৮. চীৰরক্খন্ধকং

জীৰকৰত্থুকথা

৩২৬. চীৰরক্খন্ধকে – পদক্খিণাতি ছেকা কুসলা. অভিসটাতি অভিগতা. কেহি অভিগতাতি? অত্থিকেহি অত্থিকেহি মনুস্সেহি; করণত্থে পন সামিৰচনং কত্ৰা ‘‘অত্থিকানং অত্থিকানং মনুস্সান’’ন্তি ৰুত্তং. পঞ্ঞাসায চ রত্তিং গচ্ছতীতি পঞ্ঞাস কহাপণে গহেত্ৰা রত্তিং গচ্ছতি. নেগমোতি কুটুম্বিযগণো.

৩২৭. সালৰতিং কুমারিং গণিকং ৰুট্ঠাপেসীতি নাগরা দ্ৰে সতসহস্সানি, রাজা সতসহস্সন্তি তীণি সতসহস্সানি, অঞ্ঞঞ্চ আরামুয্যানৰাহনাদিপরিচ্ছেদং দত্ৰা ৰুট্ঠাপেসুং; গণিকট্ঠানে ঠপেসুন্তি অত্থো. পটিসতেন চ রত্তিং গচ্ছতীতি রত্তিং পটিসতেন গচ্ছতি. গিলানং পটিৰেদেয্যন্তি গিলানভাৰং জানাপেয্যং. কত্তরসুপ্পেতি জিণ্ণসুপ্পে.

৩২৮. কা মে দেৰ মাতা, কো পিতাতি কস্মা পুচ্ছি? তং কির অঞ্ঞে রাজদারকা কীল়ন্তা কলহে উট্ঠিতে ‘‘নিম্মাতিকো নিপ্পিতিকো’’তি ৰদন্তি. যথা চ অঞ্ঞেসং দারকানং ছণাদীসু চুল়মাতামহামাতাদযো কিঞ্চি পণ্ণাকারং পেসেন্তি, তথা তস্স ন কোচি কিঞ্চি পেসেতি. ইতি সো তং সব্বং চিন্তেত্ৰা ‘‘নিম্মাতিকোযেৰ নু খো অহ’’ন্তি জাননত্থং ‘‘কা মে দেৰ মাতা, কো পিতা’’তি পুচ্ছি.

যন্নূনাহং সিপ্পং সিক্খেয্যন্তি যংনূন অহং ৰেজ্জসিপ্পং সিক্খেয্যন্তি চিন্তেসি. তস্স কির এতদহোসি – ‘‘ইমানি খো হত্থিঅস্সসিপ্পাদীনি পরূপঘাতপটিসংযুত্তানি, ৰেজ্জসিপ্পং মেত্তাপুব্বভাগং সত্তানং হিতপটিসংযুত্ত’’ন্তি. তস্মা ৰেজ্জসিপ্পমেৰ সন্ধায ‘‘যংনূনাহং সিপ্পং সিক্খেয্য’’ন্তি চিন্তেসি. অপিচাযং ইতো কপ্পসতসহস্সস্স উপরি পদুমুত্তরস্স ভগৰতো উপট্ঠাকং ‘‘বুদ্ধুপট্ঠাকো অয’’ন্তি চতুপরিসন্তরে পত্থতগুণং ৰেজ্জং দিস্ৰা ‘‘অহো ৰতাহম্পি এৰরূপং ঠানন্তরং পাপুণেয্য’’ন্তি চিন্তেত্ৰা সত্তাহং বুদ্ধপ্পমুখস্স সঙ্ঘস্স দানং দত্ৰা ভগৰন্তং ৰন্দিত্ৰা ‘‘অহম্পি ভগৰা তুম্হাকং উপট্ঠাকো অসুকৰেজ্জো ৰিয অনাগতে বুদ্ধুপট্ঠাকো ভৰেয্য’’ন্তি পত্থনমকাসি. তায পুরিমপত্থনায চোদিযমানোপেস ৰেজ্জসিপ্পমেৰ সন্ধায ‘‘যংনূনাহং সিপ্পং সিক্খেয্য’’ন্তি চিন্তেসি.

৩২৯. দিসাপামোক্খোতি সব্বদিসাসু ৰিদিতো পাকটো পধানো ৰাতি অত্থো. তস্মিঞ্চ সমযে তক্কসীলতো ৰাণিজা অভযরাজকুমারং দস্সনায অগমংসু. তে জীৰকো ‘‘কুতো তুম্হে আগতা’’তি পুচ্ছি. ‘‘তক্কসীলতো’’তি ৰুত্তে ‘‘অত্থি তত্থ ৰেজ্জসিপ্পাচরিযো’’তি পুচ্ছি. ‘‘আম কুমার, তক্কসীলাযং দিসাপামোক্খো ৰেজ্জো পটিৰসতী’’তি সুত্ৰা ‘‘তেন হি যদা গচ্ছথ, ময্হং আরোচেয্যাথা’’তি আহ. তে তথা অকংসু. সো পিতরং অনাপুচ্ছা তেহি সদ্ধিং তক্কসীলং অগমাসি. তেন ৰুত্তং – ‘‘অভযং রাজকুমারং অনাপুচ্ছা’’তিআদি.

ইচ্ছামহং আচরিয সিপ্পং সিক্খিতুন্তি তং কির উপসঙ্কমন্তং দিস্ৰা সো ৰেজ্জো ‘‘কোসি ত্ৰং তাতা’’তি পুচ্ছি. সো ‘‘বিম্বিসারমহারাজস্স নত্তা অভযকুমারস্স পুত্তোম্হী’’তি আহ. ‘‘কস্মা পন ত্ৰমসি তাত ইধাগতো’’তি, ততো সো ‘‘তুম্হাকং সন্তিকে সিপ্পং সিক্খিতু’’ন্তি ৰত্ৰা ইচ্ছামহং আচরিয সিপ্পং সিক্খিতুন্তি আহ. বহুঞ্চ গণ্হাতীতি যথা অঞ্ঞে খত্তিযকুমারাদযো আচরিযস্স ধনং দত্ৰা কিঞ্চি কম্মং অকত্ৰা সিক্খন্তিযেৰ, ন সো এৰং. সো পন কিঞ্চি ধনং অদত্ৰা ধম্মন্তেৰাসিকোৰ হুত্ৰা একং কালং উপজ্ঝাযস্স কম্মং করোতি, একং কালং সিক্খতি. এৰং সন্তেপি অভিনীহারসম্পন্নো কুলপুত্তো অত্তনো মেধাৰিতায বহুঞ্চ গণ্হাতি, লহুঞ্চ গণ্হাতি, সুট্ঠু চ উপধারেতি, গহিতঞ্চস্স ন সম্মুস্সতি.

সত্ত চ মে ৰস্সানি অধীযন্তস্স নযিমস্স সিপ্পস্স অন্তো পঞ্ঞাযতীতি এত্থ অযং কির জীৰকো যত্তকং আচরিযো জানাতি, যং অঞ্ঞে সোল়সহি ৰস্সেহি উগ্গণ্হন্তি, তং সব্বং সত্তহি ৰস্সেহি উগ্গহেসি. সক্কস্স পন দেৰরঞ্ঞো এতদহোসি – ‘‘অযং বুদ্ধানং উপট্ঠাকো অগ্গৰিস্সাসকো ভৰিস্সতি, হন্দ নং ভেসজ্জযোজনং সিক্খাপেমী’’তি আচরিযস্স সরীরে অজ্ঝাৰসিত্ৰা যথা ঠপেত্ৰা কম্মৰিপাকং অৰসেসরোগং একেনেৰ ভেসজ্জযোগেন তিকিচ্ছিতুং সক্কোতি, তথা নং ভেসজ্জযোজনং সিক্খাপেসি. সো পন ‘‘আচরিযস্স সন্তিকে সিক্খামী’’তি মঞ্ঞতি, তস্মা ‘‘সমত্থো ইদানি জীৰকো তিকিচ্ছিতু’’ন্তি সক্কেন ৰিস্সট্ঠমত্তে এৰং চিন্তেত্ৰা আচরিযং পুচ্ছি. আচরিযো পন ‘‘ন ইমিনা মমানুভাৰেন উগ্গহিতং, দেৰতানুভাৰেন উগ্গহিত’’ন্তি ঞত্ৰাৰ তেন হি ভণেতিআদিমাহ. সমন্তা যোজনং আহিণ্ডন্তোতি দিৰসে দিৰসে একেকেন দ্ৰারেন নিক্খমিত্ৰা চত্তারো দিৰসে আহিণ্ডন্তো. পরিত্তং পাথেয্যং পাদাসীতি অপ্পমত্তকং অদাসি. কস্মা? তস্স কির এতদহোসি – ‘‘অযং মহাকুলস্স পুত্তো গতমত্তোযেৰ পিতিপিতামহানং সন্তিকা মহাসক্কারং লভিস্সতি, ততো ময্হং ৰা সিপ্পস্স ৰা গুণং ন জানিস্সতি, অন্তরামগ্গে পন খীণপাথেয্যো সিপ্পং পযোজেত্ৰা অৰস্সং ময্হঞ্চ সিপ্পস্স চ গুণং জানিস্সতী’’তি পরিত্তং দাপেসি.

সেট্ঠিভরিযাদিৰত্থুকথা

৩৩০. পসতেনাতি একহত্থপুটেন. পিচুনাতি কপ্পাসপটলেন. যত্রহি নামাতি যা নাম. কিম্পিমাযন্তি কিম্পি মে অযং. উপজানামেতস্স সংযমস্সাতি কতস্স চ রোগূপসমস্স চ উপকারং জানামাতি অধিপ্পাযো.

৩৩১. সব্বালঙ্কারং তুয্হং হোতূতি রাজা কির ‘‘সচে ইমং গণ্হিস্সতি, পমাণযুত্তে ঠানে নং ঠপেস্সামি. সচে ন গণ্হিস্সতি, অব্ভন্তরিকং নং ৰিস্সাসকং করিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা এৰমাহ. অভযকুমারস্সাপি নাটকানম্পি চিত্তং উপ্পজ্জি ‘‘অহো ৰত ন গণ্হেয্যা’’তি. সোপি তেসং চিত্তং ঞত্ৰা ৰিয ‘‘ইদং মে দেৰ অয্যিকানং আভরণং, নযিদং ময্হং গণ্হিতুং পতিরূপ’’ন্তি ৰত্ৰা অলং দেৰাতিআদিমাহ. অধিকারং মে দেৰো সরতূতি কতস্স উপকারং মে দেৰো সরতূতি অত্থো. রাজা পসন্নো সব্বাকারসম্পন্নং গেহঞ্চ অম্বৰনুয্যানঞ্চ অনুসংৰচ্ছরং সতসহস্সউট্ঠানকং গামঞ্চ মহাসক্কারঞ্চ দত্ৰা তেন হি ভণেতিআদিমাহ.

রাজগহসেট্ঠিৰত্থুকথা

৩৩২. সক্খিস্সসি পন ত্ৰং গহপতীতি কস্মা আহ? ইরিযাপথসম্পরিৰত্তনেন কির মত্থলুঙ্গং ন সণ্ঠাতি, অস্স চ তীহি সত্তাহেহি নিচ্চলস্স নিপন্নস্স মত্থলুঙ্গং সণ্ঠহিস্সতীতি ঞত্ৰা অপ্পেৰ নাম সত্তসত্তমাসে পটিজানিত্ৰা সত্তসত্তদিৰসেপি নিপজ্জেয্যাতি নং এৰমাহ. তেনেৰ পরতো ৰুত্তং ‘‘অপি চ পটিকচ্চেৰ মযা ঞাতো’’তি. সীসচ্ছৰিং উপ্পাটেত্ৰাতি সীসচম্মং অপনেত্ৰা. সিব্বিনিং ৰিনামেত্ৰাতি সিব্বিনিং ৰিৰরিত্ৰা. নাহং আচরিয সক্কোমীতি তস্স কির সরীরে মহাডাহো উপ্পজ্জি, তস্মা এৰমাহ. তীহি সত্তাহেহীতি তীহি পস্সেহি একেকেন সত্তাহেন.

৩৩৩. জনং উস্সারেত্ৰাতি জনং নীহরাপেত্ৰা.

পজ্জোতরাজৰত্থুকথা

৩৩৪. জেগুচ্ছং মে সপ্পীতি অযং কির রাজা ৰিচ্ছিকস্স জাতো, ৰিচ্ছিকৰিসপটিঘাতায চ সপ্পি ভেসজ্জং হোতি ৰিচ্ছিকানং পটিকূলং, তস্মা এৰমাহ. উদ্দেকং দস্সতীতি উগ্গারং দস্সতি. পঞ্ঞাস যোজনিকা হোতীতি পঞ্ঞাস যোজনানি গন্তুং সমত্থা হোতি. ন কেৰলঞ্চস্স রঞ্ঞো হত্থিনীযেৰ, নাল়াগিরি নাম হত্থী যোজনসতং গচ্ছতি, চেলকণ্ণো চ মুঞ্চকেসো চাতি দ্ৰে অস্সা ৰীসযোজনসতং গচ্ছন্তি, কাকো দাসো সট্ঠিযোজনানি গচ্ছতি.

একস্স কির কুলপুত্তস্স অনুপ্পন্নে বুদ্ধে একদিৰসং ভুঞ্জিতুং নিসিন্নস্স পচ্চেকবুদ্ধো দ্ৰারে ঠত্ৰা অগমাসি, তস্সেকো পুরিসো ‘‘পচ্চেকবুদ্ধো আগন্ত্ৰা গতো’’তি আরোচেসি. সো সুত্ৰা ‘‘গচ্ছ, ৰেগেন পত্তং আহরা’’তি আহরাপেত্ৰা অত্তনো সজ্জিতং ভত্তং সব্বং দত্ৰা পেসেসি. ইতরো তং আহরিত্ৰা পচ্চেকবুদ্ধস্স হত্থে ঠপেত্ৰা ‘‘অহং ভন্তে তুম্হাকং কতেন ইমিনা কাযৰেয্যাৰতিকেন যত্থ যত্থ নিব্বত্তোপি ৰাহনসম্পন্নো হোমী’’তি পত্থনং অকাসি. সো অযং এতরহি পজ্জোতো নাম রাজা জাতো, তায পত্থনায অযং ৰাহনসম্পত্তি.

সপ্পিং পাযেত্ৰাতি সপ্পিঞ্চ পাযেত্ৰা; পরিচারিকানঞ্চ আহারাচারে ৰিধিং আচিক্খিত্ৰা. নখেন ভেসজ্জং ওলুম্পেত্ৰাতি নখেন ভেসজ্জং ওদহিত্ৰা; পক্খিপিত্ৰাতি অত্থো. নিচ্ছারেসীতি ৰিরেচেসি.

