১৩. গহপতিৰগ্গো

১-৩. ৰেসালীসুত্তাদিৰণ্ণনা

১২৪-১২৬. গহপতিৰগ্গস্স পঠমে উগ্গোতি পণীতদাযকানং অগ্গউগ্গো, সো ভগৰতা ‘‘এতদগ্গং, ভিক্খৰে, মম সাৰকানং পণীতদাযকানং যদিদং উগ্গো গহপতী’’তি এৰং এতদগ্গে ঠপিতো. সেসমেতেসু চেৰ দ্ৰীসু, ততিযে চ ৰুত্তত্থমেৰ.

৪-৫. ভারদ্ৰাজসুত্তাদিৰণ্ণনা

১২৭-১২৮. চতুত্থে পিণ্ডং উলমানো পরিযেসমানো পব্বজিতোতি পিণ্ডোলো. সো কির পরিজিণ্ণভোগো ব্রাহ্মণো অহোসি. অথ ভিক্খুসঙ্ঘস্স লাভসক্কারং দিস্ৰা পিণ্ডত্থায নিক্খমিত্ৰা পব্বজিতো. সো মহন্তং কপল্লপত্তং গহেত্ৰা চরতি, তেন কপল্লপূরং যাগুং পিৰতি, কপল্লপূরে পূৰে খাদতি, কপল্লপূরং ভত্তং ভুঞ্জতি. অথস্স মহগ্ঘসভাৰং সত্থু আরোচযিংসু. সত্থা তস্স পত্তত্থৰিকং নানুজানি. হেট্ঠামঞ্চে পত্তং নিক্কুজ্জিত্ৰা ঠপেতি. সো ঠপেন্তোপি ঘংসন্তোৰ পণামেত্ৰা ঠপেতি, গণ্হন্তোপি ঘংসন্তোৰ আকড্ঢিত্ৰা গণ্হাতি. তং গচ্ছন্তে কালে ধংসনেন পরিক্খীণং নাল়িকোদনমত্তমেৰ গণ্হনকং জাতং. ততো সত্থু আরোচেসুং, অথস্স সত্থা পত্তত্থৰিকং অনুজানি. থেরো অপরেন সমযেন ইন্দ্রিযভাৰনং ভাৰেত্ৰা অগ্গফলে অরহত্তে পতিট্ঠাসি. ইতি সো পিণ্ডত্থায পব্বজিতত্তা পিণ্ডোলো, গোত্তেন পন ভারদ্ৰাজোতি উভযং একতো কত্ৰা পিণ্ডোলভারদ্ৰাজোতি ৰুচ্চতি.

উপসঙ্কমীতি উগ্গতুগ্গতেহি মহাঅমচ্চেহি পরিৰুতো উপসঙ্কমি. থেরো কির একদিৰসং সাৰত্থিযং পিণ্ডায চরিত্ৰা কতভত্তকিচ্চো নিদাঘসমযে সীতঠানে দিৰাৰিহারং নিসীদিস্সামীতি আকাসেন গন্ত্ৰা গঙ্গাতীরে উদেনস্স রঞ্ঞো উদপানং নাম উয্যানং অত্থি, তত্থ পৰিসিত্ৰা অঞ্ঞতরস্মিং রুক্খমূলে দিৰাৰিহারং নিসীদি সীতেন উদকৰাতেন বীজিযমানো.

