৩. কম্মপথৰগ্গো

১-২. অসমাহিতসুত্তাদিৰণ্ণনা

১০৭-১০৮. ইতো পরেসু পঠমং অস্সদ্ধাদিপঞ্চকৰসেন ৰুত্তং, তথা দুতিযং. পঠমে পন অসমাহিতপদং চতুত্থং, দুতিযে দুস্সীলপদং. এৰং ৰুচ্চমানে বুজ্ঝনকপুগ্গলানং অজ্ঝাসযেন হি এতানি ৰুত্তানি. এত্থ অসমাহিতাতি উপচারপ্পনাসমাধিরহিতা. দুস্সীলাতি নিস্সীলা. পঠমদুতিযানি.

৩-৫. পঞ্চসিক্খাপদসুত্তাদিৰণ্ণনা

১০৯-১১১. ততিযং পঞ্চকম্মপথৰসেন বুজ্ঝনকানং অজ্ঝাসযৰসেন ৰুত্তং, চতুত্থং সত্তকম্মপথৰসেন, পঞ্চমং দসকম্মপথৰসেন. তত্থ ততিযে সুরামেরযমজ্জপ্পমাদট্ঠাযিনোতি সুরামেরযসঙ্খাতং মজ্জং যায পমাদচেতনায পিৰন্তি, সা ‘‘সুরামেরযমজ্জপ্পমাদো’’তি ৰুচ্চতি, তস্মিং তিট্ঠন্তীতি সুরামেরযমজ্জপ্পমাদট্ঠাযিনো. অযং তাৰেত্থ অসাধারণপদস্স অত্থো.

পঞ্চমে পাণং অতিপাতেন্তীতি পাণাতিপাতিনো, পাণঘাতিকাতি অত্থো. অদিন্নং আদিযন্তীতি অদিন্নাদাযিনো, পরস্সহারিনোতি অত্থো. ৰত্থুকামেসু কিলেসকামেন মিচ্ছা চরন্তীতি কামেসুমিচ্ছাচারিনো. মুসা ৰদন্তীতি মুসাৰাদিনো, পরেসং অত্থভঞ্জকং তুচ্ছং অলিকং ৰাচং ভাসিতারোতি অত্থো. পিসুণা ৰাচা এতেসন্তি পিসুণৰাচা. মম্মচ্ছেদিকা ফরুসা ৰাচা এতেসন্তি ফরুসৰাচা. সম্ফং নিরত্থকং ৰচনং পলপন্তীতি সম্ফপ্পলাপিনো. অভিজ্ঝাযন্তীতি অভিজ্ঝালুনো, পরভণ্ডে লুব্ভনসীলাতি অত্থো. ব্যাপন্নং পূতিভূতং চিত্তমেতেসন্তি ব্যাপন্নচিত্তা. মিচ্ছা পাপিকা ৰিঞ্ঞুগরহিতা এতেসং দিট্ঠীতি মিচ্ছাদিট্ঠিকা, কম্মপথপরিযাপন্নায ‘‘নত্থি দিন্ন’’ন্তিআদিৰত্থুকায মিচ্ছত্তপরিযাপন্নায অনিয্যানিকদিট্ঠিযা সমন্নাগতাতি অত্থো. সম্মা সোভনা ৰিঞ্ঞুপসত্থা এতেসং দিট্ঠীতি সম্মাদিট্ঠিকা, কম্মপথপরিযাপন্নায ‘‘অত্থি দিন্ন’’ন্তিআদিকায কম্মস্সকতদিট্ঠিযা সম্মত্তপরিযাপন্নায মগ্গদিট্ঠিযা চ সমন্নাগতাতি অত্থো. ইদং তাৰেত্থ অনুত্তানানং পদানং পদৰণ্ণনামত্তং.

