৫. জরাৰগ্গো
১. জরাধম্মসুত্তৰণ্ণনা
৫১১. পঞ্চমৰগ্গস্স পঠমে পচ্ছাতপেতি পাসাদচ্ছাযায পুরত্থিমদিসং পটিচ্ছন্নত্তা পাসাদস্স পচ্ছিমদিসাভাগে আতপো হোতি, তস্মিং ঠানে পঞ্ঞত্তৰরবুদ্ধাসনে নিসিন্নোতি অত্থো. পিট্ঠিং ওতাপযমানোতি যস্মা সম্মাসম্বুদ্ধস্সপি উপাদিন্নকসরীরে উণ্হকালে উণ্হং হোতি, সীতকালে সীতং, অযঞ্চ হিমপাতসীতসমযো. তস্মা মহাচীৰরং ওতারেত্ৰা সূরিযরস্মীহি পিট্ঠিং ওতাপযমানো নিসীদি.
কিং পন বুদ্ধরস্মিযো মদ্দিত্ৰা সূরিযরস্মি অন্তো পৰিসিতুং সক্কোতীতি? ন সক্কোতি. এৰং সন্তে কিং তাপেতীতি? রস্মিতেজং. যথেৰ হি ঠিতমজ্ঝন্হিকে পরিমণ্ডলায ছাযায রুক্খমূলে নিসিন্নস্স কিঞ্চাপি সূরিযরস্মিযো সরীরং ন ফুসন্তি, সব্বদিসাসু পন তেজো ফরতি, অগ্গিজালাহি পরিক্খিত্তো ৰিয হোতি, এৰং সূরিযরস্মীসু বুদ্ধরস্মিযো মদ্দিত্ৰা অন্তো পৰিসিতুং অসক্কুণন্তীসুপি সত্থা তেজং তাপেন্তো নিসিন্নোতি ৰেদিতব্বো.
অনোমজ্জন্তোতি পিট্ঠিপরিকম্মকরণৰসেন অনুমজ্জন্তো. অচ্ছরিযং ভন্তেতি থেরো ভগৰতো পিট্ঠিতো মহাচীৰরং ওতারেত্ৰা নিসিন্নস্স দ্ৰিন্নং অংসকূটানং অন্তরে সুৰণ্ণাৰট্টং ৰিয কেসগ্গপ্পমাণং ৰলিযাৰট্টং দিস্ৰা – ‘‘এৰরূপেপি নাম সরীরে জরা পঞ্ঞাযতী’’তি সঞ্জাতসংৰেগো জরং গরহন্তো এৰমাহ. গরহনচ্ছরিযং নাম কিরেতং.
ন চেৰং দানি, ভন্তে, ভগৰতো তাৰ পরিসুদ্ধোতি যথা পকতিযা ছৰিৰণ্ণো পরিসুদ্ধো, ন এৰমেতরহীতি দীপেন্তো এৰমাহ. তথাগতস্স হি দহরকালে সঙ্কুসতসমব্ভাহতং উসভচম্মং ৰিয ৰিহতৰলিকো কাযো হোতি, তস্মিং ঠপিতো হত্থো ভস্সতেৰ, ন সন্তিট্ঠতি, তেলপুঞ্ছনাকারপ্পত্তো ৰিয হোতি. মহল্লককালে পন সিরাজালা মিলাযন্তি, সন্ধিপব্বানি সিথিলানি হোন্তি, মংসং অট্ঠিতো মুচ্চিত্ৰা সিথিলভাৰং আপজ্জিত্ৰা তত্থ তত্থ ওলম্বতি. বুদ্ধানং পন এৰরূপং ন হোতি. অঞ্ঞেসং অপাকটং, সন্তিকাৰচরত্তা আনন্দত্থেরস্সেৰ পাকটং হোতি, তস্মা এৰমাহ.
