২-১০. অট্ঠসতসুত্তাদিৰণ্ণনা

২৭০-২৭৮. দুতিযে অট্ঠসতপরিযাযন্তি অট্ঠসতস্স কারণভূতং. ধম্মপরিযাযন্তি ধম্মকারণং. কাযিকা চ চেতসিকা চাতি এত্থ কাযিকা কামাৰচরেযেৰ লব্ভন্তি, চেতসিকা চতুভূমিকাপি. সুখাতিআদীসু সুখা ৰেদনা অরূপাৰচরে নত্থি, সেসাসু তীসু ভূমীসু লব্ভন্তি, দুক্খা কামাৰচরাৰ, ইতরা চতুভূমিকা. পঞ্চকে সুখিন্দ্রিযদুক্খিন্দ্রিযদোমনস্সিন্দ্রিযানি কামাৰচরানেৰ, সোমনস্সিন্দ্রিযং তেভূমকং, উপেক্খিন্দ্রিযং চতুভূমকং. ছক্কে পঞ্চসু দ্ৰারেসু ৰেদনা কামাৰচরাৰ, মনোদ্ৰারে চতুভূমিকা, অট্ঠারসকে ছসু ইট্ঠারম্মণেসু সোমনস্সেন সহ উপৰিচরন্তীতি সোমনস্সূপৰিচারা. সেসদ্ৰযেপি এসেৰ নযো. ইতি অযং দেসনা ৰিচারৰসেন আগতা, তংসম্পযুত্তানং পন সোমনস্সাদীনং ৰসেন ইধ অট্ঠারস ৰেদনা ৰেদিতব্বা.

ছ গেহসিতানি সোমনস্সানীতিআদীসু ‘‘চক্খুৰিঞ্ঞেয্যানং রূপানং ইট্ঠানং কন্তানং মনাপানং মনোরমানং লোকামিসপটিসংযুত্তানং পটিলাভং ৰা পটিলাভতো সমনুপস্সতো পুব্বে ৰা পটিলদ্ধপুব্বং অতীতং নিরুদ্ধং ৰিপরিণতং সমনুস্সরতো উপ্পজ্জতি সোমনস্সং. যং এৰরূপং সোমনস্সং, ইদং ৰুচ্চতি গেহসিতং সোমনস্স’’ন্তি (ম. নি. ৩.৩০৬). এৰং ছসু দ্ৰারেসু ৰুত্তকামগুণনিস্সিতানি সোমনস্সানি ছ গেহসিতসোমনস্সানি নাম.

‘‘রূপানং ত্ৰেৰ অনিচ্চতং ৰিদিত্ৰা ৰিপরিণামৰিরাগনিরোধং ‘পুব্বে চেৰ রূপা এতরহি চ, সব্বে তে রূপা অনিচ্চা দুক্খা ৰিপরিণামধম্মা’তি এৰমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায পস্সতো উপ্পজ্জতি সোমনস্সং. যং এৰরূপং সোমনস্সং, ইদং ৰুচ্চতি নেক্খম্মসিতং সোমনস্স’’ন্তি (ম. নি. ৩.৩০৬) এৰং ছসু দ্ৰারেসু ইট্ঠারম্মণে আপাথগতে অনিচ্চতাদিৰসেন ৰিপস্সনং পট্ঠপেত্ৰা উস্সুক্কাপেতুং সক্কোন্তস্স ‘‘উস্সুক্কিতা মে ৰিপস্সনা’’তি সোমনস্সজাতস্স উপ্পন্নসোমনস্সানি ছ নেক্খম্মসিতসোমনস্সানি নাম.

‘‘চক্খুৰিঞ্ঞেয্যানং রূপানং ইট্ঠানং কন্তানং মনাপানং মনোরমানং লোকামিসপটিসংযুত্তানং অপ্পটিলাভং ৰা অপ্পটিলাভতো সমনুপস্সতো পুব্বে ৰা পটিলদ্ধপুব্বং অতীতং নিরুদ্ধং ৰিপরিণতং সমনুস্সরতো উপ্পজ্জতি দোমনস্সং. যং এৰরূপং দোমনস্সং, ইদং ৰুচ্চতি গেহসিতং দোমনস্স’’ন্তি. এৰং ছসু দ্ৰারেসু ‘‘ইট্ঠারম্মণং নানুভৰিস্সামি নানুভৰামী’’তি ৰিতক্কযতো উপ্পন্নানি কামগুণনিস্সিতদোমনস্সানি ছ গেহসিতদোমনস্সানি নাম.