সিৰেয্যকদুস্সযুগকথা

৩৩৫. সিৰেয্যকং নাম উত্তরকুরূসু সিৰথিকং অৰমঙ্গলৰত্থং. তত্থ কির মনুস্সা মতং তেন ৰত্থেন ৰেঠেত্ৰা নিক্খিপন্তি, তং ‘‘মংসপেসী’’তি সল্লক্খেত্ৰা হত্থিসোণ্ডকসকুণা উক্খিপিত্ৰা হিমৰন্তকূটে ঠপেত্ৰা ৰত্থং অপনেত্ৰা খাদন্তি. অথ ৰনচরকা ৰত্থং দিস্ৰা রঞ্ঞো আহরন্তি. এৰমিদং পজ্জোতেন লদ্ধং. সিৰিরট্ঠে কুসলা ইত্থিযো তীহি অংসূহি সুত্তং কন্তন্তি, তেন সুত্তেন ৰাযিতৰত্থং এতন্তিপি ৰদন্তি.

সমত্তিংসৰিরেচনকথা

৩৩৬. সিনেহেথাতি কিং পন ভগৰতো কাযো লূখোতি ন লূখো? ভগৰতো হি আহারে সদা দেৰতা দিব্বোজং পক্খিপন্তি, সিনেহপানং পন সব্বত্থ দোসে তেমেতি, সিরা মুদুকা করোতি, তেনাযং এৰমাহ. তীণি উপ্পলহত্থানীতি একং ওল়ারিকদোসহরণত্থং, একং মজ্ঝিমদোসহরণত্থং, একং সুখুমদোসহরণত্থং. নচিরস্সেৰ পকতত্তো অহোসীতি এৰং পকতত্তে পন কাযে নাগরা দানং সম্পাদেসুং. জীৰকো আগন্ত্ৰা ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘ভগৰা অজ্জ নাগরা তুম্হাকং দানং দাতুকামা, মা অন্তোগামং পিণ্ডায পৰিসথা’’তি. মহামোগ্গল্লানত্থেরো চিন্তেসি – ‘‘কুতো নু খো অজ্জ ভগৰতো পঠমং পিণ্ডপাতো লদ্ধুং ৰট্টতী’’তি. ততো চিন্তেসি – ‘‘সোণো সেট্ঠিপুত্তো খেত্তপরিকম্মতো পট্ঠায অঞ্ঞেহি অসাধারণানং খীরোদকসেচনসংৰদ্ধানং গন্ধসালীনং ওদনং ভুঞ্জতি, ততো ভগৰতো পিণ্ডপাতং আহরিস্সামী’’তি ইদ্ধিযা গন্ত্ৰা তস্স পাসাদতলে অত্তানং দস্সেসি. সো থেরস্স পত্তং গহেত্ৰা পণীতং পিণ্ডপাতং অদাসি. থেরস্স চ গমনাকারং দিস্ৰা ‘‘ভুঞ্জথ ভন্তে’’তি আহ. থেরো তমত্থং আরোচেসি ‘‘ভুঞ্জথ ভন্তে, অহং অঞ্ঞং ভগৰতো দস্সামী’’তি থেরং ভোজেত্ৰা গন্ধেহি পত্তং উব্বট্টেত্ৰা পিণ্ডপাতস্স পূরেত্ৰা অদাসি, তং থেরো আহরিত্ৰা ভগৰতো অদাসি.

রাজাপি খো বিম্বিসারো ‘‘অজ্জ ভগৰা কিং ভুঞ্জিস্সতী’’তি ৰিহারং আগন্ত্ৰা পৰিসমানোৰ পিণ্ডপাতগন্ধং ঘাযিত্ৰা ভুঞ্জিতুকামো অহোসি. ভগৰতো দ্ৰীসুযেৰ পিণ্ডপাতেসু ভাজনগতেসু দেৰতা ওজং পক্খিপিংসু – যঞ্চ সুজাতা অদাসি; যঞ্চ পরিনিব্বানকালে চুন্দো কম্মারপুত্তো; অঞ্ঞেসু কবল়ে কবল়ে পক্খিপিংসু, তস্মা ভগৰা রঞ্ঞো ইচ্ছং জানিত্ৰা অপক্খিত্তোজমেৰ থোকং পিণ্ডপাতং রঞ্ঞো দাপেসি. সো পরিভুঞ্জিত্ৰা পুচ্ছি – ‘‘কিং ভন্তে, উত্তরকুরুতো আভতং ভোজন’’ন্তি? ‘‘ন মহারাজ, উত্তরকুরুতো; অপিচ খো তৰেৰ রট্ঠৰাসিনো গহপতিপুত্তস্স ভোজনং এত’’ন্তি ৰত্ৰা সোণস্স সম্পত্তিং আচিক্খি. তং সুত্ৰা রাজা সোণং দট্ঠুকামো হুত্ৰা চম্মক্খন্ধকে ৰুত্তনযেন অসীতিযা কুলপুত্তসহস্সেহি সদ্ধিং সোণস্স আগমনং অকাসি. তে ভগৰতো ধম্মদেসনং সুত্ৰা সোতাপন্না জাতা. সোণো পন পব্বজিত্ৰা অরহত্তে পতিট্ঠিতো. ভগৰাপি এতদত্থমেৰ রঞ্ঞো পিণ্ডপাতং দাপেসি.

ৰরযাচনকথা

৩৩৭. এৰং কতভত্তকিচ্চে ভগৰতি অথ খো জীৰকো কোমারভচ্চো তং সিৰেয্যকং দুস্সযুগং আদায…পে… এতদৰোচ. অতিক্কন্তৰরাতি এত্থ ৰিনিচ্ছযো মহাখন্ধকে ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বো. ভগৰা ভন্তে পংসুকূলিকো ভিক্খুসঙ্ঘো চাতি ভগৰতো হি বুদ্ধত্তং পত্ততো পট্ঠায যাৰ ইদং ৰত্থং, এত্থন্তরে ৰীসতি ৰস্সানি ন কোচি গহপতিচীৰরং সাদিযি, সব্বে পংসুকূলিকাৰ অহেসুং. তেনাযং এৰমাহ. গহপতিচীৰরন্তি গহপতীহি দিন্নচীৰরং. ধম্মিযা কথাযাতি ৰত্থদানানিসংসপটিসংযুত্তায কথায. ইতরীতরেনাপীতি অপ্পগ্ঘেনপি মহগ্ঘেনপি; যেন কেনচীতি অত্থো. পাৰারোতি সলোমকো কপ্পাসাদিভেদো. অনুজানামি ভিক্খৰে কোজৰন্তি এত্থ পকতিকোজৰমেৰ ৰট্টতি, মহাপিট্ঠিযকোজৰং ন ৰট্টতি. মহাপিট্ঠিযকোজৰন্তি উণ্ণামযো পাৰারসদিসো কোজৰো.

কম্বলানুজাননাদিকথা

৩৩৮. কাসিরাজাতি কাসীনং রাজা; পসেনদিস্স একপিতিকভাতা এস. অড্ঢকাসিযন্তি এত্থ কাসীতি সহস্সং ৰুচ্চতি তং অগ্ঘনকো কাসিযো. অযং পন পঞ্চসতানি অগ্ঘতি, তস্মা ‘‘অড্ঢকাসিযো’’তি ৰুত্তো. তেনেৰাহ – ‘‘উপড্ঢকাসীনং খমমান’’ন্তি.

৩৩৯. উচ্চাৰচানীতি সুন্দরানি চ অসুন্দরানি চ. ভঙ্গং নাম খোমাদীহি পঞ্চহি সুত্তেহি মিস্সেত্ৰা কতং; ৰাকমযমেৰাতিপি ৰদন্তি.

৩৪০. একংযেৰ ভগৰতা চীৰরং অনুঞ্ঞাতং ন দ্ৰেতি তে কির ইতরীতরেন চীৰরেনাতি এতস্স ‘‘গহপতিকেন ৰা পংসুকূলেন ৰা’’তি এৰং অত্থং সল্লক্খিংসু. নাগমেসুন্তি যাৰ তে সুসানতো আগচ্ছন্তি, তাৰ তে ন অচ্ছিংসু; পক্কমিংসুযেৰ. নাকামা ভাগং দাতুন্তি ন অনিচ্ছায দাতুং; যদি পন ইচ্ছন্তি, দাতব্বো. আগমেসুন্তি উপচারে অচ্ছিংসু. তেনাহ ভগৰা আহ – ‘‘অনুজানামি ভিক্খৰে আগমেন্তানং অকামা ভাগং দাতু’’ন্তি. যদি পন মনুস্সা ‘‘ইধাগতা এৰ গণ্হন্তূ’’তি দেন্তি, সঞ্ঞাণং ৰা কত্ৰা গচ্ছন্তি ‘‘সম্পত্তা গণ্হন্তূ’’তি সম্পত্তানং সব্বেসম্পি পাপুণন্তি. সচে ছড্ডেত্ৰা গতা, যেন গহিতং, সো এৰ সামী. সদিসা সুসানং ওক্কমিংসূতি সব্বে সমং ওক্কমিংসু; একদিসায ৰা ওক্কমিংসূতিপি অত্থো. তে কতিকং কত্ৰাতি লদ্ধং পংসুকূলং সব্বে ভাজেত্ৰা গণ্হিস্সামাতি বহিমেৰ কতিকং কত্ৰা.

৩৪২. চীৰরপটিগ্গাহকন্তি যো গহপতিকেহি সঙ্ঘস্স দীযমানং চীৰরং গণ্হাতি. যো ন ছন্দাগতিং গচ্ছেয্যাতিআদীসু চীৰরপটিগ্গাহকেসু পচ্ছা আগতানম্পি অত্তনো ঞাতকাদীনং পঠমতরং পটিগ্গণ্হন্তো ৰা একচ্চস্মিং পেমং দস্সেত্ৰা গণ্হন্তো ৰা লোভপকতিকতায অত্তনো পরিণামেন্তো ৰা ছন্দাগতিং গচ্ছতি নাম. পঠমতরং আগতস্সাপি কোধৰসেন পচ্ছা গণ্হন্তো ৰা দুগ্গতমনুস্সেসু অৰমঞ্ঞং কত্ৰা গণ্হন্তো ৰা ‘‘কিং ৰো ঘরে ঠপনোকাসো নত্থি, তুম্হাকং সন্তকং গহেত্ৰা গচ্ছথা’’তি এৰং সঙ্ঘস্স লাভন্তরাযং করোন্তো ৰা দোসাগতিং গচ্ছতি নাম. যো পন মুট্ঠস্সতি অসম্পজানো, অযং মোহাগতিং গচ্ছতি নাম. পচ্ছা আগতানম্পি ইস্সরানম্পি ভযেন পঠমতরং পটিগ্গণ্হন্তো ৰা ‘‘চীৰরপটিগ্গাহকট্ঠানং নামেতং ভারিয’’ন্তি সন্তসন্তো ৰা ভযাগতিং গচ্ছতি নাম. ‘‘মযা ইদঞ্চিদঞ্চ গহিতং, ইদঞ্চিংদঞ্চ ন গহিত’’ন্তি এৰং জানন্তো গহিতাগহিতং জানাতি নাম. তস্মা যো ন ছন্দাগতিআদিৰসেন গচ্ছতি, ঞাতকঅঞ্ঞাতকঅড্ঢদুগ্গতেসু ৰিসেসং অকত্ৰা আগতপঅপাটিযা গণ্হাতি, সীলাচারপটিপত্তিযুত্তো হোতি, সতিমা মেধাৰী বহুস্সুতো, সক্কোতি দাযকানং ৰিস্সট্ঠৰাচায পরিমণ্ডলেহি পদব্যঞ্জনেহি অনুমোদনং করোন্তো পসাদং জনেতুং, এৰরূপো সম্মন্নিতব্বো.

এৰঞ্চ পন ভিক্খৰে সম্মন্নিতব্বোতি এত্থ পন এতায যথাৰুত্তায কম্মৰাচাযপি অপলোকনেনাপি অন্তোৰিহারে সব্বসঙ্ঘমজ্ঝেপি খণ্ডসীমাযপি সম্মন্নিতুং ৰট্টতিযেৰ. এৰং সম্মতেন চ ৰিহারপচ্চন্তে ৰা পধানঘরে ৰা ন অচ্ছিতব্বং. যত্থ পন আগতাগতা মনুস্সা সুখং পস্সন্তি, তাদিসে ধুরৰিহারট্ঠানে বীজনিং পস্সে ঠপেত্ৰা সুনিৰত্থেন সুপারুতেন নিসীদিতব্বন্তি.

তত্থেৰ উজ্ঝিত্ৰাতি ‘‘পটিগ্গহণমেৰ অম্হাকং ভারো’’তি ৰত্ৰা গহিতট্ঠানেযেৰ ছড্ডেত্ৰা গচ্ছন্তি. চীৰরনিদহকন্তি চীৰরপটিসামকং. যো ন ছন্দাগতিং গচ্ছেয্যাতিআদীসু চেত্থ ইতো পরঞ্চ সব্বত্থ ৰুত্তনযেনেৰ ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো. সম্মুতিৰিনিচ্ছযোপি কথিতানুসারেনেৰ জানিতব্বো.

ভণ্ডাগারসম্মুতিআদিকথা

৩৪৩. ৰিহারং ৰাতিআদীসু যো আরামমজ্ঝে আরামিকসামণেরাদীহি অৰিৰিত্তো সব্বেসং সমোসরণট্ঠানে ৰিহারো ৰা অড্ঢযোগো ৰা হোতি, সো সম্মন্নিতব্বো. পচ্চন্তসেনাসনং পন ন সম্মন্নিতব্বং. ইদং পন ভণ্ডাগারং খণ্ডসীমং গন্ত্ৰা খণ্ডসীমায নিসিন্নেহি সম্মন্নিতুং ন ৰট্টতি, ৰিহারমজ্ঝেযেৰ সম্মন্নিতব্বং.

গুত্তাগুত্তঞ্চ জানেয্যাতি এত্থ যস্স তাৰ ছদনাদীসু কোচি দোসো নত্থি, তং গুত্তং. যস্স পন ছদনতিণং ৰা ছদনিট্ঠকা ৰা যত্থ কত্থচি পতিতা, যেন ওৰস্সতি ৰা, মূসিকাদীনং ৰা পৰেসো হোতি, ভিত্তিআদীসু ৰা কত্থচি ছিদ্দং হোতি, উপচিকা ৰা উট্ঠহন্তি, তং সব্বং অগুত্তং নাম. তং সল্লক্খেত্ৰা পটিসঙ্খরিতব্বং. সীতসমযে দ্ৰারঞ্চ ৰাতপানঞ্চ সুপিহিতং কাতব্বং, সীতেন হি চীৰরানি কণ্ণকিতানি হোন্তি. উণ্হসমযে অন্তরন্তরা ৰাতপ্পৰেসনত্থং ৰিৰরিতব্বং. এৰং করোন্তো হি গুত্তাগুত্তং জানাতি নাম.