সিথিলানি চ গত্তানীতি অঞ্ঞেসং মুখে অংসকূটন্তরেহি তেসু তেসু ঠানেসু ৰলিযো সন্তিট্ঠন্তি, সত্থু পনেতং নত্থি, থেরো চ দ্ৰিন্নং অংসকূটানং অন্তরে ৰলিযাৰট্টকং দিস্ৰা এৰমাহ. সব্বানি ৰলিযজাতানীতি ইদম্পি অত্তনো পাকটৰসেন এৰমাহ – সত্থু পন অঞ্ঞেসং ৰিয ৰলিযো নাম নত্থি. পুরতো পব্ভারো চ কাযোতি সত্থা ব্রহ্মুজুগত্তো, দেৰনগরে সমুস্সিতসুৰণ্ণতোরণং ৰিযস্স কাযো উজুকমেৰ উগ্গতো. মহল্লককালে পন কাযো পুরতো ৰঙ্কো হোতি, স্ৰাযং অঞ্ঞেসং অপাকটো, সন্তিকাৰচরত্তা পন থেরস্সেৰ পাকটো, তস্মা এৰমাহ. দিস্সতি চ ইন্দ্রিযানং অঞ্ঞথত্তন্তি ইন্দ্রিযানি নাম ন চক্খুৰিঞ্ঞেয্যানি. যতো পন পকতিযা পরিসুদ্ধো ছৰিৰণ্ণো, ইদানি ন তথা পরিসুদ্ধো, অংসকূটন্তরে ৰলি পঞ্ঞাযতি, ব্রহ্মুজুকাযো পুরতো ৰঙ্কো, ইমিনাৰ কারণেন চক্খাদীনঞ্চ ইন্দ্রিযানং অঞ্ঞথত্তেন ভৰিতব্বন্তি নযগ্গাহতো এৰমাহ. ধী তং জম্মি জরে অত্থূতি লামকে জরে ধী তং তুয্হং হোতু, ধিক্কারো তং ফুসতু. বিম্বন্তি অত্তভাৰো.
২. উণ্ণাভব্রাহ্মণসুত্তৰণ্ণনা
৫১২. দুতিযে গোচরৰিসযন্তি গোচরভূতং ৰিসযং. অঞ্ঞমঞ্ঞস্সাতি চক্খু সোতস্স, সোতং ৰা চক্খুস্সাতি এৰং একং একস্স গোচরৰিসযং ন পচ্চনুভোতি. সচে হি নীলাদিভেদং রূপারম্মণং সমোধানেত্ৰা সোতিন্দ্রিযস্স উপনেয্য – ‘‘ইঙ্ঘ ত্ৰং তাৰ নং ৰৰত্থপেহি ৰিভাৰেহি ‘কিন্নামেতং আরম্মণ’’’ন্তি. চক্খুৰিঞ্ঞাণং ৰিনাপি মুখেন অত্তনো ধম্মতায এৰং ৰদেয্য – ‘‘অরে, অন্ধবাল, ৰস্সসতম্পি ৰস্সসহস্সম্পি ৰস্সসতসহস্সম্পি পরিধাৰমানো অঞ্ঞত্র মযা কুহিং এতস্স জাননকং লভিস্সসি, তং আহর, চক্খুপসাদে উপনেহি, অহমেতং আরম্মণং জানিস্সামি – যদি ৰা নীলং, যদি ৰা পীতকং. ন হি এসো অঞ্ঞস্স ৰিসযো, ময্হমেৰেসো ৰিসযো’’তি. সেসদ্ৰারেসুপি এসেৰ নযো. এৰমেতানি অঞ্ঞমঞ্ঞস্স গোচরৰিসযং ন পচ্চনুভোন্তি নাম.