‘‘রূপানং ত্ৰেৰ অনিচ্চতং ৰিদিত্ৰা ৰিপরিণামৰিরাগনিরোধং ‘পুব্বে চেৰ রূপা এতরহি চ, সব্বে তে রূপা অনিচ্চা দুক্খা ৰিপরিণামধম্মা’তি এৰমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দিস্ৰা অনুত্তরেসু ৰিমোক্খেসু পিহং উপট্ঠাপেতি ‘কুদাস্সু নামাহং তদাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরিস্সামি, যদরিযা এতরহি আযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরন্তী’’তি. ইতি অনুত্তরেসু ৰিমোক্খেসু পিহং উপট্ঠাপযতো উপ্পজ্জতি পিহপচ্চযা দোমনস্সং. যং এৰরূপং দোমনস্সং, ইদং ৰুচ্চতি নেক্খম্মসিতং দোমনস্সন্তি; এৰং ছসু দ্ৰারেসু ইট্ঠারম্মণে আপাথগতে অনুত্তরৰিমোক্খসঙ্খাতঅরিযফলধম্মেসু পিহং উপট্ঠাপেত্ৰা তদধিগমায অনিচ্চতাদিৰসেন ৰিপস্সনং পট্ঠপেত্ৰা উস্সুক্কাপেতুং অসক্কোন্তস্স ‘‘ইমম্পি পক্খং ইমম্পি মাসং ইমম্পি সংৰচ্ছরং ৰিপস্সনং উস্সুক্কাপেত্ৰা অরিযভূমিং পাপুণিতুং নাসক্খি’’ন্তি অনুসোচতো উপ্পন্নানি দোমনস্সানি ছ নেক্খম্মসিতদোমনস্সানি নাম.

‘‘চক্খুনা রূপং দিস্ৰা উপ্পজ্জতি উপেক্খা বালস্স মূল়্হস্স পুথুজ্জনস্স অনোধিজিনস্স অৰিপাকজিনস্স অনাদীনৰদস্সাৰিনো অস্সুতৰতো পুথুজ্জনস্স. যা এৰরূপা উপেক্খা, রূপং সা নাতিৰত্ততি, তস্মা সা উপেক্খা গেহসিতাতি ৰুচ্চতী’’তি; এৰং ছসু দ্ৰারেসু ইট্ঠারম্মণে আপাথগতে গুল়পিণ্ডকে নিলীনমক্খিকা ৰিয রূপাদীনি অনতিৰত্তমানা তত্থেৰ লগ্গা লগ্গিতা হুত্ৰা উপ্পন্নকামগুণনিস্সিতা উপেক্খা ছ গেহসিতউপেক্খা নাম.

‘‘রূপানং ত্ৰেৰ অনিচ্চতং ৰিদিত্ৰা ৰিপরিণামৰিরাগনিরোধং পুব্বে চেৰ রূপা এতরহি চ, ‘সব্বে তে রূপা অনিচ্চা দুক্খা ৰিপরিণামধম্মা’তি এৰমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায পস্সতো উপ্পজ্জতি উপেক্খা. যা এৰরূপা উপেক্খা, রূপং সা অতিৰত্ততি, তস্মা সা উপেক্খা নেক্খম্মসিতাতি ৰুচ্চতী’’তি; এৰং ছসু দ্ৰারেসু ইট্ঠাদিআরম্মণে আপাথগতে ইট্ঠে অরজ্জন্তস্স অনিট্ঠে অদুস্সন্তস্স অসমপেক্খনে অমুয্হন্তস্স উপ্পন্না ৰিপস্সনাঞাণসম্পযুত্তা উপেক্খা নেক্খম্মসিতউপেক্খা নাম. ইমস্মিং সুত্তে সব্বসঙ্গাহকো চতুভূমকধম্মপরিচ্ছেদো কথিতো. ততিযাদীনি উত্তানত্থানেৰ.