ইমেহি পন চীৰরপটিগ্গাহকাদীহি তীহিপি অত্তনো ৰত্তং জানিতব্বং. তত্থ চীৰরপটিগ্গাহকেন তাৰ যং যং মনুস্সা ‘‘কালচীৰর’’ন্তি ৰা ‘‘অকালচীৰর’’ন্তি ৰা ‘‘অচ্চেকচীৰর’’ন্তি ৰা ‘‘ৰস্সিকসাটিক’’ন্তি ৰা ‘‘নিসীদন’’ন্তি ৰা ‘‘পচ্চত্থরণ’’ন্তি ৰা ‘‘মুখপুঞ্ছনচোল়’’ন্তি ৰা দেন্তি, তং সব্বং একরাসিং কত্ৰা মিস্সেত্ৰা ন গণ্হিতব্বং, ৰিসুং ৰিসুং কত্ৰাৰ গণ্হিত্ৰা চীৰরনিদহকস্স তথেৰ আচিক্খিত্ৰা দাতব্বং. চীৰরনিদহকেনাপি ভণ্ডাগারিকস্স দদমানেন ইদং কালচীৰরং…পে… ইদং মুখপুঞ্ছনচোল়ন্তি আচিক্খিত্ৰাৰ দাতব্বং. ভণ্ডাগারিকেনাপি তথেৰ ৰিসুং ৰিসুং ৰিয সঞ্ঞাণং কত্ৰা ঠপেতব্বং. ততো সঙ্ঘেন ‘‘কালচীৰরং আহরা’’তি ৰুত্তে কালচীৰরমেৰ দাতব্বং…পে… মুখপুঞ্ছনচোল়কং আহরাতি ৰুত্তে তদেৰ দাতব্বং.

ইতি ভগৰতা চীৰরপটিগ্গাহকো অনুঞ্ঞাতো, চীৰরনিদহকো অনুঞ্ঞাতো, ভণ্ডাগারং অনুঞ্ঞাতং, ভণ্ডাগারিকো অনুঞ্ঞাতো, ন বাহুলিকতায ন অসন্তুট্ঠিযা; অপিচ খো সঙ্ঘস্সানুগ্গহায. সচে হি আহটাহটং গহেত্ৰা ভিক্খূ ভাজেয্যুং, নেৰ আহটং ন অনাহটং ন দিন্নং নাদিন্নং ন লদ্ধং নালদ্ধং জানেয্যুং, আহটাহটং থেরাসনে ৰা দদেয্যুং, খণ্ডাখণ্ডং ৰা ছিন্দিত্ৰা গণ্হেয্যুং; এৰং সতি অযুত্তপরিভোগো চ হোতি, ন চ সব্বেসং সঙ্গহো কতো হোতি. ভণ্ডাগারে পন চীৰরং ঠপেত্ৰা উস্সন্নকালে একেকস্স ভিক্খুনো তিচীৰরং ৰা দ্ৰে দ্ৰে ৰা একেকং ৰা চীৰরং দস্সন্তি, লদ্ধালদ্ধং জানিস্সন্তি, অলদ্ধভাৰং ঞত্ৰা সঙ্গহং কাতুং মঞ্ঞিস্সন্তীতি.

ন ভিক্খৰে ভণ্ডাগারিকো ৰুট্ঠাপেতব্বোতি এত্থ অঞ্ঞেপি অৰুট্ঠাপনীযা জানিতব্বা. চত্তারো হি ন ৰুট্ঠাপেতব্বা – ৰুড্ঢতরো, ভণ্ডাগারিকো, গিলানো, সঙ্ঘতো লদ্ধসেনাসনোতি. তত্থ ৰুড্ঢতরো অত্তনো ৰুড্ঢতায নৰকতরেন ন ৰুট্ঠাপেতব্বো, ভণ্ডাগারিকো সঙ্ঘেন সম্মন্নিত্ৰা ভণ্ডাগারস্স দিন্নতায, গিলানো অত্তনো গিলানতায, সঙ্ঘো পন বহুস্সুতস্স উদ্দেসপরিপুচ্ছাদীহি বহুপকারস্স ভারনিত্থারকস্স ফাসুকং আৰাসং অনুট্ঠাপনীযং কত্ৰা দেতি, তস্মা সো উপকারতায চ সঙ্ঘতো লদ্ধতায চ ন ৰুট্ঠাপেতব্বোতি.

উস্সন্নং হোতীতি বহু রাসিকতং হোতি, ভণ্ডাগারং ন গণ্হাতি. সম্মুখীভূতেনাতি অন্তোউপচারসীমাযং ঠিতেন. ভাজেতুন্তি কালং ঘোসেত্ৰা পটিপাটিযা ভাজেতুং. কোলাহলং অকাসীতি ‘‘অম্হাকং আচরিযস্স দেথ, উপজ্ঝাযস্স দেথা’’তি এৰং মহাসদ্দং অকাসি. চীৰরভাজনকঙ্গেসু সভাগানং ভিক্খূনং অপাপুণন্তম্পি মহগ্ঘং চীৰরং দেন্তো ছন্দাগতিং গচ্ছতি নাম. অঞ্ঞেসং ৰুড্ঢতরানং পাপুণন্তম্পি মহগ্ঘং চীৰরং অদত্ৰা অপ্পগ্ঘং দেন্তো দোসাগতিং গচ্ছতি নাম. মোহমূল়্হো চীৰরদানৰত্তং অজানন্তো মোহাগতিং গচ্ছতি নাম. মুখরানং নৰকানম্পি ভযেন অপাপুণন্তমেৰ মহগ্ঘং চীৰরং দেন্তো ভযাগতিং গচ্ছতি নাম. যো এৰং ন গচ্ছতি, সব্বেসং তুলাভূতো পমাণভূতো মজ্ঝত্তো হোতি, সো সম্মন্নিতব্বো. ভাজিতাভাজিতন্তি ‘‘এত্তকানি ৰত্থানি ভাজিতানি, এত্তকানি অভাজিতানী’’তি জানন্তো ‘‘ভাজিতাভাজিতঞ্চ জানেয্যা’’তি ৰুচ্চতি.

উচ্চিনিত্ৰাতি ‘‘ইদং থূলং, ইদং সণ্হং, ইদং ঘনং, ইদং তনুকং, ইদং পরিভুত্তং, ইদং অপরিভুত্তং, ইদং দীঘতো এত্তকং পুথুলতো এত্তক’’ন্তি এৰং ৰত্থানি ৰিচিনিত্ৰা. তুলযিত্ৰাতি ‘‘ইদং এত্তকং অগ্ঘতি, ইদং এত্তক’’ন্তি এৰং অগ্ঘপরিচ্ছেদং কত্ৰা. ৰণ্ণাৰণ্ণং কত্ৰাতি সচে সব্বেসং একেকমেৰ দসগ্ঘনকং পাপুণাতি, ইচ্চেতং কুসলং; নো চে পাপুণাতি, যং নৰ ৰা অট্ঠ ৰা অগ্ঘতি, তং অঞ্ঞেন একঅগ্ঘনকেন চ দ্ৰিঅগ্ঘনকেন চ সদ্ধিং বন্ধিত্ৰা এতেন উপাযেন সমে পটিৰীসে ঠপেত্ৰাতি অত্থো. ভিক্খূ গণেত্ৰা ৰগ্গং বন্ধিত্ৰাতি সচে একেকস্স দিযমানে দিৰসো নপ্পহোতি, দস দস ভিক্খূ গণেত্ৰা দস দস চীৰরপটিৰীসে একৰগ্গং বন্ধিত্ৰা একং ভণ্ডিকং কত্ৰা এৰং চীৰরপটিৰীসং ঠপেতুং অনুজানামীতি অত্থো. এৰং ঠপিতেসু চীৰরপটিৰীসেসু কুসো পাতেতব্বো. তেহিপি ভিক্খূহি পুন কুসপাতং কত্ৰা ভাজেতব্বং.

সামণেরানং উপড্ঢপটিৰীসন্তি এত্থ যে সামণেরা অত্তিস্সরা ভিক্খুসঙ্ঘস্স কত্তব্বকম্মং ন করোন্তি, উদ্দেসপরিপুচ্ছাসু যুত্তা আচরিযুপজ্ঝাযানংযেৰ ৰত্তপটিপত্তিং করোন্তি, অঞ্ঞেসং ন করোন্তি, এতেসংযেৰ উপড্ঢভাগো দাতব্বো. যে পন পুরেভত্তঞ্চ পচ্ছাভত্তঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘস্সেৰ কত্তব্বকিচ্চং করোন্তি, তেসং সমকো দাতব্বো. ইদঞ্চ পিট্ঠিসমযে উপ্পন্নেন ভণ্ডাগারে ঠপিতেন অকালচীৰরেনেৰ কথিতং. কালচীৰরং পন সমকমেৰ দাতব্বং. তত্রুপ্পাদৰস্সাৰাসিকং সম্মুঞ্জনীবন্ধনাদি সঙ্ঘস্স ফাতিকম্মং কত্ৰা গহেতব্বং. এতঞ্হেত্থ সব্বেসং ৰত্তং. ভণ্ডাগারিকচীৰরেপি সচে সামণেরা আগন্ত্ৰা ‘‘ভন্তে মযং যাগুং পচাম, ভত্তং পচাম, খজ্জকং পচাম, অপ্পহরিতকং করোম, দন্তকট্ঠং আহরাম, রঙ্গছল্লিং কপ্পিযং কত্ৰা দেম, কিং অম্হেহি ন কতং নামা’’তি উক্কুট্ঠিং করোন্তি, সমভাগোৰ দাতব্বো. এতং যে চ ৰিরজ্ঝিত্ৰা করোন্তি, যেসঞ্চ করণভাৰো ন পঞ্ঞাযতি, তে সন্ধায ৰুত্তং. কুরুন্দিযং পন ‘‘সচে সামণেরা ‘কস্মা মযং ভন্তে সঙ্ঘকম্মং ন করোম, করিস্সামা’তি যাচন্তি, সমপটিৰীসো দাতব্বো’’তি ৰুত্তং.

উত্তরিতুকামোতি নদিং ৰা কন্তারং ৰা উত্তরিতুকামো; সত্থং লভিত্ৰা দিসা পক্কমিতুকামোতি অত্থো. সকং ভাগং দাতুন্তি ইদং ভণ্ডাগারতো চীৰরানি নীহরিত্ৰা পুঞ্জে কতে ঘণ্টিযা পহটায ভিক্খুসঙ্ঘে সন্নিপতিতে সত্থং লভিত্ৰা গন্তুকামো ‘‘সত্থতো মা পরিহাযী’’তি এতমত্থং সন্ধায ৰুত্তং. তস্মা অনীহতেসু ৰা চীৰরেসু অপ্পহটায ৰা ঘণ্টিযা অসন্নিপতিতে ৰা সঙ্ঘে দাতুং ন ৰট্টতি. চীৰরেসু পন নীহতেসু ঘণ্টিং পহরিত্ৰা ভিক্খুসঙ্ঘে সন্নিপতিতে চীৰরভাজকেন ‘‘ইমস্স ভিক্খুনো কোট্ঠাসেন এত্তকেন ভৰিতব্ব’’ন্তি তক্কেত্ৰা নযগ্গাহেন চীৰরং দাতব্বং. তুলায তুলিতমিৰ হি সমসমং দাতুং ন সক্কা, তস্মা ঊনং ৰা হোতু অধিকং ৰা, এৰং তক্কেন নযেন দিন্নং সুদিন্নং. নেৰ ঊনকং পুন দাতব্বং, নাতিরিত্তং পটিগ্গণ্হিতব্বন্তি.

অতিরেকভাগেনাতি দস ভিক্খূ হোন্তি, সাটকাপি দসেৰ, তেসু একো দ্ৰাদস অগ্ঘতি, সেসা দসগ্ঘনকা. সব্বেসু দসগ্ঘনকৰসেন কুসে পাতিতে যস্স ভিক্খুনো দ্ৰাদসগ্ঘনকো কুসো পাতিতো, সো ‘‘এত্তকেন মম চীৰরং পহোতী’’তি তেন অতিরেকভাগেন গন্তুকামো হোতি. ভিক্খূ ‘‘অতিরেকং আৰুসো সঙ্ঘস্স সন্তক’’ন্তি ৰদন্তি, তং সুত্ৰা ভগৰা ‘‘সঙ্ঘিকে চ গণসন্তকে চ অপ্পকং নাম নত্থি, সব্বত্থ সংযমো কাতব্বো, গণ্হন্তেনাপি কুক্কুচ্চাযিতব্ব’’ন্তি দস্সেতুং ‘‘অনুজানামি ভিক্খৰে অনুক্খেপে দিন্নে’’তি আহ. তত্থ অনুক্খেপো নাম যংকিঞ্চি অনুক্খিপিতব্বং অনুপ্পদাতব্বং কপ্পিযভণ্ডং; যত্তকং তস্স পটিৰীসে অধিকং, তত্তকে অগ্ঘনকে যস্মিং কিস্মিঞ্চি কপ্পিযভণ্ডে দিন্নেতি অত্থো.

ৰিকলকে তোসেত্ৰাতি এত্থ চীৰরৰিকলকং পুগ্গলৰিকলকন্তি দ্ৰে ৰিকলকা. চীৰরৰিকলকং নাম সব্বেসং পঞ্চ পঞ্চ ৰত্থানি পত্তানি, সেসানিপি অত্থি, একেকং পন ন পাপুণাতি, ছিন্দিত্ৰা দাতব্বানি. ছিন্দন্তেহি চ অড্ঢমণ্ডলাদীনং ৰা উপাহনত্থৰিকাদীনং ৰা পহোনকানি খণ্ডানি কত্ৰা দাতব্বানি, হেট্ঠিমপরিচ্ছেদেন চতুরঙ্গুলৰিত্থারম্পি অনুৰাতপ্পহোনকাযামং খণ্ডং কত্ৰা দাতুং ৰট্টতি, অপরিভোগং পন ন কাতব্বন্তি এৰমেত্থ চীৰরস্স অপ্পহোনকভাৰো চীৰরৰিকলকং. ছিন্দিত্ৰা দিন্নে পন তং তোসিতং হোতি, অথ কুসপাতো কাতব্বো. সচেপি একস্স ভিক্খুনো কোট্ঠাসে একং ৰা দ্ৰে ৰা ৰত্থানি নপ্পহোন্তি, তত্থ অঞ্ঞং সামণকং পরিক্খারং ঠপেত্ৰা যো তেন তুস্সতি, তস্স তং ভাগং দত্ৰা পচ্ছা কুসপাতো কাতব্বো. ইদম্পি চীৰরৰিকলকন্তি অন্ধকট্ঠকথাযং ৰুত্তং.

পুগ্গলৰিকলকং নাম দস দস ভিক্খূ গণেত্ৰা ৰগ্গং করোন্তানং একো ৰগ্গো ন পূরতি, অট্ঠ ৰা নৰ ৰা হোন্তি, তেসং অট্ঠ ৰা নৰ ৰা কোট্ঠাসা ‘‘তুম্হে ইমে গহেত্ৰা ৰিসুং ভাজেথা’’তি দাতব্বা. এৰমযং পুগ্গলানং অপ্পহোনকভাৰো পুগ্গলৰিকলকং. ৰিসুং দিন্নে পন তং তোসিতং হোতি, এৰং তোসেত্ৰা কুসপাতো কাতব্বোতি. অথ ৰা ৰিকলকে তোসেত্ৰাতি যো চীৰরৰিভাগো ঊনকো, তং অঞ্ঞেন পরিক্খারেন সমং কত্ৰা কুসপাতো কাতব্বো.

