১২. লোককামগুণৰগ্গো
১-২. পঠমমারপাসসুত্তাদিৰণ্ণনা
১১৪-১১৫. লোককামগুণৰগ্গস্স পঠমে আৰাসগতোতি ৰসনট্ঠানং গতো. মারস্স ৰসং গতোতি তিৰিধস্সাপি মারস্স ৰসং গতো. পটিমুক্ক’স্স মারপাসোতি অস্স গীৰায মারপাসো পটিমুক্কো পৰেসিতো. দুতিযং উত্তানমেৰ.
৩. লোকন্তগমনসুত্তৰণ্ণনা
১১৬. ততিযে লোকস্সাতি চক্কৰাল়লোকস্স. লোকস্স অন্তন্তি সঙ্খারলোকস্স অন্তং. ৰিহারং পাৰিসীতি ‘‘মযি ৰিহারং পৰিট্ঠে ইমে ভিক্খূ, ইমং উদ্দেসং আনন্দং পুচ্ছিস্সন্তি, সো চ তেসং মম সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণেন সংসন্দিত্ৰা কথেস্সতি. ততো নং থোমেস্সামি, মম থোমনং সুত্ৰা ভিক্খূ আনন্দং উপসঙ্কমিতব্বং, ৰচনঞ্চস্স সোতব্বং সদ্ধাতব্বং মঞ্ঞিস্সন্তি, তং নেসং ভৰিস্সতি দীঘরত্তং হিতায সুখাযা’’তি চিন্তেত্ৰা সংখিত্তেন ভাসিতস্স ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভজিত্ৰাৰ নিসিন্নাসনে অন্তরহিতো গন্ধকুটিযং পাতুরহোসি. তেন ৰুত্তং ‘‘উট্ঠাযাসনা ৰিহারং পাৰিসী’’তি.
সত্থু চেৰ সংৰণ্ণিতোতি সত্থারা চ পসত্থো. ৰিঞ্ঞূনন্তি ইদম্পি করণত্থে সামিৰচনং, পণ্ডিতেহি সব্রহ্মচারীহি চ সম্ভাৰিতোতি অত্থো. পহোতীতি সক্কোতি. অতিক্কম্মেৰ মূলং অতিক্কম্মেৰ খন্ধন্তি সারো নাম মূলে ৰা খন্ধে ৰা ভৰেয্য, তম্পি অতিক্কমিত্ৰাতি অত্থো. এৰংসম্পদমিদন্তি এৰংসম্পত্তিকং, ঈদিসন্তি অত্থো. অতিসিত্ৰাতি অতিক্কমিত্ৰা. জানং জানাতীতি জানিতব্বমেৰ জানাতি. পস্সং পস্সতীতি পস্সিতব্বমেৰ পস্সতি. যথা ৰা একচ্চো ৰিপরীতং গণ্হন্তো জানন্তোপি ন জানাতি, পস্সন্তোপি ন পস্সতি, ন এৰং ভগৰা. ভগৰা পন জানন্তো জানাতি, পস্সন্তো পস্সতিযেৰ. স্ৰাযং দস্সনপরিণাযকট্ঠেন চক্খুভূতো. ৰিদিতকরণট্ঠেন ঞাণভূতো. অৰিপরীতসভাৰট্ঠেন পরিযত্তিধম্মপৰত্তনতো ৰা হদযেন চিন্তেত্ৰা ৰাচায নিচ্ছারিতধম্মমযোতি ধম্মভূতো. সেট্ঠট্ঠেন ব্রহ্মভূতো. অথ ৰা চক্খু ৰিয ভূতোতি চক্খুভূতো. এৰমেতেসু পদেসু অত্থো ৰেদিতব্বো. স্ৰাযং ধম্মস্স ৰত্তনতো ৰত্তা. পৰত্তনতো পৰত্তা. অত্থং নীহরিত্ৰা নীহরিত্ৰা দস্সনসমত্থতায অত্থস্স নিন্নেতা. অমতাধিগমায পটিপত্তিং দেসেতীতি অমতস্স দাতা.
