১৮. সমুদ্দৰগ্গো
১. পঠমসমুদ্দসুত্তৰণ্ণনা
২২৮. সমুদ্দৰগ্গস্স পঠমে চক্খু, ভিক্খৰে, পুরিসস্স সমুদ্দোতি যদি দুপ্পূরণট্ঠেন যদি ৰা সমুদ্দনট্ঠেন সমুদ্দো, চক্খুমেৰ সমুদ্দো. তস্স হি পথৰিতো যাৰ অকনিট্ঠব্রহ্মলোকা নীলাদিআরম্মণং সমোসরন্তং পরিপুণ্ণভাৰং কাতুং ন সক্কোতি, এৰং দুপ্পূরণট্ঠেনপি সমুদ্দো. চক্খু চ তেসু তেসু নীলাদীসু আরম্মণেসু সমুদ্দতি, অসংৰুতং হুত্ৰা ওসরমানং কিলেসুপ্পত্তিযা কারণভাৰেন সদোসগমনেন গচ্ছতীতি সমুদ্দনট্ঠেনপি সমুদ্দো. তস্স রূপমযো ৰেগোতি সমুদ্দস্স অপ্পমাণো ঊমিমযো ৰেগো ৰিয তস্সাপি চক্খুসমুদ্দস্স সমোসরন্তস্স নীলাদিভেদস্স আরম্মণস্স ৰসেন অপ্পমেয্যো রূপমযো ৰেগো ৰেদিতব্বো. যো তং রূপমযং ৰেগং সহতীতি যো তং চক্খুসমুদ্দে সমোসটং রূপমযং ৰেগং, মনাপে রূপে রাগং, অমনাপে দোসং, অসমপেক্খিতে মোহন্তি এৰং রাগাদিকিলেসে অনুপ্পাদেন্তো উপেক্খকভাৰেন সহতি.
সঊমিন্তিআদীসু কিলেসঊমীহি সঊমিং. কিলেসাৰট্টেহি সাৰট্টং. কিলেসগাহেহি সগাহং. কিলেসরক্খসেহি সরক্খসং. কোধূপাযাসস্স চ ৰসেন সঊমিং. ৰুতঞ্হেতং ‘‘ঊমিভযন্তি খো, ভিক্খৰে, কোধূপাযাসস্সেতং অধিৰচন’’ন্তি (ইতিৰু. ১০৯; ম. নি. ২.১৬২; অ. নি. ৪.১২২). কামগুণৰসেন সাৰট্টং. ৰুতঞ্হেতং ‘‘আৰট্টগ্গাহোতি খো, ভিক্খৰে, পঞ্চন্নেতং কামগুণানং অধিৰচন’’ন্তি (সং. নি. ৪.২৪১). মাতুগামৰসেন সগাহং সরক্খসং. ৰুত্তঞ্হেতং ‘‘গাহরক্খসোতি খো, ভিক্খৰে, মাতুগামস্সেতং অধিৰচন’’ন্তি (ইতিৰু. ১০৯). সেসৰারেসুপি এসেৰ নযো. সভযং দুত্তরং অচ্চতরীতি ঊমিভযেন সভযং দুরতিক্কমং অতিক্কমি. লোকন্তগূতি সঙ্খারলোকস্স অন্তং গতো. পারগতোতি ৰুচ্চতীতি নিব্বানং গতোতি কথীযতি.
২-৩. দুতিযসমুদ্দসুত্তাদিৰণ্ণনা
২২৯-২৩০. দুতিযে সমুদ্দোতি সমুদ্দনট্ঠেন সমুদ্দো, কিলেদনট্ঠেন তেমনট্ঠেনাতি ৰুত্তং হোতি. যেভুয্যেনাতি ঠপেত্ৰা অরিযসাৰকে. সমুন্নাতি কিলিন্না তিন্তা নিমুগ্গা. তন্তাকুলকজাতাতিআদি হেট্ঠা ৰিত্থারিতমেৰ. মচ্চুজহোতি তযো মচ্চূ জহিত্ৰা ঠিতো. নিরুপধীতি তীহি উপধীহি অনুপধি. অপুনব্ভৰাযাতি নিব্বানত্থায. অমোহযী মচ্চুরাজন্তি যথা তস্স গতিং ন জানাতি, এৰং মচ্চুরাজানং মোহেত্ৰা গতো. ততিযং ৰুত্তনযমেৰ.
৪-৬. খীররুক্খোপমসুত্তাদিৰণ্ণনা
২৩১-২৩৩. চতুত্থে অপ্পহীনট্ঠেন অত্থি, তেনেৰাহ সো অপ্পহীনোতি. পরিত্তাতি, পব্বতমত্তম্পি রূপং অনিট্ঠং অরজনীযং পরিত্তং নাম হোতি, এৰরূপাপিস্স রূপা চিত্তং পরিযাদিযন্তীতি দস্সেতি. কো পন ৰাদো অধিমত্তানন্তি ইট্ঠারম্মণং পনস্স রজনীযং ৰত্থু চিত্তং পরিযাদিযতীতি এত্থ কা কথা? এত্থ চ নখপিট্ঠিপমাণম্পি মণিমুত্তাদি রজনীযং ৰত্থু অধিমত্তারম্মণমেৰাতি ৰেদিতব্বং. দহরোতিআদীনি তীণিপি অঞ্ঞমঞ্ঞৰেৰচনানেৰ. আভিন্দেয্যাতি পহরেয্য পদালেয্য ৰা. পঞ্চমে তদুভযন্তি তং উভযং. ছট্ঠং উত্তানমেৰ.
