১৪. দেৰদহৰগ্গো
১. দেৰদহসুত্তৰণ্ণনা
১৩৪. দেৰদহৰগ্গস্স পঠমে দেৰদহন্তি নপুংসকলিঙ্গেন লদ্ধনামো নিগমো. মনোরমাতি মনং রমযন্তা, মনাপাতি অত্থো. অমনোরমাতি অমনাপা.
২. খণসুত্তৰণ্ণনা
১৩৫. দুতিযে ছফস্সাযতনিকা নামাতি ৰিসুং ছফস্সাযতনিকা নাম নিরযা নত্থি. সব্বেসুপি হি একতিংসমহানিরযেসু ছদ্ৰারফস্সাযতনপঞ্ঞত্তি হোতিযেৰ. ইদং পন অৰীচিমহানিরযং সন্ধায ৰুত্তং. সগ্গাতি ইধাপি তাৰতিংসপুরমেৰ অধিপ্পেতং. কামাৰচরদেৰলোকে পন একস্মিম্পি ছফস্সাযতনপঞ্ঞত্তিযা অভাৰো নাম নত্থি. ইমিনা কিং দীপেতি? নিরযে একন্তদুক্খসমপ্পিতভাৰেন, দেৰলোকে চ একন্তসুখসমপ্পিতত্তা একন্তখিড্ডারতিৰসেন উপ্পন্নপমাদেন মগ্গব্রহ্মচরিযৰাসং ৰসিতুং ন সক্কা. মনুস্সলোকো পন ৰোকিণ্ণসুখদুক্খো, ইধেৰ অপাযোপি সগ্গোপি পঞ্ঞাযতি. অযং মগ্গব্রহ্মচরিযস্স কম্মভূমি নাম, সা তুম্হেহি লদ্ধা. তস্মা যে ৰো ইমে মানুস্সকা খন্ধা লদ্ধা, তে ৰো লাভা. যঞ্চ ৰো ইদং মনুস্সত্তং লদ্ধং, পটিলদ্ধো ৰো ব্রহ্মচরিযৰাসস্স খণো সমযোতি. ৰুত্তম্পি হেতং পোরাণেহি –
‘‘অযং কম্মভূমি ইধ মগ্গভাৰনা,
ঠানানি সংৰেজনিযা বহূ ইধ;
সংৰেগসংৰেজনিযেসু ৰত্থুসু,
সংৰেগজাতোৰ পযুঞ্চ যোনিসো’’তি.
৩. পঠমরূপারামসুত্তৰণ্ণনা
১৩৬. ততিযে রূপসম্মুদিতাতি রূপে সম্মুদিতা পমোদিতা. দুক্খাতি দুক্খিতা. সুখোতি নিব্বানসুখেন সুখিতো. কেৰলাতি সকলা. যাৰতত্থীতি ৰুচ্চতীতি যত্তকা অত্থীতি ৰুচ্চতি. এতে ৰোতি এত্থ ৰো-কারো নিপাতমত্তং. পচ্চনীকমিদং হোতি, সব্বলোকেন পস্সতন্তি যং ইদং পস্সন্তানং পণ্ডিতানং দস্সনং, তং সব্বলোকেন পচ্চনীকং হোতি ৰিরুদ্ধং. লোকো হি পঞ্চক্খন্ধে নিচ্চা সুখা অত্তা সুভাতি মঞ্ঞতি, পণ্ডিতা অনিচ্চা দুক্খা অনত্তা অসুভাতি. সুখতো আহূতি সুখন্তি কথেন্তি. সুখতো ৰিদূতি সুখন্তি জানন্তি. সব্বমেতং নিব্বানমেৰ সন্ধায ৰুত্তং.
সম্মূল়্হেত্থাতি এত্থ নিব্বানে সম্মূল়্হা. অৰিদ্দসূতি বালা. সব্বেপি হি ছন্নৰুতিপাসণ্ডিনো ‘‘নিব্বানং পাপুণিস্সামা’’তি সঞ্ঞিনো হোন্তি, তে পন ‘‘নিব্বানং নাম ইদ’’ন্তিপি ন জানন্তি. নিৰুতানন্তি কিলেসনীৰরণেন নিৰুতানং পরিযোনদ্ধানং. অন্ধকারো অপস্সতন্তি অপস্সন্তানং অন্ধকারো হোতি. কিং তং এৰং হোতি? নিব্বানং ৰা নিব্বানদস্সনং ৰা অপস্সন্তানঞ্হি বালানং নিব্বানম্পি নিব্বানদস্সনম্পি কাল়মেঘঅৰচ্ছাদিতং ৰিয চন্দমণ্ডলং কটাহেন পটিকুজ্জিতপত্তো ৰিয চ নিচ্চকালং তমো চেৰ অন্ধকারো চ সম্পজ্জতি.
সতঞ্চ ৰিৰটং হোতি, আলোকো পস্সতামিৰাতি সতঞ্চ সপ্পুরিসানং পঞ্ঞাদস্সনেন পস্সন্তানং নিব্বানং আলোকো ৰিয ৰিৰটং হোতি. সন্তিকে ন ৰিজানন্তি, মগা ধম্মস্স অকোৰিদাতি যং অত্তনো সরীরে কেসে ৰা লোমাদীসু ৰা অঞ্ঞতরকোট্ঠাসং পরিচ্ছিন্দিত্ৰা অনন্তরমেৰ অধিগন্তব্বতো অত্তনো ৰা খন্ধানং নিরোধমগ্গতো সন্তিকে নিব্বানং. তং এৰং সন্তিকে সমানম্পি মগ্গভূতা জনা মগ্গামগ্গধম্মস্স চতুসচ্চধম্মস্স ৰা অকোৰিদা ন জানন্তি.
মারধেয্যানুপন্নেহীতি তেভূমকৰট্টং মারস্স নিৰাসট্ঠানং অনুপন্নেহি. কো নু অঞ্ঞত্র অরিযেভীতি ঠপেত্ৰা অরিযে কো নু অঞ্ঞো নিব্বানপদং জানিতুং অরহতি. সম্মদঞ্ঞায পরিনিব্বন্তীতি অরহত্তপঞ্ঞায সম্মা জানিত্ৰা অনন্তরমেৰ অনাসৰা হুত্ৰা কিলেসপরিনিব্বানেন পরিনিব্বন্তি. অথ ৰা সম্মদঞ্ঞায অনাসৰা হুত্ৰা অন্তে খন্ধপরিনিব্বানেন পরিনিব্বাযন্তি.
৪-১২. দুতিযরূপারামসুত্তাদিৰণ্ণনা
১৩৭-১৪৫. চতুত্থং সুদ্ধিকং কত্ৰা দেসিযমানে বুজ্ঝনকানং অজ্ঝাসযেন ৰুত্তং. পঞ্চমাদীনি তথা তথা বুজ্ঝন্তানং অজ্ঝাসযেন ৰুত্তানি. অত্থো পন তেসং পাকটোযেৰাতি.
দেৰদহৰগ্গো চুদ্দসমো.