যো পন তেসং পাণাতিপাতো অদিন্নাদানং কামেসুমিচ্ছাচারো মুসাৰাদো পিসুণৰাচা ফরুসৰাচা সম্ফপ্পলাপো অভিজ্ঝা ব্যাপাদো মিচ্ছাদিট্ঠীতি কণ্হপক্খে দসৰিধো অত্থো হোতি. তত্থ পাণস্স অতিপাতো পাণাতিপাতো, পাণৰধো পাণঘাতোতি ৰুত্তং হোতি. পাণোতি চেত্থ ৰোহারতো সত্তো, পরমত্থতো জীৰিতিন্দ্রিযং. তস্মিং পন পাণে পাণসঞ্ঞিনো জীৰিতিন্দ্রিযুপচ্ছেদকউপক্কমসমুট্ঠাপিকা কাযৰচীদ্ৰারানং অঞ্ঞতরদ্ৰারপ্পৰত্তা ৰধকচেতনা পাণাতিপাতো. সো গুণৰিরহিতেসু তিরচ্ছানগতাদীসু পাণেসু খুদ্দকে পাণে অপ্পসাৰজ্জো, মহাসরীরে মহাসাৰজ্জো. কস্মা? পযোগমহন্ততায, পযোগসমত্তেপি ৰত্থুমহন্ততায. গুণৰন্তেসু মনুস্সাদীসু অপ্পগুণে অপ্পসাৰজ্জো, মহাগুণে মহাসাৰজ্জো. সরীরগুণানং পন সমভাৰে সতি কিলেসানং উপক্কমানঞ্চ মুদুতায অপ্পসাৰজ্জো, তিব্বতায মহাসাৰজ্জোতি ৰেদিতব্বো.

তস্স পঞ্চ সম্ভারা হোন্তি – পাণো, পাণসঞ্ঞিতা, ৰধকচিত্তং, উপক্কমো, তেন মরণন্তি. ছ পযোগা সাহত্থিকো, আণত্তিকো, নিস্সগ্গিযো, থাৰরো, ৰিজ্জামযো, ইদ্ধিমযোতি. ইমস্মিং পনত্থে ৰিত্থারিযমানে অতিপ্পপঞ্চো হোতি, তস্মা তং ন ৰিত্থারযাম, অঞ্ঞঞ্চ এৰরূপং. অত্থিকেহি পন সমন্তপাসাদিকং ৰিনযট্ঠকথং (পারা. অট্ঠ. ১৭২) ওলোকেত্ৰা গহেতব্বো.

অদিন্নস্স আদানং অদিন্নাদানং, পরস্সহরণং থেয্যং চোরিকাতি ৰুত্তং হোতি. তত্থ অদিন্নন্তি পরপরিগ্গহিতং, যত্থ পরো যথাকামকারিতং আপজ্জন্তো অদণ্ডারহো অনুপৰজ্জো হোতি. তস্মিং পন পরপরিগ্গহিতে পরপরিগ্গহিতসঞ্ঞিনো তদাদাযকউপক্কমসমুট্ঠাপিকা থেয্যচেতনা অদিন্নাদানং. তং হীনে পরসন্তকে অপ্পসাৰজ্জং, পণীতে মহাসাৰজ্জং. কস্মা? ৰত্থুপণীততায. ৰত্থুসমত্তে সতি গুণাধিকানং সন্তকে ৰত্থুস্মিং মহাসাৰজ্জং, তং তং গুণাধিকং উপাদায ততো ততো হীনগুণস্স সন্তকে ৰত্থুস্মিং অপ্পসাৰজ্জং.

তস্স পঞ্চ সম্ভারা হোন্তি – পরপরিগ্গহিতং, পরপরিগ্গহিতসঞ্ঞিতা, থেয্যচিত্তং, উপক্কমো, তেন হরণন্তি. ছ পযোগা সাহত্থিকাদযোৰ. তে চ খো যথানুরূপং থেয্যাৰহারো, পসয্হাৰহারো, পটিচ্ছন্নাৰহারো, পরিকপ্পাৰহারো, কুসাৰহারোতি ইমেসং অৰহারানং ৰসেন পৰত্তাতি অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৰিত্থারো পন সমন্তপাসাদিকাযং (পারা. অট্ঠ. ৯২) ৰুত্তো.

