৮. খজ্জনীযৰগ্গো
১-৩. অস্সাদসুত্তাদিৰণ্ণনা
৭৩-৭৫. খজ্জনীযৰগ্গস্স আদিতো তীসু সুত্তেসু চতুসচ্চমেৰ কথিতং. পঠমাদীনি.
৪. অরহন্তসুত্তৰণ্ণনা
৭৬. চতুত্থে যাৰতা, ভিক্খৰে, সত্তাৰাসাতি, ভিক্খৰে, যত্তকা সত্তাৰাসা নাম অত্থি. যাৰতা ভৰগ্গন্তি যত্তকং ভৰগ্গং নাম অত্থি. এতে অগ্গা এতে সেট্ঠাতি এতে অগ্গভূতা চেৰ সেট্ঠভূতা চ. যদিদং অরহন্তোতি যে ইমে অরহন্তো নাম. ইদম্পি সুত্তং পুরিমনযেনেৰ উস্সদনন্দিযঞ্চ পলোভনীযঞ্চাতি ৰেদিতব্বং.
অথাপরং এতদৰোচাতি তদত্থপরিদীপনাহি চেৰ ৰিসেসত্থপরিদীপনাহি চ গাথাহি এতং ‘‘সুখিনো ৰত অরহন্তো’’তিআদিৰচনং অৰোচ. তত্থ সুখিনোতি ঝানসুখেন মগ্গসুখেন ফলসুখেন চ সুখিতা. তণ্হা তেসং ন ৰিজ্জতীতি তেসং অপাযদুক্খজনিকা তণ্হা ন ৰজ্জতি. এৰং তে ইমস্সপি তণ্হামূলকস্স অভাৰেন সুখিতাৰ. অস্মিমানো সমুচ্ছিন্নোতি নৰৰিধো অস্মিমানো অরহত্তমগ্গেন সমুচ্ছিন্নো. মোহজালং পদালিতন্তি ঞাণেন অৰিজ্জাজালং ফালিতং.
অনেজন্তি এজাসঙ্খাতায তণ্হায পহানভূতং অরহত্তং. অনুপলিত্তাতি তণ্হাদিট্ঠিলেপেহি অলিত্তা. ব্রহ্মভূতাতি সেট্ঠভূতা. পরিঞ্ঞাযাতি তীহি পরিঞ্ঞাহি পরিজানিত্ৰা. সত্তসদ্ধম্মগোচরাতি সদ্ধা হিরী ওত্তপ্পং বাহুসচ্চং আরদ্ধৰীরিযতা উপট্ঠিতস্সতিতা পঞ্ঞাতি ইমে সত্ত সদ্ধম্মা গোচরো এতেসন্তি সত্তসদ্ধম্মগোচরা.
সত্তরতনসম্পন্নাতি সত্তহি বোজ্ঝঙ্গরতনেহি সমন্নাগতা. অনুৰিচরন্তীতি লোকিযমহাজনাপি অনুৰিচরন্তিযেৰ. ইধ পন খীণাসৰানং নিরাসঙ্কচারো নাম গহিতো. তেনেৰাহ ‘‘পহীনভযভেরৰা’’তি. তত্থ ভযং ভযমেৰ, ভেরৰং বলৰভযং. দসহঙ্গেহি সম্পন্নাতি অসেক্খেহি দসহি অঙ্গেহি সমন্নাগতা. মহানাগাতি চতূহি কারণেহি মহানাগা. সমাহিতাতি উপচারপ্পনাহি সমাহিতা. তণ্হা তেসং ন ৰিজ্জতীতি ‘‘ঊনো লোকো অতিত্তো তণ্হাদাসোতি খো, মহারাজ, তেন ভগৰতা’’তি (ম. নি. ২.৩০৫) এৰং ৰুত্তা দাসকারিকা তণ্হাপি তেসং নত্থি. ইমিনা খীণাসৰানং ভুজিস্সভাৰং দস্সেতি.
অসেখঞাণন্তি অরহত্তফলঞাণং. অন্তিমোযং সমুস্সযোতি পচ্ছিমো অযং অত্তভাৰো. যো সারো ব্রহ্মচরিযস্সাতি সারো নাম ফলং. তস্মিং অপরপচ্চযাতি তস্মিং অরিযফলে, ন অঞ্ঞং পত্তিযাযন্তি, পচ্চক্খতোৰ পটিৰিজ্ঝিত্ৰা ঠিতা. ৰিধাসু ন ৰিকম্পন্তীতি তীসু মানকোট্ঠাসেসু ন ৰিকম্পন্তি. দন্তভূমিন্তি অরহত্তং. ৰিজিতাৰিনোতি রাগাদযো ৰিজেত্ৰা ঠিতা.
উদ্ধন্তিআদীসু উদ্ধং ৰুচ্চতি কেসমত্থকো, অপাচীনং পাদতলং, তিরিযং ৰেমজ্ঝং. উদ্ধং ৰা অতীতং, অপাচীনং অনাগতং, তিরিযং পচ্চুপ্পন্নং. উদ্ধং ৰা ৰুচ্চতি দেৰলোকো, অপাচীনং অপাযলোকো, তিরিযং মনুস্সলোকো. নন্দী তেসং ন ৰিজ্জতীতি এতেসু ঠানেসু সঙ্খেপতো ৰা অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নেসু খন্ধেসু তেসং তণ্হা নত্থি. ইধ ৰট্টমূলকতণ্হায অভাৰো দস্সিতো. বুদ্ধাতি চতুন্নং সচ্চানং বুদ্ধত্তা বুদ্ধা.
ইদং পনেত্থ সীহনাদসমোধানং – ‘‘ৰিমুত্তিসুখেনম্হা সুখিতা, দুক্খজনিকা নো তণ্হা পহীনা, পঞ্চক্খন্ধা পরিঞ্ঞাতা, দাসকারিকতণ্হা চেৰ ৰট্টমূলিকতণ্হা চ পহীনা, অনুত্তরম্হা অসদিসা, চতুন্নং সচ্চানং বুদ্ধত্তা বুদ্ধা’’তি ভৰপিট্ঠে ঠত্ৰা অভীতনাদসঙ্খাতং সীহনাদং নদন্তি খীণাসৰাতি. চতুত্থং.
৫. দুতিযঅরহন্তসুত্তৰণ্ণনা
৭৭. পঞ্চমং ৰিনা গাথাহি সুদ্ধিকমেৰ কত্ৰা কথিযমানং বুজ্ঝনকানং অজ্ঝাসযেন ৰুত্তং. পঞ্চমং.
৬. সীহসুত্তৰণ্ণনা
৭৮. ছট্ঠে সীহোতি চত্তারো সীহা – তিণসীহো, কাল়সীহো, পণ্ডুসীহো, কেসরসীহোতি. তেসু তিণসীহো কপোতৰণ্ণগাৰিসদিসো তিণভক্খো চ হোতি. কাল়সীহো কাল়গাৰিসদিসো তিণভক্খোযেৰ. পণ্ডুসীহো পণ্ডুপলাসৰণ্ণগাৰিসদিসো মংসভক্খো. কেসরসীহো লাখারসপরিকম্মকতেনেৰ মুখেন অগ্গনঙ্গুট্ঠেন চতূহি চ পাদপরিযন্তেহি সমন্নাগতো, মত্থকতোপিস্স পট্ঠায লাখাতূলিকায কত্ৰা ৰিয তিস্সো রাজিযো পিট্ঠিমজ্ঝেন গন্ত্ৰা অন্তরসত্থিম্হি দক্খিণাৰত্তা হুত্ৰা ঠিতা, খন্ধে পনস্স সতসহস্সগ্ঘনিককম্বলপরিক্খেপো ৰিয কেসরভারো হোতি, অৰসেসট্ঠানং পরিসুদ্ধং সালিপিট্ঠসঙ্খচুণ্ণপিচুৰণ্ণং হোতি. ইমেসু চতূসু সীহেসু অযং কেসরসীহো ইধ অধিপ্পেতো.
মিগরাজাতি মিগগণস্স রাজা. আসযাতি ৰসনট্ঠানতো সুৰণ্ণগুহতো ৰা রজতমণিফলিকমনোসিলাগুহতো ৰা নিক্খমতীতি ৰুত্তং হোতি. নিক্খমমানো পনেস চতূহি কারণেহি নিক্খমতি অন্ধকারপীল়িতো ৰা আলোকত্থায, উচ্চারপস্সাৰপীল়িতো ৰা তেসং ৰিস্সজ্জনত্থায, জিঘচ্ছাপীল়িতো ৰা গোচরত্থায, সম্ভৰপীল়িতো ৰা অস্সদ্ধম্মপটিসেৰনত্থায. ইধ পন গোচরত্থায নিক্খন্তোতি অধিপ্পেতো.
ৰিজম্ভতীতি সুৰণ্ণতলে ৰা রজতমণিফলিকমনোসিলাতলানং ৰা অঞ্ঞতরস্মিং দ্ৰে পচ্ছিমপাদে সমং পতিট্ঠাপেত্ৰা পুরিমপাদে পুরতো পসারেত্ৰা সরীরস্স পচ্ছাভাগং আকড্ঢিত্ৰা পুরিমভাগং অভিহরিত্ৰা পিট্ঠিং নামেত্ৰা গীৰং উক্খিপিত্ৰা অসনিসদ্দং করোন্তো ৰিয নাসপুটানি পোথেত্ৰা সরীরলগ্গং রজং ৰিধুনন্তো ৰিজম্ভতি. ৰিজম্ভনভূমিযঞ্চ পন তরুণৰচ্ছকো ৰিয অপরাপরং জৰতি. জৰতো পনস্স সরীরং অন্ধকারে পরিব্ভমন্তং অলাতং ৰিয খাযতি.
অনুৰিলোকেতীতি কস্মা অনুৰিলোকেতি? পরানুদ্দযতায. তস্মিং কির সীহনাদং নদন্তে পপাতাৰাটাদীসু ৰিসমট্ঠানেসু চরন্তা হত্থিগোকণ্ণমহিংসাদযো পাণা পপাতেপি আৰাটেপি পতন্তি, তেসং অনুদ্দযায অনুৰিলোকেতি. কিং পনস্স লুদ্দকম্মস্স পরমংসখাদিনো অনুদ্দযা নাম অত্থীতি? আম অত্থি. তথা হেস ‘‘কিং মে বহূহি ঘাতিতেহী’’তি? অত্তনো গোচরত্থাযপি খুদ্দকে পাণে ন গণ্হাতি, এৰং অনুদ্দযং করোতি. ৰুত্তম্পিচেতং – ‘‘মাহং খো খুদ্দকে পাণে ৰিসমগতে সঙ্ঘাতং আপাদেসি’’ন্তি (অ. নি. ১০.২১).