কিং পটিসরণন্তি এতেসং কিং পটিসরণং, কিং এতানি পটিসরন্তীতি পুচ্ছতি. মনো পটিসরণন্তি জৰনমনো পটিসরণং. মনোৰ নেসন্তি মনোদ্ৰারিকজৰনমনোৰ এতেসং গোচরৰিসযং রজ্জনাদিৰসেন অনুভোতি. চক্খুৰিঞ্ঞাণঞ্হি রূপদস্সনমত্তমেৰ, এত্থ রজ্জনং ৰা দুস্সনং ৰা মুয্হনং ৰা নত্থি. একস্মিং পন দ্ৰারে জৰনং রজ্জতি ৰা দুস্সতি ৰা মুয্হতি ৰা. সোতৰিঞ্ঞাণাদীসুপি এসেৰ নযো.
তত্রাযং উপমা – পঞ্চ কির দুব্বলভোজকা রাজানং সেৰিত্ৰা কিচ্ছেন কসিরেন একস্মিং পঞ্চকুলিকে গামে পরিত্তকং আযং লভিংসু. তেসং তত্থ মচ্ছভাগো মংসভাগো, অদ্দুকহাপণো ৰা যোত্তকহাপণো ৰা মাসকহাপণো ৰা অট্ঠকহাপণো ৰা সোল়সকহাপণো ৰা চতুসট্ঠিকহাপণো ৰা দণ্ডোতি এত্তকমত্তমেৰ পাপুণাতি, সতৰত্থুকং পঞ্চসতৰত্থুকং সহস্সৰত্থুকং মহাবলিং রাজাৰ গণ্হাতি.
তত্থ পঞ্চকুলিকগামা ৰিয পঞ্চপসাদা দট্ঠব্বা, পঞ্চ দুব্বলভোজকা ৰিয পঞ্চৰিঞ্ঞাণানি; রাজা ৰিয জৰনং, দুব্বলভোজকানং পরিত্তকআযপাপুণনং ৰিয চক্খুৰিঞ্ঞাণাদীনং রূপদস্সনাদিমত্তং, রজ্জনাদি পন এতেসু নত্থি. রঞ্ঞো মহাবলিগ্গহণং ৰিয তেসু দ্ৰারেসু জৰনস্স রজ্জনাদীনি ৰেদিতব্বানি. এৰমেত্থ মনোতি কুসলাকুসলজৰনং ৰুত্তং.
সতি পটিসরণন্তি মগ্গসতি পটিসরণং. জৰনমনো হি মগ্গসতিং পটিসরতি. ৰিমুত্তীতি ফলৰিমুত্তি. পটিসরণন্তি ফলৰিমুত্তিযা নিব্বানং পটিসরণং. তঞ্হি সা পটিসরতি. নাসক্খি পঞ্হস্স পরিযন্তং গহেতুন্তি পঞ্হস্স পরিচ্ছেদং পমাণং গহেতুং নাসক্খি, অপ্পটিসরণং ধম্মং ‘‘সপ্পটিসরণ’’ন্তি পুচ্ছি. নিব্বানং নামেতং অপ্পটিসরণং, ন কিঞ্চি পটিসরতি. নিব্বানোগধন্তি নিব্বানব্ভন্তরং নিব্বানং অনুপৰিট্ঠং. ব্রহ্মচরিযন্তি মগ্গব্রহ্মচরিযং. নিব্বানপরাযণন্তি নিব্বানং পরং অযনমস্স পরা গতি, ন ততো পরং গচ্ছতীতি অত্থো. নিব্বানং পরিযোসানং অৰসানং অস্সাতি নিব্বানপরিযোসানং.
মূলজাতা পতিট্ঠিতাতি মগ্গেন আগতসদ্ধা ৰুচ্চতি. ইমম্হি চে, ভিক্খৰে, সমযেতি কিং সন্ধাযাহ? ঝানঅনাগামিতং. তস্মিঞ্হি সমযে ব্রাহ্মণস্স পঠমমগ্গেন পঞ্চ অকুসলচিত্তানি পহীনানি, পঠমজ্ঝানেন পঞ্চ নীৰরণানীতি ঝানঅনাগামিট্ঠানে ঠিতো. সো অপরিহীনজ্ঝানো কালং কত্ৰা তত্থেৰ পরিনিব্বাযেয্য. সচে পনস্স পুত্তদারং অনুসাসন্তস্স কম্মন্তে ৰিচারেন্তস্স ঝানং নস্সতি, নট্ঠে ঝানে গতি অনিবদ্ধা হোতি, অনট্ঠে পন নিবদ্ধাতি ইমং ঝানঅনাগামিতং সন্ধায এৰমাহ.