কামেসুমিচ্ছাচারোতি এত্থ পন কামেসূতি মেথুনসমাচারেসু. মিচ্ছাচারোতি একন্তনিন্দিতো লামকাচারো. লক্খণতো পন অসদ্ধম্মাধিপ্পাযেন কাযদ্ৰারপ্পৰত্তা অগমনীযট্ঠানৰীতিক্কমচেতনা কামেসুমিচ্ছাচারো. তত্থ অগমনীযট্ঠানং নাম পুরিসানং তাৰ মাতুরক্খিতা পিতুরক্খিতা মাতাপিতুরক্খিতা ভাতুরক্খিতা ভগিনিরক্খিতা ঞাতিরক্খিতা গোত্তরক্খিতা ধম্মরক্খিতা সারক্খা সপরিদণ্ডাতি মাতুরক্খিতাদযো দস, ধনক্কীতা ছন্দৰাসিনী ভোগৰাসিনী পটৰাসিনী ওদপত্তকিনী ওভতচুম্বটা দাসী চ ভরিযা চ কম্মকারী চ ভরিযা চ ধজাহটা মুহুত্তিকাতি এতা ধনক্কীতাদযো দসাতি ৰীসতি ইত্থিযো. ইত্থীসু পন দ্ৰিন্নং সারক্খসপরিদণ্ডানং, দসন্নঞ্চ ধনক্কীতাদীনন্তি দ্ৰাদসন্নং ইত্থীনং অঞ্ঞে পুরিসা. ইদং অগমনীযট্ঠানং নাম. সো পনেস মিচ্ছাচারো সীলাদিগুণরহিতে অগমনীযট্ঠানে অপ্পসাৰজ্জো, সীলাদিগুণসম্পন্নে মহাসাৰজ্জো. তস্স চত্তারো সম্ভারা – অগমনীযৰত্থু, তস্মিং সেৰনচিত্তং, সেৰনপ্পযোগো, মগ্গেনমগ্গপটিপত্তিঅধিৰাসনন্তি. একো পযোগো সাহত্থিকো এৰ.

মুসাতি ৰিসংৰাদনপুরেক্খারস্স অত্থভঞ্জনকো ৰচীপযোগো কাযপ্পযোগো ৰা, ৰিসংৰাদনাধিপ্পাযেন পনস্স পরৰিসংৰাদনকাযৰচীপযোগসমুট্ঠাপিকা চেতনা, মুসাৰাদো. অপরো নযো – মুসাতি অভূতং অতচ্ছং ৰত্থু. ৰাদোতি তস্স ভূততো তচ্ছতো ৰিঞ্ঞাপনং. লক্খণতো পন অতথং ৰত্থুং তথতো পরং ৰিঞ্ঞাপেতুকামস্স তথাৰিঞ্ঞত্তিসমুট্ঠাপিকা চেতনা মুসাৰাদো. সো যমত্থং ভঞ্জতি, তস্স অপ্পতায অপ্পসাৰজ্জো, মহন্ততায মহাসাৰজ্জো. অপি চ গহট্ঠানং অত্তনো সন্তকং অদাতুকামতায নত্থীতিআদিনযপ্পৰত্তো অপ্পসাৰজ্জো, সক্খিনা হুত্ৰা অত্থভঞ্জনত্থং ৰুত্তো মহাসাৰজ্জো. পব্বজিতানং অপ্পকম্পি তেলং ৰা সপ্পিং ৰা লভিত্ৰা হসাধিপ্পাযেন ‘‘অজ্জ গামে তেলং নদী মঞ্ঞে সন্দতী’’তি পূরণকথানযেন পৰত্তো অপ্পসাৰজ্জো, অদিট্ঠংযেৰ পন ‘‘দিট্ঠ’’ন্তিআদিনা নযেন ৰদন্তানং মহাসাৰজ্জো. তস্স চত্তারো সম্ভারা হোন্তি – অতথং ৰত্থু, ৰিসংৰাদনচিত্তং, তজ্জো ৰাযামো, পরস্স তদত্থৰিজাননন্তি. একো পযোগো সাহত্থিকোৰ. সো কাযেন ৰা কাযপটিবদ্ধেন ৰা ৰাচায ৰা পরৰিসংৰাদককিরিযাকরণে দট্ঠব্বো. তায চে কিরিযায পরো তমত্থং জানাতি, অযং কিরিযাসমুট্ঠাপিকচেতনাক্খণেযেৰ মুসাৰাদকম্মুনা বজ্ঝতি.