সীহনাদং নদতীতি তিক্খত্তুং তাৰ অভীতনাদং নদতি. এৰঞ্চ পনস্স ৰিজম্ভনভূমিযং ঠত্ৰা নদন্তস্স সদ্দো সমন্তা তিযোজনপদেসং একনিন্নাদং করোতি, তমস্স নিন্নাদং সুত্ৰা তিযোজনব্ভন্তরগতা দ্ৰিপদচতুপ্পদগণা যথাঠানে ঠাতুং ন সক্কোন্তি. গোচরায পক্কমতীতি আহারত্থায গচ্ছতি. কথং? সো হি ৰিজম্ভনভূমিযং ঠত্ৰা দক্খিণতো ৰা ৰামতো ৰা উপ্পতন্তো উসভমত্তং ঠানং গণ্হাতি, উদ্ধং উপ্পতন্তো চত্তারিপি অট্ঠপি উসভানি উপ্পততি, সমট্ঠানে উজুকং পক্খন্দন্তো সোল়সউসভমত্তম্পি ৰীসতিউসভমত্তম্পি ঠানং পক্খন্দতি, থলা ৰা পব্বতা ৰা পক্খন্দন্তো সট্ঠিউসভমত্তম্পি অসীতিউসভমত্তম্পি ঠানং পক্খন্দতি, অন্তরামগ্গে রুক্খং ৰা পব্বতং ৰা দিস্ৰা তং পরিহরন্তো ৰামতো ৰা দক্খিণতো ৰা, উসভমত্তম্পি অপক্কমতি. ততিযং পন সীহনাদং নদিত্ৰা তেনেৰ সদ্ধিং তিযোজনে ঠানে পঞ্ঞাযতি. তিযোজনং গন্ত্ৰা নিৰত্তিত্ৰা ঠিতো অত্তনোৰ নাদস্স অনুনাদং সুণাতি. এৰং সীঘেন জৰেন পক্কমতীতি.
যেভুয্যেনাতি পাযেন. ভযং সংৰেগং সন্তাসন্তি সব্বং চিত্তুত্রাসস্সেৰ নামং. সীহস্স হি সদ্দং সুত্ৰা বহূ সত্তা ভাযন্তি, অপ্পকা ন ভাযন্তি. কে পন তেতি? সমসীহো হত্থাজানীযো অস্সাজানীযো উসভাজানীযো পুরিসাজানীযো খীণাসৰোতি. কস্মা পনেতে ন ভাযন্তীতি? সমসীহো নাম ‘‘জাতিগোত্তকুলসূরভাৰেহি সমানোস্মী’’তি ন ভাযতি, হত্থাজানীযাদযো অত্তনো সক্কাযদিট্ঠিবলৰতায ন ভাযন্তি, খীণাসৰো সক্কাযদিট্ঠিপহীনত্তা ন ভাযতি.
বিলাসযাতি বিলে সযন্তা বিলৰাসিনো অহিনকুলগোধাদযো. দকাসযাতি উদকৰাসিনো মচ্ছকচ্ছপাদযো. ৰনাসযাতি ৰনৰাসিনো হত্থিঅস্সগোকণ্ণমিগাদযো. পৰিসন্তীতি ‘‘ইদানি আগন্ত্ৰা গণ্হিস্সতী’’তি মগ্গং ওলোকেন্তাৰ পৰিসন্তি. দল়্হেহীতি থিরেহি. ৰরত্তেহীতি চম্মরজ্জূহি. মহিদ্ধিকোতিআদীসু ৰিজম্ভনভূমিযং ঠত্ৰা দক্খিণপস্সাদীহি উসভমত্তং, উজুকং ৰীসতিউসভমত্তাদিলঙ্ঘনৰসেন মহিদ্ধিকতা, সেসমিগানং অধিপতিভাৰেন মহেসক্খতা, সমন্তা তিযোজনে সদ্দং সুত্ৰা পলাযন্তানং ৰসেন মহানুভাৰতা ৰেদিতব্বা.
এৰমেৰ খোতি ভগৰা তেসু তেসু সুত্তেসু তথা তথা অত্তানং কথেসি. ‘‘সীহোতি খো, ভিক্খৰে, তথাগতস্সেতং অধিৰচনং অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্সা’’তি (অ. নি. ৫.৯৯; ১০.২১) ইমস্মিং তাৰ সুত্তে সীহসদিসং অত্তানং কথেসি. ‘‘ভিসক্কো সল্লকত্তোতি খো, সুনক্খত্ত, তথাগতস্সেতং অধিৰচন’’ন্তি (ম. নি. ৩.৬৫) ইমস্মিং ৰেজ্জসদিসং. ‘‘ব্রাহ্মণোতি, ভিক্খৰে, তথাগতস্সেতং অধিৰচন’’ন্তি (অ. নি. ৮.৮৫) ইমস্মিং ব্রাহ্মণসদিসং. ‘‘পুরিসো মগ্গকুসলোতি খো, তিস্স, তথাগতস্সেতং অধিৰচন’’ন্তি (সং. নি. ৩.৮৪) ইমস্মিং মগ্গদেসকপুরিসসদিসং. ‘‘রাজাহমস্মি সেলা’’তি (সু. নি. ৫৫৯) ইমস্মিং রাজসদিসং. ‘‘সীহোতি খো তথাগতস্সেতং অধিৰচন’’ন্তি (অ. নি. ৫.৯৯; ১০.২১) ইমস্মিং পন সুত্তে সীহসদিসমেৰ কত্ৰা অত্তানং কথেন্তো এৰমাহ.
তত্রাযং সদিসতা – সীহস্স কঞ্চনগুহাদীসু ৰসনকালো ৰিয হি তথাগতস্স দীপঙ্করপাদমূলে কতাভিনীহারস্স অপরিমিতকালং পারমিযো পূরেত্ৰা পচ্ছিমভৰে পটিসন্ধিগ্গহণেন চেৰ মাতুকুচ্ছিতো নিক্খমনেন চ দসসহস্সিলোকধাতুং কম্পেত্ৰা ৰুদ্ধিমন্ৰায দিব্বসম্পত্তিসদিসং সম্পত্তিং অনুভৰমানস্স তীসু পাসাদেসু নিৰাসকালো দট্ঠব্বো. সীহস্স কঞ্চনগুহাদিতো নিক্খন্তকালো ৰিয তথাগতস্স একূনতিংসে সংৰচ্ছরে ৰিৰটেন দ্ৰারেন কণ্ডকং আরুয্হ ছন্নসহাযস্স নিক্খমিত্ৰা তীণি রজ্জানি অতিক্কমিত্ৰা অনোমানদীতীরে ব্রহ্মুনা দিন্নানি কাসাযানি পরিদহিত্ৰা পব্বজিতস্স সত্তমে দিৰসে রাজগহং গন্ত্ৰা তত্থ পিণ্ডায চরিত্ৰা পণ্ডৰগিরিপব্ভারে কতভত্তকিচ্চস্স সম্মাসম্বোধিং পত্ৰা, পঠমমেৰ মগধরট্ঠং আগমনত্থায যাৰ রঞ্ঞো পটিঞ্ঞাদানকালো.
সীহস্স ৰিজম্ভনকালো ৰিয তথাগতস্স দিন্নপটিঞ্ঞস্স আল়ারকালামউপসঙ্কমনং আদিং কত্ৰা যাৰ সুজাতায দিন্নপাযাসস্স একূনপণ্ণাসায পিণ্ডেহি পরিভুত্তকালো ৰেদিতব্বো. সীহস্স কেসরৰিধুননং ৰিয সাযন্হসমযে সোত্তিযেন দিন্না অট্ঠ তিণমুট্ঠিযো গহেত্ৰা দসসহস্সচক্কৰাল়দেৰতাহি থোমিযমানস্স গন্ধাদীহি পূজিযমানস্স তিক্খত্তুং বোধিং পদক্খিণং কত্ৰা বোধিমণ্ডং আরুয্হ চুদ্দসহত্থুব্বেধে ঠানে তিণসন্থরং সন্থরিত্ৰা চতুরঙ্গৰীরিযং অধিট্ঠায নিসিন্নস্স তংখণংযেৰ মারবলং ৰিধমিত্ৰা তীসু যামেসু তিস্সো ৰিজ্জা ৰিসোধেত্ৰা অনুলোমপটিলোমং পটিচ্চসমুপ্পাদমহাসমুদ্দং যমকঞাণমন্থনেন মন্থেন্তস্স সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণে পটিৰিদ্ধে তদনুভাৰেন দসসহস্সিলোকধাতুকম্পনং ৰেদিতব্বং.
সীহস্স চতুদ্দিসাৰিলোকনং ৰিয পটিৰিদ্ধসব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণস্স সত্তসত্তাহং বোধিমণ্ডে ৰিহরিত্ৰা পরিভুত্তমধুপিণ্ডিকাহারস্স অজপালনিগ্রোধমূলে মহাব্রহ্মুনো ধম্মদেসনাযাচনং পটিগ্গহেত্ৰা তত্থ ৰিহরন্তস্স একাদসমে দিৰসে ‘‘স্ৰে আসাল়্হিপুণ্ণমা ভৰিস্সতী’’তি পচ্চূসসমযে ‘‘কস্স নু খো অহং পঠমং ধম্মং দেসেয্য’’ন্তি? আল়ারুদকানং কালঙ্কতভাৰং ঞত্ৰা ধম্মদেসনত্থায পঞ্চৰগ্গিযানং ওলোকনং দট্ঠব্বং. সীহস্স গোচরত্থায তিযোজনং গমনকালো ৰিয অত্তনো পত্তচীৰরমাদায ‘‘পঞ্চৰগ্গিযানং ধম্মচক্কং পৰত্তেস্সামী’’তি পচ্ছাভত্তে অজপালনিগ্রোধতো ৰুট্ঠিতস্স অট্ঠারসযোজনমগ্গং গমনকালো.
সীহনাদকালো ৰিয তথাগতস্স অট্ঠারসযোজনমগ্গং গন্ত্ৰা পঞ্চৰগ্গিযে সঞ্ঞাপেত্ৰা অচলপল্লঙ্কে নিসিন্নস্স দসহি চক্কৰাল়সহস্সেহি সন্নিপতিতেন দেৰগণেন পরিৰুতস্স ‘‘দ্ৰেমে, ভিক্খৰে, অন্তা পব্বজিতেন ন সেৰিতব্বা’’তিআদিনা (সং. নি. ৫.১০৮১; মহাৰ. ১৩) নযেন ধম্মচক্কপ্পৰত্তনকালো ৰেদিতব্বো. ইমস্মিঞ্চ পন পদে দেসিযমানে তথাগতসীহস্স ধম্মঘোসো হেট্ঠা অৰীচিং উপরি ভৰগ্গং গহেত্ৰা দসসহস্সিলোকধাতুং পটিচ্ছাদেসি. সীহস্স সদ্দেন খুদ্দকপাণানং সন্তাসং আপজ্জনকালো ৰিয তথাগতস্স তীণি লক্খণানি দীপেত্ৰা চত্তারি সচ্চানি সোল়সহাকারেহি সট্ঠিযা চ নযসহস্সেহি ৰিভজিত্ৰা ধম্মং কথেন্তস্স দীঘাযুকদেৰতানং ঞাণসন্তাসস্স উপ্পত্তিকালো ৰেদিতব্বো.
যদাতি যস্মিং কালে. তথাগতোতি অট্ঠহি কারণেহি ভগৰা তথাগতো – তথা আগতোতি তথাগতো, তথা গতোতি তথাগতো, তথলক্খণং আগতোতি তথাগতো, তথধম্মে যাথাৰতো অভিসম্বুদ্ধোতি তথাগতো, তথদস্সিতায তথাগতো, তথাৰাদিতায তথাগতো, তথাকারিতায তথাগতো. অভিভৰনট্ঠেন তথাগতোতি. তেসং ৰিত্থারো ব্রহ্মজালৰণ্ণনাযম্পি (দী. নি. অট্ঠ. ১.৭) মূলপরিযাযৰণ্ণনাযম্পি (ম. নি. অট্ঠ. ১.১২) ৰুত্তোযেৰ. লোকেতি সত্তলোকে. উপ্পজ্জতীতি অভিনীহারতো পট্ঠায যাৰ বোধিপল্লঙ্কা ৰা অরহত্তমগ্গঞাণা ৰা উপ্পজ্জতি নাম, অরহত্তফলে পন পত্তে উপ্পন্নো নাম. অরহং সম্মাসম্বুদ্ধোতিআদীনি ৰিসুদ্ধিমগ্গে বুদ্ধানুস্সতিনিদ্দেসে ৰিত্থারিতানি.
