৭. সঙ্ঘভেদকক্খন্ধকং

ছসক্যপব্বজ্জাকথা

৩৩০. সঙ্ঘভেদকক্খন্ধকে অভিঞ্ঞাতা অভিঞ্ঞাতাতি পাকটা পাকটা. সক্যকুমারা নাম কাল়ুদাযিপ্পভুতযো দস দূতা সদ্ধিং পরিৰারেহি অঞ্ঞে চ বহূ জনা. অম্হাকন্তি অম্হেসু; অম্হাকং কুলতোতি ৰা ৰুত্তং হোতি. ঘরাৰাসত্থং অনুসাসিস্সামীতি ঘরাৰাসে যং কত্তব্বং, তং জানাপেস্সামি. উদকং নিন্নেতব্বন্তি যথা উদকং সব্বট্ঠানে সমং হোতি, এৰং কাতব্বং. নিদ্ধাপেতব্বন্তি তিণানি উদ্ধরিতব্বানি. ভুসিকা উদ্ধরাপেতব্বাতি সুখুমপলালমিস্সধঞ্ঞা পলালিকা পলাপেতব্বা. ওপুনাপেতব্বন্তি সুখুমপলালং অপনেতব্বং. ত্ৰঞ্ঞেৰ ঘরাৰাসত্থেন উপজানাহীতি ত্ৰঞ্ঞেৰ ঘরাৰাসত্থং জানাহি. অহং তযা যথাসুখং পব্বজাহীতি এত্থ অহং তযা সদ্ধিং পব্বজিস্সামীতি সহাযসিনেহেন সহসা ৰত্তুকামো হুত্ৰা পুন রজ্জসিরিলোভেন পরিকড্ঢিযমানহদযো ‘‘অহং তযা’’তি এত্তকমেৰ ৰত্ৰা সেসং ৰত্তুং নাসক্খীতি এৰমত্থো ৰেদিতব্বো.

৩৩১. নিপ্পাতিতাতি নিক্খমিতা. মানস্সিনোতি মানস্সযিনো; মাননিস্সিতাতি ৰুত্তং হোতি.

৩৩২. যস্সন্তরতো ন সন্তি কোপাতি ততিযমগ্গেন সমূহতত্তা যস্স চিত্তে কোপা ন সন্তি. যস্মা পন ভৰোতি সম্পত্তি, ৰিভৰোতি ৰিপত্তি; তথা ভৰোতি ৰুড্ঢি, ৰিভৰোতি হানি; ভৰোতি সস্সতং, ৰিভৰোতি উচ্ছেদো; ভৰোতি পুঞ্ঞং, ৰিভৰোতি পাপং; ৰিভৰোতি চ অভৰোতি চ অত্থতো একমেৰ, তস্মা ইতিভৰাভৰতঞ্চ ৰীতিৰত্তোতি এত্থ যা এসা সম্পত্তিৰিপত্তিৰুড্ঢিহানিসস্সতুচ্ছেদপুঞ্ঞপাপৰসেন ইতি অনেকপ্পকারা ভৰাভৰতা ৰুচ্চতি; চতূহিপি মগ্গেহি যথাসম্ভৰং তেন তেন নযেন তং ইতিভৰাভৰতঞ্চ ৰীতিৰত্তোতি এৰমত্থো দট্ঠব্বো. নানুভৰন্তীতি ন সম্পাপুণন্তি; তস্স দস্সনং দেৰানম্পি দুল্লভন্তি অধিপ্পাযো.

৩৩৩. অহিমেখলিকাতি অহিং কটিযং বন্ধিত্ৰা. উচ্ছঙ্গেতি অঙ্কে.

৩৩৪. সম্মন্নতীতি সম্মানেতি. যং তুমো করিস্সতীতি যং সো করিস্সতি.

ছসক্যপব্বজ্জাকথা নিট্ঠিতা.

পকাসনীযকম্মাদিকথা

৩৩৬. খেল়াসকস্সাতি এত্থ মিচ্ছাজীৰেন উপ্পন্নপচ্চযা অরিযেহি ৰন্তব্বা খেল়সদিসা, তথারূপে পচ্চযে অযং অজ্ঝোহরতীতি কত্ৰা খেল়াসকোতি ভগৰতা ৰুত্তো.

৩৪০. পত্থদ্ধেন কাযেনাতি পোত্থকরূপসদিসেন নিচ্চলেন কাযেন.