চীৰররজনকথা

৩৪৪. ছকণেনাতি গোমযেন. পণ্ডুমত্তিকাযাতি তম্বমত্তিকায. মূলরজনাদীসু হলিদ্দিং ঠপেত্ৰা সব্বং মূলরজনং ৰট্টতি. মঞ্জিট্ঠিঞ্চ তুঙ্গহারঞ্চ ঠপেত্ৰা সব্বং খন্ধরজনং ৰট্টতি. তুঙ্গহারো নাম একো সকণ্টকরুক্খো, তস্স হরিতালৰণ্ণং খন্ধরজনং হোতি. লোদ্দঞ্চ কণ্ডুলঞ্চ ঠপেত্ৰা সব্বং তচরজনং ৰট্টতি. অল্লিপত্তং নীলিপত্তঞ্চ ঠপেত্ৰা সব্বং পত্তরজনং ৰট্টতি. গিহিপরিভুত্তং পন অল্লিপত্তেন একৰারং রজিতুং ৰট্টতি. কিংসুকপুপ্ফঞ্চ কুসুম্ভপুপ্ফঞ্চ ঠপেত্ৰা সব্বং পুপ্ফরজনং ৰট্টতি. ফলরজনে পন ন কিঞ্চি ন ৰট্টতি.

সীতুদকাতি অপক্করজনং ৰুচ্চতি. উত্তরাল়ুম্পন্তি ৰট্টাধারকং, রজনকুম্ভিযা মজ্ঝে ঠপেত্ৰা তং আধারকং পরিক্খিপিত্ৰা রজনং পক্খিপিতুং অনুজানামীতি অত্থো. এৰঞ্হি কতে রজনং ন উত্তরতি. উদকে ৰা নখপিট্ঠিকায ৰাতি সচে পরিপক্কং হোতি, উদকপাতিযা দিন্নো থেৰো সহসা ন ৰিসরতি, নখপিট্ঠিযম্পি অৰিসরন্তো তিট্ঠতি. রজনুল়ুঙ্কন্তি রজনউল়ুঙ্কং. দণ্ডকথালকন্তি তমেৰ সদণ্ডকং. রজনকোলম্বন্তি রজনকুণ্ডং. ওমদ্দন্তীতি সম্মদ্দন্তি. ন চ অচ্ছিন্নে থেৰে পক্কমিতুন্তি যাৰ রজনবিন্দু গল়িতং ন ছিজ্জতি, তাৰ ন অঞ্ঞত্র গন্তব্বং. পত্থিন্নন্তি অতিরজিতত্তা থদ্ধং. উদকে ওসারেতুন্তি উদকে পক্খিপিত্ৰা ঠপেতুং. রজনে পন নিক্খন্তে তং উদকং ছড্ডেত্ৰা চীৰরং মদ্দিতব্বং. দন্তকাসাৰানীতি একং ৰা দ্ৰে ৰা ৰারে রজিত্ৰা দন্তৰণ্ণানি ধারেন্তি.

ছিন্নকচীৰরানুজাননকথা

৩৪৫. অচ্ছিবদ্ধন্তি চতুরস্সকেদারকবদ্ধং. পাল়িবদ্ধন্তি আযামতো চ ৰিত্থারতো চ দীঘমরিযাদবদ্ধং. মরিযাদবদ্ধন্তি অন্তরন্তরা রস্সমরিযাদবদ্ধং. সিঙ্ঘাটকবদ্ধন্তি মরিযাদায মরিযাদং ৰিনিৰিজ্ঝিত্ৰা গতট্ঠানে সিঙ্ঘাটকবদ্ধং; চতুক্কসণ্ঠানন্তি অত্থো. সংৰিদহিতুন্তি কাতুং. উস্সহসি ত্ৰং আনন্দাতি সক্কোসি ত্ৰং আনন্দ. উস্সহামি ভগৰাতি তুম্হেহি দিন্ননযেন সক্কোমীতি দস্সেতি. যত্র হি নামাতি যো নাম. কুসিম্পি নামাতিআদীসু কুসীতি আযামতো চ ৰিত্থারতো চ অনুৰাতাদীনং দীঘপত্তানমেতং অধিৰচনং. অড্ঢকুসীতি অন্তরন্তরা রস্সপত্তানং নামং. মণ্ডলন্তি পঞ্চখণ্ডিকচীৰরস্স একেকস্মিং খণ্ডে মহামণ্ডলং. অড্ঢমণ্ডলন্তি খুদ্দকমণ্ডলং. ৰিৰট্টন্তি মণ্ডলঞ্চ অড্ঢমণ্ডলঞ্চ একতো কত্ৰা সিব্বিতং মজ্ঝিমখণ্ডং.

অনুৰিৰট্টন্তি তস্স উভোসু পস্সেসু দ্ৰে খণ্ডানি. গীৰেয্যকন্তি গীৰাৰেঠনট্ঠানে দল়্হীকরণত্থং অঞ্ঞং সুত্তসংসিব্বিতং আগন্তুকপত্তং. জঙ্ঘেয্যকন্তি জঙ্ঘপাপুণনট্ঠানে তথেৰ সংসিব্বিতং পত্তং. গীৰট্ঠানে চ জঙ্ঘট্ঠানে চ পত্তানমেৰেতং নামন্তিপি ৰদন্তি. বাহন্তন্তি অনুৰিৰট্টানং বহি একেকং খণ্ডং. ইতি পঞ্চখণ্ডিকচীৰরেনেতং ৰিচারিতন্তি. অথ ৰা অনুৰিৰট্টন্তি ৰিৰট্টস্স একপস্সতো দ্ৰিন্নং একপস্সতো দ্ৰিন্নন্তি চতুন্নম্পি খণ্ডানমেতং নামং. বাহন্তন্তি সুপ্পমাণং চীৰরং পারুপন্তেন সংহরিত্ৰা বাহায উপরি ঠপিতা উভো অন্তা বহিমুখা তিট্ঠন্তি, তেসং এতং নামং. অযমেৰ হি নযো মহাঅট্ঠকথাযং ৰুত্তোতি.

তিচীৰরানুজাননকথা

৩৪৬. চীৰরেহি উব্ভণ্ডিকেতি চীৰরেহি উব্ভণ্ডে কতে; যথা উক্খিত্তভণ্ডা হোন্তি এৰং কতে; উক্খিত্তভণ্ডিকভাৰং আপাদিতেতি অত্থো. চীৰরভিসিন্তি এত্থ ভিসীতি দ্ৰে তীণি একতো কত্ৰা ভিসিসঙ্খেপেন সংহরিতচীৰরানি ৰুত্তানি. তে কির ভিক্খূ ‘‘দক্খিণাগিরিতো ভগৰা লহুং পটিনিৰত্তিস্সতী’’তি তত্থ গচ্ছন্তা জীৰকৰত্থুস্মিং লদ্ধচীৰরানি ঠপেত্ৰা অগমংসু. ইদানি পন চিরেন আগমিস্সতীতি মঞ্ঞমানা আদায পক্কমিংসু. অন্তরট্ঠকাসূতি মাঘস্স চ ফগ্গুণস্স চ অন্তরা অট্ঠসু. ন ভগৰন্তং সীতং অহোসীতি ভগৰতো সীতং নাহোসি. এতদহোসি যেপি খো তে কুলপুত্তাতি ন ভগৰা অজ্ঝোকাসে অনিসীদিত্ৰা এতমত্থং ন জানাতি, মহাজনসঞ্ঞাপনত্থং পন এৰমকাসি. সীতালুকাতি সীতপকতিকা; যে পকতিযাৰ সীতেন কিলমন্তি. দিগুণং সঙ্ঘাটিন্তি দুপট্টং সঙ্ঘাটিং. একচ্চিযন্তি একপট্টং. ইতি ‘‘ভগৰা অত্তনা চতূহি চীৰরেহি যাপেতি, অম্হাকং পন তিচীৰরং অনুজানাতী’’তি ৰচনস্স ওকাসং উপচ্ছিন্দিতুং দিগুণং সঙ্ঘাটিং অনুজানাতি, একচ্চিকে ইতরে. এৰঞ্হি নেসং চত্তারি ভৰিস্সন্তীতি.

অতিরেকচীৰরাদিকথা

৩৪৮. অগ্গল়ং অচ্ছুপেয্যন্তি ছিদ্দট্ঠানে পিলোতিকখণ্ডং লগ্গাপেয্যং. অহতকপ্পানন্তি একৰারং ধোতানং. উতুদ্ধটানন্তি উতুতো দীঘকালতো উদ্ধটানং হতৰত্থকানং, পিলোতিকানন্তি ৰুত্তং হোতি. পাপণিকেতি অন্তরাপণতো পতিতপিলোতিকচীৰরে. উস্সাহো করণীযোতি পরিযেসনা কাতব্বা. পরিচ্ছেদো পনেত্থ নত্থি, পট্টসতম্পি ৰট্টতি. সব্বমিদং সাদিযন্তস্স ভিক্খুনো ৰসেন ৰুত্তং. অগ্গল়ং তুন্নন্তি এত্থ উদ্ধরিত্ৰা অল্লীযাপনখণ্ডং অগ্গল়ং, সুত্তেন সংসিব্বিতং তুন্নং; ৰট্টেত্ৰা করণং ওৰট্টিকং . কণ্ডুসকং ৰুচ্চতি মুদ্দিকা. দল়্হীকম্মন্তি অনুদ্ধরিত্ৰাৰ উপস্সযং কত্ৰা অল্লীযাপনকং ৰত্থখণ্ডং.

৩৪৯-৩৫১. ৰিসাখাৰত্থু উত্তানত্থং. ততো পরং পুব্বে ৰিনিচ্ছিতমেৰ. সোৰগ্গিকন্তি সগ্গপ্পত্তহেতুকং. তেনেৰাহ ‘‘সোৰগ্গিক’’ন্তি. সোকং অপনেতীতি সোকনুদং. অনামযাতি অরোগা. সগ্গম্হি কাযম্হীতি সগ্গোপপন্না.

৩৫৩. পুথুজ্জনা কামেসু ৰীতরাগাতি ঝানলাভিনো.

৩৫৬. সন্দিট্ঠোতি দিট্ঠমত্তকমিত্তো. সম্ভত্তোতি একসম্ভোগো দল়্হমিত্তো. আলপিতোতি ‘‘মম সন্তকং যং ইচ্ছেয্যাসি, তং গণ্হাহী’’তি এৰং ৰুত্তো. এতেসু তীসু অঞ্ঞতরনামেন সদ্ধিং জীৰতি, গহিতে অত্তমনো হোতীতি ইমেহি গহিতৰিস্সাসো রুহতি.

পচ্ছিমৰিকপ্পনুপগচীৰরাদিকথা

৩৫৯. পংসুকূলকতোতি কতপংসুকূলো. গরুকো হোতীতি জিণ্ণজিণ্ণট্ঠানে অগ্গল়ারোপনেন গরুকো হোতি. সুত্তলূখং কাতুন্তি সুত্তেনেৰ অগ্গল়ং কাতুন্তি অত্থো. ৰিকণ্ণো হোতীতি সুত্তং অচ্ছেত্ৰা অচ্ছেত্ৰা সিব্বন্তানং একো সঙ্ঘাটিকোণো দীঘো হোতি. ৰিকণ্ণং উদ্ধরিতুন্তি দীঘকোণং ছিন্দিতুং. ওকিরিযন্তীতি ছিন্নকোণতো গল়ন্তি. অনুৰাতং পরিভণ্ডন্তি অনুৰাতঞ্চেৰ পরিভণ্ডঞ্চ. পত্তা লুজ্জন্তীতি মহন্তেসু পত্তমুখেসু দিন্নানি সুত্তানি গল়ন্তি, ততো পত্তা লুজ্জন্তি. অট্ঠপদকং কাতুন্তি অট্ঠপদকচ্ছন্নেন পত্তমুখং সিব্বিতুং.

৩৬০. অন্ৰাধিকম্পি আরোপেতুন্তি আগন্তুকপত্তম্পি দাতুং. ইদং পন অপ্পহোনকে আরোপেতব্বং. সচে পহোতি, আগন্তুকপত্তং ন ৰট্টতি, ছিন্দিতব্বমেৰ.

৩৬১. ন চ ভিক্খৰে সদ্ধাদেয্যন্তি এত্থ সেসঞাতীনং দেন্তো ৰিনিপাতেতিযেৰ. মাতাপিতরো পন সচে রজ্জে ঠিতা পত্থযন্তি, দাতব্বং.

৩৬২. গিলানোতি গিলানতায গহেত্ৰা গন্তুং অসমত্থো. ৰস্সিকসঙ্কেতন্তি ৰস্সিকে চত্তারো মাসে. নদীপারন্তি নদিযা পারে ভত্তং ভুঞ্জিতব্বং হোতি. অগ্গল়গুত্তিৰিহারোতি সব্বেস্ৰেৰ চেতেসু গিলানৰস্সিকসঙ্কেতনদীপারগমনঅত্থতকথিনভাৰেসু অগ্গল়গুত্তিযেৰ পমাণং. গুত্তে এৰ হি ৰিহারে এতেসু কারণেসু নিক্খিপিত্ৰা বহি গন্তুং ৰট্টতি, ন অগুত্তে. আরঞ্ঞকস্স পন ৰিহারো ন সুগুত্তো হোতি, তেন ভণ্ডুক্খলিকায পক্খিপিত্ৰা পাসাণসুসির রুক্খসুসিরাদীসু সুপ্পটিচ্ছন্নেসু ঠপেত্ৰা গন্তব্বং.

সঙ্ঘিকচীৰরুপ্পাদকথা

৩৬৩. তুয্হেৰ ভিক্খু তানি চীৰরানীতি অঞ্ঞত্থ গহেত্ৰা হটানিপি তুয্হেৰ; ন তেসং অঞ্ঞো কোচি ইস্সরোতি. এৰঞ্চ পন ৰত্ৰা অনাগতেপি নিক্কুক্কুচ্চা গণ্হিস্সন্তীতি দস্সেতুং ইধ পনাতিআদিমাহ. তস্সেৰ তানি চীৰরানি যাৰ কথিনস্স উব্ভারাতি সচে গণপূরকে ভিক্খূ লভিত্ৰা কথিনং অত্থতং হোতি, পঞ্চমাসে; নো চে অত্থতং হোতি, একং চীৰরমাসমেৰ. যং ‘‘সঙ্ঘস্স দেমা’’তি ৰা দেন্তি, ‘‘সঙ্ঘং উদ্দিস্স দেমা’’তি ৰা দেন্তি, ‘‘ৰস্সংৰুত্থসঙ্ঘস্স দেমা’’তি ৰা দেন্তি, ‘‘ৰস্সাৰাসিকং দেমা’’তি ৰা দেন্তি, সচেপি মতকচীৰরং অৰিভজিত্ৰা তং ৰিহারং পৰিসন্তি, তং সব্বং তস্সেৰ ভিক্খুনো হোতি. যম্পি সো ৰস্সাৰাসত্থায ৰড্ঢিং পযোজেত্ৰা ঠপিতউপনিক্খেপতো ৰা তত্রুপ্পাদতো ৰা ৰস্সাৰাসিকং গণ্হাতি, সব্বং সুগ্গহিতমেৰ হোতি. ইদমেত্থ লক্খণং, যেন তেনাকারেন সঙ্ঘস্স উপ্পন্নং ৰত্থং অত্থতকথিনস্স পঞ্চমাসে, অনত্থতকথিনস্স একং চীৰরমাসং পাপুণাতীতি. যং পন ‘‘ইদং ইধ ৰস্সংৰুত্থসঙ্ঘস্স দেমা’’তি ৰা ‘‘ৰস্সাৰাসিকং দেমা’’তি ৰা ৰত্ৰা দিন্নং, তং অনত্থতকথিনস্সাপি পঞ্চমাসে পাপুণাতি. ততো পরং পন উপ্পন্নং ৰস্সাৰাসিকং পুচ্ছিতব্বং – ‘‘কিং অতীতৰস্সে ইদং ৰস্সাৰাসিকং, উদাহু অনাগতৰস্সে’’তি! কস্মা? পিট্ঠিসমযে উপ্পন্নত্তা.

