, লভন্তু কির অয্য ভিক্খুনিযো ওৰাদূপসঙ্কমন’’ন্তি. ‘‘অহং অয্য অয্যস্স পাদে ৰন্দামি, ওৰাদূপসঙ্কমনঞ্চ যাচামি, লভামহং অয্য ওৰাদূপসঙ্কমন’’ন্তি.
‘‘ভিক্খুনিসঙ্ঘো চ অয্য ভিক্খুনিযো চ ভিক্খুনী চ ভিক্খুসঙ্ঘস্স অয্যানং অয্যস্স পাদে ৰন্দতি ৰন্দন্তি ৰন্দতি, ওৰাদূপসঙ্কমনঞ্চ যাচতি যাচন্তি যাচতি, লভতু কির লভন্তু কির লভতু কির অয্য ভিক্খুনিসঙ্ঘো চ ভিক্খুনিযো চ ভিক্খুনী চ ওৰাদূপসঙ্কমন’’ন্তি.
তেনপি ভিক্খুনা উপোসথকালে এৰং ৰত্তব্বং – ‘‘ভিক্খুনিযো ভন্তে ভিক্খুসঙ্ঘস্স পাদে ৰন্দন্তি, ওৰাদূপসঙ্কমনঞ্চ যাচন্তি, লভন্তু কির ভন্তে ভিক্খুনিযো ওৰাদূপসঙ্কমন’’ন্তি. ‘‘ভিক্খুনী ভন্তে ভিক্খুসঙ্ঘস্স পাদে ৰন্দতি, ওৰাদূপসঙ্কমনঞ্চ যাচতি, লভতু কির ভন্তে ভিক্খুনী ওৰাদূপসঙ্কমন’’ন্তি.
‘‘ভিক্খুনিসঙ্ঘো ভন্তে, ভিক্খুনিযো ভন্তে, ভিক্খুনী ভন্তে আযস্মন্তানং পাদে ৰন্দতি, ওৰাদূপসঙ্কমনঞ্চ যাচতি, লভতু কির ভন্তে ভিক্খুনী ওৰাদূপসঙ্কমন’’ন্তি.
‘‘ভিক্খুনিসঙ্ঘো চ ভন্তে, ভিক্খুনিযো চ ভিক্খুনী চ ভিক্খুসঙ্ঘস্স আযস্মন্তানং পাদে ৰন্দতি ৰন্দন্তি ৰন্দতি, ওৰাদূপসঙ্কমনঞ্চ যাচতি যাচন্তি যাচতি, লভতু কির লভন্তু কির লভতু কির ভন্তে ভিক্খুনিসঙ্ঘো চ ভিক্খুনিযো চ ভিক্খুনী চ ওৰাদূপসঙ্কমন’’ন্তি.
পাতিমোক্খুদ্দেসকেনাপি সচে সম্মতো ভিক্খু অত্থি, পুরিমনযেনেৰ তং ভিক্খুনিযো, তং ভিক্খুনী, তং ভিক্খুনিসঙ্ঘো চ ভিক্খুনিযো চ ভিক্খুনী চ উপসঙ্কমন্তু উপসঙ্কমতু উপসঙ্কমতূতি ৰত্তব্বং. সচে নত্থি, পাসাদিকেন ভিক্খুনিসঙ্ঘো চ ভিক্খুনিযো চ ভিক্খুনী চ সম্পাদেতু সম্পাদেন্তু সম্পাদেতূতি ৰত্তব্বং.
ওৰাদপটিগ্গাহকেন পাটিপদে পচ্চাহরিত্ৰা তথেৰ ৰত্তব্বং. ওৰাদং পন বালগিলানগমিকে ঠপেত্ৰা অঞ্ঞো সচেপি আরঞ্ঞকো হোতি, অপ্পটিগ্গহেতুং ন লভতি. ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা –
‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, ঠপেত্ৰা বালং ঠপেত্ৰা গিলানং ঠপেত্ৰা গমিকং অৰসেসেহি ওৰাদং গহেতু’’ন্তি (চূল়ৰ. ৪১৪).
তত্থ যো চাতুদ্দসিকপন্নরসিকেসু ৰা উপোসথেসু পাটিপদে ৰা গন্তুকামো, সো গমিকো দুতিযপক্খদিৰসে গচ্ছন্তোপি অগ্গহেতুং ন লভতি, ‘‘ন, ভিক্খৰে, ওৰাদো ন গহেতব্বো, যো ন গণ্হেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (চূল়ৰ. ৪১৪) ৰুত্তং আপত্তিং আপজ্জতিযেৰ. ওৰাদং গহেত্ৰা চ উপোসথগ্গে অনারোচেতুং ৰা পাটিপদে ভিক্খুনীনং অপচ্চাহরিতুং ৰা ন ৰট্টতি. ৰুত্তঞ্হেতং –
‘‘ন, ভিক্খৰে, ওৰাদো ন আরোচেতব্বো. যো ন আরোচেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (চূল়ৰ. ৪১৫).
অপরম্পি ৰুত্তং –
‘‘ন, ভিক্খৰে, ওৰাদো ন পচ্চাহরিতব্বো. যো ন পচ্চাহরেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (চূল়ৰ. ৪১৫).
তত্থ আরঞ্ঞকেন পচ্চাহরণত্থং সঙ্কেতো কাতব্বো. ৰুত্তঞ্হেতং – ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, আরঞ্ঞকেন ভিক্খুনা ওৰাদং গহেতুং, সঙ্কেতঞ্চ কাতুং, অত্র পটিহরিস্সামী’’তি. তস্মা আরঞ্ঞকো ভিক্খু সচে ভিক্খুনীনং ৰসনগামে ভিক্খং লভতি, তত্থেৰ চরিত্ৰা ভিক্খুনিযো দিস্ৰা আরোচেত্ৰা গন্তব্বং. নো চস্স তত্থ ভিক্খা সুলভা হোতি, সামন্তগামে চরিত্ৰা ভিক্খুনীনং গামং আগম্ম তথেৰ কাতব্বং. সচে দূরং গন্তব্বং হোতি, সঙ্কেতো কাতব্বো – ‘‘অহং অমুকং নাম তুম্হাকং গামদ্ৰারে সভং ৰা মণ্ডপং ৰা রুক্খমূলং ৰা উপসঙ্কমিস্সামি, তত্থ আগচ্ছেয্যাথা’’তি. ভিক্খুনীহি তত্থ গন্তব্বং, অগন্তুং ন লব্ভতি. ৰুত্তঞ্হেতং – ‘‘ন, ভিক্খৰে, ভিক্খুনিযা সঙ্কেতং ন গন্তব্বং. যা ন গচ্ছেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (চূল়ৰ. ৪১৫).
