৪. সুখিন্দ্রিযৰগ্গো
১-৫. সুদ্ধিকসুত্তাদিৰণ্ণনা
৫০১-৫০৫. চতুত্থৰগ্গস্স পঠমে সুখঞ্চ তং সহজাতানং আধিপতেয্যসঙ্খাতেন ইন্দট্ঠেন ইন্দ্রিযঞ্চাতি সুখিন্দ্রিযং. দুক্খিন্দ্রিযাদীসুপি এসেৰ নযো. এত্থ চ সুখিন্দ্রিযদুক্খিন্দ্রিযদোমনস্সিন্দ্রিযানি কামাৰচরানেৰ, সোমনস্সিন্দ্রিযং ঠপেত্ৰা অরূপাৰচরং সেসং তেভূমকং, উপেক্খিন্দ্রিযং চতুভূমকং. দুতিযাদীনি চত্তারি চতুসচ্চৰসেনেৰ কথিতানি.
৬. পঠমৰিভঙ্গসুত্তৰণ্ণনা
৫০৬. ছট্ঠে কাযিকন্তি কাযপসাদৰত্থুকং. সুখন্তি অযমস্স সরূপনিদ্দেসো. সাতন্তি তস্সেৰ ৰেৰচনং, মধুরন্তি ৰুত্তং হোতি. কাযসম্ফস্সজন্তি কাযসম্ফস্সতো জাতং. সুখং সাতন্তি ৰুত্তনযমেৰ. ৰেদযিতন্তি অযমস্স সব্বৰেদনাসাধারণো অঞ্ঞধম্মৰিসিট্ঠো সভাৰনিদ্দেসো. ইমিনা নযেন সেসেসুপি অত্থো ৰেদিতব্বো. কাযিকং ৰা চেতসিকং ৰাতি এত্থ পন চক্খাদযো চত্তারো পসাদকাযে ৰত্থুং কত্ৰা উপ্পত্তিৰসেন কাযিকন্তি ৰুত্তং. কাযপসাদৰত্থুকং পন অদুক্খমসুখং নাম নত্থি.
৯. কট্ঠোপমসুত্তৰণ্ণনা
৫০৯. নৰমে দ্ৰিন্নং কট্ঠানন্তি দ্ৰিন্নং অরণীনং. সঙ্ঘট্টনসমোধানাতি সঙ্ঘট্টনেন চেৰ সমোধানেন চ. উস্মাতি উসুমাকারো. তেজোতি অগ্গিধূমো. এত্থ চ অধরারণী ৰিয ৰত্থারম্মণং, উত্তরারণী ৰিয ফস্সো, সঙ্ঘট্টো ৰিয ফস্সসঙ্ঘট্টনং, অগ্গি ৰিয ৰেদনা দট্ঠব্বা. ৰত্থারম্মণং ৰা উত্তরারণী ৰিয, ফস্সো অধরারণী ৰিয দট্ঠব্বো.
১০. উপ্পটিপাটিকসুত্তৰণ্ণনা
৫১০. দসমং যথাধম্মরসেন পটিপাটিযা ৰুত্তম্পি ইমস্মিং ইন্দ্রিযৰিভঙ্গে সেসসুত্তানি ৰিয অদেসিতত্তা উপ্পটিপাটিকসুত্তং নামাতি ৰেদিতব্বং. তত্থ নিমিত্তন্তিআদীনি সব্বানি পচ্চযৰেৰচনানেৰ. দুক্খিন্দ্রিযঞ্চ পজানাতীতি দুক্খসচ্চৰসেনেৰ পজানাতি. দুক্খিন্দ্রিযসমুদযন্তি কণ্টকেন ৰা ৰিদ্ধস্স মঙ্কুলেন ৰা দট্ঠস্স পচ্চত্থরণে ৰা ৰলিযা ফুট্ঠস্স দুক্খসহগতং কাযৰিঞ্ঞাণং উপ্পজ্জতি, তং এতস্স সমুদযোতি পজানাতি.
পরতো দোমনস্সিন্দ্রিযসমুদযন্তিআদীসুপি তেসং তেসং কারণৰসেনেৰ সমুদযো ৰেদিতব্বো. পত্তচীৰরাদীনং ৰা হি সঙ্খারানং সদ্ধিৰিহারিকাদীনং ৰা সত্তানং ৰিনাসেন দোমনস্সিন্দ্রিযং উপ্পজ্জতীতি তেসং ৰিনাসং তস্স সমুদযোতি পজানাতি. সুভোজনং ভুঞ্জিত্ৰা ৰরসযনে নিপন্নস্স হত্থপাদসম্বাহনতালৰণ্টৰাতাদিসম্ফস্সেন সুখিন্দ্রিযং উপ্পজ্জতি, তং ফস্সং তস্স সমুদযোতি পজানাতি. ৰুত্তপ্পকারানং পন সত্তসঙ্খারানং মনাপানং পটিলাভৰসেন সোমনস্সিন্দ্রিযং উপ্পজ্জতি, তং পটিলাভং তস্স সমুদযোতি পজানাতি. মজ্ঝত্তাকারেন পন উপেক্খিন্দ্রিযং উপ্পজ্জতি, তং সত্তসঙ্খারেসু মজ্ঝত্তাকারং তস্স সমুদযোতি পজানাতি.