উতুকালন্তি ৰস্সানতো অঞ্ঞং কালং. তানি চীৰরানি আদায সাৰত্থিং গন্ত্ৰাতি এত্থ তানি চীৰরানি গতগতট্ঠানে সঙ্ঘিকানেৰ হোন্তি, ভিক্খূহি দিট্ঠমত্তমেৰেত্থ পমাণং. তস্মা সচে কেচি পটিপথং আগচ্ছন্তা ‘‘কুহিং আৰুসো গচ্ছসী’’তি পুচ্ছিত্ৰা তমত্থং সুত্ৰা ‘‘কিং আৰুসো মযং সঙ্ঘো ন হোমা’’তি তত্থেৰ ভাজেত্ৰা গণ্হন্তি, সুগ্গহিতানি. সচেপি এস মগ্গা ওক্কমিত্ৰা কঞ্চি ৰিহারং ৰা আসনসালং ৰা পিণ্ডায চরন্তো একং গেহমেৰ ৰা পৰিসতি, তত্র চ নং ভিক্খূ দিস্ৰা তমত্থং পুচ্ছিত্ৰা ভাজেত্ৰা গণ্হন্তি, সুগ্গহিতানেৰ.

অধিট্ঠাতুন্তি এত্থ অধিট্ঠহন্তেন ৰত্তং জানিতব্বং. তেন হি ভিক্খুনা ঘণ্টিং পহরিত্ৰা কালং ঘোসেত্ৰা থোকং আগমেত্ৰা সচে ঘণ্টিসঞ্ঞায ৰা কালসঞ্ঞায ৰা ভিক্খূ আগচ্ছন্তি, তেহি সদ্ধিং ভাজেতব্বানি. নো চে আগচ্ছন্তি, ‘‘ময্হিমানি চীৰরানি পাপুণন্তী’’তি অধিট্ঠাতব্বানি. এৰং অধিট্ঠিতে সব্বানি তস্সেৰ হোন্তি, ঠিতিকা পন ন তিট্ঠতি.

সচে একেকং উদ্ধরিত্ৰা ‘‘অযং পঠমভাগো ময্হং পাপুণাতি, অযং দুতিযভাগো’’তি এৰং গণ্হাতি, গহিতানি চ সুগ্গহিতানি হোন্তি, ঠিতিকা চ তিট্ঠতি. এৰং পাপেত্ৰা গণ্হন্তেনাপি অধিট্ঠিতমেৰ হোতি. সচে পন ঘণ্টিং পহরিত্ৰা ৰা অপ্পহরিত্ৰা ৰা কালম্পি ঘোসেত্ৰা ৰা অঘোসেত্ৰা ৰা ‘‘অহমেৰেত্থ ময্হমেৰ ইমানি চীৰরানী’’তি গণ্হাতি, দুগ্গহিতানি হোন্তি. অথ ‘‘অঞ্ঞো কোচি ইধ নত্থি, ময্হং এতানি পাপুণন্তী’’তি গণ্হাতি, সুগ্গহিতানি.

পাতিতে কুসেতি এককোট্ঠাসে কুসদণ্ডকে পাতিতমত্তে সচেপি ভিক্খুসহস্সং হোতি, গহিতমেৰ নাম চীৰরং. নাকামা ভাগো দাতব্বো. সচে পন অত্তনো রুচিযা দাতুকামা হোন্তি, দেন্তু. অনুভাগেপি এসেৰ নযো.

সচীৰরানীতি ‘‘কালচীৰরম্পি সঙ্ঘস্স ইতোৰ দস্সাম, ৰিসুং সজ্জিযমানে অতিচিরং হোতী’’তি খিপ্পংযেৰ সচীৰরানি ভত্তানি অকংসু. থেরে আগম্ম উপ্পন্নানীতি তুম্হেসু পসাদেন খিপ্পং উপ্পন্নানি.

সঙ্ঘস্স দেমাতি চীৰরানি দেন্তীতি সকলম্পি চীৰরকালং সণিকং সণিকং দেন্তিযেৰ. পুরিমেসু পন দ্ৰীসু ৰত্থূসু পচ্ছিন্নদানত্তা অদংসূতি ৰুত্তং. সম্বহুলা থেরাতি ৰিনযধরপামোক্খথেরা. ইদং পন ৰত্থুং সদ্ধিং পুরিমেন দ্ৰেভাতিকৰত্থুনা পরিনিব্বুতে ভগৰতি উপ্পন্নং, ইমে চ থেরা দিট্ঠপুব্বা তথাগতং, তস্মা পুরিমেসু ৰত্থূসু তথাগতেন পঞ্ঞত্তনযেনেৰ কথেসুং.

উপনন্দসক্যপুত্তৰত্থুকথা

৩৬৪. গামকাৰাসং অগমাসীতি অপ্পেৰ নাম চীৰরানি ভাজেন্তা ময্হম্পি সঙ্গহং করেয্যুন্তি চীৰরভাজনকালং সল্লক্খেত্ৰাৰ অগমাসি. সাদিযিস্সসীতি গণ্হিস্সসি. এত্থ চ কিঞ্চাপি তস্স ভাগো ন পাপুণাতি. অথ খো ‘‘নগরৰাসিকো অযং মুখরো ধম্মকথিকো’’তি তে ভিক্খূ ‘‘সাদিযিস্সসী’’তি আহংসু. যো সাদিযেয্য আপত্তি দুক্কটস্সাতি এত্থ পন কিঞ্চাপি লহুকা আপত্তি, অথ খো গহিতানি গহিতট্ঠানে দাতব্বানি. সচেপি নট্ঠানি ৰা জিণ্ণানি ৰা হোন্তি, তস্সেৰ গীৰা. দেহীতি ৰুত্তে অদেন্তো ধুরনিক্খেপে ভণ্ডগ্ঘেন কারেতব্বো.

একাধিপ্পাযন্তি একং অধিপ্পাযং; একং পুগ্গলপটিৰীসমেৰ দেথাতি অত্থো. ইদানি যথা সো দাতব্বো, তং দস্সেতুং তন্তিং ঠপেন্তো ইধ পনাতিআদিমাহ. তত্থ সচে অমুত্র উপড্ঢং অমুত্র উপড্ঢন্তি একেকস্মিং একাহমেকাহং ৰা সত্তাহং সত্তাহং ৰা সচে ৰসতি, একেকস্মিং ৰিহারে যং একো পুগ্গলো লভতি, ততো ততো উপড্ঢং উপড্ঢং দাতব্বং. এৰং একাধিপ্পাযো দিন্নো হোতি. যত্থ ৰা পন বহুতরন্তি সচে একস্মিং ৰিহারে ৰসন্তো ইতরস্মিং সত্তাহৰারেন অরুণমেৰ উট্ঠাপেতি, এৰং পুরিমস্মিং বহুতরং ৰসতি নাম. তস্মা ততো বহুতরং ৰসিতৰিহারতো তস্স পটিৰীসো দাতব্বো. এৰম্পি একাধিপ্পাযো দিন্নো হোতি. ইদঞ্চ নানালাভেহি নানূপচারেহি একসীমৰিহারেহি কথিতং, নানাসীমৰিহারে পন সেনাসনগ্গাহো পটিপ্পস্সম্ভতি. তস্মা তত্থ চীৰরপটিৰীসো ন পাপুণাতি. সেসং পন আমিসভেসজ্জাদি সব্বং সব্বত্থ অন্তোসীমগতস্স পাপুণাতি.

গিলানৰত্থুকথা

৩৬৫. মঞ্চকে নিপাতেসুন্তি এৰং ধোৰিত্ৰা অঞ্ঞং কাসাৰং নিৰাসেত্ৰা মঞ্চকে নিপজ্জাপেসুং; নিপজ্জাপেত্ৰা চ পনাযস্মা আনন্দো মুত্তকরীসকিলিট্ঠং কাসাৰং ধোৰিত্ৰা ভূমিযং পরিভণ্ডং অকাসি. যো ভিক্খৰে মং উপট্ঠহেয্য, সো গিলানং উপট্ঠহেয্যাতি যো মং ওৰাদানুসাসনীকরণেন উপট্ঠহেয্য, সো গিলানং উপট্ঠহেয্য; মম ওৰাদকারকেন গিলানো উপট্ঠাতব্বোতি অযমেৰেত্থ অত্থো. ভগৰতো চ গিলানস্স চ উপট্ঠানং একসদিসন্তি এৰং পনেত্থ অত্থো ন গহেতব্বো. সঙ্ঘেন উপট্ঠাতব্বোতি যস্সেতে উপজ্ঝাদযো তস্মিং ৰিহারে নত্থি, আগন্তুকো হোতি একচারিকো ভিক্খু, সো সঙ্ঘস্স ভারো, তস্মা সঙ্ঘেন উপট্ঠাতব্বো. নো চে উপট্ঠহেয্য, সকলস্স সঙ্ঘস্স আপত্তি. ৰারং ঠপেত্ৰা জগ্গন্তেসু পন যো অত্তনো ৰারে ন জগ্গতি, তস্সেৰ আপত্তি. সঙ্ঘত্থেরোপি ৰারকো ন মুচ্চতি. সচে সকলো সঙ্ঘো একস্স ভারং করোতি, একো ৰা ৰত্তসম্পন্নো ভিক্খু অহমেৰ জগ্গিস্সামীতি পটিজগ্গতি, সঙ্ঘো আপত্তিতো মুচ্চতি.

৩৬৬. অভিক্কমন্তং ৰা অভিক্কমতীতিআদীসু ৰড্ঢন্তং ৰা আবাধং ‘‘ইদং নাম মে পরিভুঞ্জন্তস্স ৰড্ঢতি, ইদং পরিভুঞ্জন্তস্স পরিহাযতি, ইদং পরিভুঞ্জন্তস্স তিট্ঠতী’’তি যথাভূতং নাৰিকরোতীতি এৰমত্থো দট্ঠব্বো. নালন্তি ন পতিরূপো, ন যুত্তো উপট্ঠাতুং. ভেসজ্জং সংৰিধাতুন্তি ভেসজ্জং যোজেতুং অসমত্থো হোতি. আমিসন্তরোতি আমিসং অস্স অন্তরন্তি আমিসন্তরো. অন্তরন্তি কারণং ৰুচ্চতি; আমিসকারণা যাগুভত্তপত্তচীৰরানি পত্থেন্তো উপট্ঠাতীতি অত্থো.

মতসন্তককথা

৩৬৭. কালঙ্কতেতি কালকিরিযায. গিলানুপট্ঠাকানং দাতুন্তি এত্থ অনন্তরং ৰুত্তায কম্মৰাচায দিন্নম্পি অপলোকেত্ৰা দিন্নম্পি দিন্নমেৰ হোতি, ৰট্টতি.

৩৬৯. যং তত্থ লহুভণ্ডং যং তত্থ গরুভণ্ডন্তি এত্থ লহুভণ্ডগরুভণ্ডানং নানাকরণং পরতো ৰণ্ণযিস্সাম. গিলানুপট্ঠাকলাভে পন অযং আদিতো পট্ঠায ৰিনিচ্ছযো –

সচে সকলে ভিক্খুসঙ্ঘে উপট্ঠহন্তে কালং করোতি, সব্বেপি সামিকা. অথ একচ্চেহি ৰারে কতে একচ্চেহি অকতেযেৰ কালং করোতি, তত্থ একচ্চে আচরিযা ৰদন্তি – ‘‘সব্বেপি অত্তনো ৰারে সম্পত্তে করেয্যুং, তস্মা সব্বেপি সামিনো’’তি. একচ্চে ৰদন্তি – ‘‘যেহি জগ্গিতো তে এৰ লভন্তি, ইতরে ন লভন্তী’’তি. সামণেরে কালঙ্কতে সচে চীৰরং অত্থি, গিলানুপট্ঠাকানং দাতব্বং. নো চে অত্থি যং অত্থি, তং দাতব্বং. অঞ্ঞস্মিং পরিক্খারে সতি চীৰরভাগং কত্ৰা দাতব্বং.

ভিক্খু চ সামণেরো চ সচে সমং উপট্ঠহিংসু, সমকো ভাগো দাতব্বো. অথ সামণেরোৰ উপট্ঠহতি, ভিক্খুস্স সংৰিদহনমত্তমেৰ হোতি, সামণেরস্স জেট্ঠকভাগো দাতব্বো. সচে সামণেরো ভিক্খুনা আনীতউদকেন যাগুং পচিত্ৰা পটিগ্গাহাপনমত্তমেৰ করোতি, ভিক্খু উপট্ঠহতি, ভিক্খুস্স জেট্ঠকভাগো দাতব্বো.

বহূ ভিক্খূ সমগ্গা হুত্ৰা উপট্ঠহন্তি, সব্বেসং সমকো ভাগো দাতব্বো. যো পনেত্থ ৰিসেসেন উপট্ঠহতি, তস্স ৰিসেসো কাতব্বো. যেন পন একদিৰসম্পি গিলানুপট্ঠাকৰসেন যাগুভত্তং ৰা পচিত্ৰা দিন্নং, নহানং ৰা পটিযাদিতং, সোপি গিলানুপট্ঠাকোৰ. যো সমীপং অনাগন্ত্ৰা ভেসজ্জতণ্ডুলাদীনি পেসেতি, অযং গিলানুপট্ঠাকো ন হোতি. যো পরিযেসিত্ৰা গাহাপেত্ৰা আগচ্ছতি, অযং গিলানুপট্ঠাকোৰ.

একো ৰত্তসীসেন জগ্গতি; একো পচ্চাসায, মতকালে উভোপি পচ্চাসীসন্তি, উভিন্নম্পি দাতব্বং. একো উপট্ঠহিত্ৰা গিলানস্স ৰা কম্মেন অত্তনো ৰা কম্মেন কত্থচি গতো ‘‘পুন আগন্ত্ৰা জগ্গিস্সামী’’তি, এতস্সপি দাতব্বং. একো চিরং উপট্ঠহিত্ৰা ‘‘ইদানি ন সক্কোমী’’তি ধুরং নিক্খিপিত্ৰা গচ্ছতি, সচেপি তংদিৰসমেৰ গিলানো কালংকরোতি, উপট্ঠাকভাগো ন দাতব্বো.