উভতোসঙ্ঘে তীহি ঠানেহি পৰারেতব্বন্তি এত্থ ভিক্খুনীহি চাতুদ্দসে অত্তনা পৰারেত্ৰা উপোসথে ভিক্খুসঙ্ঘে পৰারেতব্বং. ৰুত্তঞ্হেতং –
‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, অজ্জতনায পৰারেত্ৰা অপরজ্জু ভিক্খুসঙ্ঘং পৰারেতু’’ন্তি (চূল়ৰ. ৪২৭).
ভিক্খুনিখন্ধকে ৰুত্তনযেনেৰ চেত্থ ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো. ৰুত্তঞ্হেতং –
‘‘তেন খো পন সমযেন সব্বো ভিক্খুনিসঙ্ঘো পৰারেন্তো কোলাহলমকাসি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৰে, একং ভিক্খুনিং ব্যত্তং পটিবলং সম্মন্নিতুং ভিক্খুনিসঙ্ঘস্স অত্থায ভিক্খুসঙ্ঘং পৰারেতুং. এৰঞ্চ পন, ভিক্খৰে, সম্মন্নিতব্বা. পঠমং ভিক্খুনী যাচিতব্বা, যাচিত্ৰা ব্যত্তায ভিক্খুনিযা পটিবলায সঙ্ঘো ঞাপেতব্বো –
‘‘সুণাতু মে, অয্যে সঙ্ঘো, যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো ইত্থন্নামং ভিক্খুনিং সম্মন্নেয্য ভিক্খুনিসঙ্ঘস্স অত্থায ভিক্খুসঙ্ঘং পৰারেতুং. এসা ঞত্তি.
‘‘সুণাতু মে, অয্যে সঙ্ঘো, সঙ্ঘো ইত্থন্নামং ভিক্খুনিং সম্মন্নেয্য ভিক্খুনিসঙ্ঘস্স অত্থায ভিক্খুসঙ্ঘং পৰারেতুং. যস্সা অয্যায খমতি ইত্থন্নামায ভিক্খুনিযা সম্মুতি ভিক্খুনিসঙ্ঘস্স অত্থায ভিক্খুসঙ্ঘং পৰারেতুং, সা তুণ্হস্স; যস্সা নক্খমতি, সা ভাসেয্য.
‘‘সম্মতা সঙ্ঘেন ইত্থন্নামা ভিক্খুনী ভিক্খুনিসঙ্ঘস্স অত্থায ভিক্খুসঙ্ঘং পৰারেতুং. খমতি সঙ্ঘস্স, তস্মা তুণ্হী, এৰমেতং ধারযামী’’তি (চূল়ৰ. ৪২৭).
তায সম্মতায ভিক্খুনিযা ভিক্খুনিসঙ্ঘং আদায ভিক্খুসঙ্ঘং উপসঙ্কমিত্ৰা একংসং উত্তরাসঙ্গং করিত্ৰা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৰা এৰমস্স ৰচনীযো – ‘‘ভিক্খুনিসঙ্ঘো অয্য, ভিক্খুসঙ্ঘং পৰারেতি – দিট্ঠেন ৰা সুতেন ৰা পরিসঙ্কায ৰা. ৰদতয্য ভিক্খুসঙ্ঘো ভিক্খুনিসঙ্ঘং অনুকম্পং উপাদায, পস্সন্তো পটিকরিস্সতি. দুতিযম্পি অয্য, ততিযম্পি অয্য, ভিক্খুনিসঙ্ঘো…পে… পটিকরিস্সতী’’তি.
সচে ভিক্খুনিসঙ্ঘো ন পূরতি, ‘‘ভিক্খুনিযো অয্য ভিক্খুসঙ্ঘং পৰারেন্তি – দিট্ঠেন ৰা সুতেন ৰা পরিসঙ্কায ৰা, ৰদতয্য ভিক্খুসঙ্ঘো ভিক্খুনিযো অনুকম্পং উপাদায, পস্সন্তিযো পটিকরিস্সন্তী’’তি চ, ‘‘অহং অয্য ভিক্খুসঙ্ঘং পৰারেমি – দিট্ঠেন ৰা সুতেন ৰা পরিসঙ্কায ৰা, ৰদতু মং অয্য ভিক্খুসঙ্ঘো অনুকম্পং উপাদায, পস্সন্তী পটিকরিস্সামী’’তি চ এৰং তিক্খত্তুং ৰত্তব্বং.
সচে ভিক্খুসঙ্ঘো ন পূরতি, ‘‘ভিক্খুনিসঙ্ঘো অয্যা অয্যে পৰারেতি – দিট্ঠেন ৰা সুতেন ৰা পরিসঙ্কায ৰা, ৰদন্তয্যা ভিক্খুনিসঙ্ঘং অনুকম্পং উপাদায, পস্সন্তো পটিকরিস্সতী’’তি চ, ‘‘ভিক্খুনিসঙ্ঘো অয্য অয্যং পৰারেতি – দিট্ঠেন ৰা সুতেন ৰা পরিসঙ্কায ৰা, ৰদতয্যো ভিক্খুনিসঙ্ঘং অনুকম্পং উপাদায, পস্সন্তো পটিকরিস্সতী’’তি চ এৰং তিক্খত্তুং ৰত্তব্বং.
উভিন্নং অপারিপূরিযা ‘‘ভিক্খুনিযো অয্যা অয্যে পৰারেন্তি – দিট্ঠেন ৰা সুতেন ৰা পরিসঙ্কায ৰা, ৰদন্তয্যা ভিক্খুনিযো অনুকম্পং উপাদায, পস্সন্তিযো পটিকরিস্সন্তী’’তি চ, ‘‘ভিক্খুনিযো অয্য অয্যং পৰারেন্তি – দিট্ঠেন ৰা সুতেন ৰা পরিসঙ্কায ৰা, ৰদতয্যো ভিক্খুনিযো অনুকম্পং উপাদায, পস্সন্তিযো পটিকরিস্সন্তী’’তি চ, ‘‘অহং অয্যা অয্যে পৰারেমি – দিট্ঠেন ৰা সুতেন ৰা পরিসঙ্কায ৰা, ৰদন্তু মং অয্যা অনুকম্পং উপাদায, পস্সন্তী পটিকরিস্সামী’’তি চ, ‘‘অহং অয্য অয্যং পৰারেমি – দিট্ঠেন ৰা সুতেন ৰা পরিসঙ্কায ৰা, ৰদতু মং অয্যো অনুকম্পং উপাদায, পস্সন্তী পটিকরিস্সামী’’তি চ এৰং তিক্খত্তুং ৰত্তব্বং.