পিসুণৰাচাতিআদীসু যায ৰাচায, যস্স তং ৰাচং ভাসতি, তস্স হদযে অত্তনো পিযভাৰং, পরস্স চ সুঞ্ঞভাৰং করোতি, সা পিসুণৰাচা. যায পন অত্তানম্পি পরম্পি ফরুসং করোতি, যা ৰাচা সযম্পি ফরুসা, নেৰ কণ্ণসুখা ন হদযঙ্গমা, অযং ফরুসৰাচা. যেন পন সম্ফং পলপতি নিরত্থকং, সো সম্ফপ্পলাপো. তেসং মূলভূতা চেতনাপি পিসুণৰাচাদিনামমেৰ লভতি. সা এৰ চ ইধ অধিপ্পেতাতি.

তত্থ সংকিলিট্ঠচিত্তস্স পরেসং ৰা ভেদায, অত্তনো পিযকম্যতায ৰা কাযৰচীপযোগসমুট্ঠাপিকা চেতনা পিসুণৰাচা. সা যস্স ভেদং করোতি, তস্স অপ্পগুণতায অপ্পসাৰজ্জা, মহাগুণতায মহাসাৰজ্জা. তস্সা চত্তারো সম্ভারা – ভিন্দিতব্বো পরো, ইতি ইমে নানা ভৰিস্সন্তি, ৰিনা ভৰিস্সন্তীতি ভেদপুরেক্খারতা, ইতি অহং পিযো ভৰিস্সামি ৰিস্সাসিকোতি পিযকম্যতা ৰা, তজ্জো ৰাযামো, তস্স তদত্থৰিজাননন্তি.

পরস্স মম্মচ্ছেদককাযৰচীপযোগসমুট্ঠাপিকা একন্তফরুসচেতনা ফরুসৰাচা. তস্সা আৰিভাৰত্থমিদং ৰত্থু – একো কির দারকো মাতু ৰচনং অনাদিযিত্ৰা অরঞ্ঞং গচ্ছতি. মাতা তং নিৰত্তেতুং অসক্কোন্তী, ‘‘চণ্ডা তং মহিংসী অনুবন্ধতূ’’তি অক্কোসি. অথস্স তথেৰ অরঞ্ঞে মহিংসী উট্ঠাসি. দারকো, ‘‘যং মম মাতা মুখেন কথেসি, তং মা হোতু, যং চিত্তেন চিন্তেসি, তং হোতূ’’তি সচ্চকিরিযং অকাসি. মহিংসী তত্থেৰ বদ্ধা ৰিয অট্ঠাসি. এৰং মম্মচ্ছেদকোপি পযোগো চিত্তসণ্হতায ফরুসৰাচা ন হোতি. মাতাপিতরো হি কদাচি পুত্তকে এৰং ৰদন্তি – ‘‘চোরা ৰো খণ্ডাখণ্ডিকং করোন্তূ’’তি, উপ্পলপত্তম্পি চ নেসং উপরি পতন্তং ন ইচ্ছন্তি. আচরিযুপজ্ঝাযা চ কদাচি নিস্সিতকে এৰং ৰদন্তি – ‘‘কিং ইমে অহিরিকা অনোত্তপ্পিনো চরন্তি, নিদ্ধমথ নে’’তি. অথ চ নেসং আগমাধিগমসম্পত্তিং ইচ্ছন্তি. যথা চ চিত্তসণ্হতায ফরুসৰাচা ন হোতি, এৰং ৰচনসণ্হতায অফরুসৰাচাপি ন হোতি. ন হি মারাপেতুকামস্স ‘‘ইমং সুখং সযাপেথা’’তি ৰচনং অফরুসৰাচা হোতি. চিত্তফরুসতায পনেসা ফরুসৰাচাৰ. সা যং সন্ধায পৰত্তিতা, তস্স অপ্পগুণতায অপ্পসাৰজ্জা, মহাগুণতায মহাসাৰজ্জা. তস্সা তযো সম্ভারা – অক্কোসিতব্বো পরো, কুপিতচিত্তং, অক্কোসনাতি.

