১. নানত্তৰগ্গো
১.ধাতুনানত্তসুত্তৰণ্ণনা
৮৫. ধাতুসংযুত্তস্স পঠমে নিস্সত্তট্ঠসুঞ্ঞতট্ঠসঙ্খাতেন সভাৰট্ঠেন ধাতূতি লদ্ধনামানং ধম্মানং নানাসভাৰো ধাতুনানত্তং. চক্খুধাতূতিআদীসু চক্খুপসাদো চক্খুধাতু, রূপারম্মণং রূপধাতু, চক্খুপসাদৰত্থুকং চিত্তং চক্খুৰিঞ্ঞাণধাতু. সোতপসাদো সোতধাতু, সদ্দারম্মণং সদ্দধাতু, সোতপসাদৰত্থুকং চিত্তং সোতৰিঞ্ঞাণধাতু. ঘানপসাদো ঘানধাতু, গন্ধারম্মণং গন্ধধাতু, ঘানপসাদৰত্থুকং চিত্তং ঘানৰিঞ্ঞাণধাতু. জিৰ্হাপসাদো জিৰ্হাধাতু, রসারম্মণং রসধাতু, জিৰ্হাপসাদৰত্থুকং চিত্তং জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণধাতু. কাযপসাদো কাযধাতু, ফোট্ঠব্বারম্মণং ফোট্ঠব্বধাতু, কাযপসাদৰত্থুকং চিত্তং কাযৰিঞ্ঞাণধাতু. তিস্সো মনোধাতুযো মনোধাতু, ৰেদনাদযো তযো খন্ধা সুখুমরূপানি নিব্বানঞ্চ ধম্মধাতু, সব্বম্পি মনোৰিঞ্ঞাণং মনোৰিঞ্ঞাণধাতূতি. এত্থ চ সোল়স ধাতুযো কামাৰচরা, অৰসানে দ্ৰে চতুভূমিকাতি. পঠমং.
২. ফস্সনানত্তসুত্তৰণ্ণনা
৮৬. দুতিযে উপ্পজ্জতি ফস্সনানত্তন্তি নানাসভাৰো ফস্সো উপ্পজ্জতি. তত্থ চক্খুসম্ফস্সাদযো চক্খুৰিঞ্ঞাণাদিসম্পযুত্তা, মনোসম্ফস্সো মনোদ্ৰারে পঠমজৰনসম্পযুত্তো, তস্মা. মনোধাতুং পটিচ্চাতি মনোদ্ৰারাৰজ্জনং কিরিযামনোৰিঞ্ঞাণধাতুং পটিচ্চ পঠমজৰনসম্ফস্সো উপ্পজ্জতীতি অযমেত্থ অত্থো. দুতিযং.
৩. নোফস্সনানত্তসুত্তৰণ্ণনা
৮৭. ততিযে নো মনোসম্ফস্সং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি মনোধাতূতি মনোদ্ৰারে পঠমজৰনসম্পযুত্তং ফস্সং পটিচ্চ আৰজ্জনকিরিযামনোৰিঞ্ঞাণধাতু নো উপ্পজ্জতীতি এৰমত্থো দট্ঠব্বো. ততিযং.
৪. ৰেদনানানত্তসুত্তৰণ্ণনা
৮৮. চতুত্থে চক্খুসম্ফস্সজা ৰেদনাতি সম্পটিচ্ছনমনোধাতুতো পট্ঠায সব্বাপি তস্মিং দ্ৰারে ৰেদনা ৰত্তেয্যুং, নিব্বত্তিফাসুকত্থং পন অনন্তরং সম্পটিচ্ছনৰেদনমেৰ গহেতুং ৰট্টতীতি ৰুত্তং. মনোসম্ফস্সং পটিচ্চাতি মনোদ্ৰারে আৰজ্জনসম্ফস্সং পটিচ্চ পঠমজৰনৰেদনা, পঠমজৰনসম্ফস্সং পটিচ্চ দুতিযজৰনৰেদনাতি অযমধিপ্পাযো. চতুত্থং.
৫. দুতিযৰেদনানানত্তসুত্তৰণ্ণনা
৮৯. পঞ্চমে ততিযচতুত্থেসু ৰুত্তনযাৰ একতো কত্ৰা দেসিতাতি. ইতি দুতিযাদীসু চতূসু সুত্তেসু মনোধাতুং মনোধাতূতি অগহেত্ৰা মনোদ্ৰারাৰজ্জনং মনোধাতূতি গহিতং. সব্বানি চেতানি তথা তথা কথিতে বুজ্ঝনকানং অজ্ঝাসযেন দেসিতানি. ইতো পরেসুপি এসেৰ নযো. পঞ্চমং.
৬. বাহিরধাতুনানত্তসুত্তৰণ্ণনা
৯০. ছট্ঠে পন পঞ্চ ধাতুযো কামাৰচরা, ধম্মধাতু চতুভূমিকাতি. ছট্ঠং.