উদেনোপি খো নাম রাজা সত্তাহং মহাপানং পিৰিত্ৰা সত্তমে দিৰসে উয্যানং পটিজগ্গাপেত্ৰা মহাজনপরিৰারো উয্যানং গন্ত্ৰা মঙ্গলসিলাপট্টে অত্থতায সেয্যায নিপজ্জি. তস্স একা পরিচারিকা পাদে সম্বাহমানা নিসিন্না. রাজা কমেন নিদ্দং ওক্কমি. তস্মিং নিদ্দং ওক্কন্তে নাটকিত্থিযো ‘‘যস্সত্থায মযং গীতাদীনি পযোজেয্যাম, সো নিদ্দং উপগতো, ন চ নিদ্দাকালে মহাসদ্দং কাতুং ৰট্টতী’’তি অত্তনো অত্তনো তূরিযানি ঠপেত্ৰা উয্যানং পক্কন্তা. তা তত্থ তত্থ ফলাফলানি খাদমানা পুপ্ফানি পিল়ন্ধমানা ৰিচরন্তিযো থেরং দিস্ৰা ‘‘মা সদ্দং করিত্থা’’তি অঞ্ঞমঞ্ঞং নিৰারযমানা ৰন্দিত্ৰা নিসীদিংসু. থেরো ‘‘ইস্সা পহাতব্বা, মচ্ছেরং ৰিনোদেতব্ব’’ন্তিআদিনা নযেন তাসং অনুরূপং ধম্মকথং কথেসি.

সাপি খো রঞ্ঞো পাদে সম্বাহমানা নিসিন্না ইত্থী পাদে চালেত্ৰা রাজানং পবোধেসি. সো ‘‘কহং তা গতা’’তি পুচ্ছি. কিং তাসং তুম্হেহি? তা একং সমণং পরিৰারেত্ৰা নিসিন্নাতি. রাজা কুদ্ধো উদ্ধনে পক্খিত্তলোণং ৰিয তটতটাযমানো উট্ঠহিত্ৰা ‘‘তম্বকিপিল্লিকাহি নং খাদাপেস্সামী’’তি গচ্ছন্তো একস্মিং অসোকরুক্খে তম্বকিপিল্লিকানং পুটং দিস্ৰা হত্থেনাকড্ঢিত্ৰা সাখং গণ্হিতুং নাসক্খি. কিপিল্লিকপুটো ছিজ্জিত্ৰা রঞ্ঞো সীসে পতি, সকলসরীরং সালিথুসেহি পরিকিণ্ণং ৰিয দণ্ডদীপিকাহি ডয্হমানং ৰিয চ অহোসি. থেরো রঞ্ঞো পদুট্ঠভাৰং ঞত্ৰা ইদ্ধিযা আকাসং পক্খন্দি. তাপি ইত্থিযো উট্ঠায রঞ্ঞো সন্তিকং গন্ত্ৰা সরীরং পুঞ্ছন্তিযো ৰিয ভূমিযং পতিতপতিতা কিপিল্লিকাযো গহেত্ৰা সরীরে খিপমানা সব্বা মুখসত্তীহি ৰিজ্ঝিংসু – ‘‘কিং নামেতং, অঞ্ঞে রাজানো পব্বজিতে দিস্ৰা ৰন্দন্তি, পঞ্হং পুচ্ছন্তি, অযং পন রাজা কিপিল্লিকপুটং সীসে ভিন্দিতুকামো জাতো’’তি.

রাজা অত্তনো অপরাধং দিস্ৰা উয্যানপালং পক্কোসাপেত্ৰা পুচ্ছি – ‘‘কিং এস পব্বজিতো? অঞ্ঞেসুপি দিৰসেসু ইধ আগচ্ছতী’’তি? আম, দেৰাতি. ইধ ত্ৰং আগতদিৰসে ময্হং আরোচেয্যাসীতি. থেরোপি কতিপাহেনেৰ পুন আগন্ত্ৰা রুক্খমূলে নিসীদি. উয্যানপালো দিস্ৰা – ‘‘মহন্তো মে অযং পণ্ণাকারো’’তি ৰেগেন গন্ত্ৰা রঞ্ঞো আরোচেসি. রাজা উট্ঠহিত্ৰা সঙ্খপণৰাদিসদ্দং নিৰারেত্ৰা উগ্গতুগ্গতেহি অমচ্চেহি সদ্ধিং উয্যানং অগমাসি. তেন ৰুত্তং ‘‘উপসঙ্কমী’’তি.