৩৪২. মযং খো ভণে রাজঞাতকা নামাতি রাজা অম্হে জানাতীতি রাজঞাতকস্স ভাৰেন অত্তানং উক্কংসন্তো আহ. পহট্ঠকণ্ণৰালোতি বন্ধনে নিচ্চলে কত্ৰা.

দুক্খঞ্হি কুঞ্জর নাগমাসদোতি ভো কুঞ্জর বুদ্ধনাগং আসাদনং ৰধকচিত্তেন উপগমনং নাম দুক্খং. নাগহতস্সাতি বুদ্ধনাগং ঘাতকস্স.

পটিকুটিযোৰ ওসক্কীতি তথাগতাভিমুখোযেৰ পিট্ঠিমেহি পাদেহি অৰসক্কি. অলক্খিকোতি এত্থ ন লক্খেতীতি অলক্খিকো; ন জানাতীতি অত্থো, অহং পাপকম্মং করোমীতি ন জানাতি. ন লক্খিতব্বোতি ৰা অলক্খিকো; ন পস্সিতব্বোতি অত্থো.

৩৪৩. তিকভোজনন্তি এত্থ তীহি জনেহি ভুঞ্জিতব্বভোজনং. তং পঞ্ঞাপেস্সামীতি তং অনুজানিস্সামি. গণভোজনে পন যথাধম্মো কারেতব্বোতি. পঞ্চৰত্থুযাচনকথা সঙ্ঘাদিসেসৰণ্ণনাযং ৰুত্তা. কপ্পন্তি আযুকপ্পং. ব্রহ্মং পুঞ্ঞন্তি সেট্ঠং পুঞ্ঞং. কপ্পং সগ্গম্হীতি আযুকপ্পমেৰ.

পকাসনীযকম্মাদিকথা নিট্ঠিতা.

সঙ্ঘভেদককথা

৩৪৪. অথ খো দেৰদত্তো সঙ্ঘং ভিন্দিত্ৰাতি সো কির এৰং সলাকং গাহেত্ৰা তত্থেৰ আৰেণিকং উপোসথং কত্ৰা গতো, তেনেতং ৰুত্তং.

৩৪৫. পিট্ঠি মে আগিলাযতীতি চিরনিসজ্জায ৰেদনাভিভূতা বাধতি. তমহং আযমিস্সামীতি তং অহং পসারেস্সামি. আদেসনাপাটিহারিযানুসাসনী নাম ‘‘এৰম্পি তে মনো, তথাপি তে মনো’’তি এৰং পরস্স চিত্তং জানিত্ৰা তদনুরূপা ধম্মদেসনা.

৩৪৬. মমানুকুব্বন্তি মমানুকিরিযং কুরুমানো. কপণোতি দুক্খিতো. মহাৰরাহস্সাতি মহানাগস্স. মহিং ৰিকুব্বতোতি পথৰিং পদালেন্তস্স. ভিসং ঘসমানস্সাতি ভিসং খাদন্তস্স. নদীসু জগ্গতোতি এত্থ সো কির হত্থিনাগো সাযন্হসমযং তং নদিনামকং পোক্খরণিং ওগাহেত্ৰা কিলন্তো সব্বরত্তিং ৰীতিনামেসি, জালিকং করোতি, তেন ৰুত্তং ‘‘নদীসু জগ্গতো’’তি.

৩৪৭. সুতাতি সোতা. অসন্দিদ্ধো চ অক্খাতীতি নিস্সন্দেহো হুত্ৰা অক্খাতি অনুসন্ধিৰসেন যোজেত্ৰা যোজেত্ৰা.

৩৫০. অপাযে নিব্বত্তিস্সতীতি আপাযিকো. এৰং নেরযিকো. কপ্পং ঠস্সতীতি কপ্পট্ঠো. ইদানি বুদ্ধসহস্সেনাপি তিকিচ্ছিতুং ন সক্কাতি অতেকিচ্ছো.

মা জাতু কোচি লোকস্মিন্তি মা কদাচিপি কোচি সত্তো লোকস্মিং. উদপজ্জথাতি উপপজ্জথ. জলংৰ যসসা অট্ঠাতি যসসা জলন্তো ৰিয ঠিতো. দেৰদত্তোতি মে সুতন্তি ‘‘ঈদিসো দেৰদত্তো’’তি ভগৰতা সুতম্পি অত্থি, তদেৰ গহেত্ৰা ইদং ৰুত্তং. সো পমাদমনুচিণ্ণোতি এত্থ পমাদং অনুচিনাতীতি অনুচিণ্ণো, পমাদো অপ্পহীনোতি অত্থো. আসজ্জ নন্তি পাপকেন চিত্তেন পত্ৰা, ৰিসোসেত্ৰাতি ৰা অত্থো. অৰীচিনিরযং পত্তোতি ইদং পন আসীসাযং অতীতৰচনং. ভেস্মাতি ভযানকো.

