২. ৰেদনাসংযুত্তং
১. সগাথাৰগ্গো
১. সমাধিসুত্তৰণ্ণনা
২৪৯. ৰেদনাসংযুত্তে সগাথাৰগ্গস্স পঠমে সমাহিতোতি উপচারেন ৰা অপ্পনায ৰা সমাহিতো. ৰেদনা চ পজানাতীতি ৰেদনা দুক্খসচ্চৰসেন পজানাতি. ৰেদনানঞ্চ সম্ভৰন্তি তাসংযেৰ সম্ভৰং সমুদযসচ্চৰসেন পজানাতি. যত্থ চেতাতি যত্থেতা ৰেদনা নিরুজ্ঝন্তি, তং নিব্বানং নিরোধসচ্চৰসেন পজানাতি. খযগামিনন্তি তাসংযেৰ ৰেদনানং খযগামিনং মগ্গং মগ্গসচ্চৰসেন পজানাতি. নিচ্ছাতো পরিনিব্বুতোতি নিত্তণ্হো হুত্ৰা কিলেসপরিনিব্বানেন পরিনিব্বুতো. এৰমেত্থ সুত্তে সম্মসনচারৰেদনা কথিতা. গাথাসু দ্ৰীহি পদেহি সমথৰিপস্সনা কথিতা, সেসেহি চতুসচ্চং কথিতং. এৰমেত্থ সব্বসঙ্গাহিকো চতুভূমকধম্মপরিচ্ছেদো ৰুত্তো.
২. সুখসুত্তৰণ্ণনা
২৫০. দুতিযে অদুক্খমসুখং সহাতি অদুক্খমসুখঞ্চ সুখদুক্খেহি সহ. অজ্ঝত্তঞ্চ বহিদ্ধা চাতি অত্তনো চ পরস্স চ. মোসধম্মন্তি নস্সনসভাৰং. পলোকিনন্তি পলুজ্জনকং ভিজ্জনসভাৰং. ফুস্স ফুস্স ৰযং পস্সন্তি ঞাণেন ফুসিত্ৰা ফুসিত্ৰা ৰযং পস্সন্তো. এৰং তত্থ ৰিরজ্জতীতি এৰং তাসু ৰেদনাসু ৰিরজ্জতি. ইধাপি সুত্তে সম্মসনচারৰেদনা কথিতা, গাথাসু ঞাণফুসনং.
৩. পহানসুত্তৰণ্ণনা
২৫১. ততিযে অচ্ছেচ্ছি তণ্হন্তি সব্বম্পি তণ্হং ছিন্দি সমুচ্ছিন্দি. ৰিৰত্তযি সংযোজনন্তি দসৰিধম্পি সংযোজনং পরিৰত্তযি নিম্মূলকমকাসি. সম্মাতি হেতুনা কারণেন. মানাভিসমযাতি মানস্স দস্সনাভিসমযা, পহানাভিসমযা চ. অরহত্তমগ্গো হি কিচ্চৰসেন মানং সম্পস্সতি, অযমস্স দস্সনাভিসমযো. তেন দিট্ঠো পন সো তাৰদেৰ পহীযতি, দিট্ঠৰিসেন দিট্ঠসত্তানং জীৰিতং ৰিয. অযমস্স পহানাভিসমযো.
অন্তমকাসি দুক্খস্সাতি এৰং অরহত্তমগ্গেন মানস্স দিট্ঠত্তা চ পহীনত্তা চ যে ইমে ‘‘কাযবন্ধনস্স অন্তো জীরতি (চূল়ৰ. ২৭৮) হরিতন্তং ৰা’’তি (ম. নি. ১.৩০৪) এৰং ৰুত্তঅন্তিমমরিযাদন্তো চ, ‘‘অন্তমিদং, ভিক্খৰে, জীৰিকান’’ন্তি (ইতিৰু. ৯১; সং. নি. ৩.৮০) এৰং ৰুত্তলামকন্তো চ, ‘‘সক্কাযো একো অন্তো’’তি (অ. নি. ৬.৬১; চূল়নি. তিস্সমেত্তেয্যমাণৰপুচ্ছানিদ্দেস ১১) এৰং ৰুত্তকোট্ঠাসন্তো চ, ‘‘এসেৰন্তো দুক্খস্স সব্বপচ্চযসঙ্খযা’’তি (সং নি. ২.৫১; ২.৪.৭১; উদা. ৭১) এৰং ৰুত্তকোটন্তো চাতি চত্তারো অন্তা, তেসু সব্বস্সেৰ ৰট্টদুক্খস্স অদুং চতুত্থকোটিসঙ্খাতং অন্তমকাসি, পরিচ্ছেদং পরিৰটুমং অকাসি, অন্তিমসমুস্সযমত্তাৰসেসং দুক্খমকাসীতি ৰুত্তং হোতি.