অনিকীল়িতাৰিনো কামেসূতি যা কামেসু কামকীল়া, তং অকীল়িতপুব্বা, অপরিভুত্তকামাতি অত্থো. অদ্ধানঞ্চ আপাদেন্তীতি পৰেণিং পটিপাদেন্তি, দীঘরত্তং অনুবন্ধাপেন্তি. মাতুমত্তীসূতি মাতুপমাণাসু. লোকস্মিঞ্হি মাতা ভগিনী ধীতাতি ইদং তিৰিধং গরুকারম্মণং নাম, ইতি গরুকারম্মণে উপনিবন্ধং চিত্তং ৰিমোচেতুং ন লভতীতি দস্সেন্তো এৰমাহ. অথস্স তেন পঞ্হেন চিত্তং অনোতরন্তং দিস্ৰা ভগৰতা পটিকূলমনসিকারৰসেন চিত্তূপনিবন্ধনত্থং ৰুত্তং দ্ৰত্তিংসাকারকম্মট্ঠানং কথেসি.

অভাৰিতকাযাতি অভাৰিতপঞ্চদ্ৰারিককাযা. তেসং তং দুক্করং হোতীতি তেসং তং অসুভকম্মট্ঠানং ভাৰেতুং দুক্করং হোতি. ইতিস্স ইমিনাপি চিত্তং অনোতরন্তং দিস্ৰা ইন্দ্রিযসংৰরসীলং কথেসি. ইন্দ্রিযসংৰরস্মিঞ্হি উপনিবন্ধচিত্তং ৰিহেঠেতুং ন লভতি. রাজা তং সুত্ৰা তত্থ ওতিণ্ণচিত্তো অচ্ছরিযং, ভো ভারদ্ৰাজাতিআদিমাহ.

অরক্খিতেনেৰ কাযেনাতিআদীসু হত্থপাদে কীল়াপেন্তো গীৰং পরিৰত্তেন্তো কাযং ন রক্খতি নাম, নানপ্পকারং দুট্ঠুল্লং কথেন্তো ৰচনং ন রক্খতি নাম, কামৰিতক্কাদযো ৰিতক্কেন্তো চিত্তং ন রক্খতি নাম. রক্খিতেনেৰ কাযেনাতিআদীসু ৰুত্তৰিপরিযাযেন অত্থো ৰেদিতব্বো.

অতিৰিয মং তস্মিং সমযে লোভধম্মা পরিসহন্তীতি মং তস্মিং সমযে অতিক্কমিত্ৰা লোভো অধিভৰতীতি অত্থো. উপট্ঠিতায সতিযাতি কাযগতায সতিযা সুপট্ঠিতায. ন মং তথা তস্মিং সমযেতি তস্মিং সমযে মং যথা পুব্বে, ন তথা লোভো অতিক্কমিত্ৰা উপ্পজ্জতীতি অত্থো. পরিসহন্তীতি পদস্স উপ্পজ্জন্তীতিপি অত্থোযেৰ. ইতি ইমস্মিং সুত্তে তযো কাযা কথিতা. কথং? ‘‘ইমমেৰ কায’’ন্তি এত্থ হি করজকাযো কথিতো, ‘‘ভাৰিতকাযো’’তি এত্থ পঞ্চদ্ৰারিককাযো, ‘‘রক্খিতেনেৰ কাযেনা’’তি এত্থ চোপনকাযো, কাযৰিঞ্ঞত্তীতি অত্থো. পঞ্চমং উত্তানমেৰ.

৬. ঘোসিতসুত্তৰণ্ণনা

১২৯. ছট্ঠে রূপা চ মনাপাতি রূপা চ মনাপা সংৰিজ্জন্তি. চক্খুৰিঞ্ঞাণঞ্চাতি চক্খুৰিঞ্ঞাণঞ্চ সংৰিজ্জতি. সুখৰেদনিযং ফস্সন্তি চক্খুৰিঞ্ঞাণসম্পযুত্তং উপনিস্সযৰসেন জৰনকালে সুখৰেদনায পচ্চযভূতং ফস্সং. সুখা ৰেদনাতি একং ফস্সং পটিচ্চ জৰনৰসেন সুখৰেদনা উপ্পজ্জতি. সেসপদেসুপি এসেৰ নযো.