ইতি রূপন্তি ইদং রূপং এত্তকং রূপং, ন ইতো ভিয্যো রূপং অত্থীতি. এত্তাৰতা সভাৰতো সরসতো পরিযন্ততো পরিচ্ছেদতো পরিচ্ছিন্দনতো যাৰতা চত্তারো চ মহাভূতা চতুন্নঞ্চ মহাভূতানং উপাদাযরূপং, তং সব্বং দস্সিতং হোতি. ইতি রূপস্স সমুদযোতি অযং রূপস্স সমুদযো নাম. এত্তাৰতা হি ‘‘আহারসমুদযো রূপসমুদযো’’তিআদি সব্বং দস্সিতং হোতি. ইতি রূপস্স অত্থঙ্গমোতি অযং রূপস্স অত্থঙ্গমো. ইমিনাপি ‘‘আহারনিরোধা রূপনিরোধো’’তিআদি সব্বং দস্সিতং হোতি. ইতি ৰেদনাতিআদীসুপি এসেৰ নযো.
ৰণ্ণৰন্তোতি সরীরৰণ্ণেন ৰণ্ণৰন্তো. ধম্মদেসনং সুত্ৰাতি ইমং পঞ্চসু খন্ধেসু পণ্ণাসলক্খণপটিমণ্ডিতং তথাগতস্স ধম্মদেসনং সুত্ৰা. যেভুয্যেনাতি ইধ কে ঠপেতি? অরিযসাৰকে দেৰে. তেসঞ্হি খীণাসৰত্তা চিত্তুত্রাসভযম্পি ন উপ্পজ্জতি, সংৰিগ্গস্স যোনিসো পধানেন পত্তব্বং পত্ততায ঞাণসংৰেগোপি. ইতরেসং পন দেৰানং ‘‘তাসো হেসো ভিক্খূ’’তি অনিচ্চতং মনসিকরোন্তানং চিত্তুত্রাসভযম্পি, বলৰৰিপস্সনাকালে ঞাণভযম্পি উপ্পজ্জতি. ভোতি ধম্মালপনমত্তমেতং. সক্কাযপরিযাপন্নাতি পঞ্চক্খন্ধপরিযাপন্না. ইতি তেসং সম্মাসম্বুদ্ধে ৰট্টদোসং দস্সেত্ৰা তিলক্খণাহতং কত্ৰা ধম্মং দেসেন্তে ঞাণভযং নাম ওক্কমতি.
অভিঞ্ঞাযাতি জানিত্ৰা. ধম্মচক্কন্তি পটিৰেধঞাণম্পি দেসনাঞাণম্পি. পটিৰেধঞাণং নাম যেন ঞাণেন বোধিপল্লঙ্কে নিসিন্নো চত্তারি সচ্চানি সোল়সহাকারেহি সট্ঠিযা চ নযসহস্সেহি পটিৰিজ্ঝি. দেসনাঞাণং নাম যেন ঞাণেন তিপরিৰট্টং দ্ৰাদসাকারং ধম্মচক্কং পৰত্তেসি. উভযম্পি তং দসবলস্স উরে জাতঞাণমেৰ. তেসু ইধ দেসনাঞাণং গহেতব্বং. তং পনেস যাৰ অট্ঠারসহি ব্রহ্মকোটীহি সদ্ধিং অঞ্ঞাসিকোণ্ডঞ্ঞত্থেরস্স সোতাপত্তিফলং উপ্পজ্জতি, তাৰ পৰত্তেতি নাম. তস্মিং উপ্পন্নে পৰত্তিতং নাম হোতীতি ৰেদিতব্বং. অপ্পটিপুগ্গলোতি সদিসপুগ্গলরহিতো. যসস্সিনোতি পরিৰারসম্পন্না. তাদিনোতি লাভালাভাদীহি একসদিসস্স. ছট্ঠং.
৭. খজ্জনীযসুত্তৰণ্ণনা
৭৯. সত্তমে পুব্বেনিৰাসন্তি ন ইদং অভিঞ্ঞাৰসেন অনুস্সরণং সন্ধায ৰুত্তং, ৰিপস্সনাৰসেন পন পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরন্তে সমণব্রাহ্মণে সন্ধাযেতং ৰুত্তং. তেনেৰাহ – ‘‘সব্বেতে পঞ্চুপাদানক্খন্ধে অনুস্সরন্তি, এতেসং ৰা অঞ্ঞতর’’ন্তি. অভিঞ্ঞাৰসেন হি সমনুস্সরন্তস্স খন্ধাপি উপাদানক্খন্ধাপি খন্ধপটিবদ্ধাপি পণ্ণত্তিপি আরম্মণং হোতিযেৰ. রূপংযেৰ অনুস্সরতীতি এৰঞ্হি অনুস্সরন্তো ন অঞ্ঞং কিঞ্চি সত্তং ৰা পুগ্গলং ৰা অনুস্সরতি, অতীতে পন নিরুদ্ধং রূপক্খন্ধমেৰ অনুস্সরতি. ৰেদনাদীসুপি এসেৰ নযোতি. সুঞ্ঞতাপব্বং নিট্ঠিতং.
ইদানি সুঞ্ঞতায লক্খণং দস্সেতুং কিঞ্চ, ভিক্খৰে, রূপং ৰদেথাতিআদিমাহ. যথা হি নট্ঠং গোণং পরিযেসমানো পুরিসো গোগণে চরমানে রত্তং ৰা কাল়ং ৰা বলীবদ্দং দিস্ৰাপি ন এত্তকেনেৰ ‘‘অযং ময্হং গোণো’’তি সন্নিট্ঠানং কাতুং সক্কোতি. কস্মা? অঞ্ঞেসম্পি তাদিসানং অত্থিতায. সরীরপদেসে পনস্স সত্তিসূলাদিলক্খণং দিস্ৰা ‘‘অযং ময্হং সন্তকো’’তি সন্নিট্ঠানং হোতি, এৰমেৰ সুঞ্ঞতায কথিতাযপি যাৰ সুঞ্ঞতালক্খণং ন কথীযতি, তাৰ সা অকথিতাৰ হোতি, লক্খণে পন কথিতে কথিতা নাম হোতি. গোণো ৰিয হি সুঞ্ঞতা, গোণলক্খণং ৰিয সুঞ্ঞতালক্খণং. যথা গোণলক্খণে অসল্লক্খিতে গোণো ন সুট্ঠু সল্লক্খিতো হোতি, তস্মিং পন সল্লক্খিতে সো সল্লক্খিতো নাম হোতি, এৰমেৰ সুঞ্ঞতালক্খণে অকথিতে সুঞ্ঞতা অকথিতাৰ হোতি, তস্মিং পন কথিতে সা কথিতা নাম হোতীতি সুঞ্ঞতালক্খণং দস্সেতুং কিঞ্চ, ভিক্খৰে, রূপং ৰদেথাতিআদিমাহ.
তত্থ কিঞ্চাতি কারণপুচ্ছা, কেন কারণেন রূপং ৰদেথ, কেন কারণেনেতং রূপং নামাতি অত্থো. রুপ্পতীতি খোতি এত্থ ইতীতি কারণুদ্দেসো, যস্মা রুপ্পতি, তস্মা রূপন্তি ৰুচ্চতীতি অত্থো. রুপ্পতীতি কুপ্পতি ঘট্টীযতি পীল়ীযতি, ভিজ্জতীতি অত্থো. সীতেনপি রুপ্পতীতিআদীসু সীতেন তাৰ রুপ্পনং লোকন্তরিকনিরযে পাকটং. তিণ্ণং তিণ্ণঞ্হি চক্কৰাল়ানং অন্তরে একেকো লোকন্তরিকনিরযো নাম হোতি অট্ঠযোজনসহস্সপ্পমাণো. যস্স নেৰ হেট্ঠা পথৰী অত্থি, ন উপরি চন্দিমসূরিযদীপমণিআলোকো, নিচ্চন্ধকারো. তত্থ নিব্বত্তসত্তানং তিগাৰুতো অত্তভাৰো হোতি, তে ৰগ্গুলিযো ৰিয পব্বতপাদে দীঘপুথুলেহি নখেহি লগ্গিত্ৰা অৰংসিরা ওলম্বন্তি. যদা সংসপ্পন্তা অঞ্ঞমঞ্ঞস্স হত্থপাসাগতা হোন্তি, অথ ‘‘ভক্খো নো লদ্ধো’’তি? মঞ্ঞমানা তত্থ ব্যাৰটা ৰিপরিৰত্তিত্ৰা লোকসন্ধারকে উদকে পতন্তি, ৰাতে পহরন্তেপি মধুকফলানি ৰিয ছিজ্জিত্ৰা উদকে পতন্তি, পতিতমত্তাৰ অচ্চন্তখারে উদকে তত্ততেলে পতিতপিট্ঠপিণ্ডি ৰিয পটপটাযমানা ৰিলীযন্তি. এৰং সীতেন রুপ্পনং লোকন্তরিকনিরযে পাকটং. মহিংসকরট্ঠাদীসুপি হিমপাতসীতলেসু পদেসেসু এতং পাকটমেৰ. তত্থ হি সত্তা সীতেন ভিন্নসরীরা জীৰিতক্খযম্পি পাপুণন্তি.
উণ্হেন রুপ্পনং অৰীচিমহানিরযে পাকটং হোতি. জিঘচ্ছায রুপ্পনং পেত্তিৰিসযে চেৰ দুব্ভিক্খকালে চ পাকটং. পিপাসায রুপ্পনং কালকঞ্জিকাদীসু পাকটং. একো কির কালকঞ্জিকঅসুরো পিপাসং অধিৰাসেতুং অসক্কোন্তো যোজনগম্ভীরৰিত্থারং মহাগঙ্গং ওতরি, তস্স গতগতট্ঠানে উদকং ছিজ্জতি, ধূমো উগ্গচ্ছতি, তত্তে পিট্ঠিপাসাণে চঙ্কমনকালো ৰিয হোতি. তস্স উদকসদ্দং সুত্ৰা ইতো চিতো চ ৰিচরন্তস্সেৰ রত্তি ৰিভাযি. অথ নং পাতোৰ ভিক্খাচারং গচ্ছন্তা তিংসমত্তা পিণ্ডচারিকভিক্খূ দিস্ৰা ‘‘কো নাম ত্ৰং সপ্পুরিসা’’তি? পুচ্ছিংসু. ‘‘পেতোহমস্মি, ভন্তে’’তি. ‘‘কিং পরিযেসসী’’তি? ‘‘পানীযং, ভন্তে’’তি. ‘‘অযং গঙ্গা পরিপুণ্ণা, কিং ত্ৰং ন পস্সসী’’তি? ‘‘ন উপকপ্পতি, ভন্তে’’তি. তেন হি গঙ্গাপিট্ঠে নিপজ্জ, মুখে তে পানীযং আসিঞ্চিস্সামা’’তি. সো ৰালিকাপুল়িনে উত্তানো নিপজ্জি. ভিক্খূ তিংসমত্তে পত্তে নীহরিত্ৰা উদকং আহরিত্ৰা তস্স মুখে আসিঞ্চিংসু. তেসং তথা করোন্তানংযেৰ ৰেলা উপকট্ঠা জাতা. ততো ‘‘ভিক্খাচারকালো অম্হাকং সপ্পুরিস, কচ্চি তে অস্সাদমত্তা লদ্ধা’’তি আহংসু. পেতো ‘‘সচে মে, ভন্তে, তিংসমত্তানং অয্যানং তিংসপত্তেহি আসিত্তউদকতো অড্ঢপসতমত্তম্পি পরগলং গতং, পেতত্তভাৰতো মোক্খো মা হোতূ’’তি আহ. এৰং পিপাসায রুপ্পনং পেত্তিৰিসযে পাকটং.