অনত্থৰিঞ্ঞাপিকা কাযৰচীপযোগসমুট্ঠাপিকা অকুসলচেতনা সম্ফপ্পলাপো. সো আসেৰনমন্দতায অপ্পসাৰজ্জো, আসেৰনমহন্ততায মহাসাৰজ্জো. তস্স দ্ৰে সম্ভারা – ভারতযুদ্ধ-সীতাহরণাদি-নিরত্থককথা-পুরেক্খারতা, তথারূপীকথাকথনঞ্চাতি.

অভিজ্ঝাযতীতি অভিজ্ঝা. পরভণ্ডাভিমুখী হুত্ৰা তন্নিন্নতায পৰত্ততীতি অত্থো. সা ‘‘অহো ৰতিদং মমস্সা’’তি এৰং পরভণ্ডাভিজ্ঝাযনলক্খণা অদিন্নাদানং ৰিয অপ্পসাৰজ্জা মহাসাৰজ্জা চ. তস্সা দ্ৰে সম্ভারা পরভণ্ডং অত্তনো পরিণামনঞ্চ. পরভণ্ডৰত্থুকে হি লোভে উপ্পন্নেপি ন তাৰ কম্মপথভেদো হোতি, যাৰ ন ‘‘অহো ৰতিদং মমস্সা’’তি অত্তনো পরিণামেতীতি.

হিতসুখং ব্যাপাদযতীতি, ব্যাপাদো. সো পরৰিনাসায মনোপদোসলক্খণো. ফরুসৰাচা ৰিয অপ্পসাৰজ্জো মহাসাৰজ্জো চ. তস্স দ্ৰে সম্ভারা পরসত্তো চ, তস্স চ ৰিনাসচিন্তা. পরসত্তৰত্থুকে হি কোধে উপ্পন্নেপি ন তাৰ কম্মপথভেদো হোতি, যাৰ ন ‘‘অহো ৰতাযং উচ্ছিজ্জেয্য ৰিনস্সেয্যা’’তি তস্স ৰিনাসং চিন্তেতি.

যথাভুচ্চগহণাভাৰেন মিচ্ছা পস্সতীতি মিচ্ছাদিট্ঠি. সা ‘‘নত্থি দিন্ন’’ন্তিআদিনা নযেন ৰিপরীতদস্সনলক্খণা সম্ফপ্পলাপো ৰিয অপ্পসাৰজ্জা মহাসাৰজ্জা চ. অপি চ অনিযতা অপ্পসাৰজ্জা, নিযতা মহাসাৰজ্জা. তস্সা দ্ৰে সম্ভারা – ৰত্থুনো চ গহিতাকারৰিপরীততা যথা চ নং গণ্হাতি, তথাভাৰেন তস্সা উপট্ঠানন্তি.

