৩. অট্ঠসতপরিযাযৰগ্গো

১. সীৰকসুত্তৰণ্ণনা

২৬৯. ততিযৰগ্গস্স পঠমে মোল়িযসীৰকোতি সীৰকোতি তস্স নামং. চূল়া পনস্স অত্থি, তস্মা মোল়িযসীৰকোতি ৰুচ্চতি. পরিব্বাজকোতি ছন্নপরিব্বাজকো. পিত্তসমুট্ঠানানীতি পিত্তপচ্চযানি. ৰেদযিতানীতি ৰেদনা. তত্থ পিত্তপচ্চযা তিস্সো ৰেদনা উপ্পজ্জন্তি. কথং? একচ্চো হি ‘‘পিত্তং মে কুপিতং দুজ্জানং খো পন জীৰিত’’ন্তি দানং দেতি, সীলং সমাদিযতি উপোসথকম্মং করোতি, এৰমস্স কুসলৰেদনা উপ্পজ্জতি. একচ্চো ‘‘পিত্তভেসজ্জং করিস্সামী’’তি পাণং হনতি, অদিন্নং আদিযতি, মুসা ভণতি, দস দুস্সীল্যকম্মানি করোতি, এৰমস্স অকুসলৰেদনা উপ্পজ্জতি. একচ্চো ‘‘এত্তকেনপি মে ভেসজ্জকরণেন পিত্তং ন ৰূপসম্মতি, অলং যং হোতি. তং হোতূ’’তি মজ্ঝত্তো কাযিকৰেদনং অধিৰাসেন্তো নিপজ্জতি, এৰং অস্স অব্যাকতৰেদনা উপ্পজ্জতি.

সামম্পি খো এতন্তি তং তং পিত্তৰিকারং দিস্ৰা অত্তনাপি এতং ৰেদিতব্বং. সচ্চসম্মতন্তি ভূতসম্মতং. লোকোপি হিস্স সরীরে সবলৰণ্ণতাদিপিত্তৰিকারং দিস্ৰা ‘‘পিত্তমস্স কুপিত’’ন্তি জানাতি. তস্মাতি যস্মা সামঞ্চ ৰিদিতং লোকস্স চ সচ্চসম্মতং অতিধাৰন্তি, তস্মা. সেম্হসমুট্ঠানাদীসুপি এসেৰ নযো. এত্থ পন সন্নিপাতিকানীতি তিণ্ণম্পি পিত্তাদীনং কোপেন সমুট্ঠিতানি. উতুপরিণামজানীতি ৰিসভাগউতুতো জাতানি. জঙ্গলদেসৰাসীনঞ্হি অনুপদেসে ৰসন্তানং ৰিসভাগো উতু উপ্পজ্জতি, অনুপদেসৰাসীনঞ্চ জঙ্গলদেসেতি এৰং মলযসমুদ্দতীরাদিৰসেনাপি উতুৰিসভাগতা উপ্পজ্জতিযেৰ. ততো জাতাতি উতুপরিণামজাতানি নাম.

ৰিসমপরিহারজানীতি মহাভারৰহনসুধাকোট্টনাদিতো ৰা অৰেলায চরন্তস্স সপ্পডংসকূপপাতাদিতো ৰা ৰিসমপরিহারতো জাতানি. ওপক্কমিকানীতি ‘‘অযং চোরো ৰা পারদারিকো ৰা’’তি গহেত্ৰা জণ্ণুককপ্পরমুগ্গরাদীহি নিপ্পোথনউপক্কমং পচ্চযং কত্ৰা উপ্পন্নানি. এতং বহি উপক্কমং লভিত্ৰা কোচি ৰুত্তনযেনেৰ কুসলং করোতি, কোচি অকুসলং, কোচি অধিৰাসেন্তো নিপজ্জতি. কম্মৰিপাকজানীতি কেৰলং কম্মৰিপাকতো, জাতানি. তেসুপি হি উপ্পন্নেসু ৰুত্তনযেনেৰ কোচি কুসলং করোতি, কোচি অকুসলং, কোচি অধিৰাসেন্তো নিপজ্জতি. এৰং সব্বৰারেসু তিৰিধাৰ ৰেদনা হোন্তি.

তত্থ পুরিমেহি সত্তহি কারণেহি উপ্পন্না সারীরিকা ৰেদনা সক্কা পটিবাহিতুং, কম্মৰিপাকজানং পন সব্বভেসজ্জানিপি সব্বপরিত্তানিপি নালং পটিঘাতায. ইমস্মিং সুত্তে লোকৰোহারো নাম কথিতোতি.