ডংসাদীহি রুপ্পনং ডংসমক্খিকাদিবহুলেসু পদেসেসু পাকটং. এত্থ চ ডংসাতি পিঙ্গলমক্খিকা. মকসাতি মকসাৰ. ৰাতাতি কুচ্ছিৰাতপিট্ঠিৰাতাদিৰসেন ৰেদিতব্বা. সরীরস্মিঞ্হি ৰাতরোগো উপ্পজ্জিত্ৰা হত্থপাদপিট্ঠিআদীনি ভিন্দতি, কাণং করোতি, খুজ্জং করোতি, পীঠসপ্পিং করোতি. আতপোতি সূরিযাতপো. তেন রুপ্পনং মরুকন্তারাদীসু পাকটং. একা কির ইত্থী মরুকন্তারে রত্তিং সত্থতো ওহীনা দিৰা সূরিযে উগ্গচ্ছন্তে ৰালিকায তপ্পমানায পাদে ঠপেতুং অসক্কোন্তী সীসতো পচ্ছিং ওতারেত্ৰা অক্কমি. কমেন পচ্ছিযা উণ্হাভিতত্তায ঠাতুং অসক্কোন্তী তস্সা উপরি সাটকং ঠপেত্ৰা অক্কমি. তস্মিম্পি সন্তত্তে অত্তনো অঙ্কেন গহিতপুত্তকং অধোমুখং নিপজ্জাপেত্ৰা কন্দন্তংযেৰ অক্কমিত্ৰা সদ্ধিং তেন তস্মিংযেৰ ঠানে উণ্হাভিতত্তা কালমকাসি.
সরীসপাতি যে কেচি দীঘজাতিকা সরন্তা গচ্ছন্তি. তেসং সম্ফস্সেন রুপ্পনং আসীৰিসদট্ঠকাদীনং ৰসেন ৰেদিতব্বং. ইতি ভগৰতা যানি ইমানি সামঞ্ঞপচ্চত্তৰসেন ধম্মানং দ্ৰে লক্খণানি, তেসু রূপক্খন্ধস্স তাৰ পচ্চত্তলক্খণং দস্সিতং. রূপক্খন্ধস্সেৰ হি এতং, ন ৰেদনাদীনং, তস্মা পচ্চত্তলক্খণন্তি ৰুচ্চতি. অনিচ্চদুক্খানত্তলক্খণং পন ৰেদনাদীনম্পি হোতি, তস্মা তং সামঞ্ঞলক্খণন্তি ৰুচ্চতি.
কিঞ্চ, ভিক্খৰে, ৰেদনং ৰদেথাতিআদীসু পুরিমসদিসং ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং. যং পন পুরিমেন অসদিসং, তস্সাযং ৰিভাৰনা – সুখম্পি ৰেদযতীতি সুখং আরম্মণং ৰেদেতি অনুভৰতি. পরতো পদদ্ৰযেপি এসেৰ নযো. কথং পনেতং আরম্মণং সুখং দুক্খং অদুক্খমসুখং নাম জাতন্তি? সুখাদীনং পচ্চযতো. স্ৰাযমত্থো ‘‘যস্মা চ খো, মহালি, রূপং সুখং সুখানুপতিতং সুখাৰক্কন্ত’’ন্তি ইমস্মিং মহালিসুত্তে (সং. নি. ৩.৬০) আগতোযেৰ. ৰেদযতীতি এত্থ চ ৰেদনাৰ ৰেদযতি, ন অঞ্ঞো সত্তো ৰা পুগ্গলো ৰা. ৰেদনা হি ৰেদযিতলক্খণা, তস্মা ৰত্থারম্মণং পটিচ্চ ৰেদনাৰ ৰেদযতীতি. এৰমিধ ভগৰা ৰেদনাযপি পচ্চত্তলক্খণমেৰ ভাজেত্ৰা দস্সেসি.
নীলম্পি সঞ্জানাতীতি নীলপুপ্ফে ৰা ৰত্থে ৰা পরিকম্মং কত্ৰা উপচারং ৰা অপ্পনং ৰা পাপেন্তো সঞ্জানাতি. অযঞ্হি সঞ্ঞা নাম পরিকম্মসঞ্ঞাপি উপচারসঞ্ঞাপি অপ্পনাসঞ্ঞাপি ৰট্টতি, নীলং নীলন্তি উপ্পজ্জনসঞ্ঞাপি ৰট্টতিযেৰ. পীতকাদীসুপি এসেৰ নযো. ইধাপি ভগৰা সঞ্জাননলক্খণায সঞ্ঞায পচ্চত্তলক্খণমেৰ ভাজেত্ৰা দস্সেসি.
রূপং রূপত্তায সঙ্খতমভিসঙ্খরোন্তীতি যথা যাগুমেৰ যাগুত্তায, পূৰমেৰ পূৰত্তায পচতি নাম, এৰং পচ্চযেহি সমাগন্ত্ৰা কতভাৰেন সঙ্খতন্তি লদ্ধনামং রূপমেৰ রূপত্তায যথা অভিসঙ্খতং রূপং নাম হোতি, তথত্তায রূপভাৰায অভিসঙ্খরোতি আযূহতি সম্পিণ্ডেতি, নিপ্ফাদেতীতি অত্থো. ৰেদনাদীসুপি এসেৰ নযো. অযং পনেত্থ সঙ্খেপো – অত্তনা সহ জাযমানং রূপং সম্পযুত্তে চ ৰেদনাদযো ধম্মে অভিসঙ্খরোতি নিব্বত্তেতীতি. ইধাপি ভগৰা চেতযিতলক্খণস্স সঙ্খারস্স পচ্চত্তলক্খণমেৰ ভাজেত্ৰা দস্সেসি.
অম্বিলম্পি ৰিজানাতীতি অম্বঅম্বাটকমাতুলুঙ্গাদিঅম্বিলং ‘‘অম্বিল’’ন্তি ৰিজানাতি. এসেৰ নযো সব্বপদেসু. অপি চেত্থ তিত্তকন্তি নিম্বপটোলাদিনানপ্পকারং কটুকন্তি পিপ্পলিমরিচাদিনানপ্পকারং. মধুরন্তি সপ্পিফাণিতাদিনানপ্পকারং. খারিকন্তি ৰাতিঙ্গণনাল়িকের চতুরস্সৰল্লিৰেত্তঙ্কুরাদিনানপ্পকারং. অখারিকন্তি যং ৰা তং ৰা ফলজাতং কারপণ্ণাদিমিস্সকপণ্ণং. লোণিকন্তি লোণযাগুলোণমচ্ছলোণভত্তাদিনানপ্পকারং. অলোণিকন্তিঅলোণযাগুঅলোণমচ্ছঅলোণভত্তাদিনানপ্পকারং. তস্মা ৰিঞ্ঞাণন্তি ৰুচ্চতীতি যস্মা ইমং অম্বিলাদিভেদং অঞ্ঞমঞ্ঞৰিসিট্ঠেন অম্বিলাদিভাৰেন জানাতি, তস্মা ৰিঞ্ঞাণন্তি ৰুচ্চতীতি. এৰমিধাপি ভগৰা ৰিজাননলক্খণস্স ৰিঞ্ঞাণস্স পচ্চত্তলক্খণমেৰ ভাজেত্ৰা দস্সেসি.
যস্মা পন আরম্মণস্স আকারসণ্ঠানগহণৰসেন সঞ্ঞা পাকটা হোতি, তস্মা সা চক্খুদ্ৰারে ৰিভত্তা. যস্মা ৰিনাপি আকারসণ্ঠানা আরম্মণস্স পচ্চত্তভেদগহণৰসেন ৰিঞ্ঞাণং পাকটং হোতি, তস্মা তং জিৰ্হাদ্ৰারে ৰিভত্তং. ইমেসং পন সঞ্ঞাৰিঞ্ঞাণপঞ্ঞানং অসম্মোহতো সভাৰসল্লক্খণত্থং সঞ্জানাতি, ৰিজানাতি, পজানাতীতি এত্থ ৰিসেসা ৰেদিতব্বা. তত্থ উপসগ্গমত্তমেৰ ৰিসেসো, জানাতীতি পদং পন অৰিসেসো. তস্সপি জাননট্ঠেন ৰিসেসো ৰেদিতব্বো. সঞ্ঞা হি নীলাদিৰসেন আরম্মণসঞ্জাননমত্তমেৰ, অনিচ্চং দুক্খমনত্তাতি লক্খণপটিৰেধং পাপেতুং ন সক্কোতি. ৰিঞ্ঞাণং নীলাদিৰসেন আরম্মণঞ্চেৰ জানাতি, অনিচ্চাদিৰসেন লক্খণপটিৰেধঞ্চ পাপেতি, উস্সক্কিত্ৰা পন মগ্গপাতুভাৰং পাপেতুং ন সক্কোতি. পঞ্ঞা নীলাদিৰসেন আরম্মণম্পি জানাতি, অনিচ্চাদিৰসেন লক্খণপটিৰেধম্পি পাপেতি, উস্সক্কিত্ৰা মগ্গপাতুভাৰম্পি পাপেতি.
যথা হি হেরঞ্ঞিকফলকে কহাপণরাসিম্হি কতে অজাতবুদ্ধিদারকো গামিকপুরিসো মহাহেরঞ্ঞিকোতি তীসু জনেসু ওলোকেত্ৰা ঠিতেসু অজাতবুদ্ধিদারকো কহাপণানং চিত্তৰিচিত্তচতুরস্সমণ্ডলাদিভাৰমেৰ জানাতি, ‘‘ইদং মনুস্সানং উপভোগপরিভোগং রতনসম্মত’’ন্তি ন জানাতি. গামিকপুরিসো চিত্তাদিভাৰঞ্চ জানাতি, মনুস্সানং উপভোগপরিভোগরতনসম্মতভাৰঞ্চ, ‘‘অযং কূটো, অযং ছেকো, অযং করটো, অযং সণ্হো’’তি ন জানাতি. মহাহেরঞ্ঞিকো চিত্তাদিভাৰম্পি রতনসম্মতভাৰম্পি কূটাদিভাৰম্পি জানাতি. জানন্তো চ পন রূপং দিস্ৰাপি সদ্দং সুত্ৰাপি গন্ধং ঘাযিত্ৰাপি রসং সাযিত্ৰাপি হত্থেন গরুলহুভাৰং উপধারেত্ৰাপি ‘‘অসুকগামে কতো’’তিপি জানাতি, ‘‘অসুকনিগমে অসুকনগরে অসুকপব্বতচ্ছাযায অসুকনদীতীরে কতো’’তিপি, ‘‘অসুকাচরিযেন কতো’’তিপি জানাতি. এৰমেৰ সঞ্ঞা অজাতবুদ্ধিদারকস্স কহাপণদস্সনং ৰিয নীলাদিৰসেন আরম্মণমত্তমেৰ জানাতি. ৰিঞ্ঞাণং গামিকপুরিসস্স কহাপণদস্সনং ৰিয নীলাদিৰসেন আরম্মণম্পি জানাতি, অনিচ্চাদিৰসেন লক্খণপটিৰেধম্পি পাপেতি. পঞ্ঞা মহাহেরঞ্ঞিকস্স কহাপণদস্সনং ৰিয নীলাদিৰসেন আরম্মণম্পি জানাতি, অনিচ্চাদিৰসেন লক্খণপটিৰেধম্পি পাপেতি, উস্সক্কিত্ৰা মগ্গপাতুভাৰম্পি পাপেতি.