গিলানুপট্ঠাকো নাম গিহি ৰা হোতু পব্বজিতো ৰা, অন্তমসো মাতুগামোপি, সব্বে ভাগং লভন্তি. সচে তস্স ভিক্খুনো পত্তচীৰরমত্তমেৰ হোতি, অঞ্ঞং নত্থি; সব্বং গিলানুপট্ঠাকানংযেৰ দাতব্বং. সচেপি সহস্সং অগ্ঘতি, অঞ্ঞং পন বহুম্পি পরিক্খারং তে ন লভন্তি; সঙ্ঘস্সেৰ হোতি. অৰসেসং ভণ্ডং বহুকঞ্চেৰ মহগ্ঘঞ্চ, তিচীৰরং অপ্পগ্ঘং; ততো গহেত্ৰা তিচীৰরপরিক্খারো দাতব্বো. সব্বঞ্চেতং সঙ্ঘিকতোৰ লব্ভতি.

সচে পন সো জীৰমানোযেৰ সব্বং অত্তনো পরিক্খারং নিস্সজ্জিত্ৰা কস্সচি অদাসি, কোচি ৰা ৰিস্সাসং অগ্গহেসি, যস্স দিন্নং, যেন চ গহিতং, তস্সেৰ হোতি. তস্স রুচিযা এৰ গিলানুপট্ঠাকা লভন্তি, অঞ্ঞেসং অদত্ৰা দূরে ঠপিতপরিক্খারাপি তত্থ তত্থ সঙ্ঘস্সেৰ হোন্তি. দ্ৰিন্নং সন্তকং হোতি অৰিভত্তং, একস্মিং কালঙ্কতে ইতরো সামী. বহূনম্পি সন্তকে এসেৰ নযো. সব্বেসু মতেসু সঙ্ঘিকং হোতি. সচেপি অৰিভজিত্ৰা সদ্ধিৰিহারিকাদীনং দেন্তি অদিন্নমেৰ হোতি. ৰিভজিত্ৰা দিন্নং পন সুদিন্নং. তং তেসু মতেসুপি সদ্ধিৰিহারিকাদীনংযেৰ হোতি, ন সঙ্ঘস্স.

কুসচীরাদিপটিক্খেপকথা

৩৭১. কুসচীরাদীসু অক্কনাল়ন্তি অক্কনাল়মযং. পোত্থকোতি মকচিমযো ৰুচ্চতি. সেসানি পঠমপারাজিকৰণ্ণনাযং ৰুত্তানি. তেসু পোত্থকে এৰ দুক্কটং. সেসেসু থুল্লচ্চযানীতি. অক্কদুস্সকদলিদুস্সএরকদুস্সানি পন পোত্থকগতিকানেৰ.

৩৭২. সব্বনীলকাদীনি রজনং ধোৰিত্ৰা পুন রজিত্ৰা ধারেতব্বানি. ন সক্কা চে হোন্তি ধোৰিতুং, পচ্চত্থরণানি ৰা কাতব্বানি. দুপট্টচীৰরস্স ৰা মজ্ঝে দাতব্বানি. তেসং ৰণ্ণনানত্তং উপাহনাসু ৰুত্তনযমেৰ. অচ্ছিন্নদসদীঘদসানি দসা ছিন্দিত্ৰা ধারেতব্বানি. কঞ্চুকং লভিত্ৰা ফালেত্ৰা রজিত্ৰা পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টতি. ৰেঠনেপি এসেৰ নযো. তিরীটকং পন রুক্খছল্লিমযং; তং পাদপুঞ্ছনং কাতুং ৰট্টতি.

৩৭৪. পতিরূপে গাহকেতি সচে কোচি ভিক্খু ‘‘অহং তস্স গণ্হামী’’তি গণ্হাতি, দাতব্বন্তি অত্থো. এৰমেতেসু তেৰীসতিযা পুগ্গলেসু সোল়স জনা ন লভন্তি, সত্ত জনা লভন্তীতি.

সঙ্ঘেভিন্নেচীৰরুপ্পাদকথা

৩৭৬. সঙ্ঘো ভিজ্জতীতি ভিজ্জিত্ৰা কোসম্বকভিক্খূ ৰিয দ্ৰে কোট্ঠাসা হোন্তি. একস্মিং পক্খেতি একস্মিং কোট্ঠাসে দক্খিণোদকঞ্চ গন্ধাদীনি চ দেন্তি, একস্মিং চীৰরানি. সঙ্ঘস্সেৰেতন্তি সকলস্স সঙ্ঘস্স দ্ৰিন্নম্পি কোট্ঠাসানং এতং হোতি, ঘণ্টিং পহরিত্ৰা দ্ৰীহিপি পক্খেহি একতো ভাজেতব্বং. পক্খস্সেৰেতন্তি এৰং দিন্নে যস্স কোট্ঠাসস্স উদকং দিন্নং, তস্স উদকমেৰ হোতি; যস্স চীৰরং দিন্নং, তস্সেৰ চীৰরং. যত্থ পন দক্খিণোদকং পমাণং হোতি, তত্থ একো পক্খো দক্খিণোদকস্স লদ্ধত্তা চীৰরানি লভতি, একো চীৰরানমেৰ লদ্ধত্তাতি উভোহিপি একতো হুত্ৰা যথাৰুড্ঢং ভাজেতব্বং. ইদং কির পরসমুদ্দে লক্খণন্তি মহাঅট্ঠকথাযং ৰুত্তং. তস্মিংযেৰ পক্খেতি এত্থ পন ইতরো পক্খো অনিস্সরোযেৰ. চীৰরপেসনৰত্থূনি পাকটানেৰ.

অট্ঠচীৰরমাতিকাকথা

৩৭৯. ইদানি আদিতো পট্ঠায ৰুত্তচীৰরানং পটিলাভখেত্তং দস্সেতুং ‘‘অট্ঠিমা ভিক্খৰে মাতিকা’’তিআদিমাহ. সীমায দেতীতিআদি পুগ্গলাধিট্ঠাননযেন ৰুত্তং. এত্থ পন সীমায দানং একা মাতিকা, কতিকায দানং দুতিযা…পে… পুগ্গলস্স দানং অট্ঠমা. তত্থ সীমায দম্মীতি এৰং সীমং পরামসিত্ৰা দেন্তো সীমায দেতি নাম. এস নযো সব্বত্থ.

সীমায দেতি, যাৰতিকা ভিক্খূ অন্তোসীমগতা তেহি ভাজেতব্বন্তিআদিম্হি পন মাতিকানিদ্দেসে সীমায দেতীতি এত্থ তাৰ খণ্ডসীমা, উপচারসীমা, সমানসংৰাসসীমা, অৰিপ্পৰাসসীমা, লাভসীমা, গামসীমা, নিগমসীমা, নগরসীমা, অব্ভন্তরসীমা, উদকুক্খেপসীমা, জনপদসীমা, রট্ঠসীমা, রজ্জসীমা, দীপসীমা, চক্কৰাল়সীমাতি পন্নরস সীমা ৰেদিতব্বা.

তত্থ খণ্ডসীমা সীমাকথাযং ৰুত্তাৰ. উপচারসীমা পরিক্খিত্তস্স ৰিহারস্স পরিক্খেপেন অপরিক্খিত্তস্স পরিক্খেপারহট্ঠানেন পরিচ্ছিন্না হোতি. অপিচ ভিক্খূনং ধুৰসন্নিপাতট্ঠানতো ৰা পরিযন্তে ঠিতভোজনসালতো ৰা নিবদ্ধৰসনকআৰাসতো ৰা থামমজ্ঝিমস্স পুরিসস্স দ্ৰিন্নং লেড্ডুপাতানং অন্তো উপচারসীমা ৰেদিতব্বা, সা পন আৰাসেসু ৰড্ঢন্তেসু ৰড্ঢতি, পরিহাযন্তেসু পরিহাযতি. মহাপচ্চরিযং পন ‘‘ভিক্খূসুপি ৰড্ঢন্তেসু ৰড্ঢতী’’তি ৰুত্তং. তস্মা সচে ৰিহারে সন্নিপতিতভিক্খূহি সদ্ধিং একাবদ্ধা হুত্ৰা যোজনসতম্পি পূরেত্ৰা নিসীদন্তি, যোজনসতম্পি উপচারসীমাৰ হোতি, সব্বেসং লাভো পাপুণাতি. সমানসংৰাসঅৰিপ্পৰাসসীমাদ্ৰযম্পি ৰুত্তমেৰ.

লাভসীমা নাম নেৰ সম্মাসম্বুদ্ধেন অনুঞ্ঞাতা, ন ধম্মসঙ্গাহকত্থেরেহি ঠপিতা; অপিচ খো রাজরাজমহামত্তা ৰিহারং কারেত্ৰা গাৰুতং ৰা অড্ঢযোজনং ৰা যোজনং ৰা সমন্ততো পরিচ্ছিন্দিত্ৰা ‘‘অযং অম্হাকং ৰিহারস্স লাভসীমা’’তি নামলিখিতকে থম্ভে নিখণিত্ৰা ‘‘যং এত্থন্তরে উপ্পজ্জতি, সব্বং তং অম্হাকং ৰিহারস্স দেমা’’তি সীমং ঠপেন্তি, অযং লাভসীমা নাম. গামনিগমনগরঅব্ভন্তরউদকুক্খেপসীমাপি ৰুত্তা এৰ. জনপদসীমা নাম – কাসিকোসলরট্ঠাদীনং অন্তো বহূ জনপদা হোন্তি, তত্থ একেকো জনপদপরিচ্ছেদো জনপদসীমা. রট্ঠসীমা নাম কাসিকোসলাদিরট্ঠপরিচ্ছেদো. রজ্জসীমা নাম ‘‘চোল়ভোগো কেরল়ভোগো’’তি এৰং একেকস্স রঞ্ঞো আণাপৰত্তিট্ঠানং. দীপসীমা নাম সমুদ্দন্তেন পরিচ্ছিন্নমহাদীপা চ অন্তরদীপা চ. চক্কৰাল়সীমা নাম চক্কৰাল়পব্বতেনেৰ পরিচ্ছিন্না.

এৰমেতাসু সীমাসু খণ্ডসীমায কেনচি কম্মেন সন্নিপতিতং সঙ্ঘং দিস্ৰা ‘‘এত্থেৰ সীমায সঙ্ঘস্স দেমী’’তি ৰুত্তে যাৰতিকা ভিক্খূ অন্তোখণ্ডসীমগতা, তেহি ভাজেতব্বং. তেসংযেৰ হি তং পাপুণাতি. অঞ্ঞেসং সীমন্তরিকায ৰা উপচারসীমায ৰা ঠিতানম্পি ন পাপুণাতি. খণ্ডসীমায ঠিতে পন রুক্খে ৰা পব্বতে ৰা ঠিতস্স হেট্ঠা ৰা পথৰীৰেমজ্ঝগতস্স পাপুণাতিযেৰ. ‘‘ইমিস্সা উপচারসীমায সঙ্ঘস্স দম্মী’’তি দিন্নং পন খণ্ডসীমাসীমন্তরিকাসু ঠিতানম্পি পাপুণাতি. ‘‘সমানসংৰাসসীমায দম্মী’’তি দিন্নং পন খণ্ডসীমাসীমন্তরিকাসু ঠিতানং ন পাপুণাতি. অৰিপ্পৰাসসীমালাভসীমাসু দিন্নং তাসু সীমাসু অন্তোগতানং পাপুণাতি. গামসীমাদীসু দিন্নং তাসং সীমানং অব্ভন্তরে বদ্ধসীমায ঠিতানম্পি পাপুণাতি. অব্ভন্তরসীমাউদকুক্খেপসীমাসু দিন্নং তত্থ অন্তোগতানংযেৰ পাপুণাতি. জনপদরট্ঠরজ্জদীপচক্কৰাল়সীমাসুপি গামসীমাদীসু ৰুত্তসদিসোযেৰ ৰিনিচ্ছযো.

সচে পন জম্বুদীপে ঠিতো ‘‘তম্বপণ্ণিদীপে সঙ্ঘস্স দম্মী’’তি দেতি, তম্বপণ্ণিদীপতো একোপি গন্ত্ৰা সব্বেসং গণ্হিতুং লভতি. সচেপি তত্রেৰ একো সভাগভিক্খু সভাগানং ভাগং গণ্হাতি, ন ৰারেতব্বো. এৰং তাৰ যো সীমং পরামসিত্ৰা দেতি, তস্স দানে ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো.

যো পন অসুকসীমাযাতি ৰত্তুং ন জানাতি, কেৰলং সীমাতি ৰচনমত্তমেৰ জানন্তো ৰিহারং গন্ত্ৰা ‘‘সীমায দম্মী’’তি ৰা ‘‘সীমট্ঠকসঙ্ঘস্স দম্মী’’তি ৰা ভণতি, সো পুচ্ছিতব্বো – ‘‘সীমা নাম বহুৰিধা, কতরসীমং সন্ধায ভণসী’’তি? সচে ৰদতি – ‘‘অহং অসুকসীমাতি ন জানামি, সীমট্ঠকসঙ্ঘো ভাজেত্ৰা গণ্হাতূ’’তি কতরসীমায ভাজেতব্বং? মহাসীৰত্থেরো কিরাহ – ‘‘অৰিপ্পৰাসসীমাযা’’তি. ততো নং আহংসু – ‘‘অৰিপ্পৰাসসীমা নাম তিযোজনাপি হোতি, এৰং সন্তে তিযোজনে ঠিতা লাভং গণ্হিস্সন্তি, তিযোজনে ঠত্ৰা আগন্তুকৰত্তং পূরেত্ৰা আরামং পৰিসিতব্বং ভৰিস্সতি, গমিকো তিযোজনং গন্ত্ৰা সেনাসনং আপুচ্ছিস্সতি, নিস্সযপটিপন্নস্স তিযোজনাতিক্কমে নিস্সযো পটিপ্পস্সম্ভিস্সতি, পারিৰাসিকেন তিযোজনং অতিক্কমিত্ৰা অরুণং উট্ঠাপেতব্বং ভৰিস্সতি, ভিক্খুনিযা তিযোজনে ঠত্ৰা আরামপ্পৰেসনং আপুচ্ছিতব্বং ভৰিস্সতি, সব্বম্পেতং উপচারসীমায পরিচ্ছেদৰসেনেৰ কাতুং ৰট্টতি. তস্মা উপচারসীমাযমেৰ ভাজেতব্ব’’ন্তি.