সম্পজঞ্ঞং ন রিঞ্চতীতি সম্পজঞ্ঞং ন জহতি. সঙ্খ্যং নোপেতীতি রত্তো দুট্ঠো মূল়্হোতি পঞ্ঞত্তিং ন উপেতি, তং পঞ্ঞত্তিং পহায খীণাসৰো নাম হোতীতি অত্থো. ইমস্মিং সুত্তে আরম্মণানুসযো কথিতো.
৪. পাতালসুত্তৰণ্ণনা
২৫২. চতুত্থে পাতালোতি পাতস্স অলং পরিযত্তো, নত্থি এত্থ পতিট্ঠাতি পাতালো. অসন্তং অৰিজ্জমানন্তি অসম্ভূতত্তং অপঞ্ঞাযমানত্তং. এৰং ৰাচং ভাসতীতি অত্থি মহাসমুদ্দে পাতালোতি এৰং ৰাচং. সো হি যং তং বলৰামুখং মহাসমুদ্দস্স উদকং ৰেগেন পক্খন্দিত্ৰা চক্কৰাল়ং ৰা সিনেরুং ৰা আহচ্চ যোজনদ্ৰিযোজনদসযোজনপ্পমাণম্পি উগ্গন্ত্ৰা পুন মহাসমুদ্দে পততি, যস্স পতিতট্ঠানে মহানরকপপাতো ৰিয হোতি, যং লোকে বলৰামুখন্তি ৰুচ্চতি. তং সন্ধায এৰং ৰদতি.
যস্মা পন তত্থ তথারূপানং মচ্ছকচ্ছপদেৰদানৰানং পতিট্ঠাপি হোতি সুখনিৰাসোপি, তস্মা অসন্তং অসংৰিজ্জমানং তং তং ৰাচং ভাসতি নাম. যস্মা পন সব্বপুথুজ্জনা সারীরিকায দুক্খৰেদনায পতিট্ঠাতুং ন সক্কোন্তি, তস্মা পাতস্স অলন্তি অত্থেন অযমেৰ পাতালোতি দস্সেন্তো সারীরিকানং খো এতং ভিক্খৰেতিআদিমাহ.
পাতালে ন পচ্চুট্ঠাসীতি পাতালস্মিং ন পতিট্ঠাসি. গাধন্তি পতিট্ঠং. অক্কন্দতীতি অনিবদ্ধং ৰিপ্পলাপং ৰিলপন্তো কন্দতি. দুব্বলোতি দুব্বলঞাণো. অপ্পথামকোতি ঞাণথামস্স পরিত্ততায পরিত্তথামকো. ইমস্মিং সুত্তে অরিযসাৰকোতি সোতাপন্নো. সোতাপন্নো হি এত্থ ধুরং, বলৰৰিপস্সকো ন তিক্খবুদ্ধি উপ্পন্নং ৰেদনং অননুৰত্তিত্ৰা পতিট্ঠাতুং সমত্থো যোগাৰচরোপি ৰট্টতি.
৫. দট্ঠব্বসুত্তৰণ্ণনা
২৫৩. পঞ্চমে দুক্খতো দট্ঠব্বাতি ৰিপরিণামনৰসেন দুক্খতো দট্ঠব্বা. সল্লতোতি দুক্খাপনৰিনিৰিজ্ঝনট্ঠেন সল্লাতি দট্ঠব্বা. অনিচ্চতোতি অদুক্খমসুখা হুত্ৰা অভাৰাকারেন অনিচ্চতো দট্ঠব্বা. অদ্দাতি অদ্দস. সন্তন্তি সন্তসভাৰং.
