২. সনিদানসুত্তৰণ্ণনা
৯৬. দুতিযে সনিদানন্তি ভাৰনপুংসকমেতং, সনিদানো সপচ্চযো হুত্ৰা উপ্পজ্জতীতি অত্থো. কামধাতুং, ভিক্খৰে, পটিচ্চাতি এত্থ কামৰিতক্কোপি কামধাতু কামাৰচরধম্মাপি, ৰিসেসতো সব্বাকুসলম্পি. যথাহ –
‘‘তত্থ কতমা কামধাতু? কামপটিসংযুত্তো তক্কো ৰিতক্কো সঙ্কপ্পো অপ্পনা ব্যপ্পনা চেতসো অভিনিরোপনা মিচ্ছাসঙ্কপ্পো, অযং ৰুচ্চতি কামধাতু. হেট্ঠতো অৰীচিনিরযং পরিযন্তং করিত্ৰা উপরিতো পরনিম্মিতৰসৰত্তী দেৰে অন্তোকরিত্ৰা যং এতস্মিং অন্তরে এত্থাৰচরা এত্থ পরিযাপন্না খন্ধধাতুআযতনা রূপা ৰেদনা সঞ্ঞা সঙ্খারা ৰিঞ্ঞাণং, অযং ৰুচ্চতি কামধাতু. সব্বেপি অকুসলা ধম্মা কামধাতূ’’তি (ৰিভ. ১৮২).
এত্থ সব্বসঙ্গাহিকা অসম্ভিন্নাতি দ্ৰে কথা হোন্তি. কথং? কামধাতুগ্গহণেন হি ব্যাপাদধাতুৰিহিংসাধাতুযো গহিতা হোন্তীতি অযং সব্বসঙ্গাহিকা. তাসং পন দ্ৰিন্নং ধাতূনং ৰিসুং আগতত্তা সেসধম্মা কামধাতূতি অযং অসম্ভিন্নকথা. অযমিধ গহেতব্বা ইমং কামধাতুং আরম্মণৰসেন ৰা সম্পযোগৰসেন ৰা পটিচ্চ কামসঞ্ঞা নাম উপ্পজ্জতি. কামসঞ্ঞং পটিচ্চাতি কামসঞ্ঞং পন সম্পযোগৰসেন ৰা উপনিস্সযৰসেন ৰা পটিচ্চ কামসঙ্কপ্পো নাম উপ্পজ্জতি. ইমিনা নযেন সব্বপদেসু অত্থো ৰেদিতব্বো. তীহি ঠানেহীতি তীহি কারণেহি. মিচ্ছা পটিপজ্জতীতি অযাথাৰপটিপদং অনিয্যানিকপটিপদং পটিপজ্জতি.
ব্যাপাদধাতুং, ভিক্খৰেতি এত্থ ব্যাপাদৰিতক্কোপি ব্যাপাদধাতু ব্যাপাদোপি. যথাহ –
‘‘তত্থ কতমা ব্যাপাদধাতু? ব্যাপাদপটিসংযুত্তো তক্কো ৰিতক্কো…পে… অযং ৰুচ্চতি ব্যাপাদধাতু. দসসু আঘাতৰত্থূসু চিত্তস্স আঘাতো পটিৰিরোধো কোপো পকোপো…পে… অনত্তমনতা চিত্তস্স, অযং ৰুচ্চতি ব্যাপাদধাতূ’’তি (ৰিভ. ১৮২).
ইমং ব্যাপাদধাতুং সহজাতপচ্চযাদিৰসেন পটিচ্চ ব্যাপাদসঞ্ঞা নাম উপ্পজ্জতি. সেসং পুরিমনযেনেৰ ৰেদিতব্বং.
ৰিহিংসাধাতুং, ভিক্খৰেতি এত্থ ৰিহিংসাৰিতক্কোপি ৰিহিংসাধাতু ৰিহিংসাপি. যথাহ –
‘‘তত্থ কতমা ৰিহিংসাধাতু? ৰিহিংসাপটিসংযুত্তো তক্কো ৰিতক্কো…পে… অযং ৰুচ্চতি ৰিহিংসাধাতু. ইধেকচ্চো পাণিনা ৰা লেড্ডুনা ৰা দণ্ডেন ৰা সত্থেন ৰা রজ্জুযা ৰা অঞ্ঞতরঞ্ঞতরেন ৰা সত্তে ৰিহেঠেতি. যা এৰরূপা হেঠনা ৰিহেঠনা হিংসনা ৰিহিংসনা রোসনা পরূপঘাতো, অযং ৰুচ্চতি ৰিহিংসাধাতূ’’তি (ৰিভ. ১৮২).
ইমং ৰিহিংসাধাতুং সহজাতপচ্চযাদিৰসেন পটিচ্চ ৰিহিংসাসঞ্ঞা নাম উপ্পজ্জতি. সেসমিধাপি পুরিমনযেনেৰ ৰেদিতব্বং.