মানত্তচরণঞ্চ উপসম্পদাপরিযেসনা চ যথাঠানেযেৰ আৰি ভৰিস্সতি.
ন ভিক্খুনিযা কেনচি পরিযাযেনাতি দসহি ৰা অক্কোসৰত্থূহি অঞ্ঞেন ৰা কেনচি পরিযাযেন ভিক্খু নেৰ অক্কোসিতব্বো, ন পরিভাসিতব্বো, ন ভযেন তজ্জেতব্বো. ওৰটোতি পিহিতো ৰারিতো পটিক্খিত্তো. ৰচনযেৰ ৰচনপথো. অনোৰটোতি অপিহিতো অৰারিতো অপ্পটিক্খিত্তো. তস্মা ভিক্খুনিযা আধিপচ্চট্ঠানে জেট্ঠকট্ঠানে ঠত্ৰা ‘‘এৰং অভিক্কম, এৰং পটিক্কম, এৰং নিৰাসেহি, এৰং পারুপাহী’’তি কেনচি পরিযাযেন নেৰ ভিক্খু ওৰদিতব্বো, ন অনুসাসিতব্বো. দোসং পন দিস্ৰা ‘‘পুব্বে মহাথেরা ন এৰং অভিক্কমন্তি, ন পটিক্কমন্তি, ন নিৰাসেন্তি, ন পারুপন্তি, ঈদিসং কাসাৰম্পি ন ধারেন্তি, ন এৰং অক্খীনি অঞ্জেন্তী’’তিআদিনা নযেন ৰিজ্জমানদোসং দস্সেতুং ৰট্টতি. ভিক্খূহি পন ‘‘অযং ৰুড্ঢসমণী এৰং নিৰাসেতি, এৰং পারুপতি, মা এৰং নিৰাসেহি, মা এৰং পারুপাহি, মা তিলকম্মপণ্ণকম্মাদীনি করোহী’’তি যথাসুখং ভিক্খুনিং ওৰদিতুং অনুসাসিতুং ৰট্টতি.
সমগ্গম্হয্যাতি ভণন্তন্তি ‘‘সমগ্গা অম্হ অয্য’’ ইতি ভণন্তং ভিক্খুনিসঙ্ঘং. অঞ্ঞং ধম্মং ভণতীতি অঞ্ঞং সুত্তন্তং ৰা অভিধম্মং ৰা. সমগ্গম্হয্যাতি ৰচনেন হি ওৰাদং পচ্চাসীসন্তি, তস্মা ঠপেত্ৰা ওৰাদং অঞ্ঞং ধম্মং ভণন্তস্স দুক্কটং. ওৰাদং অনিয্যাদেত্ৰাতি এসো ভগিনিযো ওৰাদোতি অৰত্ৰা.
১৫০. অধম্মকম্মেতিআদীসু ভিক্খুনোৰাদকসম্মুতিকম্মং কম্মন্তি ৰেদিতব্বং. তত্থ অধম্মকম্মে দ্ৰিন্নং নৰকানং ৰসেন অট্ঠারস পাচিত্তিযানি. ধম্মকম্মে দুতিযস্স নৰকস্স অৰসানপদে অনাপত্তি, সেসেসু সত্তরস দুক্কটানি.
১৫২. উদ্দেসং দেন্তোতি অট্ঠন্নং গরুধম্মানং পাল়িং উদ্দিসন্তো. পরিপুচ্ছং দেন্তোতি তস্সাযেৰ পগুণায গরুধম্মপাল়িযা অট্ঠকথং কথেন্তোতি অত্থো. ওসারেহি অয্যাতি ৰুচ্চমানো ওসারেতীতি এৰং ৰুচ্চমানো অট্ঠগরুধম্মপাল়িং ওসারেতীতি অত্থো. এৰং উদ্দেসং দেন্তো, পরিপুচ্ছং দেন্তো, যো চ ওসারেহীতি ৰুচ্চমানো অট্ঠ গরুধম্মে ভণতি, তস্স পাচিত্তিযেন অনাপত্তি. অঞ্ঞং ধম্মং ভণন্তস্স দুক্কটেন অনাপত্তি. পঞ্হং পুচ্ছতি, পঞ্হং পুট্ঠো কথেতীতি ভিক্খুনী গরুধম্মনিস্সিতং ৰা খন্ধাদিনিস্সিতং ৰা পঞ্হং পুচ্ছতি, তং যো ভিক্খু কথেতি, তস্সাপি অনাপত্তি. অঞ্ঞস্সত্থায ভণন্তন্তি চতুপরিসতিং ধম্মং দেসেন্তং ভিক্খুং উপসঙ্কমিত্ৰা ভিক্খুনিযো সুণন্তি, তত্রাপি ভিক্খুস্স অনাপত্তি. সিক্খমানায সামণেরিযাতি এতাসং দেসেন্তস্সাপি অনাপত্তি. সেসং উত্তানত্থমেৰ.
পদসোধম্মসমুট্ঠানং – ৰাচতো চ ৰাচাচিত্ততো চ সমুট্ঠাতি, কিরিযং, নোসঞ্ঞাৰিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৰজ্জং, ৰচীকম্মং, তিচিত্তং তিৰেদনন্তি.
ওৰাদসিক্খাপদং পঠমং.