কতিকাযাতি সমানলাভকতিকায. তেনেৰাহ – ‘‘সম্বহুলা আৰাসা সমানলাভা হোন্তী’’তি. তত্রেৰং কতিকা কাতব্বা, একস্মিং ৰিহারে সন্নিপতিতেহি ভিক্খূহি যং ৰিহারং সঙ্গণ্হিতুকামা সমানলাভং কাতুং ইচ্ছন্তি, তস্স নামং গহেত্ৰা অসুকো নাম ৰিহারো পোরাণকোতি ৰা বুদ্ধাধিৰুত্থোতি ৰা অপ্পলাভোতি ৰা যংকিঞ্চি কারণং ৰত্ৰা তং ৰিহারং ইমিনা ৰিহারেন সদ্ধিং একলাভং কাতুং সঙ্ঘস্স রুচ্চতীতি তিক্খত্তুং সাৰেতব্বং. এত্তাৰতা তস্মিং ৰিহারে নিসিন্নোপি ইধ নিসিন্নোৰ হোতি, তস্মিং ৰিহারেপি সঙ্ঘেন এৰমেৰ কাতব্বং. এত্তাৰতা ইধ নিসিন্নোপি তস্মিং নিসিন্নোৰ হোতি. একস্মিং লাভে ভাজিযমানে ইতরস্মিং ঠিতস্স ভাগং গহেতুং ৰট্টতি. এৰং একেন ৰিহারেন সদ্ধিং বহূপি আৰাসা একলাভা কাতব্বা.

ভিক্খাপঞ্ঞত্তিযাতি অত্তনো পরিচ্চাগপঞ্ঞাপনট্ঠানে. তেনেৰাহ – ‘‘যত্থ সঙ্ঘস্স ধুৰকারা করিযন্তী’’তি. তস্সত্থো – যস্মিং ৰিহারে ইমস্স চীৰরদাযকস্স সন্তকং সঙ্ঘস্স পাকৰট্টং ৰা ৰত্ততি, যস্মিং ৰা ৰিহারে ভিক্খূ অত্তনো ভারং কত্ৰা সদা গেহে ভোজেতি, যত্থ ৰা অনেন আৰাসো কারিতো, সলাকভত্তাদীনি ৰা নিবদ্ধানি, যেন পন সকলোপি ৰিহারো পতিট্ঠাপিতো, তত্থ ৰত্তব্বমেৰ নত্থি, ইমে ধুৰকারা নাম. তস্মা সচে সো ‘‘যত্থ ময্হং ধুৰকারা করীযন্তি, তত্থ দম্মী’’তি ৰা ‘‘তত্থ দেথা’’তি ৰা ভণতি, বহূসু চেপি ঠানেসু ধুৰকারা হোন্তি, সব্বত্থ দিন্নমেৰ হোতি.

সচে পন একস্মিং ৰিহারে ভিক্খূ বহুতরা হোন্তি, তেহি ৰত্তব্বং – ‘‘তুম্হাকং ধুৰকারে একত্থ ভিক্খূ বহূ একত্থ অপ্পকা’’তি. সচে ‘‘ভিক্খুগণনায গণ্হথা’’তি ভণতি, তথা ভাজেত্ৰা গণ্হিতুং ৰট্টতি. এত্থ চ ৰত্থভেসজ্জাদি অপ্পকম্পি সুখেন ভাজিযতি. যদি পন মঞ্চো ৰা পীঠকং ৰা একমেৰ হোতি, তং পুচ্ছিত্ৰা যস্স ৰা ৰিহারস্স একৰিহারেপি ৰা যস্স সেনাসনস্স সো ৰিচারেতি, তত্থ দাতব্বং. সচে ‘‘অসুকভিক্খু গণ্হাতূ’’তি ৰদতি, ৰট্টতি. অথ ‘‘ময্হং ধুৰকারে দেথা’’তি ৰত্ৰা অৰিচারেত্ৰাৰ গচ্ছতি, সঙ্ঘস্সাপি ৰিচারেতুং ৰট্টতি. এৰং পন ৰিচারেতব্বং – ‘‘সঙ্ঘত্থেরস্স ৰসনট্ঠানে দেথা’’তি ৰত্তব্বং. সচে তস্স সেনাসনং পরিপুণ্ণং হোতি, যত্থ নপ্পহোতি, তত্থ দাতব্বং. সচে একো ভিক্খু ‘‘ময্হং ৰসনট্ঠানে সেনাসনপরিভোগভণ্ডং নত্থী’’তি ৰদতি, তত্থ দাতব্বং.

সঙ্ঘস্স দেতীতি ৰিহারং পৰিসিত্ৰা ‘‘ইমানি চীৰরানি সঙ্ঘস্স দম্মী’’তি দেতি. সম্মুখীভূতেনাতি উপচারসীমায ঠিতেন সঙ্ঘেন ঘণ্টিং পহরিত্ৰা কালং ঘোসেত্ৰা ভাজেতব্বং. সীমট্ঠস্স অসম্পত্তস্সাপি ভাগং গণ্হন্তো ন ৰারেতব্বো. ৰিহারো মহা হোতি, থেরাসনতো পট্ঠায ৰত্থেসু দিয্যমানেসু অলসজাতিকা মহাথেরা পচ্ছা আগচ্ছন্তি, ‘‘ভন্তে ৰীসতিৰস্সানং দিয্যতি, তুম্হাকং ঠিতিকা অতিক্কন্তা’’তি ন ৰত্তব্বা, ঠিতিকং ঠপেত্ৰা তেসং দত্ৰা পচ্ছা ঠিতিকায দাতব্বং.

অসুকৰিহারে কির বহুং চীৰরং উপ্পন্নন্তি সুত্ৰা যোজনন্তরিকৰিহারতোপি ভিক্খূ আগচ্ছন্তি, সম্পত্তসম্পত্তানং ঠিতট্ঠানতো পট্ঠায দাতব্বং. অসম্পত্তানম্পি উপচারসীমং পৰিট্ঠানং অন্তেৰাসিকাদীসু গণ্হন্তেসু দাতব্বমেৰ. ‘‘বহিউপচারসীমায ঠিতানং দেথা’’তি ৰদন্তি, ন দাতব্বং. সচে পন উপচারসীমং ওক্কন্তেহি একাবদ্ধা হুত্ৰা অত্তনো ৰিহারদ্ৰারে ৰা অন্তোৰিহারেযেৰ ৰা হোন্তি, পরিসৰসেন ৰড্ঢিতা নাম হোতি সীমা, তস্মা দাতব্বং. সঙ্ঘনৰকস্স দিন্নেপি পচ্ছা আগতানং দাতব্বমেৰ. দুতিযভাগে পন থেরাসনং আরুল়্হে আগতানং পঠমভাগো ন পাপুণাতি, দুতিযভাগতো ৰস্সগ্গেন দাতব্বং.

একস্মিং ৰিহারে দস ভিক্খূ হোন্তি, ‘‘দস ৰত্থানি সঙ্ঘস্স দেমা’’তি দেন্তি, পাটেক্কং ভাজেতব্বানি. সচে ‘‘সব্বানেৰ অম্হাকং পাপুণন্তী’’তি গহেত্ৰা গচ্ছন্তি, দুপ্পাপিতানি চেৰ দুগ্গহিতানি চ গতগতট্ঠানে সঙ্ঘিকানেৰ হোন্তি. একং পন উদ্ধরিত্ৰা ‘‘ইদং তুম্হাকং পাপুণাতী’’তি সঙ্ঘত্থেরস্স দত্ৰা ‘‘সেসানি অম্হাকং পাপুণন্তী’’তি গহেতুং ৰট্টতি.

একমেৰ ৰত্থং সঙ্ঘস্স দেমাতি আহরন্তি, অভাজেত্ৰাৰ অম্হাকং পাপুণন্তীতি গণ্হন্তি, দুপ্পাপিতঞ্চেৰ দুগ্গহিতঞ্চ. সত্থকেন পন হলিদ্দিআদিনা ৰা লেখং কত্ৰা একং কোট্ঠাসং ‘‘ইমং ঠানং তুম্হাকং পাপুণাতী’’তি সঙ্ঘত্থেরস্স পাপেত্ৰা ‘‘সেসং অম্হাকং পাপুণাতী’’তি গহেতুং ৰট্টতি. যং পন ৰত্থস্সেৰ পুপ্ফং ৰা ৰলি ৰা, তেন পরিচ্ছেদং কাতুং ন ৰট্টতি. সচে একং তন্তং উদ্ধরিত্ৰা ‘‘ইদং ঠানং তুম্হাকং পাপুণাতী’’তি সঙ্ঘত্থেরস্স দত্ৰা ‘‘সেসং অম্হাকং পাপুণাতী’’তি গণ্হন্তি, ৰট্টতি. খণ্ডং খণ্ডং ছিন্দিত্ৰা ভাজিযমানং ৰট্টতিযেৰ.

একভিক্খুকে ৰিহারে সঙ্ঘস্স চীৰরেসু উপ্পন্নেসু সচে পুব্বে ৰুত্তনযেনেৰ সো ভিক্খু ‘‘সব্বানি ময্হং পাপুণন্তী’’তি গণ্হাতি, সুগ্গহিতানি, ঠিতিকা পন ন তিট্ঠতি. সচে একেকং উদ্ধরিত্ৰা ‘‘ইদং ময্হং পাপুণাতী’’তি গণ্হাতি, ঠিতিকা তিট্ঠতি. তত্থ অট্ঠিতায ঠিতিকায পুন অঞ্ঞস্মিং চীৰরে উপ্পন্নে সচে একো ভিক্খু আগচ্ছতি, মজ্ঝে ছিন্দিত্ৰা দ্ৰীহিপি গহেতব্বং. ঠিতায ঠিতিকায পুন অঞ্ঞস্মিং চীৰরে উপ্পন্নে সচে নৰকতরো আগচ্ছতি, ঠিতিকা হেট্ঠা ওরোহতি. সচে ৰুড্ঢতরো আগচ্ছতি, ঠিতিকা উদ্ধং আরোহতি. অথঞ্ঞো নত্থি, পুন অত্তনো পাপেত্ৰা গহেতব্বং.

‘‘সঙ্ঘস্স দেমা’’তি ৰা ‘‘ভিক্খুসঙ্ঘস্স দেমা’’তি ৰা যেন কেনচি আকারেন সঙ্ঘং আমসিত্ৰা দিন্নং পন পংসুকূলিকানং ন ৰট্টতি, ‘‘গহপতিচীৰরং পটিক্খিপামি পংসুকূলিকঙ্গং সমাদিযামী’’তি ৰুত্তত্তা, ন পন অকপ্পিযত্তা. ভিক্খুসঙ্ঘেন অপলোকেত্ৰা দিন্নম্পি ন গহেতব্বং. যং পন ভিক্খু অত্তনো সন্তকং দেতি, তং ভিক্খুদত্তিযং নাম ৰট্টতি, পংসুকূলং পন ন হোতি. এৰং সন্তেপি ধুতঙ্গং ন ভিজ্জতি. ‘‘ভিক্খূনং দেম, থেরানং দেমা’’তি ৰুত্তে পন পংসুকূলিকানম্পি ৰট্টতি. ‘‘ইদং ৰত্থং সঙ্ঘস্স দেম, ইমিনা উপাহনত্থৰিকপত্তত্থৰিকআযোগঅংসবদ্ধকাদীনি করোন্তূ’’তি দিন্নম্পি ৰট্টতি.

পত্তত্থৰিকাদীনং অত্থায দিন্নানি বহূনিপি হোন্তি, চীৰরত্থাযপি পহোন্তি, ততো চীৰরং কত্ৰা পারুপিতুং ৰট্টতি. সচে পন সঙ্ঘো ভাজিতাতিরিত্তানি ৰত্থানি ছিন্দিত্ৰা উপাহনত্থৰিকাদীনং অত্থায ভাজেতি, ততো গহেতুং ন ৰট্টতি. সামিকেহি ৰিচারিতমেৰ হি ৰট্টতি, ন ইতরং.

‘‘পংসুকূলিকসঙ্ঘস্স ধমকরণপটাদীনং অত্থায দেমা’’তি ৰুত্তেপি গহেতুং ৰট্টতি, পরিক্খারো নাম পংসুকূলিকানম্পি ইচ্ছিতব্বো. যং তত্থ অতিরেকং হোতি, তং চীৰরেপি উপনেতুং ৰট্টতি. সুত্তং সঙ্ঘস্স দেন্তি, পংসুকূলিকেহিপি গহেতব্বং. অযং তাৰ ৰিহারং পৰিসিত্ৰা ‘‘ইমানি চীৰরানি সঙ্ঘস্স দম্মী’’তি দিন্নেসু ৰিনিচ্ছযো.

সচে পন বহিউপচারসীমাযং অদ্ধানপ্পটিপন্নে ভিক্খূ দিস্ৰা ‘‘সঙ্ঘস্স দম্মী’’তি সঙ্ঘত্থেরস্স ৰা সঙ্ঘনৰকস্স ৰা আরোচেতি, সচেপি যোজনং ফরিত্ৰা পরিসা ঠিতা হোতি, একবদ্ধা চে, সব্বেসং পাপুণাতি. যে পন দ্ৰাদসহি হত্থেহি পরিসং অসম্পত্তা, তেসং ন পাপুণাতি.

উভতোসঙ্ঘস্স দেতীতি এত্থ ‘‘উভতোসঙ্ঘস্স দম্মী’’তি ৰুত্তেপি ‘‘দ্ৰিধা সঙ্ঘস্স দম্মি, দ্ৰিন্নং সঙ্ঘানং দম্মি, ভিক্খুসঙ্ঘস্স চ ভিক্খুনিসঙ্ঘস্স চ দম্মী’’তি ৰুত্তেপি উভতোসঙ্ঘস্স দিন্নমেৰ হোতি. উপড্ঢং দাতব্বন্তি দ্ৰেভাগে সমে কত্ৰা একো দাতব্বো. ‘‘উভতোসঙ্ঘস্স চ তুয্হঞ্চ দম্মী’’তি ৰুত্তে সচে দস দস ভিক্খূ চ ভিক্খুনিযো চ হোন্তি, একৰীসতি পটিৰীসে কত্ৰা একো পুগ্গলস্স দাতব্বো, দস ভিক্খুসঙ্ঘস্স, দস ভিক্খুনিসঙ্ঘস্স যেন পুগ্গলিকো লদ্ধো সো সঙ্ঘতোপি অত্তনো ৰস্সগ্গেন গহেতুং লভতি. কস্মা? উভতোসঙ্ঘগ্গহণেন গহিতত্তা.

‘‘উভতোসঙ্ঘস্স চ চেতিযস্স চ দম্মী’’তি ৰুত্তেপি এসেৰ নযো. ইধ পন চেতিযস্স সঙ্ঘতো পাপুণনকোট্ঠাসো নাম নত্থি, একপুগ্গলস্স পত্তকোট্ঠাসসমোৰ কোট্ঠাসো হোতি.

‘‘উভতোসঙ্ঘস্স চ তুয্হঞ্চ চেতিযস্স চা’’তি ৰুত্তে পন দ্ৰাৰীসতি কোট্ঠাসে কত্ৰা দস ভিক্খূনং, দস ভিক্খুনীনং, একো পুগ্গলস্স, একো চেতিযস্স দাতব্বো. তত্থ পুগ্গলো সঙ্ঘতোপি অত্তনো ৰস্সগ্গেন পুন গহেতুং লভতি, চেতিযস্স একোযেৰ.