৬. সল্লসুত্তৰণ্ণনা
২৫৪. ছট্ঠে তত্রাতি তেসু দ্ৰীসু জনেসু. অনুৰেধং ৰিজ্ঝেয্যাতি তস্সেৰ ৰণমুখস্স অঙ্গুলন্তরে ৰা দ্ৰঙ্গুলন্তরে ৰা আসন্নপদেসে অনুগতৰেধং. এৰং ৰিদ্ধস্স হি সা অনুৰেধা ৰেদনা পঠমৰেদনায বলৰতরা হোতি, পচ্ছা উপ্পজ্জমানা দোমনস্সৰেদনাপি এৰমেৰ পুরিমৰেদনায বলৰতরা হোতি. দুক্খায ৰেদনায নিস্সরণন্তি দুক্খায ৰেদনায হি সমাধিমগ্গফলানি নিস্সরণং, তং সো ন জানাতি, কামসুখমেৰ নিস্সরণন্তি জানাতি. তাসং ৰেদনানন্তি তাসং সুখদুক্খৰেদনানং. সঞ্ঞুত্তো নং ৰেদযতীতি কিলেসেহি সম্পযুত্তোৰ হুত্ৰা তং ৰেদনং ৰেদযতি, ন ৰিপ্পযুত্তো. সঞ্ঞুত্তো দুক্খস্মাতি করণত্থে নিস্সক্কং, দুক্খেন সম্পযুত্তোতি অত্থো. সঙ্খাতধম্মস্সাতি ৰিদিতধম্মস্স তুলিতধম্মস্স. বহুস্সুতস্সাতি পরিযত্তিবহুস্সুতস্স পটিৰেধবহুস্সুতস্স চ. সম্মা পজানাতি ভৰস্স পারগূতি ভৰস্স পারং নিব্বানং গতো, তদেৰ নিব্বানং সম্মা পজানাতি. ইমস্মিম্পি সুত্তে আরম্মণানুসযোৰ কথিতো. অরিযসাৰকেসু চ খীণাসৰো এত্থ ধুরং, অনাগামীপি ৰট্টতীতি ৰদন্তি.
৭. পঠমগেলঞ্ঞসুত্তৰণ্ণনা
২৫৫. সত্তমে যেন গিলানসালা তেনুপসঙ্কমীতি ‘‘সদেৰকে লোকে অগ্গপুগ্গলো তথাগতোপি গিলানুপট্ঠানং গচ্ছতি, উপট্ঠাতব্বযুত্তকা নাম গিলানাতি ভিক্খূ সদ্দহিত্ৰা ওকপ্পেত্ৰা গিলানে উপট্ঠাতব্বে মঞ্ঞিস্সন্তী’’তি চ ‘‘যে তত্থ কম্মট্ঠানসপ্পাযা, তেসং কম্মট্ঠানং কথেস্সামী’’তি চ চিন্তেত্ৰা উপসঙ্কমি. কাযে কাযানুপস্সীতিআদীসু যং ৰত্তব্বং, তং পরতো ৰক্খাম. অনিচ্চানুপস্সীতি অনিচ্চতং অনুপস্সন্তো. ৰযানুপস্সীতি ৰযং অনুপস্সন্তো. ৰিরাগানুপস্সীতি ৰিরাগং অনুপস্সন্তো. নিরোধানুপস্সীতি নিরোধং অনুপস্সন্তো. পটিনিস্সগ্গানুপস্সীতি পটিনিস্সগ্গং অনুপস্সন্তো.
এত্তাৰতা কিং দস্সিতং হোতি? ইমস্স ভিক্খুনো আগমনীযপটিপদা, সতিপট্ঠানাপি হি পুব্বভাগাযেৰ, সম্পজঞ্ঞেপি অনিচ্চানুপস্সনা ৰযানুপস্সনা ৰিরাগানুপস্সনাতি চ ইমাপি তিস্সো অনুপস্সনা পুব্বভাগাযেৰ, নিরোধানুপস্সনাপি পটিনিস্সগ্গানুপস্সনাপি ইমা দ্ৰে মিস্সকা. এত্তাৰতা ইমস্স ভিক্খুনো ভাৰনাকালো দস্সিতোতি. সেসং ৰুত্তনযমেৰ.
৮-৯. দুতিযগেলঞ্ঞসুত্তাদিৰণ্ণনা
২৫৬-২৫৭. অট্ঠমে ইমমেৰ ফস্সং পটিচ্চাতি ৰুত্তে বুজ্ঝনকানং অজ্ঝাসযেন ৰুত্তং, অত্থতো পনেতং নিন্নানাকরণং. কাযোৰ হি এত্থ ফস্সোতি ৰুত্তো. নৰমং উত্তানমেৰ.
১০. ফস্সমূলকসুত্তৰণ্ণনা
২৫৮. দসমে সুখৰেদনিযন্তি সুখৰেদনায পচ্চযভূতং. সেসেসুপি এসেৰ নযো. অনুপদৰণ্ণনা পনেত্থ হেট্ঠা ৰিত্থারিতাৰ. ইমস্মিং সুত্তদ্ৰযে সম্মসনচারৰেদনা কথিতা.