২. অত্থঙ্গতসিক্খাপদৰণ্ণনা
১৫৩. দুতিযসিক্খাপদে – পরিযাযেনাতি ৰারেন, পটিপাটিযাতি অত্থো. অধিচেতসোতি অধিচিত্তৰতো, সব্বচিত্তানং অধিকেন অরহত্তফলচিত্তেন সমন্নাগতস্সাতি অত্থো. অপ্পমজ্জতোতি নপ্পমজ্জতো, অপ্পমাদেন কুসলানং ধম্মানং সাতচ্চকিরিযায সমন্নাগতস্সাতি ৰুত্তং হোতি. মুনিনোতি ‘‘যো মুনাতি উভো লোকে, মুনি তেন পৰুচ্চতী’’তি (ধ. প. ২৬৯) এৰং উভযলোকমুননেন ৰা, মোনং ৰুচ্চতি ঞাণং, তেন ঞাণেন সমন্নাগতত্তা ৰা খীণাসৰো মুনি নাম ৰুচ্চতি, তস্স মুনিনো. মোনপথেসু সিক্খতোতি অরহত্তঞাণসঙ্খাতস্স মোনস্স পথেসু সত্ততিংসবোধিপক্খিযধম্মেসু তীসু ৰা সিক্খাসু সিক্খতো. ইদঞ্চ পুব্বভাগপটিপদং গহেত্ৰা ৰুত্তং, তস্মা এৰং পুব্বভাগে সিক্খতো ইমায সিক্খায মুনিভাৰং পত্তস্স মুনিনোতি এৰমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. সোকা ন ভৰন্তি তাদিনোতি তাদিসস্স খীণাসৰমুনিনো অব্ভন্তরে ইট্ঠৰিযোগাদিৰত্থুকা সোকা ন সন্তি. অথ ৰা তাদিনোতি তাদিলক্খণসমন্নাগতস্স এৰরূপস্স মুনিনো সোকা ন ভৰন্তীতি অযমেত্থ অত্থো. উপসন্তস্সাতি রাগাদীনং উপসমেন উপসন্তস্স. সদা সতীমতোতি সতিৰেপুল্লপ্পত্তত্তা নিচ্চকালং সতিযা অৰিরহিতস্স. আকাসে অন্তলিক্খেতি অন্তলিক্খসঙ্খাতে আকাসে, ন কসিণুগ্ঘাটিমে, ন পন রূপপরিচ্ছেদে. চঙ্কমতিপি তিট্ঠতিপীতি তাসং ভিক্খুনীনং কথং সুত্ৰা ‘‘ইমা ভিক্খুনিযো মং ‘এত্তকমেৰ অযং জানাতী’তি অৰমঞ্ঞন্তি, হন্দ দানি এতাসং অত্তনো আনুভাৰং দস্সেমী’’তি ধম্মবহুমানং উপ্পাদেত্ৰা অভিঞ্ঞাপাদকং চতুত্থজ্ঝানং সমাপজ্জিত্ৰা ৰুট্ঠায এৰরূপং ইদ্ধিপাটিহারিযং দস্সেসি – ‘‘আকাসে অন্তলিক্খে চঙ্কমতিপি…পে… অন্তরধাযতিপী’’তি. তত্থ অন্তরধাযতিপীতি অন্তরধাযতিপি অদস্সনম্পি গচ্ছতীতি অত্থো. তঞ্চেৰ উদানং ভণতি অঞ্ঞঞ্চ বহুং বুদ্ধৰচনন্তি থেরো কির অত্তনো ভাতুথেরস্স সন্তিকে –
‘‘পদুমং যথা কোকনুদং সুগন্ধং,
পাতো সিযা ফুল্লমৰীতগন্ধং;
অঙ্গীরসং পস্স ৰিরোচমানং,
তপন্তমাদিচ্চমিৰন্তলিক্খে’’তি. (সং. নি. ১.১২৩);
ইমং গাথং উদ্দিসাপেত্ৰা চত্তারো মাসে সজ্ঝাযি. ন চ পগুণং কত্তুমসক্খি. ততো নং থেরো ‘‘অভব্বো ত্ৰং ইমস্মিং সাসনে’’তি ৰিহারা নিক্কড্ঢাপেসি, সো রোদমানো দ্ৰারকোট্ঠকে অট্ঠাসি. অথ ভগৰা বুদ্ধচক্খুনা ৰেনেয্যসত্তে ওলোকেন্তো তং দিস্ৰা ৰিহারচারিকং চরমানো ৰিয তস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা ‘‘চূল়পন্থক, কস্মা রোদসী’’তি আহ. সো তমত্থং আরোচেসি. অথস্স ভগৰা সুদ্ধং পিলোতিকখণ্ডং দত্ৰা ‘‘ইদং ‘রজোহরণং রজোহরণ’ন্তি পরিমজ্জাহী’’তি আহ. সো ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৰা অত্তনো নিৰাসট্ঠানে নিসীদিত্ৰা তস্স একমন্তং পরিমজ্জি, পরিমজ্জিতট্ঠানং কাল়কমহোসি. সো ‘‘এৰং পরিসুদ্ধম্পি নাম ৰত্থং ইমং অত্তভাৰং নিস্সায কাল়কং জাত’’ন্তি সংৰেগং পটিলভিত্ৰা ৰিপস্সনং আরভি. অথস্স ভগৰা আরদ্ধৰীরিযভাৰং ঞত্ৰা ‘‘অধিচেতসো’’তি ইমং ওভাসগাথং অভাসি. থেরো গাথাপরিযোসানে অরহত্তং পাপুণি. তস্মা থেরো পকতিযাৰ ইমং গাথং মমাযতি, সো তং ইমিস্সা গাথায মমাযনভাৰং জানাপেতুং তংযেৰ ভণতি. অঞ্ঞঞ্চ অন্তরন্তরা আহরিত্ৰা বহুং বুদ্ধৰচনং. তেন ৰুত্তং – ‘‘তঞ্চেৰ উদানং ভণতি, অঞ্ঞঞ্চ বহুং বুদ্ধৰচন’’ন্তি.
১৫৬. একতো উপসম্পন্নাযাতি ভিক্খুনিসঙ্ঘে উপসম্পন্নায, ভিক্খুসঙ্ঘে পন উপসম্পন্নং ওৰদন্তস্স পাচিত্তিযং. সেসমেত্থ উত্তানমেৰ. ইদম্পি চ পদসোধম্মসমুট্ঠানমেৰ.
অত্থঙ্গতসিক্খাপদং দুতিযং.
৩. ভিক্খুনুপস্সযসিক্খাপদৰণ্ণনা
১৬২. ততিযসিক্খাপদে – অঞ্ঞত্র সমযা ওৰদতি আপত্তি পাচিত্তিযস্সাতিআদীসু অট্ঠহি গরুধম্মেহি ওৰদন্তস্সেৰ পাচিত্তিযং, অঞ্ঞেন ধম্মেন দুক্কটন্তি ৰেদিতব্বং. একতোউপসম্পন্নাযাতি ভিক্খুনিসঙ্ঘে উপসম্পন্নায, ভিক্খুসঙ্ঘে উপসম্পন্নায পন ওৰদতো পাচিত্তিযমেৰ. ইতো পরম্পি যত্থ যত্থ ‘‘একতোউপসম্পন্না’’তি ৰুচ্চতি, সব্বত্থ অযমেৰ অত্থো দট্ঠব্বো. সেসং উত্তানমেৰ.