অগরুং করিত্ৰাতি পুনপ্পুনং যাচাপেন্তোপি হি গরুং করোতি নাম. অত্তনো সেক্খপটিসম্ভিদাঞাণে ঠত্ৰা সিনেরুপাদতো ৰালিকং উদ্ধরমানো ৰিয দুব্বিঞ্ঞেয্যং কত্ৰা কথেন্তোপি গরুং করোতিযেৰ নাম. এৰং অকত্ৰা অম্হে পুনপ্পুনং অযাচাপেত্ৰা সুৰিঞ্ঞেয্যম্পি নো কত্ৰা কথেহীতি ৰুত্তং হোতি.
যং খো ৰোতি যং খো তুম্হাকং. চক্খুনা খো, আৰুসো, লোকস্মিং লোকসঞ্ঞী হোতি লোকমানীতি চক্খুঞ্হি লোকে অপ্পহীনদিট্ঠি পুথুজ্জনো সত্তলোকৰসেন লোকোতি সঞ্জানাতি চেৰ মঞ্ঞতি চ, তথা চক্কৰাল়লোকৰসেন. ন হি অঞ্ঞত্র চক্খাদীহি দ্ৰাদসাযতনেহি তস্স সা সঞ্ঞা ৰা মানো ৰা উপ্পজ্জতি. তেন ৰুত্তং, ‘‘চক্খুনা খো, আৰুসো, লোকস্মিং লোকসঞ্ঞী হোতি লোকমানী’’তি. ইমস্স চ লোকস্স গমনেন অন্তো নাম ঞাতুং ৰা দট্ঠুং ৰা পত্তুং ৰা ন সক্কা. লুজ্জনট্ঠেন পন তস্সেৰ চক্খাদিভেদস্স লোকস্স নিব্বানসঙ্খাতং অন্তং অপ্পত্ৰা ৰট্টদুক্খস্স অন্তকিরিযা নাম নত্থীতি ৰেদিতব্বা.
এৰং পঞ্হং ৰিস্সজ্জেত্ৰা ইদানি ‘‘সাৰকেন পঞ্হো কথিতোতি মা নিক্কঙ্খা অহুৰত্থ, অযং ভগৰা সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণতুলং গহেত্ৰা নিসিন্নো. ইচ্ছমানা তমেৰ উপসঙ্কমিত্ৰা নিক্কঙ্খা হোথা’’তি উয্যোজেন্তো আকঙ্খমানা পনাতিআদিমাহ.
ইমেহি আকারেহীতি ইমেহি কারণেহি চক্কৰাল়লোকস্স অন্তাভাৰকারণেহি চেৰ সঙ্খারলোকস্স অন্তাপত্তিকারণেহি চ. ইমেহি পদেহীতি ইমেহি অক্খরসম্পিণ্ডনেহি. ব্যঞ্জনেহীতি পাটিযেক্কঅক্খরেহি.
পণ্ডিতোতি পণ্ডিচ্চেন সমন্নাগতো. চতূহি কারণেহি পণ্ডিতো ধাতুকুসলো আযতনকুসলো পচ্চযাকারকুসলো কারণাকারণকুসলোতি. মহাপঞ্ঞোতি মহন্তে অত্থে মহন্তে ধম্মে মহন্তা নিরুত্তিযো মহন্তানি পটিভানানি পটিগ্গণ্হনসমত্থতায মহাপঞ্ঞায সমন্নাগতো. যথা তং আনন্দেনাতি যথা আনন্দেন ব্যাকতং, তং সন্ধায ৰুত্তং. যথা আনন্দেন তং ব্যাকতং, অহম্পি তং এৰমেৰ ব্যাকরেয্যন্তি অত্থো.