সগাথাৰগ্গো পঠমো.
২. রহোগতৰগ্গো
১. রহোগতসুত্তৰণ্ণনা
২৫৯. রহোগতৰগ্গস্স পঠমে যং কিঞ্চি ৰেদযিতং, তং দুক্খস্মিন্তি যং কিঞ্চি ৰেদযিতং, তং সব্বং দুক্খন্তি অত্থো. সঙ্খারানংযেৰ অনিচ্চতন্তিআদীসু যা এসা সঙ্খারানং অনিচ্চতা খযধম্মতা ৰযধম্মতা ৰিপরিণামধম্মতা, এতং সন্ধায যং কিঞ্চি ৰেদযিতং, তং দুক্খন্তি মযা ভাসিতন্তি দীপেতি. যা হি সঙ্খারানং অনিচ্চতা, ৰেদনানম্পি সা অনিচ্চতা এৰ. অনিচ্চতা চ নামেসা মরণং, মরণতো উত্তরি দুক্খং নাম নত্থীতি ইমিনা অধিপ্পাযেন সব্বা ৰেদনা দুক্খাতি ৰুত্তা. অথ খো পন ভিক্খু মযাতি ইদং ন কেৰলং অহং ৰেদনানংযেৰ নিরোধং পঞ্ঞাপেমি, ইমেসম্পি ধম্মানং নিরোধং পঞ্ঞাপেমীতি দস্সনত্থং আরদ্ধং. ৰূপসমো চ পস্সদ্ধিযো চ এৰরূপায দেসনায বুজ্ঝনকানং অজ্ঝাসযেন ৰুত্তা. সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধগ্গহণেন চেত্থ চত্তারো আরুপ্পা গহিতাৰ হোন্তীতি ৰেদিতব্বা.
২-৩. পঠমআকাসসুত্তাদিৰণ্ণনা
২৬০-২৬১. দুতিযে পুথূ ৰাযন্তি মালুতাতি বহূ ৰাতা ৰাযন্তি. সেসং উত্তানত্থমেৰাতি. ততিযং ৰিনা গাথাহি বুজ্ঝন্তানং অজ্ঝাসযেন ৰুত্তং.
৪. অগারসুত্তৰণ্ণনা
২৬২. চতুত্থে পুরত্থিমাতি পুরত্থিমায. এৰং সব্বত্থ. সামিসাপি সুখা ৰেদনাতিআদীসু সামিসা সুখা নাম কামামিসপটিসংযুত্তা ৰেদনা. নিরামিসা সুখা নাম পঠমজ্ঝানাদিৰসেন ৰিপস্সনাৰসেন অনুস্সতিৰসেন চ উপ্পন্না ৰেদনা. সামিসা দুক্খা নাম কামামিসেনেৰ সামিসা ৰেদনা, নিরামিসা দুক্খা নাম অনুত্তরেসু ৰিমোক্খেসু পিহং উপট্ঠাপযতো পিহপচ্চযা উপ্পন্নদোমনস্সৰেদনা. সামিসা অদুক্খমসুখা নাম কামামিসেনেৰ সামিসা ৰেদনা. নিরামিসা অদুক্খমসুখা নাম চতুত্থজ্ঝানৰসেন উপ্পন্না অদুক্খমসুখা ৰেদনা.
৫-৮. পঠমআনন্দসুত্তাদিৰণ্ণনা
২৬৩-২৬৬. পঞ্চমাদীনি চত্তারি হেট্ঠা কথিতনযানেৰ. পুরিমানি পনেত্থ দ্ৰে পরিপুণ্ণপস্সদ্ধিকানি, পচ্ছিমানি উপড্ঢপস্সদ্ধিকানি. দেসনায বুজ্ঝনকানং অজ্ঝাসযেন ৰুত্তানি.