কথিনসমুট্ঠানং – কাযৰাচতো, কাযৰাচাচিত্ততো চ সমুট্ঠাতি, কিরিযং, নোসঞ্ঞাৰিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৰজ্জং, কাযকম্মং, ৰচীকম্মং, তিচিত্তং, তিৰেদনন্তি.
ভিক্খুনুপস্সযসিক্খাপদং ততিযং.
ইদং পনেত্থ মহাপচ্চরিযং ৰুত্তং পকিণ্ণকং – অসম্মতো চে ভিক্খু অত্থঙ্গতে সূরিযে ভিক্খুনুপস্সযং উপসঙ্কমিত্ৰা অট্ঠহি গরুধম্মেহি ওৰদতি, তীণি পাচিত্তিযানি. অঞ্ঞেন ধম্মেন ওৰদতো দ্ৰে দুক্কটানি, একং পাচিত্তিযং. কথং? অসম্মতমূলকং দুক্কটং, উপস্সযং গন্ত্ৰা অঞ্ঞেন ধম্মেন ওৰদনমূলকং দুক্কটং, অত্থঙ্গতে সূরিযে ওৰদনমূলকং পাচিত্তিযন্তি. সম্মতস্স অত্থঙ্গতে সূরিযে তত্থ গন্ত্ৰা অট্ঠহি গরুধম্মেহি ওৰদন্তস্স একা অনাপত্তি, দ্ৰে পাচিত্তিযানি. কথং? সম্মতত্তা অনাপত্তি, অত্থঙ্গতে সূরিযে ওৰদনমূলকং একং, গন্ত্ৰা গরুধম্মেহি ওৰদনমূলকং একন্তি দ্ৰে পাচিত্তিযানি. তস্সেৰ অঞ্ঞেন ধম্মেন ওৰদতো একা অনাপত্তি, একং দুক্কটং, একং পাচিত্তিযং. কথং? সম্মতত্তা অনাপত্তি, গন্ত্ৰা অঞ্ঞেন ধম্মেন ওৰদনমূলকং দুক্কটং, অত্থঙ্গতে সূরিযে ওৰদনমূলকং পাচিত্তিযন্তি. দিৰা পন গন্ত্ৰা ওৰদতো সম্মতস্স চ অসম্মতস্স চ রত্তিং ওৰদনমূলকং একং পাচিত্তিযং অপনেত্ৰা অৰসেসা আপত্তানাপত্তিযো ৰেদিতব্বাতি.
পকিণ্ণককথা নিট্ঠিতা.
৪. আমিসসিক্খাপদৰণ্ণনা
১৬৪. চতুত্থসিক্খাপদে – ন বহুকতাতি ন কতবহুমানা, ন ধম্মে বহুমানং কত্ৰা ওৰদন্তীতি অধিপ্পাযো. ‘‘ভিক্খুনোৰাদকং অৰণ্ণং কত্তুকামো’’তিআদীনং উজ্ঝাপনকে ৰুত্তনযেনেৰত্থো ৰেদিতব্বো.
উপসম্পন্নং সঙ্ঘেন অসম্মতন্তি এত্থ অসম্মতো নাম সম্মতেন ৰা সঙ্ঘেন ৰা ভারং কত্ৰা ঠপিতো ৰেদিতব্বো. অনুপসম্পন্নং সম্মতং ৰা অসম্মতং ৰাতি এত্থ পন ভিক্খুকালে সম্মুতিং লভিত্ৰা সামণেরভূমিযং ঠিতো সম্মতো, সম্মতেন ৰা সঙ্ঘেন ৰা ঠপিতো বহুস্সুতো সামণেরো অসম্মতোতি ৰেদিতব্বো. সেসং ৰুত্তনযত্তা উত্তানমেৰ.
তিসমুট্ঠানং – কাযচিত্ততো ৰাচাচিত্ততো কাযৰাচাচিত্ততো চ সমুট্ঠাতি, কিরিযং, সঞ্ঞাৰিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৰজ্জং, কাযকম্মং, ৰচীকম্মং, অকুসলচিত্তং, দুক্খৰেদনন্তি.
আমিসসিক্খাপদং চতুত্থং.
৫. চীৰরদানসিক্খাপদৰণ্ণনা
১৬৯. পঞ্চমসিক্খাপদে – ৰিসিখাযাতি রথিকায. পিণ্ডায চরতীতি নিবদ্ধচারৰসেন অভিণ্হং চরতি. সন্দিট্ঠাতি সন্দিট্ঠমিত্তা অহেসুং. সেসমেত্থ পদতো উত্তানত্থং, ৰিনিচ্ছযতো চীৰরপটিগ্গহণসিক্খাপদে ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং সদ্ধিং সমুট্ঠানাদীহি. তত্র হি ভিক্খু পটিগ্গাহকো, ইধ ভিক্খুনী, অযং ৰিসেসো. সেসং তাদিসমেৰাতি.
চীৰরদানসিক্খাপদং পঞ্চমং.
৬. চীৰরসিব্বনসিক্খাপদৰণ্ণনা
১৭৫. ছট্ঠসিক্খাপদে – উদাযীতি লাল়ুদাযী. পট্ঠোতি পটিবলো, নিপুণো চেৰ সমত্থো চাতি ৰুত্তং হোতি. অঞ্ঞতরা ভিক্খুনীতি তস্সেৰ পুরাণদুতিযিকা. পটিভানচিত্তন্তি অত্তনো পটিভানেন কতচিত্তং, সো কির চীৰরং রজিত্ৰা তস্স মজ্ঝে নানাৰণ্ণেহি ৰিপ্পকতমেথুনং ইত্থিপুরিসরূপমকাসি. তেন ৰুত্তং – ‘‘মজ্ঝে পটিভানচিত্তং ৰুট্ঠাপেত্ৰা’’তি. যথাসংহটন্তি যথাসংহরিতমেৰ.