কত্থ চুপ্পন্নং দুক্খিন্দ্রিযং অপরিসেসং নিরুজ্ঝতি, ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু ৰিৰিচ্চেৰ কামেহীতিআদীসু পন অযং একতোৰ ৰিনিচ্ছযকথা – দুক্খিন্দ্রিযঞ্হি পঠমজ্ঝানস্স উপচারক্খণেযেৰ নিরুজ্ঝতি পহীনং হোতি, দোমনস্সাদীনি দুতিযজ্ঝানাদীনং. এৰং সন্তেপি তেসং অতিসযনিরোধত্তা অযং ঝানেসুযেৰ নিরোধো ৰুত্তো. অতিসযনিরোধো হি তেসং পঠমজ্ঝানাদীসু, ন নিরোধোযেৰ, নিরোধোযেৰ পন উপচারক্খণে, নাতিসযনিরোধো. তথা হি নানাৰজ্জনে পঠমজ্ঝানুপচারে নিরুদ্ধস্সাপি দুক্খিন্দ্রিযস্স ডংসমকসাদিসম্ফস্সেন ৰা ৰিসমাসনুপতাপেন ৰা সিযা উপ্পত্তি, ন ত্ৰেৰ অন্তোঅপ্পনাযং. উপচারে ৰা নিরুদ্ধম্পেতং ন সুট্ঠু নিরুদ্ধং হোতি পটিপক্খেন অৰিহতত্তা. অন্তোঅপ্পনাযং পন পীতিফরণেন সব্বো কাযো সুখোক্কন্তো হোতি, সুখোক্কন্তকাযস্স চ সুট্ঠু নিরুদ্ধং হোতি দুক্খিন্দ্রিযং পটিপক্খেন ৰিহতত্তা. নানাৰজ্জনেযেৰ চ দুতিযজ্ঝানুপচারে পহীনস্স দোমনস্সিন্দ্রিযস্স যস্মা এতং ৰিতক্কৰিচারপচ্চযেপি কাযকিলমথে চিত্তুপঘাতে চ সতি উপ্পজ্জতি, ৰিতক্কৰিচারাভাৰে নেৰ উপ্পজ্জতি. যত্থ পন উপ্পজ্জতি, তত্থ ৰিতক্কৰিচারভাৰে, অপ্পহীনা এৰ চ দুতিযজ্ঝানুপচারে ৰিতক্কৰিচারাতি তত্থস্স সিযা উপ্পত্তি. ন ত্ৰেৰ দুতিযজ্ঝানে পহীনপচ্চযত্তা. তথা ততিযজ্ঝানুপচারে পহীনস্সাপি সুখিন্দ্রিযস্স পীতিসমুট্ঠানপণীতরূপফুট্ঠকাযস্স সিযা উপ্পত্তি, ন ত্ৰেৰ ততিযজ্ঝানে. ততিযজ্ঝানে হি সুখস্স পচ্চযভূতা পীতি সব্বসো নিরুদ্ধা. তথা চতুত্থজ্ঝানুপচারে পহীনস্সাপি সোমনস্সিন্দ্রিযস্স আসন্নত্তা অপ্পনাপ্পত্তায উপেক্খায অভাৰেন সম্মা অনতিক্কন্তত্তা চ সিযা উপ্পত্তি, ন ত্ৰেৰ চতুত্থজ্ঝানে. তস্মা ‘‘এত্থ চুপ্পন্নং দুক্খিন্দ্রিযং অপরিসেসং নিরুজ্ঝতী’’তি তত্থ তত্থ অপরিসেসগ্গহণং কতং.
যং পনেত্থ তদত্থায চিত্তং উপসংহরতীতি ৰুত্তং, তত্থ অলাভী সমানো উপ্পাদনত্থায চিত্তং উপসংহরতি, লাভী সমানো সমাপজ্জনত্থাযাতি এৰমত্থো ৰেদিতব্বো. ইমেসু দ্ৰীসুপি সুত্তেসু সম্মসনৰারোৰ কথিতোতি.
সুখিন্দ্রিযৰগ্গো চতুত্থো.