৯-১০. পঞ্চকঙ্গসুত্তাদিৰণ্ণনা
২৬৭-২৬৮. নৰমে পঞ্চকঙ্গো থপতীতি পঞ্চকঙ্গোতি তস্স নামং, ৰাসিফরসুনিখাদনদণ্ডমুগ্গরকাল়সুত্তনাল়িসঙ্খাতেহি ৰা পঞ্চহি অঙ্গেহি সমন্নাগতত্তা সো পঞ্চকঙ্গোতি পঞ্ঞাতো. থপতীতি ৰড্ঢকীজেট্ঠকো. উদাযীতি পণ্ডিতউদাযিত্থেরো. পরিযাযন্তি কারণং. দ্ৰেপানন্দাতি দ্ৰেপি, আনন্দ, পরিযাযেনাতি কারণেন. এত্থ চ কাযিকচেতসিকৰসেন দ্ৰে ৰেদিতব্বা, সুখাদিৰসেন তিস্সোপি, ইন্দ্রিযৰসেন সুখিন্দ্রিযাদিকা পঞ্চ, দ্ৰারৰসেন চক্খুসম্ফস্সজাদিকা ছ, উপৰিচারৰসেন ‘‘চক্খুনা রূপং দিস্ৰা সোমনস্সঠানিযং রূপং উপৰিচরতী’’তিআদিকা অট্ঠারস, ছ গেহসিতানি সোমনস্সানি, ছ নেক্খম্মসিতানি, ছ গেহসিতানি দোমনস্সানি, ছ নেক্খম্মসিতানি, ছ গেহসিতা উপেক্খা, ছ নেক্খম্মসিতাতি এৰং ছত্তিংস. তা অতীতে ছত্তিংস, অনাগতে ছত্তিংস, পচ্চুপ্পন্নে ছত্তিংসাতি এৰং অট্ঠসতং ৰেদনা ৰেদিতব্বা.
পঞ্চিমে আনন্দ কামগুণাতি অযং পাটিযেক্কো অনুসন্ধি. ন কেৰলঞ্হি দ্ৰে আদিং কত্ৰা ৰেদনা ভগৰতা পঞ্ঞত্তা, পরিযাযেন একাপি ৰেদনা কথিতা, তং দস্সেন্তো পঞ্চকঙ্গস্স থপতিনো ৰাদং উপত্থম্ভেতুং ইমং দেসনং আরভি. অভিক্কন্ততরন্তি সুন্দরতরং. পণীততরন্তি অতপ্পকতরং. এত্থ চ চতুত্থজ্ঝানতো পট্ঠায অদুক্খমসুখা ৰেদনা, সাপি সন্তট্ঠেন পণীতট্ঠেন চ সুখন্তি ৰুত্তা. নিরোধো অৰেদযিতসুখৰসেন সুখং নাম জাতো. পঞ্চকামগুণৰসেন হি অট্ঠসমাপত্তিৰসেন চ উপ্পন্নং ৰেদযিতং সুখং নাম, নিরোধো অৰেদযিতসুখং নাম. ইতি ৰেদযিতসুখং ৰা হোতু অৰেদযিতসুখং ৰা, নিদ্দুক্খভাৰসঙ্খাতেন সুখট্ঠেন একন্তসুখমেৰ জাতং.
যত্থ যত্থাতি যস্মিং যস্মিং ঠানে. সুখং উপলব্ভতীতি ৰেদযিতং সুখং ৰা অৰেদযিতং সুখং ৰা উপলব্ভতি. তং তং তথাগতো সুখস্মিং পঞ্ঞপেতি, তং সব্বং তথাগতো নিদ্দুক্খভাৰং সুখস্মিংযেৰ পঞ্ঞপেতীতি ইধ ভগৰা নিরোধসমাপত্তিং সীসং কত্ৰা নেয্যপুগ্গলস্স ৰসেন অরহত্তনিকূটেনেৰ দেসনং নিট্ঠাপেসি. দসমং উত্তানত্থমেৰাতি.
রহোগতৰগ্গো দুতিযো.
৩. অট্ঠসতপরিযাযৰগ্গো
১. সীৰকসুত্তৰণ্ণনা
২৬৯. ততিযৰগ্গস্স পঠমে মোল়িযসীৰকোতি সীৰকোতি তস্স নামং. চূল়া পনস্স অত্থি, তস্মা মোল়িযসীৰকোতি ৰুচ্চতি. পরিব্বাজকোতি ছন্নপরিব্বাজকো. পিত্তসমুট্ঠানানীতি পিত্তপচ্চযানি. ৰেদযিতানীতি ৰেদনা. তত্থ পিত্তপচ্চযা তিস্সো ৰেদনা উপ্পজ্জন্তি. কথং? একচ্চো হি ‘‘পিত্তং মে কুপিতং দুজ্জানং খো পন জীৰিত’’ন্তি দানং দেতি, সীলং সমাদিযতি উপোসথকম্মং করোতি, এৰমস্স কুসলৰেদনা উপ্পজ্জতি. একচ্চো ‘‘পিত্তভেসজ্জং করিস্সামী’’তি পাণং হনতি, অদিন্নং আদিযতি, মুসা ভণতি, দস দুস্সীল্যকম্মানি করোতি, এৰমস্স অকুসলৰেদনা উপ্পজ্জতি. একচ্চো ‘‘এত্তকেনপি মে ভেসজ্জকরণেন পিত্তং ন ৰূপসম্মতি, অলং যং হোতি. তং হোতূ’’তি মজ্ঝত্তো কাযিকৰেদনং অধিৰাসেন্তো নিপজ্জতি, এৰং অস্স অব্যাকতৰেদনা উপ্পজ্জতি.