৪. কামগুণসুত্তৰণ্ণনা
১১৭. চতুত্থে যে মেতি যে মম. চেতসো সম্ফুট্ঠপুব্বাতি চিত্তেন অনুভূতপুব্বা. তত্র মে চিত্তং বহুলং গচ্ছমানং গচ্ছেয্যাতি তেসু পাসাদত্তযতিৰিধনাটকাদিভেদসম্পত্তিৰসেন অনুভূতপুব্বেসু পঞ্চসু কামগুণেসু বহূসু ৰারেসু উপ্পজ্জমানং উপ্পজ্জেয্যাতি দীপেতি. পচ্চুপ্পন্নেসু ৰাতি ইধ পধানচরিযকালে ছব্বস্সানি সুপুপ্ফিতৰনসণ্ডজাতানং দিজগণাদীনং ৰসেন দিট্ঠসুতাদিভেদং মনোরমারম্মণং কামগুণং কত্ৰা দস্সেন্তো ‘‘এৰরূপেসু পচ্চুপ্পন্নেসু ৰা বহুলং উপ্পজ্জেয্যা’’তি দস্সেতি. অপ্পং ৰা অনাগতেসূতি অনাগতে ‘‘মেত্তেয্যো নাম বুদ্ধো ভৰিস্সতি, সঙ্খো নাম রাজা, কেতুমতী নাম রাজধানী’’তিআদিৰসেন (দী. নি. ৩.১০৬) পরিত্তকমেৰ অনাগতেসু কামগুণেসু উপ্পজ্জেয্যাতি দস্সেতি. তত্র মে অত্তরূপেনাতি তত্র মযা অত্তনো হিতকামজাতিকেন. অপ্পমাদোতি সাতচ্চকিরিযা পঞ্চসু কামগুণেসু চিত্তস্স অৰোস্সগ্গো. সতীতি আরম্মণপরিগ্গহিতসতি. আরক্খোতি অযং অপ্পমাদো চ সতি চ চেতসো আরক্খো করণীযো, এৰং মে অহোসীতি দস্সেতি, আরক্খত্থায ইমে দ্ৰে ধম্মা কাতব্বাতি ৰুত্তং হোতি.
তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, সে আযতনে ৰেদিতব্বেতি যস্মা চেতসো আরক্খত্থায অপ্পমাদো চ সতি চ কাতব্বা, যস্মা তস্মিং আযতনে ৰিদিতে অপ্পমাদেন ৰা সতিযা ৰা কাতব্বং নত্থি, তস্মা সে আযতনে ৰেদিতব্বে, তং কারণং জানিতব্বন্তি অত্থো. সল়াযতননিরোধন্তি সল়াযতননিরোধো ৰুচ্চতি নিব্বানং, তং সন্ধায ভাসিতন্তি অত্থো. নিব্বানস্মিঞ্হি চক্খুআদীনি চেৰ নিরুজ্ঝন্তি রূপসঞ্ঞাদযো চ নিরুজ্ঝন্তীতি. সেসং ৰুত্তনযমেৰ.
৫-৬. সক্কপঞ্হসুত্তাদিৰণ্ণনা
১১৮-১১৯. পঞ্চমে দিট্ঠেৰ ধম্মেতি ইমস্মিংযেৰ অত্তভাৰে. পরিনিব্বাযন্তীতি কিলেসপরিনিব্বানেন পরিনিব্বাযন্তি. তন্নিস্সিতং ৰিঞ্ঞাণং হোতীতি তণ্হানিস্সিতং কম্মৰিঞ্ঞাণং হোতি. তদুপাদানন্তি তংগহণং, তণ্হাগহণেন সহগতং ৰিঞ্ঞাণং হোতীতি অত্থো. ছট্ঠং উত্তানমেৰ.
৭. সারিপুত্তসদ্ধিৰিহারিকসুত্তৰণ্ণনা
১২০. সত্তমে সন্তানেস্সতীতি ঘটেস্সতি, যোগৰিচ্ছেদমস্স পাপুণিতুং ন দস্সতি.