৩. সাকেতসুত্তৰণ্ণনা
৫১৩. ততিযে অঞ্জনৰনেতি অঞ্জনৰণ্ণপুপ্ফানং রুক্খানং রোপিতৰনে. যং, ভিক্খৰে, সদ্ধিন্দ্রিযং, তং সদ্ধাবলন্তি তঞ্হি অধিমোক্খলক্খণে ইন্দট্ঠেন সদ্ধিন্দ্রিযং, অস্সদ্ধিযে অকম্পনেন সদ্ধাবলং. ইতরেসং পগ্গহউপট্ঠানঅৰিক্খেপপজাননলক্খণেসু ইন্দট্ঠেন ইন্দ্রিযভাৰো, কোসজ্জমুট্ঠসচ্চৰিক্খেপাৰিজ্জাসু অকম্পনেন বলভাৰো ৰেদিতব্বো. এৰমেৰ খোতি তস্সা নদিযা একসোতং ৰিয সদ্ধাৰীরিযসতিসমাধিপঞ্ঞাৰসেন এতেসং নিন্নানাকরণং ৰেদিতব্বং, দ্ৰে সোতানি ৰিয ইন্দট্ঠঅকম্পনট্ঠেহি ইন্দ্রিযবলৰসেন নানাকরণং ৰেদিতব্বং.
৪. পুব্বকোট্ঠকসুত্তৰণ্ণনা
৫১৪. চতুত্থে অমতোগধন্তি অমতব্ভন্তরং. অমতপরাযণন্তি অমতনিব্বত্তিকং. অমতপরিযোসানন্তি অমতনিট্ঠং. সাধু সাধূতি থেরস্স ব্যাকরণং পসংসন্তো সাধুকারং দেতি.
৫. পঠমপুব্বারামসুত্তৰণ্ণনা
৫১৫. পঞ্চমে তদন্ৰযাতি তং অনুগচ্ছমানা, অনুৰত্তমানাতি অত্থো. পুব্বকোট্ঠকং আদিং কত্ৰা পটিপাটিযা ছসু সুত্তেসু ফলিন্দ্রিযানেৰ কথিতানি.
১০. আপণসুত্তৰণ্ণনা
৫২০. দসমে ইমে খো তে ধম্মাতি উপরি সহ ৰিপস্সনায তযো মগ্গা. যে মে পুব্বে সুতাৰ অহেসুন্তি যে ধম্মা মযা পুব্বে ‘‘অরহত্তফলিন্দ্রিযং নাম অত্থী’’তি কথেন্তানংযেৰ সুতা অহেসুং. কাযেন চ ফুসিত্ৰাতি নামকাযেন চ ফুসিত্ৰা পটিলভিত্ৰা. পঞ্ঞায চ অতিৰিজ্ঝ পস্সামীতি পচ্চৰেক্খণপঞ্ঞায চ অতিৰিজ্ঝিত্ৰা পস্সামি. যা হিস্স, ভন্তে, সদ্ধাতি অযং কতরসদ্ধা? চতূহি ইন্দ্রিযেহি সম্পযুত্তা সদ্ধা হেট্ঠা কথিতাৰ, অযং পন পচ্চৰেক্খণসদ্ধা. সম্পযুত্তসদ্ধা হি মিস্সকা, পচ্চৰেক্খণসদ্ধা লোকিযাৰ. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৰাতি.
জরাৰগ্গো পঞ্চমো.