১৭৬. চীৰরন্তি যং নিৰাসিতুং ৰা পারুপিতুং ৰা সক্কা হোতি, এৰঞ্হি মহাপচ্চরিযাদীসু ৰুত্তং. সযং সিব্বতীতি এত্থ সিব্বিস্সামীতি ৰিচারেন্তস্সাপি ছিন্দন্তস্সাপি দুক্কটং, সিব্বন্তস্স পন পাচিত্তিযং. আরাপথে আরাপথেতি সূচিং পৰেসেত্ৰা পৰেসেত্ৰা নীহরণে. সচে পন সকলসূচিং অনীহরন্তো দীঘসুত্তপ্পৰেসনত্থং সতক্খত্তুম্পি ৰিজ্ঝিত্ৰা নীহরতি, একমেৰ পাচিত্তিযং. সকিং আণত্তোতি সকিং ‘‘চীৰরং সিব্বা’’তি ৰুত্তো. বহুকম্পি সিব্বতীতি সচেপি সব্বং সূচিকম্মং পরিযোসাপেত্ৰা চীৰরং নিট্ঠাপেতি, একমেৰ পাচিত্তিযং. অথ পন ‘‘ইমস্মিং চীৰরে কত্তব্বকম্মং তৰ ভারো’’তি ৰুত্তো করোতি, আণত্তস্স আরাপথে আরাপথে একমেকং পাচিত্তিযং, আণাপকস্স একৰাচায সম্বহুলানিপি. পুনপ্পুনং আণত্তিযং পন ৰত্তব্বমেৰ নত্থি.
যেপি সচে আচরিযুপজ্ঝাযেসু অত্তনো ঞাতিকানং চীৰরং সিব্বন্তেসু তেসং নিস্সিতকা ‘‘আচরিযুপজ্ঝাযৰত্তং ৰা কথিনৰত্তং ৰা করোমা’’তি সিব্বন্তি, তেসম্পি আরাপথগণনায আপত্তিযো. আচরিযুপজ্ঝাযা অত্তনো ঞাতিকানং চীৰরং অন্তেৰাসিকেহি সিব্বাপেন্তি, আচরিযুপজ্ঝাযানং দুক্কটং, অন্তেৰাসিকানং পাচিত্তিযং. অন্তেৰাসিকা অত্তনো ঞাতিকানং আচরিযুপজ্ঝাযেহি সিব্বাপেন্তি, তত্রাপি এসেৰ নযো. অন্তেৰাসিকানম্পি আচরিযুপজ্ঝাযানম্পি ঞাতিকায চীৰরং হোতি, আচরিযুপজ্ঝাযা পন অন্তেৰাসিকে ৰঞ্চেত্ৰা সিব্বাপেন্তি, উভিন্নম্পি দুক্কটং. কস্মা? অন্তেৰাসিকানং অঞ্ঞাতিকসঞ্ঞায সিব্বিতত্তা, ইতরেসং অকপ্পিযে নিযোজিতত্তা. তস্মা ‘‘ইদং তে মাতু চীৰরং, ইদং ভগিনিযা’’তি আচিক্খিত্ৰা সিব্বাপেতব্বং.
১৭৯. অঞ্ঞং পরিক্খারন্তি যংকিঞ্চি উপাহনত্থৰিকাদিং. সেসং উত্তানমেৰ. ছসমুট্ঠানং – কিরিযং, নোসঞ্ঞাৰিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৰজ্জং, কাযকম্মং, ৰচীকম্মং, তিচিত্তং, তিৰেদনন্তি.
চীৰরসিব্বনসিক্খাপদং ছট্ঠং.
৭. সংৰিধানসিক্খাপদৰণ্ণনা
১৮১. সত্তমসিক্খাপদে – পচ্ছা গচ্ছন্তীনং চোরা অচ্ছিন্দিংসূতি পচ্ছা গচ্ছন্তীনং পত্তচীৰরং চোরা হরিংসু. দূসেসুন্তি তা ভিক্খুনিযো চোরা দূসযিংসু, সীলৰিনাসং পাপযিংসূতি অত্থো.
১৮২-৩. সংৰিধাযাতি সংৰিদহিত্ৰা, গমনকালে সঙ্কেতং কত্ৰাতি অত্থো. কুক্কুটসম্পাদেতি এত্থ যস্মা গামা নিক্খমিত্ৰা কুক্কুটো পদসাৰ অঞ্ঞং গামং গচ্ছতি, অযং কুক্কুটসম্পাদোতি ৰুচ্চতি. তত্রাযং ৰচনত্থো – সম্পদন্তি এত্থাতি সম্পাদো. কে সম্পদন্তি? কুক্কুটা. কুক্কুটানং সম্পাদো কুক্কুটসম্পাদো. অথ ৰা সম্পাদোতি গমনং, কুক্কুটানং সম্পাদো এত্থ অত্থীতিপি কুক্কুটসম্পাদো. কুক্কুটসম্পাতে ইতিপি পাঠো, তত্থ যস্স গামস্স গেহচ্ছদনপিট্ঠিতো কুক্কুটো উপ্পতিত্ৰা অঞ্ঞস্স গেহচ্ছদনপিট্ঠিযং পততি, অযং কুক্কুটসম্পাতোতি ৰুচ্চতি. ৰচনত্থো পনেত্থ ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বো. দ্ৰিধা ৰুত্তপ্পকারোপি চেস গামো অচ্চাসন্নো হোতি, উপচারো ন লব্ভতি. যস্মিং পন গামে পচ্চূসে ৰস্সন্তস্স কুক্কুটস্স সদ্দো অনন্তরে গামে সুয্যতি, তাদিসেহি গামেহি সম্পুণ্ণরট্ঠে গামন্তরে গামন্তরে পাচিত্তিযন্তি অট্ঠকথাযং ৰুত্তং. কিঞ্চাপি ৰুত্তং, ‘‘গামন্তরে গামন্তরে আপত্তি পাচিত্তিযস্সা’’তি ৰচনতো পন সচেপি রতনমত্তন্তরো গামো হোতি, যো তস্স মনুস্সেহি ঠপিতউপচারো, তং ওক্কমন্তস্স আপত্তিযেৰ.