সামম্পি খো এতন্তি তং তং পিত্তৰিকারং দিস্ৰা অত্তনাপি এতং ৰেদিতব্বং. সচ্চসম্মতন্তি ভূতসম্মতং. লোকোপি হিস্স সরীরে সবলৰণ্ণতাদিপিত্তৰিকারং দিস্ৰা ‘‘পিত্তমস্স কুপিত’’ন্তি জানাতি. তস্মাতি যস্মা সামঞ্চ ৰিদিতং লোকস্স চ সচ্চসম্মতং অতিধাৰন্তি, তস্মা. সেম্হসমুট্ঠানাদীসুপি এসেৰ নযো. এত্থ পন সন্নিপাতিকানীতি তিণ্ণম্পি পিত্তাদীনং কোপেন সমুট্ঠিতানি. উতুপরিণামজানীতি ৰিসভাগউতুতো জাতানি. জঙ্গলদেসৰাসীনঞ্হি অনুপদেসে ৰসন্তানং ৰিসভাগো উতু উপ্পজ্জতি, অনুপদেসৰাসীনঞ্চ জঙ্গলদেসেতি এৰং মলযসমুদ্দতীরাদিৰসেনাপি উতুৰিসভাগতা উপ্পজ্জতিযেৰ. ততো জাতাতি উতুপরিণামজাতানি নাম.
ৰিসমপরিহারজানীতি মহাভারৰহনসুধাকোট্টনাদিতো ৰা অৰেলায চরন্তস্স সপ্পডংসকূপপাতাদিতো ৰা ৰিসমপরিহারতো জাতানি. ওপক্কমিকানীতি ‘‘অযং চোরো ৰা পারদারিকো ৰা’’তি গহেত্ৰা জণ্ণুককপ্পরমুগ্গরাদীহি নিপ্পোথনউপক্কমং পচ্চযং কত্ৰা উপ্পন্নানি. এতং বহি উপক্কমং লভিত্ৰা কোচি ৰুত্তনযেনেৰ কুসলং করোতি, কোচি অকুসলং, কোচি অধিৰাসেন্তো নিপজ্জতি. কম্মৰিপাকজানীতি কেৰলং কম্মৰিপাকতো, জাতানি. তেসুপি হি উপ্পন্নেসু ৰুত্তনযেনেৰ কোচি কুসলং করোতি, কোচি অকুসলং, কোচি অধিৰাসেন্তো নিপজ্জতি. এৰং সব্বৰারেসু তিৰিধাৰ ৰেদনা হোন্তি.
তত্থ পুরিমেহি সত্তহি কারণেহি উপ্পন্না সারীরিকা ৰেদনা সক্কা পটিবাহিতুং, কম্মৰিপাকজানং পন সব্বভেসজ্জানিপি সব্বপরিত্তানিপি নালং পটিঘাতায. ইমস্মিং সুত্তে লোকৰোহারো নাম কথিতোতি.
২-১০. অট্ঠসতসুত্তাদিৰণ্ণনা
২৭০-২৭৮. দুতিযে অট্ঠসতপরিযাযন্তি অট্ঠসতস্স কারণভূতং. ধম্মপরিযাযন্তি ধম্মকারণং. কাযিকা চ চেতসিকা চাতি এত্থ কাযিকা কামাৰচরেযেৰ লব্ভন্তি, চেতসিকা চতুভূমিকাপি. সুখাতিআদীসু সুখা ৰেদনা অরূপাৰচরে নত্থি, সেসাসু তীসু ভূমীসু লব্ভন্তি, দুক্খা কামাৰচরাৰ, ইতরা চতুভূমিকা. পঞ্চকে সুখিন্দ্রিযদুক্খিন্দ্রিযদোমনস্সিন্দ্রিযানি কামাৰচরানেৰ, সোমনস্সিন্দ্রিযং তেভূমকং, উপেক্খিন্দ্রিযং চতুভূমকং. ছক্কে পঞ্চসু দ্ৰারেসু ৰেদনা কামাৰচরাৰ, মনোদ্ৰারে চতুভূমিকা, অট্ঠারসকে ছসু ইট্ঠারম্মণেসু সোমনস্সেন সহ উপৰিচরন্তীতি সোমনস্সূপৰিচারা. সেসদ্ৰযেপি এসেৰ নযো. ইতি অযং দেসনা ৰিচারৰসেন আগতা, তংসম্পযুত্তানং পন সোমনস্সাদীনং ৰসেন ইধ অট্ঠারস ৰেদনা ৰেদিতব্বা.