২-১০. অট্ঠসতসুত্তাদিৰণ্ণনা

২৭০-২৭৮. দুতিযে অট্ঠসতপরিযাযন্তি অট্ঠসতস্স কারণভূতং. ধম্মপরিযাযন্তি ধম্মকারণং. কাযিকা চ চেতসিকা চাতি এত্থ কাযিকা কামাৰচরেযেৰ লব্ভন্তি, চেতসিকা চতুভূমিকাপি. সুখাতিআদীসু সুখা ৰেদনা অরূপাৰচরে নত্থি, সেসাসু তীসু ভূমীসু লব্ভন্তি, দুক্খা কামাৰচরাৰ, ইতরা চতুভূমিকা. পঞ্চকে সুখিন্দ্রিযদুক্খিন্দ্রিযদোমনস্সিন্দ্রিযানি কামাৰচরানেৰ, সোমনস্সিন্দ্রিযং তেভূমকং, উপেক্খিন্দ্রিযং চতুভূমকং. ছক্কে পঞ্চসু দ্ৰারেসু ৰেদনা কামাৰচরাৰ, মনোদ্ৰারে চতুভূমিকা, অট্ঠারসকে ছসু ইট্ঠারম্মণেসু সোমনস্সেন সহ উপৰিচরন্তীতি সোমনস্সূপৰিচারা. সেসদ্ৰযেপি এসেৰ নযো. ইতি অযং দেসনা ৰিচারৰসেন আগতা, তংসম্পযুত্তানং পন সোমনস্সাদীনং ৰসেন ইধ অট্ঠারস ৰেদনা ৰেদিতব্বা.

ছ গেহসিতানি সোমনস্সানীতিআদীসু ‘‘চক্খুৰিঞ্ঞেয্যানং রূপানং ইট্ঠানং কন্তানং মনাপানং মনোরমানং লোকামিসপটিসংযুত্তানং পটিলাভং ৰা পটিলাভতো সমনুপস্সতো পুব্বে ৰা পটিলদ্ধপুব্বং অতীতং নিরুদ্ধং ৰিপরিণতং সমনুস্সরতো উপ্পজ্জতি সোমনস্সং. যং এৰরূপং সোমনস্সং, ইদং ৰুচ্চতি গেহসিতং সোমনস্স’’ন্তি (ম. নি. ৩.৩০৬). এৰং ছসু দ্ৰারেসু ৰুত্তকামগুণনিস্সিতানি সোমনস্সানি ছ গেহসিতসোমনস্সানি নাম.

‘‘রূপানং ত্ৰেৰ অনিচ্চতং ৰিদিত্ৰা ৰিপরিণামৰিরাগনিরোধং ‘পুব্বে চেৰ রূপা এতরহি চ, সব্বে তে রূপা অনিচ্চা দুক্খা ৰিপরিণামধম্মা’তি এৰমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায পস্সতো উপ্পজ্জতি সোমনস্সং. যং এৰরূপং সোমনস্সং, ইদং ৰুচ্চতি নেক্খম্মসিতং সোমনস্স’’ন্তি (ম. নি. ৩.৩০৬) এৰং ছসু দ্ৰারেসু ইট্ঠারম্মণে আপাথগতে অনিচ্চতাদিৰসেন ৰিপস্সনং পট্ঠপেত্ৰা উস্সুক্কাপেতুং সক্কোন্তস্স ‘‘উস্সুক্কিতা মে ৰিপস্সনা’’তি সোমনস্সজাতস্স উপ্পন্নসোমনস্সানি ছ নেক্খম্মসিতসোমনস্সানি নাম.

‘‘চক্খুৰিঞ্ঞেয্যানং রূপানং ইট্ঠানং কন্তানং মনাপানং মনোরমানং লোকামিসপটিসংযুত্তানং অপ্পটিলাভং ৰা অপ্পটিলাভতো সমনুপস্সতো পুব্বে ৰা পটিলদ্ধপুব্বং অতীতং নিরুদ্ধং ৰিপরিণতং সমনুস্সরতো উপ্পজ্জতি দোমনস্সং. যং এৰরূপং দোমনস্সং, ইদং ৰুচ্চতি গেহসিতং দোমনস্স’’ন্তি. এৰং ছসু দ্ৰারেসু ‘‘ইট্ঠারম্মণং নানুভৰিস্সামি নানুভৰামী’’তি ৰিতক্কযতো উপ্পন্নানি কামগুণনিস্সিতদোমনস্সানি ছ গেহসিতদোমনস্সানি নাম.