‘‘ভিক্খুসঙ্ঘস্স চ ভিক্খুনীনঞ্চ দম্মী’’তি ৰুত্তে পন ন মজ্ঝে ভিন্দিত্ৰা দাতব্বং, ভিক্খূ চ ভিক্খুনিযো চ গণেত্ৰা দাতব্বং. ‘‘ভিক্খুসঙ্ঘস্স চ ভিক্খুনীনঞ্চ তুয্হঞ্চা’’তি ৰুত্তে পন পুগ্গলো ৰিসুং ন লভতি, পাপুণনট্ঠানতো একমেৰ লভতি. কস্মা? ভিক্খুসঙ্ঘগ্গহণেন গহিতত্তা. ‘‘ভিক্খুসঙ্ঘস্স চ ভিক্খুনীনঞ্চ তুয্হঞ্চ চেতিযস্স চা’’তি ৰুত্তেপি চেতিযস্স একপুগ্গলপটিৰীসো লব্ভতি, পুগ্গলস্স ৰিসুং ন লব্ভতি, তস্মা একং চেতিযস্স দত্ৰা অৰসেসং ভিক্খূ চ ভিক্খুনিযো চ গণেত্ৰা ভাজেতব্বং.

‘‘ভিক্খূনঞ্চ ভিক্খুনীনঞ্চ দম্মী’’তি ৰুত্তেপি মজ্ঝে ভিন্দিত্ৰা ন দাতব্বং, পুগ্গলগণনায এৰ ৰিভজিতব্বং. ‘‘ভিক্খূনঞ্চ ভিক্খুনীনঞ্চ তুয্হঞ্চ চেতিযস্স চা’’তি এৰং ৰুত্তেপি চেতিযস্স একপুগ্গলপটিৰীসো লব্ভতি, পুগ্গলস্স ৰিসুং নত্থি, ভিক্খূ চ ভিক্খুনিযো চ গণেত্ৰা এৰ ভাজেতব্বং. যথা চ ভিক্খুসঙ্ঘং আদিং কত্ৰা নযো নীতো, এৰং ভিক্খুনিসঙ্ঘং আদিং কত্ৰাপি নেতব্বো. ‘‘ভিক্খুসঙ্ঘস্স চ তুয্হঞ্চা’’তি ৰুত্তে পুগ্গলস্স ৰিসুং ন লব্ভতি, ৰস্সগ্গেনেৰ গহেতব্বং. ‘‘ভিক্খুসঙ্ঘস্স চ চেতিযস্স চা’’তি ৰুত্তে পন চেতিযস্স ৰিসুং পটিৰীসো লব্ভতি. ‘‘ভিক্খুসঙ্ঘস্স চ তুয্হঞ্চ চেতিযস্স চা’’তি ৰুত্তেপি চেতিযস্সেৰ লব্ভতি, ন পুগ্গলস্স.

‘‘ভিক্খূনঞ্চ তুয্হঞ্চা’’তি ৰুত্তেপি ৰিসুং ন লব্ভতি. ‘‘ভিক্খূনঞ্চ চেতিযস্স চা’’তি ৰুত্তে পন চেতিযস্স লব্ভতি. ‘‘ভিক্খূনঞ্চ তুয্হঞ্চ চেতিযস্স চা’’তি ৰুত্তেপি চেতিযস্সেৰ ৰিসুং লব্ভতি, ন পুগ্গলস্স. ভিক্খুনিসঙ্ঘং আদিং কত্ৰাপি এৰমেৰ যোজেতব্বং.

পুব্বে বুদ্ধপ্পমুখস্স উভতোসঙ্ঘস্স দানং দেন্তি, ভগৰা মজ্ঝে নিসীদতি, দক্খিণতো ভিক্খূ ৰামতো ভিক্খুনিযো নিসীদন্তি, ভগৰা উভিন্নং সঙ্ঘত্থেরো, তদা ভগৰা অত্তনা লদ্ধপচ্চযে অত্তনাপি পরিভুঞ্জতি, ভিক্খূনম্পি দাপেতি. এতরহি পন পণ্ডিতমনুস্সা সধাতুকং পটিমং ৰা চেতিযং ৰা ঠপেত্ৰা বুদ্ধপ্পমুখস্স উভতোসঙ্ঘস্স দানং দেন্তি. পটিমায ৰা চেতিযস্স ৰা পুরতো আধারকে পত্তং ঠপেত্ৰা দক্খিণোদকং দত্ৰা বুদ্ধানং দেমাতি, তত্থ যং পঠমং খাদনীযং ভোজনীযং দেন্তি, ৰিহারং ৰা আহরিত্ৰা ইদং চেতিযস্স দেমাতি পিণ্ডপাতঞ্চ মালাগন্ধাদীনি চ দেন্তি, তত্থ কথং পটিপজ্জিতব্বন্তি? মালাগন্ধাদীনি তাৰ চেতিযে আরোপেতব্বানি, ৰত্থেহি পটাকা, তেলেন পদীপা কাতব্বা, পিণ্ডপাতমধুফাণিতাদীনি পন যো নিবদ্ধচেতিযজগ্গকো হোতি পব্বজিতো ৰা গহট্ঠো ৰা, তস্সেৰ দাতব্বানি. নিবদ্ধজগ্গকে অসতি আহটভত্তং ঠপেত্ৰা ৰত্তং কত্ৰা পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টতি. উপকট্ঠে কালে ভুঞ্জিত্ৰা পচ্ছাপি ৰত্তং কাতুং ৰট্টতিযেৰ.

মালাগন্ধাদীসু চ যং কিঞ্চি ‘‘ইদং হরিত্ৰা চেতিযস্সপূজং করোথা’’তি ৰুত্তে দূরম্পি হরিত্ৰা পূজেতব্বং. ‘‘ভিক্খং সঙ্ঘস্স হরা’’তি ৰুত্তেপি হরিতব্বং. সচে পন ‘‘অহং পিণ্ডায চরামি, আসনসালায ভিক্খূ অত্থি, তে আহরিস্সন্তী’’তি ৰুত্তে ‘‘ভন্তে তুয্হংযেৰ দম্মী’’তি ৰদতি, ভুঞ্জিতুং ৰট্টতি. অথ পন ‘‘ভিক্খুসঙ্ঘস্স দস্সামী’’তি হরন্তস্স গচ্ছতো অন্তরাৰ কালো উপকট্ঠো হোতি, অত্তনো পাপেত্ৰা ভুঞ্জিতুং ৰট্টতি.

ৰস্সংৰুট্ঠসঙ্ঘস্স দেতীতি ৰিহারং পৰিসিত্ৰা ‘‘ইমানি চীৰরানি ৰস্সংৰুট্ঠসঙ্ঘস্স দম্মী’’তি দেতি. যাৰতিকা ভিক্খূ তস্মিং আৰাসে ৰস্সংৰুট্ঠাতি যত্তকা ৰস্সচ্ছেদং অকত্ৰা পুরিমৰস্সংৰুট্ঠা, তেহি ভাজেতব্বং, অঞ্ঞেসং ন পাপুণাতি. দিসাপক্কন্তস্সাপি সতি পটিগ্গাহকে যাৰ কথিনস্সুব্ভারা দাতব্বং, অনত্থতে পন কথিনে অন্তোহেমন্তে এৰঞ্চ ৰত্ৰা দিন্নং, পচ্ছিমৰস্সংৰুট্ঠানম্পি পাপুণাতীতি লক্খণঞ্ঞূ ৰদন্তি. অট্ঠকথাসু পনেতং ন ৰিচারিতং.

সচে পন বহিউপচারসীমাযং ঠিতো ‘‘ৰস্সংৰুট্ঠসঙ্ঘস্স দম্মী’’তি ৰদতি, সম্পত্তানং সব্বেসং পাপুণাতি. অথ ‘‘অসুকৰিহারে ৰস্সংৰুট্ঠসঙ্ঘস্সা’’তি ৰদতি, তত্র ৰস্সংৰুট্ঠানমেৰ যাৰ কথিনস্সুব্ভারা পাপুণাতি. সচে পন গিম্হানং পঠমদিৰসতো পট্ঠায এৰং ৰদতি, তত্র সম্মুখীভূতানং সব্বেসং পাপুণাতি. কস্মা? পিট্ঠিসমযে উপ্পন্নত্তা. অন্তোৰস্সেযেৰ ‘‘ৰস্সং ৰসন্তানং দম্মী’’তি ৰুত্তে ছিন্নৰস্সা ন লভন্তি, ৰস্সং ৰসন্তাৰ লভন্তি. চীৰরমাসে পন ‘‘ৰস্সং ৰসন্তানং দম্মী’’তি ৰুত্তে পচ্ছিমিকায ৰস্সূপগতানংযেৰ পাপুণাতি, পুরিমিকায ৰস্সূপগতানঞ্চ ছিন্নৰস্সানঞ্চ ন পাপুণাতি.

চীৰরমাসতো পট্ঠায যাৰ হেমন্তস্স পচ্ছিমো দিৰসো, তাৰ ৰস্সাৰাসিকং দেমাতি ৰুত্তে কথিনং অত্থতং ৰা হোতু অনত্থতং ৰা অতীতৰস্সংৰুট্ঠানমেৰ পাপুণাতি. গিম্হানং পঠমদিৰসতো পট্ঠায ৰুত্তে পন মাতিকা আরোপেতব্বা – ‘‘অতীতৰস্সাৰাসস্স পঞ্চ মাসা অতিক্কন্তা, অনাগতো চতুমাসচ্চযেন ভৰিস্সতি, কতরৰস্সাৰাসস্স দেতী’’তি? সচে ‘‘অতীতৰস্সংৰুট্ঠানং দম্মী’’তি ৰদতি, তংঅন্তোৰস্সংৰুট্ঠানমেৰ পাপুণাতি, দিসাপক্কন্তানম্পি সভাগা গণ্হিতুং লভন্তি.

সচে ‘‘অনাগতে ৰস্সাৰাসিকং দম্মী’’তি ৰদতি, তং ঠপেত্ৰা ৰস্সূপনাযিকদিৰসে গহেতব্বং. অথ ‘‘অগুত্তো ৰিহারো, চোরভযং অত্থি, ন সক্কা ঠপেতুং, গণ্হিত্ৰা ৰা আহিণ্ডিতু’’ন্তি ৰুত্তে ‘‘সম্পত্তানং দম্মী’’তি ৰদতি, ভাজেত্ৰা গহেতব্বং. সচে ৰদতি ‘‘ইতো মে ভন্তে ততিযে ৰস্সে ৰস্সাৰাসিকং ন দিন্নং, তং দম্মী’’তি, তস্মিং অন্তোৰস্সে ৰুট্ঠভিক্খূনং পাপুণাতি. সচে তে দিসা পক্কন্তা, অঞ্ঞো ৰিস্সাসিকো গণ্হাতি, দাতব্বং. অথ একোযেৰ অৰসিট্ঠো, সেসা কালঙ্কতা, সব্বং একস্সেৰ পাপুণাতি. সচে একোপি নত্থি, সঙ্ঘিকং হোতি, সম্মুখীভূতেহি ভাজেতব্বং.

আদিস্স দেতীতি আদিসিত্ৰা পরিচ্ছিন্দিত্ৰা দেতি; যাগুযা ৰাতিআদীসু অযমত্থো – যাগুযা ৰা…পে… ভেসজ্জে ৰা আদিস্স দেতি. তত্রাযং যোজনা – ভিক্খূ অজ্জতনায ৰা স্ৰাতনায ৰা যাগুযা নিমন্তেত্ৰা তেসং ঘরং পৰিট্ঠানং যাগুং দেতি, যাগুং দত্ৰা পীতায যাগুযা ‘‘ইমানি চীৰরানি, যেহি ময্হং যাগু পীতা, তেসং দম্মী’’তি দেতি, যেহি নিমন্তিতেহি যাগু পীতা, তেসংযেৰ পাপুণাতি. যেহি পন ভিক্খাচারৰত্তেন ঘরদ্ৰারেন গচ্ছন্তেহি ৰা ঘরং পৰিট্ঠেহি ৰা যাগু লদ্ধা, যেসং ৰা আসনসালতো পত্তং আহরিত্ৰা মনুস্সেহি নীতা, যেসং ৰা থেরেহি পেসিতা, তেসং ন পাপুণাতি. সচে পন নিমন্তিতভিক্খূহি সদ্ধিং অঞ্ঞেপি বহূ আগন্ত্ৰা অন্তোগেহঞ্চ বহিগেহঞ্চ পূরেত্ৰা নিসিন্না, দাযকো চ এৰং ৰদতি – ‘‘নিমন্তিতা ৰা হোন্তু অনিমন্তিতা ৰা, যেসং মযা যাগু দিন্না, সব্বেসং ইমানি ৰত্থানি হোন্তূ’’তি সব্বেসং পাপুণন্তি. যেহি পন থেরানং হত্থতো যাগু লদ্ধা, তেসং ন পাপুণন্তি. অথ সো ‘‘যেহি ময্হং যাগু পীতা, সব্বেসং হোন্তূ’’তি ৰদতি, সব্বেসং পাপুণন্তি. ভত্তখাদনীযেসুপি এসেৰ নযো.

চীৰরে ৰাতি পুব্বেপি যেন ৰস্সং ৰাসেত্ৰা ভিক্খূনং চীৰরং দিন্নপুব্বং হোতি, সো চে ভিক্খূ ভোজেত্ৰা ৰদতি – ‘‘যেসং মযা পুব্বে চীৰরং দিন্নং, তেসংযেৰ ইমং চীৰরং ৰা সুত্তং ৰা সপ্পিমধুফাণিতাদীনি ৰা হোন্তূ’’তি, সব্বং তেসংযেৰ পাপুণাতি. সেনাসনে ৰাতি যো মযা কারিতে ৰিহারে ৰা পরিৰেণে ৰা ৰসতি, তস্সিদং হোতূ’’তি ৰুত্তে তস্সেৰ হোতি. ভেসজ্জে ৰাতি ‘‘মযং কালেন কালং থেরানং সপ্পিআদীনি ভেসজ্জানি দেম, যেহি তানি লদ্ধানি, তেসংযেৰিদং হোতূ’’তি ৰুত্তে তেসংযেৰ হোতি.

পুগ্গলস্স দেতীতি ‘‘ইমং চীৰরং ইত্থন্নামস্স দম্মী’’তি এৰং পরম্মুখা ৰা পাদমূলে ঠপেত্ৰা ‘‘ইমং ভন্তে তুম্হাকং দম্মী’’তি এৰং সম্মুখা ৰা দেতি. সচে পন ‘‘ইদং তুম্হাকঞ্চ তুম্হাকং অন্তেৰাসিকানঞ্চ দম্মী’’তি এৰং ৰদতি, থেরস্স চ অন্তেৰাসিকানঞ্চ পাপুণাতি. উদ্দেসং গহেতুং আগতো গহেত্ৰা গচ্ছন্তো চ অত্থি, তস্সাপি পাপুণাতি. ‘‘তুম্হেহি সদ্ধিং নিবদ্ধচারিকভিক্খূনং দম্মী’’তি ৰুত্তে উদ্দেসন্তেৰাসিকানং ৰত্তং কত্ৰা উদ্দেসপরিপুচ্ছাদীনি গহেত্ৰা ৰিচরন্তানং সব্বেসং পাপুণাতি. অযং পুগ্গলস্স দেতীতি ইমস্মিং পদে ৰিনিচ্ছযো. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৰাতি.

চীৰরক্খন্ধকৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.