ছ গেহসিতানি সোমনস্সানীতিআদীসু ‘‘চক্খুৰিঞ্ঞেয্যানং রূপানং ইট্ঠানং কন্তানং মনাপানং মনোরমানং লোকামিসপটিসংযুত্তানং পটিলাভং ৰা পটিলাভতো সমনুপস্সতো পুব্বে ৰা পটিলদ্ধপুব্বং অতীতং নিরুদ্ধং ৰিপরিণতং সমনুস্সরতো উপ্পজ্জতি সোমনস্সং. যং এৰরূপং সোমনস্সং, ইদং ৰুচ্চতি গেহসিতং সোমনস্স’’ন্তি (ম. নি. ৩.৩০৬). এৰং ছসু দ্ৰারেসু ৰুত্তকামগুণনিস্সিতানি সোমনস্সানি ছ গেহসিতসোমনস্সানি নাম.
‘‘রূপানং ত্ৰেৰ অনিচ্চতং ৰিদিত্ৰা ৰিপরিণামৰিরাগনিরোধং ‘পুব্বে চেৰ রূপা এতরহি চ, সব্বে তে রূপা অনিচ্চা দুক্খা ৰিপরিণামধম্মা’তি এৰমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায পস্সতো উপ্পজ্জতি সোমনস্সং. যং এৰরূপং সোমনস্সং, ইদং ৰুচ্চতি নেক্খম্মসিতং সোমনস্স’’ন্তি (ম. নি. ৩.৩০৬) এৰং ছসু দ্ৰারেসু ইট্ঠারম্মণে আপাথগতে অনিচ্চতাদিৰসেন ৰিপস্সনং পট্ঠপেত্ৰা উস্সুক্কাপেতুং সক্কোন্তস্স ‘‘উস্সুক্কিতা মে ৰিপস্সনা’’তি সোমনস্সজাতস্স উপ্পন্নসোমনস্সানি ছ নেক্খম্মসিতসোমনস্সানি নাম.
‘‘চক্খুৰিঞ্ঞেয্যানং রূপানং ইট্ঠানং কন্তানং মনাপানং মনোরমানং লোকামিসপটিসংযুত্তানং অপ্পটিলাভং ৰা অপ্পটিলাভতো সমনুপস্সতো পুব্বে ৰা পটিলদ্ধপুব্বং অতীতং নিরুদ্ধং ৰিপরিণতং সমনুস্সরতো উপ্পজ্জতি দোমনস্সং. যং এৰরূপং দোমনস্সং, ইদং ৰুচ্চতি গেহসিতং দোমনস্স’’ন্তি. এৰং ছসু দ্ৰারেসু ‘‘ইট্ঠারম্মণং নানুভৰিস্সামি নানুভৰামী’’তি ৰিতক্কযতো উপ্পন্নানি কামগুণনিস্সিতদোমনস্সানি ছ গেহসিতদোমনস্সানি নাম.
‘‘রূপানং ত্ৰেৰ অনিচ্চতং ৰিদিত্ৰা ৰিপরিণামৰিরাগনিরোধং ‘পুব্বে চেৰ রূপা এতরহি চ, সব্বে তে রূপা অনিচ্চা দুক্খা ৰিপরিণামধম্মা’তি এৰমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দিস্ৰা অনুত্তরেসু ৰিমোক্খেসু পিহং উপট্ঠাপেতি ‘কুদাস্সু নামাহং তদাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরিস্সামি, যদরিযা এতরহি আযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরন্তী’’তি. ইতি অনুত্তরেসু ৰিমোক্খেসু পিহং উপট্ঠাপযতো উপ্পজ্জতি পিহপচ্চযা দোমনস্সং. যং এৰরূপং দোমনস্সং, ইদং ৰুচ্চতি নেক্খম্মসিতং দোমনস্সন্তি; এৰং ছসু দ্ৰারেসু ইট্ঠারম্মণে আপাথগতে অনুত্তরৰিমোক্খসঙ্খাতঅরিযফলধম্মেসু পিহং উপট্ঠাপেত্ৰা তদধিগমায অনিচ্চতাদিৰসেন ৰিপস্সনং পট্ঠপেত্ৰা উস্সুক্কাপেতুং অসক্কোন্তস্স ‘‘ইমম্পি পক্খং ইমম্পি মাসং ইমম্পি সংৰচ্ছরং ৰিপস্সনং উস্সুক্কাপেত্ৰা অরিযভূমিং পাপুণিতুং নাসক্খি’’ন্তি অনুসোচতো উপ্পন্নানি দোমনস্সানি ছ নেক্খম্মসিতদোমনস্সানি নাম.