সো পন নেসং ৰিসেসো দুপ্পটিৰিজ্ঝো. তেনাহ আযস্মা নাগসেনো –
‘‘দুক্করং, মহারাজ, ভগৰতা কতন্তি. কিং, ভন্তে নাগসেন, ভগৰতা দুক্করং কতন্তি? দুক্করং, মহারাজ, ভগৰতা কতং, ইমেসং অরূপীনং চিত্তচেতসিকানং ধম্মানং একারম্মণে ৰত্তমানানং ৰৰত্থানং অক্খাতং ‘অযং ফস্সো, অযং ৰেদনা, অযং সঞ্ঞা, অযং চেতনা, ইদং চিত্ত’’’ন্তি (মি. প. ২.৭.১৬).
যথা হি তিলতেলং সাসপতেলং মধুকতেলং এরণ্ডকতেলং ৰসাতেলন্তি ইমানি পঞ্চ তেলানি একচাটিযং পক্খিপিত্ৰা দিৰসং যমকমন্থে হি মন্থেত্ৰা ততো ‘‘ইদং তিলতেলং, ইদং সাসপতেল’’ন্তি একেকস্স পাটিযেক্কং উদ্ধরণং নাম দুক্করং, ইদং ততো দুক্করতরং. ভগৰা পন সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণস্স সুপ্পটিৰিদ্ধত্তা ধম্মিস্সরো ধম্মরাজা ইমেসং অরূপীনং ধম্মানং একারম্মণে ৰত্তমানানং ৰৰত্থানং অকাসি. পঞ্চন্নং মহানদীনং সমুদ্দং পৰিট্ঠট্ঠানে ‘‘ইদং গঙ্গায উদকং, ইদং যমুনাযা’’তি এৰং পাটিযেক্কং উদকুদ্ধরণেনাপি অযমত্থো ৰেদিতব্বো.
ইতি পঠমপব্বেন সুঞ্ঞতং, দুতিযেন সুঞ্ঞতালক্খণন্তি দ্ৰীহি পব্বেহি অনত্তলক্খণং কথেত্ৰা ইদানি দুক্খলক্খণং দস্সেতুং তত্র, ভিক্খৰেতিআদিমাহ. তত্থ খজ্জামীতি ন রূপং সুনখো ৰিয মংসং লুঞ্চিত্ৰা লুঞ্চিত্ৰা খাদতি, যথা পন কিলিট্ঠৰত্থনিৰত্থো ততোনিদানং পীল়ং সন্ধায ‘‘খাদতি মং ৰত্থ’’ন্তি ভণতি, এৰমিদম্পি পীল়ং উপ্পাদেন্তং খাদতি নামাতি ৰেদিতব্বং. পটিপন্নো হোতীতি সীলং আদিং কত্ৰা যাৰ অরহত্তমগ্গা পটিপন্নো হোতি. যো পনেত্থ বলৰঞাণো তিক্খবুদ্ধি ঞাণুত্তরো যোগাৰচরো পধানভূমিযং ৰাযমন্তো খাণুনা ৰা কণ্টকেন ৰা ৰিদ্ধো আৰুধেন ৰা পহটো ব্যগ্ঘাদীহি ৰা গহেত্ৰা খজ্জমানো তং ৰেদনং অব্বোহারিকং কত্ৰা মূলকম্মট্ঠানং সম্মসন্তো অরহত্তমেৰ গণ্হাতি, অযং ৰেদনায নিব্বিদায ৰিরাগায নিরোধায পটিপন্নো নাম ৰুচ্চতি পীতমল্লত্থেরো ৰিয কুটুম্বিযপুত্তমহাতিস্সত্থেরো ৰিয ৰত্তনিঅটৰিযং তিংসমত্তানং ভিক্খূনং অঞ্ঞতরো ব্যগ্ঘমুখে নিপন্নভিক্খু ৰিয কণ্টকেন ৰিদ্ধত্থেরো ৰিয চ.
দ্ৰাদসসু কির ভিক্খূসু ঘণ্টিং পহরিত্ৰা অরঞ্ঞে পধানমনুযুঞ্জন্তেসু একো সূরিযে অত্থঙ্গতমত্তেযেৰ ঘণ্টিং পহরিত্ৰা চঙ্কমং ওরুয্হ চঙ্কমন্তো তিরিযং নিম্মথেন্তো তিণপটিচ্ছন্নং কণ্টকং অক্কমি. কণ্টকো পিট্ঠিপাদেন নিক্খন্তো. তত্তফালেন ৰিনিৰিদ্ধকালো ৰিয ৰেদনা ৰত্ততি. থেরো চিন্তেসি – ‘‘কিং ইমং কণ্টকং উদ্ধরামি, উদাহু পকতিযা ৰিজ্ঝিত্ৰা ঠিতকণ্টক’’ন্তি? তস্স এৰমহোসি – ‘‘ইমিনা কণ্টকেন ৰিদ্ধত্তা নিরযাদীসু ভযং নাম নত্থি, পকতিযা ৰিজ্ঝিত্ৰা ঠিতকণ্টকংযেৰা’’তি. সো তং ৰেদনং অব্বোহারিকং কত্ৰা সব্বরত্তিং চঙ্কমিত্ৰা ৰিভাতায রত্তিযা অঞ্ঞস্স সঞ্ঞং অদাসি. সো আগন্ত্ৰা ‘‘কিং, ভন্তে’’তি পুচ্ছি? ‘‘কণ্টকেনম্হি, আৰুসো, ৰিদ্ধো’’তি. ‘‘কায ৰেলায, ভন্তে’’তি? ‘‘সাযমেৰ, আৰুসো’’তি. ‘‘কস্মা ন অম্হে পক্কোসিত্থ, কণ্টকং উদ্ধরিত্ৰা তত্থ তেলম্পি সিঞ্চেয্যামা’’তি? ‘‘পকতিযা ৰিজ্ঝিত্ৰা ঠিতকণ্টকমেৰ উদ্ধরিতুং ৰাযমিম্হা, আৰুসো’’তি. ‘‘সক্কুণিত্থ, ভন্তে, উদ্ধরিতু’’ন্তি. ‘‘একদেসমত্তেন মে, আৰুসো, উদ্ধটো’’তি. সেসৰত্থূনি দীঘমজ্ঝিমট্ঠকথাসু (দী. নি. অট্ঠ. ২.৩৭৩; ম. নি. অট্ঠ. ১.১০৬) সতিপট্ঠানসুত্তনিদ্দেসে ৰিত্থারিতানেৰ.
তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰেতি কস্মা আরদ্ধং? ইমস্মিং পব্বে দুক্খলক্খণমেৰ কথিতং, ন অনিচ্চলক্খণং. তং দস্সেতুং ইদমারদ্ধং. তীণি লক্খণানি সমোধানেত্ৰা দস্সেতুম্পি আরদ্ধমেৰ. অপচিনাতি নো আচিনাতীতি ৰট্টং ৰিনাসেতি, নেৰ চিনাতি. পজহতি ন উপাদিযতীতি তদেৰ ৰিস্সজ্জেতি, ন গণ্হাতি. ৰিসিনেতি ন উস্সিনেতীতি ৰিকিরতি ন সম্পিণ্ডেতি. ৰিধূপেতি ন সন্ধূপেতীতি নিব্বাপেতি ন জালাপেতি.
এৰং পস্সং, ভিক্খৰেতি ইদং কস্মা আরদ্ধং? ৰট্টং ৰিনাসেত্ৰা ঠিতং মহাখীণাসৰং দস্সেস্সামীতি আরদ্ধং. এত্তকেন ৰা ঠানেন ৰিপস্সনা কথিতা, ইদানি সহ ৰিপস্সনায চত্তারো মগ্গে দস্সেতুং ইদং আরদ্ধং. অথ ৰা এত্তকেন ঠানেন পঠমমগ্গো কথিতো, ইদানি সহ ৰিপস্সনায তযো মগ্গে দস্সেতুং ইদমারদ্ধং. এত্তকেন ৰা ঠানেন তীণি মগ্গানি কথিতানি, ইদানি সহ ৰিপস্সনায অরহত্তমগ্গং দস্সেতুম্পি ইদং আরদ্ধমেৰ.
সপজাপতিকাতি সদ্ধিং পজাপতিনা দেৰরাজেন. আরকাৰ নমস্সন্তীতি দূরতোৰ নমস্সন্তি, দূরেপি ঠিতং নমস্সন্তিযেৰ আযস্মন্তং নীতত্থেরং ৰিয.
থেরো কির পুপ্ফচ্ছড্ডককুলতো নিক্খম্ম পব্বজিতো, খুরগ্গেযেৰ অরহত্তং পত্ৰা চিন্তেসি – ‘‘অহং অজ্জেৰ পব্বজিতো অজ্জেৰ মে পব্বজিতকিচ্চং মত্থকং পত্তং, চতুপচ্চযসন্তোসভাৰনারামমণ্ডিতং মহাঅরিযৰংসপটিপদং পূরেস্সামী’’তি. সো পংসুকূলত্থায সাৰত্থিং পৰিসিত্ৰা চোল়কং পরিযেসন্তো ৰিচরি. অথেকো মহাব্রহ্মা সমাপত্তিতো ৰুট্ঠায মনুস্সপথং ওলোকেন্তো থেরং দিস্ৰা – ‘‘অজ্জেৰ পব্বজিত্ৰা অজ্জেৰ খুরগ্গে অরহত্তং পত্ৰা মহাঅরিযৰংসপটিপদং পূরেতুং চোল়কং পরিযেসতী’’তি অঞ্জলিং পগ্গয্হ নমস্সমানো অট্ঠাসি. তমঞ্ঞো মহাব্রহ্মা দিস্ৰা ‘‘কং নমস্সসী’’তি? পুচ্ছি. নীতত্থেরং নমস্সামীতি. কিং কারণাতি? অজ্জেৰ পব্বজিত্ৰা অজ্জেৰ খুরগ্গে অরহত্তং পত্ৰা মহাঅরিযৰংসপটিপদং পূরেতুং চোল়কং পরিযেসতীতি. সোপি নং নমস্সমানো অট্ঠাসি. অথঞ্ঞো, অথঞ্ঞোতি সত্তসতা মহাব্রহ্মানো নমস্সমানা অট্ঠংসু. তেন ৰুত্তং –
‘‘তা দেৰতা সত্তসতা উল়ারা,
ব্রহ্মা ৰিমানা অভিনিক্খমিত্ৰা;
নীতং নমস্সন্তি পসন্নচিত্তা,
‘খীণাসৰো গণ্হতি পংসুকূলং’’’.
‘‘তা দেৰতা সত্তসতা উল়ারা,
ব্রহ্মা ৰিমানা অভিনিক্খমিত্ৰা;
নীতং নমস্সন্তি পসন্নচিত্তা,
‘খীণাসৰো কযিরতি পংসুকূলং’’’.
‘‘‘খীণাসৰো ধোৰতি পংসুকূলং’;
‘খীণাসৰো রজতি পংসুকূলং’;
‘খীণাসৰো পারুপতি পংসকূল’’’ন্তি.
ইতি ভগৰা ইমস্মিং সুত্তে দেসনং তীহি ভৰেহি ৰিনিৰত্তেত্ৰা অরহত্তস্স কূটং গণ্হি. দেসনাপরিযোসানে পঞ্চসতা ভিক্খূ অরহত্তে পতিট্ঠহিংসু. সত্তমং.