ইমেসং পন দসন্নং অকুসলকম্মপথানং ধম্মতো কোট্ঠাসতো আরম্মণতো ৰেদনাতো মূলতোতি পঞ্চহাকারেহি ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো. তত্থ ধম্মতোতি এতেসু হি পটিপাটিযা সত্ত চেতনাধম্মাৰ হোন্তি, অভিজ্ঝাদযো তিস্সো চেতনাসম্পযুত্তা. কোট্ঠাসতোতি পটিপাটিযা সত্ত, মিচ্ছাদিট্ঠি চাতি ইমে অট্ঠ কম্মপথা এৰ হোন্তি, নো মূলানি, অভিজ্ঝাব্যাপাদা কম্মপথা চেৰ মূলানি চ. অভিজ্ঝা হি মূলং পত্ৰা লোভো অকুসলমূলং হোতি, ব্যাপাদো দোসো অকুসলমূলং.

আরম্মণতোতি পাণাতিপাতো জীৰিতিন্দ্রিযারম্মণতো সঙ্খারারম্মণো হোতি, অদিন্নাদানং সত্তারম্মণং ৰা সঙ্খারারম্মণং ৰা, মিচ্ছাচারো ফোট্ঠব্বৰসেন সঙ্খারারম্মণোৰ, সত্তারম্মণোতিপি একে. মুসাৰাদো সত্তারম্মণো ৰা সঙ্খারারম্মণো ৰা, তথা পিসুণৰাচা. ফরুসৰাচা সত্তারম্মণাৰ. সম্ফপ্পলাপো দিট্ঠসুতমুতৰিঞ্ঞাতৰসেন সত্তারম্মণো ৰা সঙ্খারারম্মণো ৰা, তথা অভিজ্ঝা. ব্যাপাদো সত্তারম্মণোৰ. মিচ্ছাদিট্ঠি তেভূমকধম্মৰসেন সঙ্খারারম্মণা.

ৰেদনাতোতি পাণাতিপাতো দুক্খৰেদনো হোতি. কিঞ্চাপি হি রাজানো চোরং দিস্ৰা হসমানাপি ‘‘গচ্ছথ নং ঘাতেথা’’তি ৰদন্তি, সন্নিট্ঠাপকচেতনা পন নেসং দুক্খসম্পযুত্তাৰ হোতি. অদিন্নাদানং তিৰেদনং, মিচ্ছাচারো সুখমজ্ঝত্তৰসেন দ্ৰিৰেদনো, সন্নিট্ঠাপকচিত্তে পন মজ্ঝত্তৰেদনো ন হোতি. মুসাৰাদো তিৰেদনো, তথা পিসুণৰাচা ফরুসৰাচা দুক্খৰেদনা, সম্ফপ্পলাপো তিৰেদনো, অভিজ্ঝা সুখমজ্ঝত্তৰসেন দ্ৰিৰেদনা, তথা মিচ্ছাদিট্ঠি. ব্যাপাদো দুক্খৰেদনো.

মূলতোতি পাণাতিপাতো দোসমোহৰসেন দ্ৰিমূলকো হোতি, অদিন্নাদানং দোসমোহৰসেন ৰা লোভমোহৰসেন ৰা, মিচ্ছাচারো লোভমোহৰসেন. মুসাৰাদো দোসমোহৰসেন ৰা লোভমোহৰসেন ৰা, তথা পিসুণৰাচা সম্ফপ্পলাপো চ. ফরুসৰাচা দোসমোহৰসেন, অভিজ্ঝা মোহৰসেন একমূলা, তথা ব্যাপাদো. মিচ্ছাদিট্ঠি লোভমোহৰসেন দ্ৰিমূলাতি.