তিণদাযেতি তিণগহনে অরঞ্ঞে. অনযব্যসনন্তি অৰুড্ঢিং ৰিনাসং. এৰমেৰ খোতি এত্থ সুক্খতিণদাযো ৰিয আরম্মণং দট্ঠব্বং, তিণুক্কা ৰিয অকুসলসঞ্ঞা, তিণকট্ঠনিস্সিতা পাণা ৰিয ইমে সত্তা. যথা সুক্খতিণদাযে ঠপিতং তিণুক্কং খিপ্পং ৰাযমিত্ৰা অনিব্বাপেন্তস্স তে পাণা অনযব্যসনং পাপুণন্তি. এৰমেৰ যে সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা উপ্পন্নং অকুসলসঞ্ঞং ৰিক্খম্ভনতদঙ্গসমুচ্ছেদপ্পহানেহি নপ্পজহন্তি, তে দুক্খং ৰিহরন্তি.
ৰিসমগতন্তি রাগৰিসমাদীনি অনুগতং অকুসলসঞ্ঞং. ন খিপ্পমেৰ পজহতীতি ৰিক্খম্ভনাদিৰসেন সীঘং নপ্পজহতি. ন ৰিনোদেতীতি ন নীহরতি. ন ব্যন্তীকরোতীতি ভঙ্গমত্তম্পি অনৰসেসেন্তো ন ৰিগতন্তং করোতি. ন অনভাৰং গমেতীতি ন অনুঅভাৰং গমেতি. এৰং সব্বপদেসু ন – কারো আহরিতব্বো. পাটিকঙ্খাতি পাটিকঙ্খিতব্বা ইচ্ছিতব্বা.
নেক্খম্মধাতুং, ভিক্খৰেতি এত্থ নেক্খম্মৰিতক্কোপি নেক্খম্মধাতু সব্বেপি কুসলা ধম্মা. যথাহ –
‘‘তত্থ কতমা নেক্খম্মধাতু? নেক্খম্মপটিসংযুত্তো তক্কো ৰিতক্কো…পে… সম্মাসঙ্কপ্পো, অযং ৰুচ্চতি নেক্খম্মধাতূ’’তি (ৰিভ. ১৮২).
ইধাপি দুৰিধা কথা. নেক্খম্মধাতুগ্গহণেন হি ইতরাপি দ্ৰে ধাতুযো গহণং গচ্ছন্তি কুসলধম্মপরিযাপন্নত্তা, অযং সব্বসঙ্গাহিকা. তা পন ধাতুযো ৰিসুং দীপেতব্বাতি তা ঠপেত্ৰা সেসা সব্বকুসলা নেক্খম্মধাতূতি অযং অসম্ভিন্না. ইমং নেক্খম্মধাতুং সহজাতাদিপচ্চযৰসেন পটিচ্চ নেক্খম্মসঞ্ঞা নাম উপ্পজ্জতি. সঞ্ঞাদীনি পটিচ্চ ৰিতক্কাদযো যথানুরূপং.
অব্যাপাদধাতুং, ভিক্খৰেতি এত্থ অব্যাপাদৰিতক্কোপি অব্যাপাদধাতু অব্যাপাদোপি. যথাহ –
‘‘তত্থ কতমা অব্যাপাদধাতু? অব্যাপাদপটিসংযুত্তো তক্কো…পে… অযং ৰুচ্চতি অব্যাপাদধাতু. যা সত্তেসু মেত্তি মেত্তাযনা মেত্তাযিতত্তং মেত্তাচেতোৰিমুত্তি, অযং ৰুচ্চতি অব্যাপাদধাতূ’’তি (ৰিভ. ১৮২).
ইমং অব্যাপাদধাতুং পটিচ্চ ৰুত্তনযেনেৰ অব্যাপাদসঞ্ঞা নাম উপ্পজ্জতি.
অৰিহিংসাধাতুং, ভিক্খৰেতি এত্থাপি অৰিহিংসাৰিতক্কোপি অৰিহিংসাধাতু করুণাপি. যথাহ –
‘‘তত্থ কতমা অৰিহিংসাধাতু? অৰিহিংসাপটিসংযুত্তো তক্কো…পে… অযং ৰুচ্চতি অৰিহিংসাধাতু. যা সত্তেসু করুণা করুণাযনা করুণাযিতত্তং করুণাচেতোৰিমুত্তি, অযং ৰুচ্চতি অৰিহিংসাধাতূ’’তি (ৰিভ. ১৮২).
ইমং অৰিহিংসাধাতুং পটিচ্চ ৰুত্তনযেনেৰ অৰিহিংসাসঞ্ঞা নাম উপ্পজ্জতি. সেসং সব্বত্থ ৰুত্তানুসারেনেৰ ৰেদিতব্বং. দুতিযং.