৮. পিণ্ডোল্যসুত্তৰণ্ণনা
৮০. অট্ঠমে কিস্মিঞ্চিদেৰ পকরণেতি কিস্মিঞ্চিদেৰ কারণে. পণামেত্ৰাতি নীহরিত্ৰা. কিস্মিং পন কারণে এতে ভগৰতা পণামিতাতি? একস্মিঞ্হি অন্তোৰস্সে ভগৰা সাৰত্থিযং ৰসিত্ৰা ৰুত্থৰস্সো পৰারেত্ৰা মহাভিক্খুসঙ্ঘপরিৰারো সাৰত্থিতো নিক্খমিত্ৰা জনপদচারিকং চরন্তো কপিলৰত্থুং পত্ৰা নিগ্রোধারামং পাৰিসি. সক্যরাজানো ‘‘সত্থা আগতো’’তি সুত্ৰা পচ্ছাভত্তে কপ্পিযানি তেলমধুফাণিতাদীনি চেৰ পানকানি চ কাজসতেহি গাহাপেত্ৰা ৰিহারং গন্ত্ৰা সঙ্ঘস্স নিয্যাতেত্ৰা সত্থারং ৰন্দিত্ৰা পটিসন্থারং করোন্তা একমন্তে নিসীদিংসু. সত্থা তেসং মধুরধম্মকথং কথেন্তো নিসীদি. তস্মিং খণে একচ্চে ভিক্খূ সেনাসনং পটিজগ্গন্তি, একচ্চে মঞ্চপীঠাদীনি পঞ্ঞাপেন্তি, সামণেরা অপ্পহরিতং করোন্তি. ভাজনীযট্ঠানে সম্পত্তভিক্খূপি অত্থি, অসম্পত্তভিক্খূপি অত্থি. সম্পত্তা অসম্পত্তানং লাভং গণ্হন্তা, ‘‘অম্হাকং দেথ, অম্হাকং আচরিযস্স দেথ উপজ্ঝাযস্স দেথা’’তি কথেন্তা মহাসদ্দমকংসু. সত্থা সুত্ৰা থেরং পুচ্ছি ‘‘কে পন তে, আনন্দ, উচ্চাসদ্দা মহাসদ্দা কেৰট্টা মঞ্ঞে মচ্ছৰিলোপে’’তি? থেরো এতমত্থং আরোচেসি. সত্থা সুত্ৰা ‘‘আমিসহেতু, আনন্দ, ভিক্খূ মহাসদ্দং করোন্তী’’তি আহ. ‘‘আম, ভন্তে’’তি. ‘‘অননুচ্ছৰিকং, আনন্দ, অপ্পতিরূপং. ন হি মযা কপ্পসতসহস্সাধিকানি চত্তারি অসঙ্খ্যেয্যানি চীৰরাদিহেতু পারমিযো পূরিতা, নাপি ইমে ভিক্খূ চীৰরাদিহেতু অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতা, অরহত্তহেতু পব্বজিত্ৰা অনত্থং অত্থসদিসং অসারং সারসদিসং করোন্তি, গচ্ছানন্দ, তে ভিক্খূ পণামেহী’’তি.
পুব্বণ্হসমযন্তি দুতিযদিৰসে পুব্বণ্হসমযং. বেলুৰলট্ঠিকায মূলেতি তরুণবেলুৰরুক্খমূলে. পবাল়্হোতি পবাহিতো. পৰাল়্হোতিপি পাঠো, পৰাহিতোতি অত্থো. উভযম্পি নীহটভাৰমেৰ দীপেতি. সিযা অঞ্ঞথত্তন্তি পসাদঞ্ঞথত্তং ৰা ভাৰঞ্ঞথত্তং ৰা ভৰেয্য. কথং? ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধেন মযং লহুকে কারণে পণামিতা’’তি পসাদং মন্দং করোন্তানং পসাদঞ্ঞথত্তং নাম হোতি. সলিঙ্গেনেৰ তিত্থাযতনং পক্কমন্তানং ভাৰঞ্ঞথত্তং নাম. সিযা ৰিপরিণামোতি এত্থ পন ‘‘মযং সত্থু অজ্ঝাসযং গণ্হিতুং সক্খিস্সামাতি পব্বজিতা, নং গহেতুং অসক্কোন্তানং কিং অম্হাকং পব্বজ্জাযা’’তি? সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৰত্তনং ৰিপরিণামোতি ৰেদিতব্বো. ৰচ্ছস্সাতি খীরূপকৰচ্ছস্স. অঞ্ঞথত্তন্তি মিলাযনঅঞ্ঞথত্তং. খীরূপকো হি ৰচ্ছো মাতু অদস্সনেন খীরং অলভন্তো মিলাযতি কম্পতি পৰেধতি. ৰিপরিণামোতি মরণং. সো হি খীরং অলভমানো খীরপিপাসায সুস্সন্তো পতিত্ৰা মরতি.
বীজানং তরুণানন্তি উদকেন অনুগ্গহেতব্বানং ৰিরূল়্হবীজানং. অঞ্ঞথত্তন্তি মিলাযনঞ্ঞথত্তমেৰ. তানি হি উদকং অলভন্তানি মিলাযন্তি. ৰিপরিণামোতি ৰিনাসো. তানি হি উদকং অলভন্তানি সুক্খিত্ৰা ৰিনস্সন্তি, পলালমেৰ হোন্তি. অনুগ্গহিতোতি আমিসানুগ্গহেন চেৰ ধম্মানুগ্গহেন চ অনুগ্গহিতো. অনুগ্গণ্হেয্যন্তি দ্ৰীহিপি এতেহি অনুগ্গহেহি অনুগ্গণ্হেয্যং. অচিরপব্বজিতা হি সামণেরা চেৰ দহরভিক্খূ চ চীৰরাদিপচ্চযৰেকল্লে ৰা সতি গেলঞ্ঞে ৰা সত্থারা ৰা আচরিযুপজ্ঝাযেহি ৰা আমিসানুগ্গহেন অননুগ্গহিতা কিলমন্তা ন সক্কোন্তি সজ্ঝাযং ৰা মনসিকারং ৰা কাতুং, ধম্মানুগ্গহেন অননুগ্গহিতা উদ্দেসেন চেৰ ওৰাদানুসাসনিযা চ পরিহাযমানা ন সক্কোন্তি অকুসলং পরিৰজ্জেত্ৰা কুসলং ভাৰেতুং. ইমেহি পন দ্ৰীহি অনুগ্গহেহি অনুগ্গহিতা কাযেন অকিলমন্তা সজ্ঝাযমনসিকারে পৰত্তিত্ৰা যথানুসিট্ঠং পটিপজ্জমানা অপরভাগে তং অনুগ্গহং অলভন্তাপি তেনেৰ পুরিমানুগ্গহেন লদ্ধবলা সাসনে পতিট্ঠহন্তি, তস্মা ভগৰতো এৰং পরিৰিতক্কো উদপাদি.
ভগৰতো পুরতো পাতুরহোসীতি সত্থু চিত্তং ঞত্ৰা – ‘‘ইমে ভিক্খূ ভগৰতা পণামিতা, ইদানি নেসং অনুগ্গহং কাতুকামো এৰং চিন্তেসি, কারণং ভগৰা চিন্তেসি, অহমেত্থ উস্সাহং জনেস্সামী’’তি পুরতো পাকটো অহোসি. সন্তেত্থ ভিক্খূতি ইদং সো মহাব্রহ্মা যথা নাম ব্যত্তো সূদো যদেৰ অম্বিলগ্গাদীসু রসজাতং রঞ্ঞো রুচ্চতি, তং অভিসঙ্খারেন সাদুতরং কত্ৰা পুনদিৰসে উপনামেতি, এৰমেৰ অত্তনো ব্যত্ততায ভগৰতা আহটউপমংযেৰ এৰমেতং ভগৰাতিআদিৰচনেহি অভিসঙ্খরিত্ৰা ভগৰন্তং যাচন্তো ভিক্খুসঙ্ঘস্স অনুগ্গহকরণত্থং ৰদতি. তত্থ অভিনন্দতূতি ‘‘মম সন্তিকং ভিক্খুসঙ্ঘো আগচ্ছতূ’’তি. এৰমস্স আগমনং সম্পিযাযমানো অভিনন্দতু. অভিৰদতূতি আগতস্স চ ওৰাদানুসাসনিং দদন্তো অভিৰদতু.
পটিসল্লানাতি একীভাৰা. ইদ্ধাভিসঙ্খারং অভিসঙ্খাসীতি ইদ্ধিং অকাসি. একদ্ৰীহিকাযাতি একেকো চেৰ দ্ৰে দ্ৰে চ হুত্ৰা. সারজ্জমানরূপাতি ওত্তপ্পমানসভাৰা ভাযমানা. কস্মা পন ভগৰা তেসং তথা উপসঙ্কমনায ইদ্ধিমকাসীতি? হিতপত্থনায. যদি হি তে ৰগ্গৰগ্গা হুত্ৰা আগচ্ছেয্যুং, ‘‘ভগৰা ভিক্খুসঙ্ঘং পণামেত্ৰা অরঞ্ঞং পৰিট্ঠো একদিৰসম্পি তত্থ ৰসিতুং নাসক্খি, ৰেগেনেৰ আগতো’’তি কেল়িম্পি করেয্যুং. অথ নেসং নেৰ বুদ্ধগারৰং পচ্চুপট্ঠহেয্য, ন ধম্মদেসনং সম্পটিচ্ছিতুং সমত্থা ভৰেয্যুং. সভযানং পন সসারজ্জানং একদ্ৰীহিকায আগচ্ছন্তানং বুদ্ধগারৰঞ্চেৰ পচ্চুপট্ঠিতং ভৰিস্সতি, ধম্মদেসনঞ্চ সম্পটিচ্ছিতুং সক্খিস্সন্তীতি চিন্তেত্ৰা তেসং হিতপত্থনায তথারূপং ইদ্ধিং অকাসি.
নিসীদিংসূতি তেসু হি সারজ্জমানরূপেসু আগচ্ছন্তেসু একো ভিক্খু ‘‘মমংযেৰ সত্থা ওলোকেতি, মংযেৰ মঞ্ঞে নিগ্গণ্হিতুকামো’’তি সণিকং আগন্ত্ৰা ৰন্দিত্ৰা নিসীদি, অথঞ্ঞো অথঞ্ঞোতি এৰং পঞ্চভিক্খুসতানি নিসীদিংসু. এৰং নিসিন্নং পন ভিক্খুসঙ্ঘং সীদন্তরে সন্নিসিন্নং মহাসমুদ্দং ৰিয নিৰাতে পদীপং ৰিয চ নিচ্চলং দিস্ৰা সত্থা চিন্তেসি – ‘‘ইমেসং ভিক্খূনং কীদিসী ধম্মদেসনা ৰট্টতী’’তি? অথস্স এতদহোসি – ‘‘ইমে আহারহেতু পণামিতা, পিণ্ডিযালোপধম্মদেসনাৰ নেসং সপ্পাযা, তং দস্সেত্ৰা মত্থকে তিপরিৰট্টদেসনং দেসেস্সামি, দেসনাপরিযোসানে সব্বে অরহত্তং পাপুণিস্সন্তী’’তি. অথ নেসং তং ধম্মদেসনং দেসেন্তো অন্তমিদং, ভিক্খৰেতিআদিমাহ.