ইতি ইমস্মিং সুত্তে তেৰীসতি ধাতুযো কথিতা. কথং? এত্থ হি চক্খুপসাদো চক্খুধাতু, তস্স আরম্মণং রূপধাতু, চক্খুৰিঞ্ঞাণং ৰিঞ্ঞাণধাতু, চক্খুৰিঞ্ঞাণধাতুযা সহজাতা তযো খন্ধা ধম্মধাতু, এৰং পঞ্চসু দ্ৰারেসু চতুন্নং চতুন্নং ৰসেন ৰীসতি. মনোদ্ৰারে ‘‘মনোধাতূ’’তি আৰজ্জনচিত্তং গহিতং, আরম্মণঞ্চেৰ হদযৰত্থু চ ধম্মধাতু, ৰত্থুনিস্সিতং মনোৰিঞ্ঞাণধাতূতি এৰং তেৰীসতি হোন্তি. এৰং তেৰীসতিযা ধাতূনং ৰসেন ধাতুনানত্তং ৰুত্তং ভগৰতাতি দস্সেতি.

৭-৮. হালিদ্দিকানিসুত্তাদিৰণ্ণনা

১৩০-১৩১. সত্তমে মনাপং ইত্থেতন্তি পজানাতীতি যং অনেন মনাপং রূপং দিট্ঠং, তং ইত্থেতন্তি এৰমেতং মনাপমেৰ তন্তি পজানাতি. চক্খুৰিঞ্ঞাণং সুখৰেদনিযঞ্চ ফস্সং পটিচ্চাতি চক্খুৰিঞ্ঞাণঞ্চেৰ, যো চ উপনিস্সযকোটিযা ৰা অনন্তরকোটিযা ৰা সমনন্তরকোটিযা ৰা সম্পযুত্তকোটিযা ৰা সুখৰেদনায পচ্চযো ফস্সো, তং সুখৰেদনিযং ফস্সঞ্চ পটিচ্চ উপ্পজ্জতি সুখৰেদনাতি. এস নযো সব্বত্থ. ইতি ইমেসু দ্ৰীসু সুত্তেসু কিরিযামনোৰিঞ্ঞাণধাতু আৰজ্জনকিচ্চা, মনোধাতুযেৰ ৰা সমানা মনোধাতুনামেন ৰুত্তাতি ৰেদিতব্বা. অট্ঠমং উত্তানমেৰ.

৯. লোহিচ্চসুত্তৰণ্ণনা

১৩২. নৰমে মক্করকতেতি এৰংনামকে নগরে অরঞ্ঞকুটিকাযন্তি অরঞ্ঞে কতায পাটিযেক্কায কুটিযং, ন ৰিহারপচ্চন্তকুটিযং. মাণৰকাতি যেপি তত্থ মহল্লকা, তে মহল্লককালেপি অন্তেৰাসিকতায মাণৰকাত্ৰেৰ ৰুত্তা. তেনুপসঙ্কমিংসূতি পাতো সিপ্পং উগ্গণ্হিত্ৰা সাযং ‘‘আচরিযস্স কট্ঠানি আহরিস্সামা’’তি অরঞ্ঞং পৰিসিত্ৰা ৰিচরন্তা যেন সা কুটিকা, তেনুপসঙ্কমিংসু. পরিতো পরিতো কুটিকাযাতি তস্সা কুটিকায সমন্ততো সমন্ততো. সেলেয্যকানীতি অঞ্ঞমঞ্ঞস্স পিট্ঠিং গহেত্ৰা লঙ্ঘিত্ৰা ইতো চিতো চঙ্কমনকীল়নানি.