সঙ্ঘভেদককথা নিট্ঠিতা.

উপালিপঞ্হাকথা

৩৫১. একতো উপালি একোতি ধম্মৰাদিপক্খে একো. একতো দ্ৰেতি অধম্মৰাদিপক্খে দ্ৰে. চতুত্থো অনুস্সাৰেতীতি সঙ্ঘং ভিন্দিস্সামীতি অধম্মৰাদিচতুত্থো হুত্ৰা অনুস্সাৰেতি; অনুনযন্তো সাৰেতি ‘‘ন তুম্হাকংযেৰ নরকভযং অত্থি, অম্হাকম্পি অত্থি, ন অম্হাকং অৰীচিমগ্গো পিহিতো, ন মযং অকুসলা ন ভাযাম. যদি হি অযং অধম্মো অৰিনযো অসত্থুসাসনং ৰা ভৰেয্য, ন মযং গণ্হেয্যামা’’তিআদিনা নযেন ‘‘অধম্মং ধম্মো’’তি এৰং অট্ঠারস ভেদকরৰত্থূনি বোধেতীতি অত্থো. সলাকং গাহেতীতি এৰং অনুস্সাৰেত্ৰা পন ‘‘ইদং গণ্হথ, ইদং রোচেথা’’তি ৰদন্তো সলাকং গাহেতি.

একতো উপালি দ্ৰে হোন্তীতিআদীসুপি এসেৰ নযো. এৰং খো উপালি সঙ্ঘরাজি চেৰ হোতি সঙ্ঘভেদো চাতি এৰং হোতি; ন পন এত্তাৰতা সঙ্ঘো ভিন্নো হোতি.

ভিক্খু খো উপালি পকতত্তো সমানসংৰাসকো সমানসীমাযং ঠিতো সঙ্ঘং ভিন্দতীতি এত্থ সিযা এৰং ‘‘দেৰদত্তো কথং পকতত্তো’’তি. কথং তাৰ ন পকতত্তো, রঞ্ঞো ঘাতাপিতত্তা রুহিরুপ্পাদস্স চ কতত্তাতি? তত্থ ৰদাম – আণত্তিযা তাৰ ৰিরদ্ধত্তা রঞ্ঞো ঘাতাপনং নত্থি. ‘‘তেন হি ত্ৰং, কুমার, পিতরং হন্ত্ৰা রাজা হোহি, অহং ভগৰন্তং হন্ত্ৰা বুদ্ধো ভৰিস্সামী’’তি এৰঞ্হি তস্স আণত্তি. কুমারো পন রাজা হুত্ৰা পচ্ছা পিতরং মারেসি; এৰং তাৰ আণত্তিযা ৰিরদ্ধত্তা রঞ্ঞো ঘাতাপনং নত্থি. রুহিরুপ্পাদে পন কতমত্তেযেৰ রুহিরুপ্পাদপচ্চযা ভগৰতা অভব্বতা ন ৰুত্তা, ন চ সক্কা ভগৰতো ৰচনং ৰিনাযেৰ তস্স অভব্বতা আরোপেতুং.

‘‘রুহিরুপ্পাদকো, ভিক্খৰে, অনুপসম্পন্নো ন উপসম্পাদেতব্বো, উপসম্পন্নো নাসেতব্বো’’তি –

ইদং পন ভগৰতা সঙ্ঘভেদতো পচ্ছা ৰুত্তং, তস্মা পকতত্তেনেৰ তেন সঙ্ঘো ভিন্নোতি.

অধম্মং ধম্মোতি দীপেন্তীতিআদীসু অট্ঠারসসু ভেদকরৰত্থূসু সুত্তন্তপরিযাযেন তাৰ দস কুসলকম্মপথা ধম্মো, দস অকুসলকম্মপথা অধম্মো. তথা চত্তারো সতিপট্ঠানা, চত্তারো সম্মপ্পধানা, চত্তারো ইদ্ধিপাদা, পঞ্চিন্দ্রিযানি, পঞ্চ বলানি, সত্ত বোজ্ঝঙ্গা, অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গোতি সত্ততিংস বোধিপক্খিযধম্মা ধম্মো নাম; তযো সতিপট্ঠানা, তযো সম্মপ্পধানা, তযো ইদ্ধিপাদা, ছ ইন্দ্রিযানি, ছ বলানি, অট্ঠ বোজ্ঝঙ্গা, নৰঙ্গিকো মগ্গোতি চ চত্তারো উপাদানা, পঞ্চ নীৰরণা, সত্ত অনুসযা, অট্ঠ মিচ্ছত্তাতি চ অযং অধম্মো.