তত্থ অন্তন্তি পচ্ছিমং লামকং. যদিদং পিণ্ডোল্যন্তি যং এৰং পিণ্ডপরিযেসনেন জীৰিকং কপ্পেন্তস্স জীৰিতং. অযং পনেত্থ পদত্থো – পিণ্ডায উলতীতি পিণ্ডোলো, পিণ্ডোলস্স কম্মং পিণ্ডোল্যং, পিণ্ডপরিযেসনেন নিপ্ফাদিতজীৰিতন্তি অত্থো. অভিসাপোতি অক্কোসো. কুপিতা হি মনুস্সা অত্তনো পচ্চত্থিকং ‘‘চীৰরং নিৰাসেত্ৰা কপালং গহেত্ৰা পিণ্ডং পরিযেসমানো চরিস্সতী’’তি অক্কোসন্তি. অথ ৰা পন ‘‘কিং তুয্হং অকাতব্বং অত্থি, যো ত্ৰং এৰং বলৰা ৰীরিযসম্পন্নোপি হিরোত্তপ্পং পহায কপণো ৰিয পিণ্ডোলো ৰিচরসি পত্তপাণী’’তি? এৰম্পি অক্কোসন্তিযেৰ. তঞ্চ খো এতন্তি এৰং তং অভিসাপং সমানম্পি পিণ্ডোল্যং. কুলপুত্তা উপেন্তি অত্থৰসিকাতি মম সাসনে জাতিকুলপুত্তা চ আচারকুলপুত্তা চ অত্থৰসিকা কারণৰসিকা হুত্ৰা কারণৰসং পটিচ্চ উপেন্তি.
রাজাভিনীতাতিআদীসু যে রঞ্ঞো সন্তকং খাদিত্ৰা রঞ্ঞা বন্ধনাগারে বন্ধাপিতা পলাযিত্ৰা পব্বজন্তি, তে রাজাভিনীতা নাম. তে হি রঞ্ঞা বন্ধনং অভিনীতত্তা রাজাভিনীতা নাম. যে পন চোরেহি অটৰিযং গহেত্ৰা একচ্চেসু মারিযমানেসু একচ্চে ‘‘মযং সামি তুম্হেহি ৰিস্সট্ঠা গেহং অনজ্ঝাৰসিত্ৰা পব্বজিস্সাম, তত্থ যং যং বুদ্ধপূজাদিপুঞ্ঞং করিস্সাম, ততো তুম্হাকং পত্তিং দস্সামা’’তি তেহি ৰিস্সট্ঠা পব্বজন্তি, তে চোরাভিনীতা নাম. তেপি হি চোরেহি মারেতব্বতং অভিনীতাতি চোরাভিনীতা নাম. যে পন ইণং গহেত্ৰা পটিদাতুং অসক্কোন্তা পলাযিত্ৰা পব্বজন্তি, তে ইণট্টা নাম, ইণপীল়িতাতি অত্থো. ইণট্ঠাতিপি পাঠো, ইণে ঠিতাতি অত্থো. যে রাজচোরছাতকরোগভযানং অঞ্ঞতরেন অভিভূতা উপদ্দুতা পব্বজন্তি, তে ভযট্টা নাম, ভযপীল়িতাতি অত্থো. ভযট্ঠাতিপি পাঠো, ভযে ঠিতাতি অত্থো. আজীৰিকাপকতাতি আজীৰিকায উপদ্দুতা অভিভূতা, পুত্তদারং পোসেতুং অসক্কোন্তাতি অত্থো. ওতিণ্ণাম্হাতি অন্তো অনুপৰিট্ঠা.
সো চ হোতি অভিজ্ঝালূতি ইদং সো কুলপুত্তো ‘‘দুক্খস্স অন্তং করিস্সামী’’তিআদিৰসেন চিত্তং উপ্পাদেত্ৰা পব্বজিতো, অপরভাগে, তং পব্বজ্জং তথারূপং কাতুং ন সক্কোতি, তং দস্সেতুং ৰুত্তং. তত্থ অভিজ্ঝালূতি পরভণ্ডানং অভিজ্ঝাযিতা. তিব্বসারাগোতি বহলরাগো. ব্যাপন্নচিত্তোতি পূতিভাৰেন ৰিপন্নচিত্তো. পদুট্ঠমনসঙ্কপ্পোতি তিখিণসিঙ্গো ৰিয গোণো দুট্ঠচিত্তো. মুট্ঠস্সতীতি ভত্তনিক্খিত্তকাকো ৰিয নট্ঠস্সতি, ইধ কতং এত্থ নস্সতি. অসম্পজানোতি নিপ্পঞ্ঞো. খন্ধাদিপরিচ্ছেদরহিতো. অসমাহিতোতি চণ্ডসোতে বদ্ধনাৰা ৰিয উপচারপ্পনাভাৰেন অসণ্ঠিতো. ৰিব্ভন্তচিত্তোতি বন্ধারুল়্হমগো ৰিয সন্তমনো. পাকতিন্দ্রিযোতি যথা গিহী পুত্তধীতরো ওলোকেন্তো অসংৰুতিন্দ্রিযো হোতি, এৰং অসংৰুতিন্দ্রিযো.
ছৰালাতন্তি ছৰানং দড্ঢট্ঠানে অলাতং. উভতোপদিত্তং মজ্ঝে গূথগতন্তি পমাণেন অট্ঠঙ্গুলমত্তং দ্ৰীসু ঠানেসু আদিত্তং মজ্ঝে গূথমক্খিতং. নেৰ গামেতি সচে হি তং যুগনঙ্গলগোপানসিপক্খপাসকাদীনং অত্থায উপনেতুং সক্কা অস্স, গামে কট্ঠত্থং ফরেয্য. সচে খেত্তকুটিযং কট্ঠত্থরমঞ্চকাদীনং অত্থায উপনেতুং সক্কা, অরঞ্ঞে কট্ঠত্থং ফরেয্য. যস্মা পন উভযথাপি ন সক্কা, তস্মা এৰং ৰুত্তং. গিহিভোগা চ পরিহীনোতি যো অগারে ৰসন্তেহি গিহীহি দাযজ্জে ভাজিযমানে ভোগো লদ্ধব্বো অস্স, ততো চ পরিহীনো. সামঞ্ঞত্থঞ্চাতি আচরিযুপজ্ঝাযানং ওৰাদে ঠত্ৰা পরিযত্তিপটিৰেধৰসেন পত্তব্বং সামঞ্ঞত্থঞ্চ. ইমঞ্চ পন উপমং সত্থা ন দুস্সীলস্স ৰসেন আহরি, পরিসুদ্ধসীলস্স পন অলসস্স অভিজ্ঝাদীহি দোসেহি উপহতস্স পুগ্গলস্স ইমং উপমং আহরি.
তযোমে, ভিক্খৰেতি কস্মা আরদ্ধং? ইমস্স পুগ্গলস্স ছৰালাতসদিসভাৰো নেৰ মাতাপিতূহি কতো, ন আচরিযুপজ্ঝাযেহি, ইমেহি পন পাপৰিতক্কেহি কতোতি দস্সনত্থং আরদ্ধং. অনিমিত্তং ৰা সমাধিন্তি ৰিপস্সনাসমাধিং. সো হি নিচ্চনিমিত্তাদীনং সমুগ্ঘাতনেন অনিমিত্তোতি ৰুচ্চতি. এত্থ চ চত্তারো সতিপট্ঠানা মিস্সকা, অনিমিত্তসমাধি পুব্বভাগো. অনিমিত্তসমাধি ৰা মিস্সকো, সতিপট্ঠানা পুব্বভাগাতি ৰেদিতব্বা.
দ্ৰেমা, ভিক্খৰে, দিট্ঠিযোতি ইদং পন ন কেৰলং অনিমিত্তসমাধিভাৰনা ইমেসংযেৰ তিণ্ণং মহাৰিতক্কানং পহানায সংৰত্ততি, সস্সতুচ্ছেদদিট্ঠীনম্পি পন সমুগ্ঘাতং করোতীতি দস্সনত্থং ৰুত্তং. ন ৰজ্জৰা অস্সন্তি নিদ্দোসো ভৰেয্যং. সেসমেত্থ উত্তানমেৰ. ইতি ভগৰা ইমস্মিম্পি সুত্তে দেসনং তীহি ভৰেহি ৰিনিৰত্তেত্ৰা অরহত্তেন কূটং গণ্হি. দেসনাৰসানে পঞ্চসতা ভিক্খূ সহ পটিসম্ভিদাহি অরহত্তং পাপুণিংসূতি. অট্ঠমং.
৯. পালিলেয্যসুত্তৰণ্ণনা
৮১. নৰমে চারিকং পক্কামীতি কোসম্বিকানং ভিক্খূনং কলহকালে সত্থা একদিৰসং দীঘীতিস্স কোসলরঞ্ঞো ৰত্থুং আহরিত্ৰা ‘‘ন হি ৰেরেন ৰেরানি, সম্মন্তীধ কুদাচন’’ন্তিআদীহি (ধ. প. ৫) গাথাহি ওৰদতি. তংদিৰসং তেসং কলহং করোন্তানংযেৰ রত্তি ৰিভাতা. দুতিযদিৰসেপি ভগৰা তমেৰ ৰত্থুং কথেসি. তংদিৰসম্পি তেসং কলহং করোন্তানংযেৰ রত্তি ৰিভাতা. ততিযদিৰসেপি ভগৰা তমেৰ ৰত্থুং কথেসি. অথ নং অঞ্ঞতরো ভিক্খু এৰমাহ – ‘‘অপ্পোস্সুক্কো, ভন্তে, ভগৰা দিট্ঠধম্মসুখৰিহারং অনুযুত্তো ৰিহরতু, মযমেতেন ভণ্ডনেন কলহেন ৰিগ্গহেন ৰিৰাদেন পঞ্ঞাযিস্সামা’’তি. সত্থা ‘‘পরিযাদিণ্ণরূপচিত্তা খো ইমে মোঘপুরিসা, ন ইমে সক্কা সঞ্ঞাপেতু’’ন্তি চিন্তেত্ৰা – ‘‘কিং ময্হং ইমেহি, একচারৰাসং ৰসিস্সামী’’তি? সো পাতোৰ সরীরপটিজগ্গনং কত্ৰা কোসম্বিযং পিণ্ডায চরিত্ৰা কঞ্চিপি অনামন্তেত্ৰা একোৰ অদুতিযো চারিকং পক্কামি.
যস্মিং, আৰুসো, সমযেতি ইদং থেরো যস্মাস্স অজ্জ ভগৰা একেন ভিক্খুনা সদ্ধিং পক্কমিস্সতি, অজ্জ দ্ৰীহি, অজ্জ সতেন, অজ্জ সহস্সেন, অজ্জ এককোৰাতি সব্বো ভগৰতো চারো ৰিদিতো পাকটো পচ্চক্খো, তস্মা আহ.
অনুপুব্বেনাতি গামনিগমপটিপাটিযা পিণ্ডায চরমানো একচারৰাসং তাৰ ৰসমানং ভিক্খুং পস্সিতুকামো হুত্ৰা বালকলোণকারগামং অগমাসি. তত্থ ভগুত্থেরস্স সকলপচ্ছাভত্তঞ্চেৰ তিযামরত্তিঞ্চ একচারৰাসে আনিসংসং কথেত্ৰা পুনদিৰসে তেন পচ্ছাসমণেন পিণ্ডায চরিত্ৰা তং তত্থেৰ নিৰত্তেত্ৰা ‘‘সমগ্গৰাসং ৰসমানে তযো কুলপুত্তে পস্সিস্সামী’’তি পাচীনৰংসমিগদাযং অগমাসি. তেসম্পি সকলপচ্ছাভত্তঞ্চেৰ তিযামরত্তিঞ্চ একচারৰাসে আনিসংসং কথেত্ৰা তে তত্থেৰ নিৰত্তেত্ৰা এককোৰ পালিলেয্য নগরাভিমুখো পক্কমিত্ৰা অনুপুব্বেন পালিলেয্যনগরং সম্পত্তো. তেন ৰুত্তং – ‘‘অনুপুব্বেন চারিকং চরমানো যেন পালিলেয্যকং, তদৰসরী’’তি.