তত্রাযং আপত্তিৰিনিচ্ছযো – সংৰিধানকালে হি সচে উভোপি ভিক্খুনুপস্সযে ৰা অন্তরারামে ৰা আসনসালায ৰা তিত্থিযসেয্যায ৰা ঠত্ৰা সংৰিদহন্তি, অনাপত্তি কপ্পিযভূমি কিরাযং. তস্মা এত্থ সংৰিদহনপচ্চযা দুক্কটাপত্তিং ন ৰদন্তি, গচ্ছন্তস্স যথাৰত্থুকমেৰ. সচে পন অন্তোগামে ভিক্খুনুপস্সযদ্ৰারে রথিকায অঞ্ঞেসু ৰা চতুক্কসিঙ্ঘাটকহত্থিসালাদীসু সংৰিদহন্তি, ভিক্খুনো আপত্তি দুক্কটস্স. এৰং সংৰিদহিত্ৰা গামতো নিক্খমন্তি, নিক্খমনে অনাপত্তি, অনন্তরগামস্স উপচারোক্কমনে পন ভিক্খুনো পাচিত্তিযং. তত্রাপি ‘‘পঠমপাদে দুক্কটং, দুতিযপাদে পাচিত্তিয’’ন্তি মহাপচ্চরিযং ৰুত্তং. গামতো নিক্খমিত্ৰা পন যাৰ অনন্তরগামস্স উপচারং ন ওক্কমন্তি, এত্থন্তরে সংৰিদহিতেপি ভিক্খুনো দুক্কটং, অনন্তরগামস্স উপচারোক্কমনে পুরিমনযেনেৰ আপত্তি. সচে দূরং গন্তুকামা হোন্তি, গামূপচারগণনায ওক্কমনে ওক্কমনে আপত্তি, তস্স তস্স পন গামস্স অতিক্কমনে অনাপত্তি. সচে পন ভিক্খুনী ‘‘অসুকং নাম গামং গমিস্সামী’’তি উপস্সযতো নিক্খমতি, ভিক্খুপি তমেৰ গামং সন্ধায ‘‘অসুকং নাম গামং গমিস্সামী’’তি ৰিহারতো নিক্খমতি. অথ দ্ৰেপি গামদ্ৰারে সমাগন্ত্ৰা ‘‘তুম্হে কুহিং গচ্ছথ, অসুকং নাম গামং তুম্হে কুহিন্তি, মযম্পি তত্থেৰা’’তি ৰত্ৰা ‘‘এহি দানি, গচ্ছামা’’তি সংৰিধায গচ্ছন্তি, অনাপত্তি. কস্মা? পুব্বমেৰ গমিস্সামাতি নিক্খন্তত্তাতি মহাপচ্চরিযং ৰুত্তং. তং নেৰ পাল়িযা ন সেসঅট্ঠকথায সমেতি.
অদ্ধযোজনে অদ্ধযোজনেতি একমেকং অদ্ধযোজনং অতিক্কমন্তস্স ইদানি অতিক্কমিস্সতীতি পঠমপাদে দুক্কটং, দুতিযপাদে পাচিত্তিযং. ইমস্মিঞ্হি নযে অতিক্কমনে আপত্তি, ওক্কমনে অনাপত্তি.
১৮৪. ভিক্খু সংৰিদহতীতি নগরদ্ৰারে ৰা রথিকায ৰা ভিক্খুনিং দিস্ৰা ‘‘অসুকং গামং নাম গতপুব্বত্থা’’তি ৰদতি, ‘‘নাম্হি অয্য গতপুব্বা’’তি ‘‘এহি গচ্ছামা’’তি ৰা ‘‘স্ৰে অহং গমিস্সামি, ত্ৰম্পি আগচ্ছেয্যাসী’’তি ৰা ৰদতি. ভিক্খুনী সংৰিদহতীতি গামন্তরে চেতিযৰন্দনত্থং গামতো নিক্খমন্তং ভিক্খুং দিস্ৰা ‘‘অয্য কুহিং গচ্ছথা’’তি ৰদতি. ‘‘অসুকং নাম গামং চেতিযৰন্দনত্থ’’ন্তি. ‘‘অহম্পি অয্য আগচ্ছামী’’তি এৰং ভিক্খুনীযেৰ সংৰিদহতি, ন ভিক্খু.
১৮৫. ৰিসঙ্কেতেনাতি এত্থ ‘‘পুরেভত্তং গচ্ছিস্সামা’’তি ৰত্ৰা পচ্ছাভত্তং গচ্ছন্তি, ‘‘অজ্জ ৰা গমিস্সামা’’তি ৰত্ৰা স্ৰে গচ্ছন্তি. এৰং কালৰিসঙ্কেতেযেৰ অনাপত্তি, দ্ৰারৰিসঙ্কেতে পন মগ্গৰিসঙ্কেতে ৰা সতিপি আপত্তিযেৰ. আপদাসূতি রট্ঠভেদে চক্কসমারুল়্হা জনপদা পরিযাযন্তি এৰরূপাসু আপদাসু অনাপত্তি. সেসং উত্তানমেৰাতি.
চতুসমুট্ঠানং – কাযতো কাযৰাচতো কাযচিত্ততো কাযৰাচাচিত্ততো চ সমুট্ঠাতি, কিরিযং, নোসঞ্ঞাৰিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৰজ্জং, কাযকম্মং, ৰচীকম্মং, তিচিত্তং, তিৰেদনন্তি.
সংৰিধানসিক্খাপদং সত্তমং.
৮. নাৰাভিরুহনসিক্খাপদৰণ্ণনা
১৮৮. অট্ঠমসিক্খাপদে – সংৰিধাযাতি লোকস্সাদমিত্তসন্থৰৰসেন কীল়াপুরেক্খারা সংৰিদহিত্ৰা. উদ্ধংগামিনিন্তি উদ্ধং নদিযা পটিসোতং গচ্ছন্তিং. যস্মা পন যো উদ্ধং জৰনতো উজ্জৰনিকায নাৰায কীল়তি, সো ‘‘উদ্ধংগামিনিং অভিরুহতী’’তি ৰুচ্চতি. তেনস্স পদভাজনে অত্থমেৰ দস্সেতুং ‘‘উজ্জৰনিকাযা’’তি ৰুত্তং. অধোগামিনিন্তি অধো অনুসোতং গচ্ছন্তিং. যস্মা পন যো অধো জৰনতো ওজৰনিকায নাৰায কীল়তি, সো ‘‘অধোগামিনিং অভিরুহতী’’তি ৰুচ্চতি. তেনস্সাপি পদভাজনে অত্থমেৰ দস্সেতুং ‘‘ওজৰনিকাযা’’তি ৰুত্তং. তত্থ যং তিত্থসম্পটিপাদনত্থং উদ্ধং ৰা অধো ৰা হরন্তি, এত্থ অনাপত্তি. তিরিযং তরণাযাতি উপযোগত্থে নিস্সক্কৰচনং.