তত্থ যংকিঞ্চি একং অধম্মকোট্ঠাসং গহেত্ৰা ‘‘ইমং অধম্মং ধম্মোতি করিস্সাম; এৰং অম্হাকং আচরিযকুলং নিস্সায নিয্যানিকং ভৰিস্সতি, মযঞ্চ লোকে পাকটা ভৰিস্সামা’’তি তং অধম্মং ‘‘ধম্মো অয’’ন্তি কথযন্তা অধম্মং ধম্মোতি দীপেন্তি নাম. তথেৰ ধম্মকোট্ঠাসেসু চ একং গহেত্ৰা অযং অধম্মোতি কথেন্তা ধম্মং অধম্মোতি দীপেন্তি নাম. ৰিনযপরিযাযেন পন ভূতেন ৰত্থুনা চোদেত্ৰা সারেত্ৰা যথাপটিঞ্ঞায কাতব্বং কম্মং ধম্মো নাম, অভূতেন ৰত্থুনা অচোদেত্ৰা অসারেত্ৰা অপটিঞ্ঞায কাতব্বং কম্মং অধম্মো নাম.

সুত্তন্তপরিযাযেন রাগৰিনযো দোসৰিনযো মোহৰিনযো সংৰরো পহানং পটিসঙ্খাতি অযং ৰিনযো নাম, রাগাদীনং অৰিনযো অসংৰরো অপ্পহানং অপ্পটিসঙ্খাতি অযং অৰিনযো নাম. ৰিনযপরিযাযেন ৰত্থুসম্পত্তি ঞত্তিসম্পত্তি অনুস্সাৰনসম্পত্তি সীমাসম্পত্তি পরিসাসম্পত্তীতি অযং ৰিনযো নাম, ৰত্থুৰিপত্তি…পে… পরিসাৰিপত্তীতি অযং অৰিনযো নাম.

সুত্তন্তপরিযাযেন চত্তারো সতিপট্ঠানা… অট্ঠঙ্গিকো মগ্গোতি ইদং ভাসিতং লপিতং তথাগতেন; তযো সতিপট্ঠানা, তযো সম্মপ্পধানা, তযো ইদ্ধিপাদা, ছ ইন্দ্রিযানি, ছ বলানি, অট্ঠ বোজ্ঝঙ্গা, নৰঙ্গিকো মগ্গোতি ইদং অভাসিতং অলপিতং তথাগতেন. ৰিনযপরিযাযেন চত্তারো পারাজিকা, তেরস সঙ্ঘাদিসেসা, দ্ৰে অনিযতা, তিংস নিস্সগ্গিযা পাচিত্তিযাতি ইদং ভাসিতং লপিতং তথাগতেন; তযো পারাজিকা, চুদ্দস সঙ্ঘাদিসেসা, তযো অনিযতা, একত্তিংস নিস্সগ্গিযা পাচিত্তিযাতি ইদং অভাসিতং অলপিতং তথাগতেন.

সুত্তন্তপরিযাযেন দেৰসিকং ফলসমাপত্তিসমাপজ্জনং, মহাকরুণাসমাপত্তিসমাপজ্জনং, বুদ্ধচক্খুনা লোকৰোলোকনং, অট্ঠুপ্পত্তিৰসেন সুত্তন্তদেসনা, জাতককথাতি ইদং আচিণ্ণং; ন দেৰসিকং ফলসমাপত্তিসমাপজ্জনং…পে… ন জাতককথাতি ইদং অনাচিণ্ণং. ৰিনযপরিযাযেন নিমন্তিতস্স ৰস্সাৰাসং ৰসিত্ৰা অপলোকেত্ৰা চারিযপক্কমনং, পৰারেত্ৰা চারিযপক্কমনং, আগন্তুকেহি সদ্ধিং পঠমং পটিসন্থারকরণন্তি ইদং আচিণ্ণং; তস্সেৰ আচিণ্ণস্স অকরণং অনাচিণ্ণং নাম.