‘‘চক্খুনা রূপং দিস্ৰা উপ্পজ্জতি উপেক্খা বালস্স মূল়্হস্স পুথুজ্জনস্স অনোধিজিনস্স অৰিপাকজিনস্স অনাদীনৰদস্সাৰিনো অস্সুতৰতো পুথুজ্জনস্স. যা এৰরূপা উপেক্খা, রূপং সা নাতিৰত্ততি, তস্মা সা উপেক্খা গেহসিতাতি ৰুচ্চতী’’তি; এৰং ছসু দ্ৰারেসু ইট্ঠারম্মণে আপাথগতে গুল়পিণ্ডকে নিলীনমক্খিকা ৰিয রূপাদীনি অনতিৰত্তমানা তত্থেৰ লগ্গা লগ্গিতা হুত্ৰা উপ্পন্নকামগুণনিস্সিতা উপেক্খা ছ গেহসিতউপেক্খা নাম.
‘‘রূপানং ত্ৰেৰ অনিচ্চতং ৰিদিত্ৰা ৰিপরিণামৰিরাগনিরোধং পুব্বে চেৰ রূপা এতরহি চ, ‘সব্বে তে রূপা অনিচ্চা দুক্খা ৰিপরিণামধম্মা’তি এৰমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায পস্সতো উপ্পজ্জতি উপেক্খা. যা এৰরূপা উপেক্খা, রূপং সা অতিৰত্ততি, তস্মা সা উপেক্খা নেক্খম্মসিতাতি ৰুচ্চতী’’তি; এৰং ছসু দ্ৰারেসু ইট্ঠাদিআরম্মণে আপাথগতে ইট্ঠে অরজ্জন্তস্স অনিট্ঠে অদুস্সন্তস্স অসমপেক্খনে অমুয্হন্তস্স উপ্পন্না ৰিপস্সনাঞাণসম্পযুত্তা উপেক্খা নেক্খম্মসিতউপেক্খা নাম. ইমস্মিং সুত্তে সব্বসঙ্গাহকো চতুভূমকধম্মপরিচ্ছেদো কথিতো. ততিযাদীনি উত্তানত্থানেৰ.
১১. নিরামিসসুত্তৰণ্ণনা
২৭৯. একাদসমে সামিসাতি কিলেসামিসেন সামিসা. নিরামিসতরাতি নিরামিসাযপি ঝানপীতিযা নিরামিসতরাৰ. ননু চ দ্ৰীসু ঝানেসু পীতি মহগ্গতাপি হোতি লোকুত্তরাপি, পচ্চৰেক্খণপীতি লোকিযাৰ, সা কস্মা নিরামিসতরা জাতাতি? সন্তপণীতধম্মপচ্চৰেক্খণৰসেন উপ্পন্নত্তা. যথা হি রাজৰল্লভো চূল়ুপট্ঠাকো অপ্পটিহারিকং যথাসুখং রাজকুলং পৰিসন্তো সেট্ঠিসেনাপতিআদযো পাদেন পহরন্তোপি ন গণেতি. কস্মা? রঞ্ঞো আসন্নপরিচারকত্তা. ইতি সো তেহি উত্তরিতরো হোতি, এৰমযম্পি সন্তপণীতধম্মপচ্চৰেক্খণৰসেন উপ্পন্নত্তা লোকুত্তরপীতিতোপি উত্তরিতরাতি ৰেদিতব্বা. সেসৰারেসুপি এসেৰ নযো.
ৰিমোক্খৰারে পন রূপপটিসংযুত্তো ৰিমোক্খো অত্তনো আরম্মণভূতেন রূপামিসৰসেনেৰ সামিসো নাম, অরূপপটিসংযুত্তো রূপামিসাভাৰেন নিরামিসো নামাতি.
ৰেদনাসংযুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.