মুণ্ডকাতিআদীসু মুণ্ডে মুণ্ডাতি, সমণে চ সমণাতি ৰত্তুং ৰট্টেয্য, ইমে পন হীল়েন্তা ‘‘মুণ্ডকা সমণকা’’তি আহংসু. ইব্ভাতি গহপতিকা. কণ্হাতি কণ্হা, কাল়কাতি অত্থো. বন্ধুপাদাপচ্চাতি এত্থ বন্ধূতি ব্রহ্মা অধিপ্পেতো. তঞ্হি ব্রাহ্মণা পিতামহোতি ৰোহরন্তি. পাদানং অপচ্চা পাদাপচ্চা, ব্রহ্মুনো পিট্ঠিপাদতো জাতাতি অধিপ্পাযো. তেসং কির অযং লদ্ধি ‘‘ব্রাহ্মণা ব্রহ্মুনো মুখতো নিক্খন্তা, খত্তিযা উরতো, ৰেস্সা নাভিতো, সুদ্দা জাণুতো, সমণা পিট্ঠিপাদতো’’তি. ভরতকানন্তি কুটিম্বিকানং. কুটিম্বিকা হি যস্মা রট্ঠং ভরন্তি, তস্মা ভরতাতি ৰুচ্চন্তি. ইমে পন পরিভৰং কত্ৰা ৰদমানা ‘‘ভরতকান’’ন্তি আহংসু.

ৰিহারা নিক্খমিত্ৰাতি ‘‘রত্তিট্ঠকাপরিচ্ছন্নে রজতপট্টসন্নিভসমৰিপ্পকিণ্ণৰালিকে রমণীযে পরিৰেণে কট্ঠকলাপে বন্ধিত্ৰা খিপমানা ৰালিকং আলুল়েত্ৰা, হত্থেন হত্থং আদায পণ্ণকুটিং পরিযাযন্তা ‘ইমে ইমেসং ভরতকানং সক্কতা, ইমে ইমেসং ভরতকানং সক্কতা’তি পুনপ্পুনং ৰিরৰন্তা অতিৰিয ইমে মাণৰকা কীল়ং করোন্তি, ৰিহারে ভিক্খূনং অত্থিভাৰম্পি ন জানন্তি, দস্সেস্সামি নেসং ভিক্খূনং অত্থিভাৰ’’ন্তি চিন্তেত্ৰা পণ্ণকুটিতো নিক্খমি.

সীলুত্তমা পুব্বতরা অহেসুন্তি গুণৰন্তানং গুণে কথিতে নিগ্গুণানং গুণাভাৰো পাকটোৰ ভৰিস্সতীতি পোরাণকব্রাহ্মণানং গুণে কথেন্তো এৰমাহ. তত্থ সীলুত্তমাতি সীলজেট্ঠকা. সীলঞ্হি তেসং উত্তমং, ন জাতিগোত্তং. যে পুরাণং সরন্তীতি যে পোরাণকং ব্রাহ্মণধম্মং সরন্তি. অভিভুয্য কোধন্তি কোধং অভিভৰিত্ৰা তেসং দ্ৰারানি সুগুত্তানি সুরক্খিতানি অহেসুং. ধম্মে চ ঝানে চ রতাতি দসৰিধে কুসলকম্মপথধম্মে অট্ঠসমাপত্তিঝানেসু চ রতা.

এৰং পোরাণানং গুণং কথেত্ৰা অথেতরহি ব্রাহ্মণানং মানং নিম্মদ্দেন্তো ইমে চ ৰোক্কম্ম জপামসেতিআদিমাহ. তত্থ ৰোক্কম্মাতি এতেহি গুণেহি অপক্কমিত্ৰা. জপামসেতি মযং জপাম সজ্ঝাযামাতি এত্তকেনেৰ ব্রাহ্মণম্হাতি মঞ্ঞমানা ব্রাহ্মণা মযন্তি ইমিনা গোত্তেন মত্তা হুত্ৰা ৰিসমং চরন্তি, ৰিসমানি কাযকম্মাদীনি করোন্তীতি অত্থো. পুথুঅত্তদণ্ডাতি পুথু অত্তা দণ্ডা এতেহীতি পুথুঅত্তদণ্ডা, গহিতনানাৰিধদণ্ডাতি অত্থো. সতণ্হাতণ্হেসূতি সতণ্হনিত্তণ্হেসু. অগুত্তদ্ৰারস্স ভৰন্তি মোঘাতি অসংৰুতদ্ৰারস্স সব্বেপি ৰতসমাদানা মোঘা ভৰন্তীতি দীপেতি. যথা কিন্তি? সুপিনেৰ লদ্ধং পুরিসস্স ৰিত্তন্তি যথা সুপিনে পুরিসস্স লদ্ধং মণিমুত্তাদিনানাৰিধং ৰিত্তং মোঘং হোতি, পবুজ্ঝিত্ৰা কিঞ্চি ন পস্সতি, এৰং মোঘা ভৰন্তীতি অত্থো.