ভদ্দসালমূলেতি পালিলেয্যৰাসিনো ভগৰতো দানং দত্ৰা পালিলেয্যতো অৰিদূরে রক্খিতৰনসণ্ডো নাম অত্থি, তত্থ ভগৰতো পণ্ণসালং কত্ৰা ‘‘এত্থ ৰসথা’’তি পটিঞ্ঞং কারেত্ৰা ৰাসযিংসু. ভদ্দসালো পন তত্থেকো মনাপো লদ্ধকো সালরুক্খো. ভগৰা তং নগরং উপনিস্সায তস্মিং ৰনসণ্ডে পণ্ণসালসমীপে তস্মিং রুক্খমূলে ৰিহরতি. তেন ৰুত্তং ‘‘ভদ্দসালমূলে’’তি.
এৰং ৰিহরন্তে পনেত্থ তথাগতে অঞ্ঞতরো হত্থিনাগো হত্থিনীহি হত্থিপোতকাদীহি গোচরভূমিতিত্থোগাহনাদীসু উব্বাল়্হো যূথে উক্কণ্ঠিতো ‘‘কিং মে ইমেহি হত্থীহী’’তি? যূথং পহায মনুস্সপথং গচ্ছন্তো পালিলেয্যকৰনসণ্ডে ভগৰন্তং দিস্ৰা ঘটসহস্সেন নিব্বাপিতসন্তাপো ৰিয নিব্বুতো হুত্ৰা সত্থু সন্তিকে অট্ঠাসি. সো ততো পট্ঠায সত্থু ৰত্তপটিৰত্তং করোন্তো মুখধোৰনং দেতি, ন্হানোদকং আহরতি, দন্তকট্ঠং দেতি, পরিৰেণং সম্মজ্জতি, অরঞ্ঞতো মধুরানি ফলাফলানি আহরিত্ৰা সত্থুনো দেতি. সত্থা পরিভোগং করোতি.
একদিৰসং সত্থা রত্তিভাগসমনন্তরে চঙ্কমিত্ৰা পাসাণফলকে নিসীদি. হত্থীপি অৰিদূরে ঠানে অট্ঠাসি. সত্থা পচ্ছতো ওলোকেত্ৰা ন কিঞ্চি অদ্দস, এৰং পুরতো চ উভযপস্সেসু চ. অথস্স ‘‘সুখং ৰতাহং অঞ্ঞত্র তেহি ভণ্ডনকারকেহি ৰসামী’’তি চিত্তং উপ্পজ্জি. হত্থিনোপি ‘‘মযা নামিতসাখং অঞ্ঞে খাদন্তা নত্থী’’তিআদীনি চিন্তেত্ৰা – ‘‘সুখং ৰত এককোৰ ৰসামি, সত্থু ৰত্তং কাতুং লভামী’’তি চিত্তং উপ্পজ্জি. সত্থা অত্তনো চিত্তং ওলোকেত্ৰা – ‘‘মম তাৰ ঈদিসং চিত্তং, কীদিসং নু খো হত্থিস্সা’’তি তস্সাপি তাদিসমেৰ দিস্ৰা ‘‘সমেতি নো চিত্ত’’ন্তি ইমং উদানং উদানেসি –
‘‘এতং নাগস্স নাগেন, ঈসাদন্তস্স হত্থিনো;
সমেতি চিত্তং চিত্তেন, যদেকো রমতী ৰনে’’তি. (মহাৰ. ৪৬৭);
অথ খো সম্বহুলা ভিক্খূতি অথ এৰং তথাগতে তত্থ ৰিহরন্তে পঞ্চসতা দিসাসু ৰস্সংৰুত্থা ভিক্খূ. যেনাযস্মা আনন্দোতি ‘‘সত্থা কির ভিক্খুসঙ্ঘং পণামেত্ৰা অরঞ্ঞং পৰিট্ঠো’’তি অত্তনো ধম্মতায সত্থু সন্তিকং গন্তুং অসক্কোন্তা যেনাযস্মা আনন্দো, তেনুপসঙ্কমিংসু.
অনন্তরা আসৰানং খযোতি মগ্গানন্তরং অরহত্তফলং. ৰিচযসোতি ৰিচযেন, তেসং তেসং ধম্মানং সভাৰৰিচিননসমত্থেন ঞাণেন পরিচ্ছিন্দিত্ৰাতি অত্থো. ধম্মোতি সাসনধম্মো. চত্তারো সতিপট্ঠানাতিআদি যে যে কোট্ঠাসে পরিচ্ছিন্দিত্ৰা ধম্মো দেসিতো, তেসং পকাসনত্থায ৰুত্তং. সমনুপস্সনাতি দিট্ঠিসমনুপস্সনা. সঙ্খারো সোতি দিট্ঠিসঙ্খারো সো. ততোজো সো সঙ্খারোতি ততো তণ্হাতো সো সঙ্খারো জাতো. তণ্হাসম্পযুত্তেসু চিত্তেসুপি চতূসু চিত্তেসু এস জাযতি. সাপি তণ্হাতি সা দিট্ঠিসঙ্খারস্স পচ্চযভূতা তণ্হা. সাপি ৰেদনাতি সা তণ্হায পচ্চযভূতা ৰেদনা. সোপি ফস্সোতি সো ৰেদনায পচ্চযো অৰিজ্জাসম্ফস্সো. সাপি অৰিজ্জাতি সা ফস্সসম্পযুত্তা অৰিজ্জা.
নো চস্সং, নো চ মে সিযাতি সচে অহং ন ভৰেয্যং, মম পরিক্খারোপি ন ভৰেয্য. নাভৰিস্সং, ন মে ভৰিস্সতীতি সচে পন আযতিম্পি অহং ন ভৰিস্সামি, এৰং মম পরিক্খারোপি ন ভৰিস্সতি. এত্তকে ঠানে ভগৰা তেন ভিক্খুনা গহিতগহিতদিট্ঠিং ৰিস্সজ্জাপেন্তো আগতো পুগ্গলজ্ঝাসযেনপি দেসনাৰিলাসেনপি. ততোজো সো সঙ্খারোতি তণ্হাসম্পযুত্তচিত্তে ৰিচিকিচ্ছাৰ নত্থি, কথং ৰিচিকিচ্ছাসঙ্খারো তণ্হাতো জাযতীতি? অপ্পহীনত্তা. যস্স হি তণ্হায অপ্পহীনায সো উপ্পজ্জতি, তং সন্ধাযেতং ৰুত্তং. দিট্ঠিযাপি এসেৰ নযো লব্ভতিযেৰ চতূসু হি চিত্তুপ্পাদেসু সম্পযুত্তদিট্ঠি নাম নত্থি. যস্মা পন তণ্হায অপ্পহীনত্তা সা উপ্পজ্জতি, তস্মা তং সন্ধায তত্রাপি অযমত্থো যুজ্জতি. ইতি ইমস্মিং সুত্তে তেৰীসতিযা ঠানেসু অরহত্তং পাপেত্ৰা ৰিপস্সনা কথিতা. নৰমং.
১০. পুণ্ণমসুত্তৰণ্ণনা
৮২. দসমে তদহুপোসথেতিআদি পৰারণসুত্তে ৰিত্থারিতমেৰ. কিঞ্চিদেৰ দেসন্তি কিঞ্চি কারণং. সকে আসনে নিসীদিত্ৰা পুচ্ছ যদাকঙ্খসীতি কস্মা এৰমাহ? সো কির ভিক্খু পঞ্চসতভিক্খুপরিৰারো. আচরিযে পন ঠিতকে পুচ্ছন্তে সচে তে ভিক্খূ নিসীদন্তি, সত্থরি গারৰং কতং হোতি, আচরিযে অগারৰং. সচে উট্ঠহন্তি, আচরিযে গারৰং কতং হোতি, সত্থরি অগারৰং. ইতি নেসং চিত্তং অনেকগ্গং ভৰিস্সতি, দেসনং সম্পটিচ্ছিতুং ন সক্খিস্সন্তি. তস্মিং পন নিসীদিত্ৰা পুচ্ছন্তে তেসং চিত্তং একগ্গং ভৰিস্সতি, দেসনং সম্পটিচ্ছিতুং সক্খিস্সন্তীতি ঞত্ৰা ভগৰা এৰমাহ. ইমে নু খো, ভন্তেতি অযং থেরো পঞ্চন্নং ভিক্খুসতানং আচরিযো, পঞ্চক্খন্ধমত্তম্পি নপ্পজানাতীতি ন ৰত্তব্বো. পঞ্হং পুচ্ছন্তেন পন ‘‘ইমে পঞ্চুপাদানক্খন্ধা, ন অঞ্ঞে’’তি এৰং জানন্তেন ৰিয হুত্ৰা পুচ্ছিতুং ন ৰট্টতি, তস্মা অজানন্তো ৰিয পুচ্ছতি. তেপি চস্স অন্তেৰাসিকা ‘‘অম্হাকং আচরিযো ‘অহং জানামী’তি ন কথেতি, সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণেন পন সদ্ধিং সংসন্দিত্ৰাৰ কথেতী’’তি সোতব্বং সদ্ধাতব্বং মঞ্ঞিস্সন্তীতিপি অজানন্তো ৰিয পুচ্ছতি.
ছন্দমূলকাতি তণ্হাছন্দমূলকা. ন খো ভিক্খু তঞ্ঞেৰ উপাদানং তে পঞ্চুপাদানক্খন্ধাতি যস্মা ছন্দরাগমত্তং পঞ্চক্খন্ধা ন হোতি, তস্মা ইদং ৰুত্তং. যস্মা পন সহজাততো ৰা আরম্মণতো ৰা খন্ধে মুঞ্চিত্ৰা উপাদানং নত্থি, তস্মা নাপি অঞ্ঞত্র পঞ্চহি উপাদানক্খন্ধেহি উপাদানন্তি ৰুত্তং. তণ্হাসম্পযুত্তস্মিঞ্হি চিত্তে ৰত্তমানে তংচিত্তসমুট্ঠানরূপং রূপক্খন্ধো, ঠপেত্ৰা তং তণ্হং সেসা অরূপধম্মা চত্তারো খন্ধাতি সহজাততোপি খন্ধে মুঞ্চিত্ৰা উপাদানং নত্থি. উপাদানস্স পন রূপাদীসু অঞ্ঞতরং আরম্মণং কত্ৰা উপ্পজ্জনতো আরম্মণতোপি পঞ্চক্খন্ধে মুঞ্চিত্ৰা উপাদানং নত্থি. ছন্দরাগৰেমত্ততাতি ছন্দরাগনানত্তং. এৰং খো ভিক্খূতি এৰং রূপারম্মণস্স ছন্দরাগস্স ৰেদনাদীসু অঞ্ঞতরং আরম্মণং অকরণতো সিযা ছন্দরাগৰেমত্ততা. খন্ধাধিৰচনন্তি খন্ধাতি অযং পঞ্ঞত্তি. অযং পন অনুসন্ধি ন ঘটিযতি, কিঞ্চাপি ন ঘটিযতি, সানুসন্ধিকাৰ পুচ্ছা, সানুসন্ধিকং ৰিস্সজ্জনং. অযঞ্হি থেরো তেসং তেসং ভিক্খূনং অজ্ঝাসযেন পুচ্ছতি, সত্থাপি তেসং তেসং অজ্ঝাসযেনেৰ ৰিস্সজ্জেতি. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৰ. দসমং.
ইমস্স চ পন ৰগ্গস্স একেকস্মিং সুত্তে পঞ্চসতা পঞ্চসতা ভিক্খূ অরহত্তং পত্তাতি.
খজ্জনীযৰগ্গো অট্ঠমো.