‘‘রূপানং ত্ৰেৰ অনিচ্চতং ৰিদিত্ৰা ৰিপরিণামৰিরাগনিরোধং ‘পুব্বে চেৰ রূপা এতরহি চ, সব্বে তে রূপা অনিচ্চা দুক্খা ৰিপরিণামধম্মা’তি এৰমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দিস্ৰা অনুত্তরেসু ৰিমোক্খেসু পিহং উপট্ঠাপেতি ‘কুদাস্সু নামাহং তদাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরিস্সামি, যদরিযা এতরহি আযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরন্তী’’তি. ইতি অনুত্তরেসু ৰিমোক্খেসু পিহং উপট্ঠাপযতো উপ্পজ্জতি পিহপচ্চযা দোমনস্সং. যং এৰরূপং দোমনস্সং, ইদং ৰুচ্চতি নেক্খম্মসিতং দোমনস্সন্তি; এৰং ছসু দ্ৰারেসু ইট্ঠারম্মণে আপাথগতে অনুত্তরৰিমোক্খসঙ্খাতঅরিযফলধম্মেসু পিহং উপট্ঠাপেত্ৰা তদধিগমায অনিচ্চতাদিৰসেন ৰিপস্সনং পট্ঠপেত্ৰা উস্সুক্কাপেতুং অসক্কোন্তস্স ‘‘ইমম্পি পক্খং ইমম্পি মাসং ইমম্পি সংৰচ্ছরং ৰিপস্সনং উস্সুক্কাপেত্ৰা অরিযভূমিং পাপুণিতুং নাসক্খি’’ন্তি অনুসোচতো উপ্পন্নানি দোমনস্সানি ছ নেক্খম্মসিতদোমনস্সানি নাম.

‘‘চক্খুনা রূপং দিস্ৰা উপ্পজ্জতি উপেক্খা বালস্স মূল়্হস্স পুথুজ্জনস্স অনোধিজিনস্স অৰিপাকজিনস্স অনাদীনৰদস্সাৰিনো অস্সুতৰতো পুথুজ্জনস্স. যা এৰরূপা উপেক্খা, রূপং সা নাতিৰত্ততি, তস্মা সা উপেক্খা গেহসিতাতি ৰুচ্চতী’’তি; এৰং ছসু দ্ৰারেসু ইট্ঠারম্মণে আপাথগতে গুল়পিণ্ডকে নিলীনমক্খিকা ৰিয রূপাদীনি অনতিৰত্তমানা তত্থেৰ লগ্গা লগ্গিতা হুত্ৰা উপ্পন্নকামগুণনিস্সিতা উপেক্খা ছ গেহসিতউপেক্খা নাম.

‘‘রূপানং ত্ৰেৰ অনিচ্চতং ৰিদিত্ৰা ৰিপরিণামৰিরাগনিরোধং পুব্বে চেৰ রূপা এতরহি চ, ‘সব্বে তে রূপা অনিচ্চা দুক্খা ৰিপরিণামধম্মা’তি এৰমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায পস্সতো উপ্পজ্জতি উপেক্খা. যা এৰরূপা উপেক্খা, রূপং সা অতিৰত্ততি, তস্মা সা উপেক্খা নেক্খম্মসিতাতি ৰুচ্চতী’’তি; এৰং ছসু দ্ৰারেসু ইট্ঠাদিআরম্মণে আপাথগতে ইট্ঠে অরজ্জন্তস্স অনিট্ঠে অদুস্সন্তস্স অসমপেক্খনে অমুয্হন্তস্স উপ্পন্না ৰিপস্সনাঞাণসম্পযুত্তা উপেক্খা নেক্খম্মসিতউপেক্খা নাম. ইমস্মিং সুত্তে সব্বসঙ্গাহকো চতুভূমকধম্মপরিচ্ছেদো কথিতো. ততিযাদীনি উত্তানত্থানেৰ.

১১. নিরামিসসুত্তৰণ্ণনা

২৭৯. একাদসমে সামিসাতি কিলেসামিসেন সামিসা. নিরামিসতরাতি নিরামিসাযপি ঝানপীতিযা নিরামিসতরাৰ. ননু চ দ্ৰীসু ঝানেসু পীতি মহগ্গতাপি হোতি লোকুত্তরাপি, পচ্চৰেক্খণপীতি লোকিযাৰ, সা কস্মা নিরামিসতরা জাতাতি? সন্তপণীতধম্মপচ্চৰেক্খণৰসেন উপ্পন্নত্তা. যথা হি রাজৰল্লভো চূল়ুপট্ঠাকো অপ্পটিহারিকং যথাসুখং রাজকুলং পৰিসন্তো সেট্ঠিসেনাপতিআদযো পাদেন পহরন্তোপি ন গণেতি. কস্মা? রঞ্ঞো আসন্নপরিচারকত্তা. ইতি সো তেহি উত্তরিতরো হোতি, এৰমযম্পি সন্তপণীতধম্মপচ্চৰেক্খণৰসেন উপ্পন্নত্তা লোকুত্তরপীতিতোপি উত্তরিতরাতি ৰেদিতব্বা. সেসৰারেসুপি এসেৰ নযো.

ৰিমোক্খৰারে পন রূপপটিসংযুত্তো ৰিমোক্খো অত্তনো আরম্মণভূতেন রূপামিসৰসেনেৰ সামিসো নাম, অরূপপটিসংযুত্তো রূপামিসাভাৰেন নিরামিসো নামাতি.

ৰেদনাসংযুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.