পাণাতিপাতা পটিৰিরতাতিআদীসু পাণাতিপাতাদযো ৰুত্তত্থা এৰ. যায পন ৰিরতিযা এতে পটিৰিরতা নাম হোন্তি, সা ভেদতো তিৰিধা হোতি সম্পত্তৰিরতি সমাদানৰিরতি সমুচ্ছেদৰিরতীতি. তত্থ অসমাদিন্নসিক্খাপদানং অত্তনো জাতিৰযবাহুসচ্চাদীনি পচ্চৰেক্খিত্ৰা ‘‘অযুত্তং অম্হাকং এৰরূপং কাতু’’ন্তি সম্পত্তং ৰত্থুং অৰীতিক্কমন্তানং উপ্পজ্জমানা ৰিরতি সম্পত্তৰিরতীতি ৰেদিতব্বা সীহল়দীপে চক্কনউপাসকস্স ৰিয. তস্স কির দহরকালেযেৰ মাতু রোগো উপ্পজ্জি. ৰেজ্জেন চ ‘‘অল্লসসকমংসং লদ্ধুং ৰট্টতী’’তি ৰুত্তং. ততো চক্কনস্স ভাতা ‘‘গচ্ছ তাত খেত্তং আহিণ্ডাহী’’তি চক্কনং পেসেসি. সো তত্থ গতো. তস্মিঞ্চ সমযে একো সসো তরুণসস্সং খাদিতুং আগতো হোতি. সো তং দিস্ৰা ৰেগেন ধাৰন্তো ৰল্লিযা বদ্ধো ‘‘কিরি কিরী’’তি সদ্দমকাসি. চক্কনো তেন সদ্দেন গন্ত্ৰা তং গহেত্ৰা চিন্তেসি ‘‘মাতু ভেসজ্জং করোমী’’তি. পুন চিন্তেসি – ‘‘ন মেতং পতিরূপং, য্ৰাহং মাতু জীৰিতকারণা পরং জীৰিতা ৰোরোপেয্য’’ন্তি. অথ নং ‘‘গচ্ছ অরঞ্ঞে সসেহি সদ্ধিং তিণোদকং পরিভুঞ্জা’’তি মুঞ্চি. ভাতরা চ ‘‘কিং তাত সসো লদ্ধো’’তি? পুচ্ছিতো তং পৰত্তিং আচিক্খি. ততো নং ভাতা পরিভাসি. সো মাতু সন্তিকং গন্ত্ৰা, ‘‘যতোহং জাতো, নাভিজানামি সঞ্চিচ্চ পাণং জীৰিতা ৰোরোপেতা’’তি সচ্চং ৰত্ৰা অট্ঠাসি, তাৰদেৰ চস্স মাতা অরোগা অহোসি.

সমাদিন্নসিক্খাপদানং পন সিক্খাপদসমাদানে চ ততুত্তরি চ অত্তনো জীৰিতং পরিচ্চজিত্ৰা ৰত্থুং অৰীতিক্কমন্তানং উপ্পজ্জমানা ৰিরতি সমাদানৰিরতীতি ৰেদিতব্বা, উত্তরৰড্ঢমানপব্বতৰাসীউপাসকস্স ৰিয. সো কির অম্বরিযৰিহারৰাসীপিঙ্গলবুদ্ধরক্খিতত্থেরস্স সন্তিকে সিক্খাপদানি গহেত্ৰা খেত্তং কসতি. অথস্স গোণো নট্ঠো, সো তং গৰেসন্তো উত্তরৰড্ঢমানপব্বতং আরুহি, তত্র নং মহাসপ্পো অগ্গহেসি. সো চিন্তেসি – ‘‘ইমায তিখিণায ৰাসিযা সীসং ছিন্দামী’’তি. পুন চিন্তেসি – ‘‘ন মেতং পতিরূপং, য্ৰাহং ভাৰনীযস্স গরুনো সন্তিকে সিক্খাপদং গহেত্ৰা ভিন্দেয্য’’ন্তি. এৰং যাৰততিযং চিন্তেত্ৰা – ‘‘জীৰিতং পরিচ্চজামি, ন সিক্খাপদ’’ন্তি অংসে ঠপিতং তিখিণদণ্ডৰাসিং অরঞ্ঞে ছড্ডেসি. তাৰদেৰ মহাৰাল়ো নং মুঞ্চিত্ৰা অগমাসীতি.