১৮৯. গামন্তরে গামন্তরেতি এত্থ যস্সা নদিযা একং তীরং কুক্কুটসম্পাদগামেহি নিরন্তরং, একং অগামকং অরঞ্ঞং, তস্সা সগামকতীরপস্সেন গমনকালে গামন্তরগণনায পাচিত্তিযানি, অগামকতীরপস্সেন গমনকালে অদ্ধযোজনগণনায. যা পন যোজনৰিত্থতা হোতি, তস্সা মজ্ঝেন গমনেপি অদ্ধযোজনগণনায পাচিত্তিযানি ৰেদিতব্বানি. অনাপত্তি তিরিযং তরণাযাতি এত্থ ন কেৰলং নদিযা, যোপি মহাতিত্থপট্টনতো তামলিত্তিং ৰা সুৰণ্ণভূমিং ৰা গচ্ছতি, তস্সাপি অনাপত্তি. সব্বঅট্ঠকথাসু হি নদিযংযেৰ আপত্তি ৰিচারিতা, ন সমুদ্দে.
১৯১. ৰিসঙ্কেতেনাতি ইধাপি কালৰিসঙ্কেতেনেৰ অনাপত্তি, তিত্থৰিসঙ্কেতেন পন নাৰাৰিসঙ্কেতেন ৰা গচ্ছন্তস্স আপত্তিযেৰ. সেসং পঠমসিক্খাপদসদিসমেৰ সদ্ধিং সমুট্ঠানাদীহীতি.
নাৰাভিরুহনসিক্খাপদং অট্ঠমং.
৯. পরিপাচিতসিক্খাপদৰণ্ণনা
১৯২. নৰমসিক্খাপদে – মহানাগে তিট্ঠমানেতি ভুম্মত্থে উপযোগৰচনং, মহানাগেসু তিট্ঠমানেসূতি অত্থো. অথ ৰা মহানাগে তিট্ঠমানে ‘‘অদিস্ৰা’’তি অযমেত্থ পাঠসেসো দট্ঠব্বো. ইতরথা হি অত্থো ন যুজ্জতি. অন্তরাকথাতি অৰসানং অপ্পত্ৰা আরম্ভস্স চ অৰসানস্স চ ৰেমজ্ঝট্ঠানং পত্তকথা. ৰিপ্পকতাতি কযিরমানা হোতি. সচ্চং মহানাগা খো তযা গহপতীতি অদ্ধচ্ছিকেন ওলোকযমানা থেরে পৰিসন্তে দিস্ৰা তেহি সুতভাৰং ঞত্ৰা এৰমাহ.
১৯৪. ভিক্খুনিপরিপাচিতন্তি ভিক্খুনিযা পরিপাচিতং, গুণপ্পকাসনেন নিপ্ফাদিতং; লদ্ধব্বং কতন্তি অত্থো. পদভাজনে পনস্স ভিক্খুনিঞ্চ তস্সা পরিপাচনাকারঞ্চ দস্সেতুং ‘‘ভিক্খুনী নাম উভতোসঙ্ঘে উপসম্পন্না, পরিপাচেতি নাম পুব্বে অদাতুকামান’’ন্তিআদি ৰুত্তং. পুব্বে গিহিসমারম্ভাতি এত্থ পুব্বেতি পঠমং. সমারম্ভোতি সমারদ্ধং ৰুচ্চতি, পটিযাদিতস্সেতং অধিৰচনং. গিহীনং সমারম্ভো গিহিসমারম্ভো. ভিক্খুনিযা পরিপাচনতো পঠমমেৰ যং গিহীনং পটিযাদিতং ভত্তং, ততো অঞ্ঞত্র তং পিণ্ডপাতং ঠপেত্ৰা অঞ্ঞং ভুঞ্জন্তস্স আপত্তি, তং পন ভুঞ্জন্তস্স অনাপত্তীতি ৰুত্তং হোতি. পদভাজনে পন যস্মা ঞাতকপৰারিতেহি ভিক্খুস্সত্থায অসমারদ্ধোপি পিণ্ডপাতো অত্থতো সমারদ্ধোৰ হোতি, যথাসুখং আহরাপেতব্বতো, তস্মা ব্যঞ্জনং অনাদিযিত্ৰা অত্থমেৰ দস্সেতুং ‘‘গিহিসমারম্ভো নাম ঞাতকা ৰা হোন্তি পৰারিতা ৰা’’তি ৰুত্তং.
১৯৫. পকতিপটিযত্তন্তি পকতিযা তস্সেৰ ভিক্খুনো অত্থায পটিযাদিতং হোতি ‘‘থেরস্স দস্সামা’’তি. মহাপচ্চরিযং পন ‘‘তস্স অঞ্ঞস্সা’’তি অৰত্ৰা ‘‘ভিক্খূনং দস্সামাতি পটিযত্তং হোতী’’তি অৰিসেসেন ৰুত্তং.
১৯৭. পঞ্চ ভোজনানি ঠপেত্ৰা সব্বত্থ অনাপত্তীতি যাগুখজ্জকফলাফলে সব্বত্থ ভিক্খুনিপরিপাচিতেপি অনাপত্তি. সেসং উত্তানমেৰ. পঠমপারাজিকসমুট্ঠানং – কাযচিত্ততো সমুট্ঠাতি, কিরিযং, সঞ্ঞাৰিমোক্খং, সচিত্তকং, পণ্ণত্তিৰজ্জং, কাযকম্মং, তিচিত্তং, তিৰেদনন্তি.
পরিপাচিতসিক্খাপদং নৰমং.
১০. রহোনিসজ্জসিক্খাপদৰণ্ণনা
১৯৮. দসমসিক্খাপদে – সব্বো পাল়িঅত্থো চ ৰিনিচ্ছযো চ দুতিযঅনিযতে ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বো. ইদঞ্হি সিক্খাপদং দুতিযানিযতেন চ উপরি উপনন্ধস্স চতুত্থসিক্খাপদেন চ সদ্ধিং একপরিচ্ছেদং, অট্ঠুপ্পত্তিৰসেন পন ৰিসুং পঞ্ঞত্তন্তি.
রহোনিসজ্জসিক্খাপদং দসমং.
সমত্তো ৰণ্ণনাক্কমেন ভিক্খুনিৰগ্গো ততিযো.