৮. রাহুলোৰাদসুত্তৰণ্ণনা
১২১. অট্ঠমে ৰিমুত্তিপরিপাচনিযাতি ৰিমুত্তিং পরিপাচেন্তীতি ৰিমুত্তিপরিপাচনিযা. ধম্মাতি পন্নরস ধম্মা, তে সদ্ধিন্দ্রিযাদীনং ৰিসুদ্ধিকরণৰসেন ৰেদিতব্বা. ৰুত্তঞ্হেতং –
‘‘অস্সদ্ধে পুগ্গলে পরিৰজ্জযতো, সদ্ধে পুগ্গলে সেৰতো ভজতো পযিরুপাসতো, পসাদনীযে সুত্তন্তে পচ্চৰেক্খতো, ইমেহি তীহাকারেহি সদ্ধিন্দ্রিযং ৰিসুজ্ঝতি. কুসীতে পুগ্গলে পরিৰজ্জযতো, আরদ্ধৰীরিযে পুগ্গলে সেৰতো ভজতো পযিরুপাসতো, সম্মপ্পধানে পচ্চৰেক্খতো, ইমেহি তীহাকারেহি ৰীরিযিন্দ্রিযং ৰিসুজ্ঝতি. মুট্ঠস্সতী পুগ্গলে পরিৰজ্জযতো, উপট্ঠিতস্সতী পুগ্গলে সেৰতো ভজতো পযিরুপাসতো, সতিপট্ঠানে পচ্চৰেক্খতো, ইমেহি তীহাকারেহি সতিন্দ্রিযং ৰিসুজ্ঝতি. অসমাহিতে পুগ্গলে পরিৰজ্জযতো, সমাহিতে পুগ্গলে সেৰতো ভজতো পযিরুপাসতো, ঝানৰিমোক্খে পচ্চৰেক্খতো, ইমেহি তীহাকারেহি সমাধিন্দ্রিযং ৰিসুজ্ঝতি. দুপ্পঞ্ঞে পুগ্গলে পরিৰজ্জযতো, পঞ্ঞৰন্তে পুগ্গলে সেৰতো ভজতো পযিরুপাসতো, গম্ভীরঞাণচরিযং পচ্চৰেক্খতো, ইমেহি তীহাকারেহি পঞ্ঞিন্দ্রিযং ৰিসুজ্ঝতি. ইতি ইমে পঞ্চ পুগ্গলে পরিৰজ্জযতো, পঞ্চ পুগ্গলে সেৰতো ভজতো পযিরুপাসতো, পঞ্চ সুত্তন্তে পচ্চৰেক্খতো, ইমেহি পন্নরসহি আকারেহি ইমানি পঞ্চিন্দ্রিযানি ৰিসুজ্ঝন্তী’’তি (পটি. ম. ১.১৮৪).
অপরেপি পন্নরস ধম্মা ৰিমুত্তিপরিপাচনিযা – সদ্ধাপঞ্চমানি ইন্দ্রিযানি, অনিচ্চসঞ্ঞা, অনিচ্চে দুক্খসঞ্ঞা, দুক্খে অনত্তসঞ্ঞা, পহানসঞ্ঞা, ৰিরাগসঞ্ঞাতি ইমা পঞ্চ নিব্বেধভাগিযা সঞ্ঞা, মেঘিযত্থেরস্স কথিতা কল্যাণমিত্ততাদযো পঞ্চ ধম্মাতি (উদা. ৩১). কায পন ৰেলায ভগৰতো এতদহোসীতি? পচ্চূসসমযে লোকং ৰোলোকেন্তস্স.
অনেকানি দেৰতাসহস্সানীতি আযস্মতা রাহুলেন পদুমুত্তরস্স ভগৰতো পাদমূলে পালিতনাগরাজকালে পত্থনং পট্ঠপেন্তেন সদ্ধিং পত্থনং পট্ঠপিতদেৰতাসু পন কাচি ভূমট্ঠকা দেৰতা, কাচি অন্তলিক্খট্ঠকা, কাচি চাতুমহারাজিকা, কাচি দেৰলোকে, কাচি ব্রহ্মলোকে নিব্বত্তা. ইমস্মিং পন দিৰসে সব্বাপি তা একট্ঠানে অন্ধৰনস্মিংযেৰ সন্নিপতিতা, তা সন্ধাযাহ – ‘‘অনেকানি দেৰতাসহস্সানী’’তি. ধম্মচক্খুন্তি ইমস্মিং সুত্তে চত্তারো চ মগ্গা চত্তারি চ ফলানি ধম্মচক্খুন্তি ৰেদিতব্বানি. তত্থ হি কাচি দেৰতা সোতাপন্না অহেসুং, কাচি সকদাগামী, অনাগামী, খীণাসৰা. তাসঞ্চ পন দেৰতানং এত্তকাতি গণনৰসেন পরিচ্ছেদো নত্থি. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৰ.
৯-১০. সংযোজনিযধম্মসুত্তাদিৰণ্ণনা
১২২-১২৩. নৰমদসমানি ইট্ঠারম্মণৰসেন কথিযমানে বুজ্ঝনকানং ৰসেন ৰুত্তানীতি.
লোককামগুণৰগ্গো দ্ৰাদসমো.