অরিযমগ্গসম্পযুত্তা পন ৰিরতি সমুচ্ছেদৰিরতীতি ৰেদিতব্বা, যস্সা উপ্পত্তিতো পভুতি পাণং ঘাতেস্সামীতি অরিযপুগ্গলানং চিত্তম্পি ন উপ্পজ্জতীতি.

যথা চ অকুসলানং, এৰং ইমেসম্পি কুসলকম্মপথানং ধম্মতো কোট্ঠাসতো আরম্মণতো ৰেদনাতো মূলতোতি পঞ্চহাকারেহি ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো. তত্থ ধম্মতোতি এতেসু হি পটিপাটিযা সত্ত চেতনাপি ৰট্টন্তি ৰিরতিযোপি, অন্তে তযো চেতনাসম্পযুত্তাৰ.

কোট্ঠাসতোতি পটিপাটিযা সত্ত কম্মপথা এৰ, ন মূলানি, অন্তে তযো কম্মপথা চেৰ মূলানি চ. অনভিজ্ঝা হি মূলং পত্ৰা অলোভো কুসলমূলং হোতি, অব্যাপাদো অদোসো কুসলমূলং, সম্মাদিট্ঠি অমোহো কুসলমূলং.

আরম্মণতোতি পাণাতিপাতাদীনং. আরম্মণানেৰ এতেসং আরম্মণানি. ৰীতিক্কমিতব্বৰত্থুতোযেৰ হি ৰিরতি নাম হোতি. যথা পন নিব্বানারম্মণো অরিযমগ্গো কিলেসে পজহতি, এৰং জীৰিতিন্দ্রিযাদিআরম্মণাপেতে কম্মপথা পাণাতিপাতাদীনি দুস্সীল্যানি পজহন্তীতি ৰেদিতব্বা.

ৰেদনাতোতি সব্বে সুখৰেদনা ৰা হোন্তি মজ্ঝত্তৰেদনা ৰা. কুসলং পত্ৰা হি দুক্খৰেদনা নাম নত্থি.

মূলতোতি পটিপাটিযা সত্ত ঞাণসম্পযুত্তচিত্তেন ৰিরমন্তস্স অলোভঅদোসঅমোহৰসেন তিমূলা হোন্তি, ঞাণৰিপ্পযুত্তচিত্তেন ৰিরমন্তস্স দ্ৰিমূলা. অনভিজ্ঝা ঞাণসম্পযুত্তচিত্তেন ৰিরমন্তস্স দ্ৰিমূলা হোতি, ঞাণৰিপ্পযুত্তচিত্তেন একমূলা. অলোভো পন অত্তনাৰ অত্তনো মূলং ন হোতি. অব্যাপাদেপি এসেৰ নযো. সম্মাদিট্ঠি অলোভঅদোসৰসেন দ্ৰিমূলাৰাতি. ততিযাদীনি.

৬. অট্ঠঙ্গিকসুত্তৰণ্ণনা

১১২. ছট্ঠং অট্ঠমগ্গঙ্গৰসেন বুজ্ঝনকানং অজ্ঝাসযৰসেন ৰুত্তং. ছট্ঠং.

৭. দসঙ্গসুত্তৰণ্ণনা

১১৩. সত্তমং দসমিচ্ছত্তসম্মত্তৰসেন. তত্থ মিচ্ছাঞাণিনোতি মিচ্ছাপচ্চৰেক্খণেন সমন্নাগতাতি অত্থো. মিচ্ছাৰিমুত্তিনোতি অনিয্যানিকৰিমুত্তিনো কুসলৰিমুত্তীতি গহেত্ৰা ঠিতা. সম্মাঞাণিনোতি সম্মাপচ্চৰেক্খণা. সম্মাৰিমুত্তিনোতি নিয্যানিকায ফলৰিমুত্তিযা সমন্নাগতাতি. সত্তমং.

কম্মপথৰগ্গো ততিযো.