অনাসকাতি একাহদ্ৰীহাদিৰসেন অনাহারকা. থণ্ডিলসাযিকা চাতি হরিতকুসসন্থতে ভূমিভাগে সযনং, পাতো সিনানঞ্চ তযো চ ৰেদাতি পাতোৰ উদকং পৰিসিত্ৰা ন্হানঞ্চেৰ তযো চ ৰেদা. খরাজিনং জটা পঙ্কোতি খরসম্ফস্সং অজিনচম্মঞ্চেৰ জটাকলাপো চ পঙ্কো চ, পঙ্কো নাম দন্তমলং. মন্তা সীলব্বতং তপোতি মন্তা চ অজসীলগোসীলসঙ্খাতং সীলং অজৰতগোৰতসঙ্খাতং ৰতঞ্চ. অযং ইদানি ব্রাহ্মণানং তপোতি ৰদতি. কুহনা ৰঙ্কদণ্ডা চাতি পটিচ্ছন্নকূপো ৰিয পটিচ্ছন্নদোসং কোহঞ্ঞঞ্চেৰ ৰঙ্কদণ্ডো, চ উদুম্বরপলাসবেল়ুৰরুক্খানং অঞ্ঞতরতো গহিতং ৰঙ্কদণ্ডঞ্চাতি অত্থো. উদকাচমনানি চাতি উদকেন মুখপরিমজ্জনানি. ৰণ্ণা এতে ব্রাহ্মণানন্তি এতে ব্রাহ্মণানং পরিক্খারভণ্ডকৰণ্ণাতি দস্সেতি. কত কিঞ্চিক্খভাৰনাতি কতা কিঞ্চিক্খভাৰনা. অযমেৰ ৰা পাঠো, আমিসকিঞ্চিক্খস্স ৰড্ঢনত্থায কতন্তি অত্থো.

এৰং এতরহি ব্রাহ্মণানং মানং নিম্মদ্দিত্ৰা পুন পোরাণকব্রাহ্মণানং ৰণ্ণং কথেন্তো চিত্তঞ্চ সুসমাহিতন্তিআদিমাহ. তত্থ সুসমাহিতন্তি তেসং ব্রাহ্মণানং চিত্তং উপচারপ্পনাসমাধীহি সুসমাহিতং অহোসীতি দস্সেতি. অখিলন্তি মুদু অথদ্ধং. সো মগ্গো ব্রহ্মপত্তিযাতি সো সেট্ঠপত্তিযা মগ্গো, তুম্হে পন কিং ব্রাহ্মণা নামাতি দীপেন্তো এৰমাহ.

আগমংসু নু খ্ৰিধাতি আগমংসু নু খো ইধ. অধিমুচ্চতীতি কিলেসৰসেন অধিমুত্তো গিদ্ধো হোতি. ব্যাপজ্জতীতি ব্যাপাদৰসেন পূতিচিত্তং হোতি. পরিত্তচেতসোতি অনুপট্ঠিতসতিতায সংকিলেসচিত্তেন পরিত্তচিত্তো. চেতোৰিমুত্তিন্তি ফলসমাধিং. পঞ্ঞাৰিমুত্তিন্তি ফলপঞ্ঞং. অপ্পমাণচেতসোতি উপট্ঠিতসতিতায নিক্কিলেসচিত্তেন অপ্পমাণচিত্তো.

১০. ৰেরহচ্চানিসুত্তৰণ্ণনা

১৩৩. দসমে কামণ্ডাযন্তি এৰংনামকে নগরে. যগ্ঘেতি চোদনত্থে নিপাতো. সেসং উত্তানমেৰাতি.

গহপতিৰগ্গো তেরসমো.