সুত্তন্তপরিযাযেন চত্তারো সতিপট্ঠানা…পে… অট্ঠঙ্গিকো মগ্গোতি ইদং পঞ্ঞত্তং নাম; তযো সতিপট্ঠানা…পে… নৰঙ্গিকো মগ্গোতি ইদং অপঞ্ঞত্তং নাম. ৰিনযপরিযাযেন চত্তারো পারাজিকা…পে… তিংস নিস্সগ্গিযা পাচিত্তিযাতি ইদং পঞ্ঞত্তং নাম; তযো পারাজিকা…পে… একত্তিংস নিস্সগ্গিযা পাচিত্তিযাতি ইদং অপঞ্ঞত্তং নাম.

‘‘অনাপত্তি অজানন্তস্স, অথেয্যচিত্তস্স, ন মরণাধিপ্পাযস্স, অনুল্লপনাধিপ্পাযস্স, ন মোচনাধিপ্পাযস্সা’’তি তত্থ তত্থ ৰুত্তা অনাপত্তি অনাপত্তি নাম. ‘‘জানন্তস্স, থেয্যচিত্তস্সা’’তিআদিনা নযেন ৰুত্তা আপত্তি আপত্তি নাম. পঞ্চাপত্তিক্খন্ধা লহুকাপত্তি নাম, দ্ৰে আপত্তিক্খন্ধা গরুকাপত্তি নাম. ছ আপত্তিক্খন্ধা সাৰসেসাপত্তি নাম, একো পারাজিকাপত্তিক্খন্ধো অনৰসেসাপত্তি নাম. দ্ৰে আপত্তিক্খন্ধা দুট্ঠুল্লাপত্তি নাম, পঞ্চাপত্তিক্খন্ধা অদুট্ঠুল্লাপত্তি নাম.

পুরিমনযেনেৰ পনেত্থ ৰুত্তপ্পকারং ধম্মং ‘‘অধম্মো অয’’ন্তি কথযন্তা ‘‘ধম্মং অধম্মো’’তি দীপেন্তি নাম. অৰিনযং ‘‘ৰিনযো অয’’ন্তি…পে… অদুট্ঠুল্লাপত্তিং ‘‘দুট্ঠুল্লাপত্তি অয’’ন্তি কথযন্তা ‘‘অদুট্ঠুল্লাপত্তিং দুট্ঠুল্লাপত্তী’’তি দীপেন্তি নাম. এৰং ‘‘অধম্মং ধম্মো’’তি ৰা…পে… ‘‘অদুট্ঠুল্লাপত্তিং দুট্ঠুল্লাপত্তী’’তি ৰা দীপেত্ৰা পক্খং লভিত্ৰা চতুন্নং সঙ্ঘকম্মানং অঞ্ঞতরং সঙ্ঘকম্মং একসীমাযং ৰিসুং করোন্তেহি সঙ্ঘো ভিন্নো নাম হোতি. তেন ৰুত্তং – ‘‘তে ইমেহি অট্ঠারসহি ৰত্থূহি অপকস্সন্তী’’তিআদি.

তত্থ অপকস্সন্তীতি পরিসং আকড্ঢন্তি, ৰিজটেন্তি, একমন্তং উস্সারেন্তি চ. অৰপকাসন্তীতি অতি ৰিয পকাসেন্তি যথা ৰিসংসট্ঠাৰ হোন্তি, এৰং করোন্তি. আৰেনিন্তি ৰিসুং. এত্তাৰতা খো উপালি সঙ্ঘো ভিন্নো হোতীতি এৰং অট্ঠারসসু ভেদকরৰত্থূসু যংকিঞ্চি একম্পি ৰত্থুং দীপেত্ৰা তেন তেন কারণেন ‘‘ইমং গণ্হথ, ইমং রোচেথা’’তি সঞ্ঞাপেত্ৰা সলাকং গাহাপেত্ৰা ৰিসুং সঙ্ঘকম্মে কতে সঙ্ঘো ভিন্নো হোতি. পরিৰারে পন ‘‘পঞ্চহি উপালি আকারেহি সঙ্ঘো ভিজ্জতী’’তিআদি ৰুত্তং, তস্স ইমিনা ইধ ৰুত্তেন সঙ্ঘভেদলক্খণেন অত্থতো নানাকরণং নত্থি. তং পনস্স নানাকরণাভাৰং তত্থেৰ পকাসযিস্সাম. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৰাতি.

উপালিপঞ্হাকথা নিট্ঠিতা.

সঙ্ঘভেদকক্খন্ধকৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.