৭. উদাযীসুত্তৰণ্ণনা
২৩৪. সত্তমে অনেকপরিযাযেনাতি অনেকেহি কারণেহি. ইতিপাযন্তি ইতিপি অযং. ইমস্মিং সুত্তে অনিচ্চেন অনত্তলক্খণং কথিতং.
৮. আদিত্তপরিযাযসুত্তৰণ্ণনা
২৩৫. অট্ঠমে অনুব্যঞ্জনসো নিমিত্তগ্গাহোতি ‘‘হত্থা সোভনা পাদা সোভনা’’তি এৰং অনুব্যঞ্জনৰসেন নিমিত্তগ্গাহো. নিমিত্তগ্গাহোতি হি সংসন্দেত্ৰা গহণং, অনুব্যঞ্জনগ্গাহোতি ৰিভত্তিগহণং. নিমিত্তগ্গাহো কুম্ভীলসদিসো সব্বমেৰ গণ্হাতি, অনুব্যঞ্জনগ্গাহো রত্তপাসদিসো ৰিভজিত্ৰা হত্থপাদাদীসু তং তং কোট্ঠাসং. ইমে পন দ্ৰে গাহা একজৰনৰারেপি লব্ভন্তি, নানাজৰনৰারে ৰত্তব্বমেৰ নত্থি.
নিমিত্তস্সাদগথিতন্তি নিমিত্তস্সাদেন গন্থিতং বদ্ধং. ৰিঞ্ঞাণন্তি কম্মৰিঞ্ঞাণং. তস্মিং চে সমযে কালং করেয্যাতি ন কোচি সংকিলিট্ঠেন চিত্তেন কালং করোন্তো নাম অত্থি. সব্বসত্তানঞ্হি ভৰঙ্গেনেৰ কালকিরিযা হোতি. কিলেসভযং পন দস্সেন্তো এৰমাহ. সমযৰসেন ৰা এৰং ৰুত্তং. চক্খুদ্ৰারস্মিঞ্হি আপাথগতে আরম্মণে রত্তচিত্তং ৰা দুট্ঠচিত্তং ৰা মূল়্হচিত্তং ৰা আরম্মণরসং অনুভৰিত্ৰা ভৰঙ্গং ওতরতি, ভৰঙ্গে ঠত্ৰা কালকিরিযং করোতি. তস্মিং সমযে কালং করোন্তস্স দ্ৰেৰ গতিযো পাটিকঙ্খা, ইমস্স সমযস্স ৰসেনেতং ৰুত্তং.
ইমং খ্ৰাহং, ভিক্খৰে, আদীনৰন্তি ইমং অনেকানি ৰস্সসতসহস্সানি নিরযে অনুভৰিতব্বং দুক্খং সম্পস্সমানো এৰং ৰদামি তত্তায অযোসলাকায অক্খীনি অঞ্জাপেতুকামোতি. ইমিনা নযেন সব্বত্থ অত্থো ৰেদিতব্বো. অযোসঙ্কুনাতি অযসূলেন. সম্পলিমট্ঠন্তি দ্ৰেপি কণ্ণচ্ছিদ্দানি ৰিনিৰিজ্ঝিত্ৰা পথৰিযং আকোটনৰসেন সম্পলিমট্ঠং.
ততিযৰারে সম্পলিমট্ঠন্তি নখচ্ছেদনং পৰেসেত্ৰা উক্খিপিত্ৰা সহধুনট্ঠেন ছিন্দিত্ৰা পাতনৰসেন সম্পলিমট্ঠং. চতুত্থৰারে সম্পলিমট্ঠন্তি বন্ধনমূলং ছেত্ৰা পাতনৰসেন সম্পলিমট্ঠং. পঞ্চমৰারে সম্পলিমট্ঠন্তি তিখিণায সত্তিযা কাযপসাদং উপ্পাটেত্ৰা পতনৰসেন সম্পলিমট্ঠং. সত্তিযাতি এত্থ মহতী দণ্ডকৰাসি ৰেদিতব্বা. সোত্তন্তি নিপজ্জিত্ৰা নিদ্দোক্কমনং. যথারূপানং ৰিতক্কানং ৰসং গতো সঙ্ঘং ভিন্দেয্যাতি ইমিনা ৰিতক্কানং যাৰ সঙ্ঘভেদা পাপকম্মাৰহনতা দস্সিতা. সেসমেত্থ উত্তানমেৰ.
৯-১০. পঠমহত্থপাদোপমসুত্তাদিৰণ্ণনা
২৩৬-২৩৭. নৰমে হত্থেসু, ভিক্খৰে, সতীতি হত্থেসু ৰিজ্জমানেসু. দসমে ন হোতীতি ৰুচ্চমানে বুজ্ঝনকানং অজ্ঝাসযৰসেন ৰুত্তং. দ্ৰীসুপি চেতেসু ৰিপাকসুখদুক্খমেৰ দস্সেত্ৰা ৰট্টৰিৰট্টং কথিতন্তি.
সমুদ্দৰগ্গো নিট্ঠিতো.