৭. সঞ্ঞানানত্তসুত্তৰণ্ণনা
৯১. সত্তমে রূপধাতূতি আপাথে পতিতং অত্তনো ৰা পরস্স ৰা সাটকৰেঠনাদিৰত্থুকং রূপারম্মণং. রূপসঞ্ঞাতি চক্খুৰিঞ্ঞাণসম্পযুত্তা সঞ্ঞা. রূপসঙ্কপ্পোতি সম্পটিচ্ছনাদীহি তীহি চিত্তেহি সম্পযুত্তো সঙ্কপ্পো. রূপচ্ছন্দোতি রূপে ছন্দিকতট্ঠেন ছন্দো. রূপপরিল়াহোতি রূপে অনুডহনট্ঠেন পরিল়াহো. রূপপরিযেসনাতি পরিল়াহে উপ্পন্নে সন্দিট্ঠসম্ভত্তে গহেত্ৰা তস্স রূপস্স পটিলাভত্থায পরিযেসনা. এত্থ চ সঞ্ঞাসঙ্কপ্পছন্দা একজৰনৰারেপি নানাজৰনৰারেপি লব্ভন্তি, পরিল়াহপরিযেসনা পন নানাজৰনৰারেযেৰ লব্ভন্তীতি. এৰং খো, ভিক্খৰে, ধাতুনানত্তন্তি এত্থ চ এৰং রূপাদিনানাসভাৰং ধাতুং পটিচ্চ রূপসঞ্ঞাদিনানাসভাৰসঞ্ঞা উপ্পজ্জতীতি ইমিনা নযেন অত্থো ৰেদিতব্বো. সত্তমং.
৮. নোপরিযেসনানানত্তসুত্তৰণ্ণনা
৯২. অট্ঠমে নো ধম্মপরিযেসনং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি ধম্মপরিল়াহোতি এৰং আগতং পটিসেধমত্তমেৰ নানং. অট্ঠমং.
৯. বাহিরফস্সনানত্তসুত্তাদিৰণ্ণনা
৯৩-৯৪. নৰমে উপ্পজ্জতি রূপসঞ্ঞাতি ৰুত্তপ্পকারে আরম্মণে উপ্পজ্জতি সঞ্ঞা. রূপসঙ্কপ্পোতি তস্মিংযেৰ আরম্মণে তীহি চিত্তেহি সম্পযুত্তসঙ্কপ্পো. রূপসম্ফস্সোতি তদেৰারম্মণং ফুসমানো ফস্সো. ৰেদনাতি তদেৰ আরম্মণং অনুভৰমানা ৰেদনা. ছন্দাদযো ৰুত্তনযাৰ. রূপলাভোতি পরিযেসিত্ৰা লদ্ধং সহ তণ্হায আরম্মণং ‘‘রূপলাভো’’তি ৰুত্তং. অযং তাৰ সব্বসঙ্গাহিকনযো একস্মিং যেৰারম্মণে সব্বধম্মানং উপ্পত্তিৰসেন ৰুত্তো. অপরো আগন্তুকারম্মণমিস্সকো হোতি – রূপসঞ্ঞা রূপসঙ্কপ্পো ফস্সো ৰেদনাতি ইমে তাৰ চত্তারো ধম্মা ধুৰপরিভোগে নিবদ্ধারম্মণে হোন্তি. নিবদ্ধারম্মণঞ্হি ইট্ঠং কন্তং মনাপং পিযং যংকিঞ্চি ৰিয উপট্ঠাতি, আগন্তুকারম্মণং পন যংকিঞ্চি সমানম্পি খোভেত্ৰা তিট্ঠতি.
তত্রিদং ৰত্থু – একো কির অমচ্চপুত্তো গামিযেহি পরিৰারিতো গামমজ্ঝে ঠত্ৰা কম্মং করোতি. তস্মিঞ্চস্স সমযে উপাসিকা নদিং গন্ত্ৰা ন্হত্ৰা অলঙ্কতপটিযত্তা ধাতিগণপরিৰুতা গেহং গচ্ছতি. সো দূরতো দিস্ৰা ‘‘আগন্তুকমাতুগামো ভৰিস্সতী’’তি সঞ্ঞং উপ্পাদেত্ৰা ‘‘গচ্ছ, ভণে জানাহি, কা এসা’’তি পুরিসং পেসেসি. সো গন্ত্ৰা তং দিস্ৰা পচ্চাগতো, ‘‘কা এসা’’তি পুট্ঠো যথাসভাৰং আরোচেসি. এৰং আগন্তুকারম্মণং খোভেতি. তস্মিং উপ্পন্নো ছন্দো রূপছন্দো নাম, তদেৰ আরম্মণং কত্ৰা উপ্পন্নো পরিল়াহো রূপপরিল়াহো নাম, সহাযে গণ্হিত্ৰা তস্স পরিযেসনং রূপপরিযেসনা নাম, পরিযেসিত্ৰা লদ্ধং সহ তণ্হায আরম্মণং রূপলাভো নাম.
উরুৰল্লিযৰাসী চূল়তিস্সত্থেরো পনাহ – ‘‘কিঞ্চাপি ভগৰতা ফস্সৰেদনা পাল়িযা মজ্ঝে গহিতা, পাল়িং পন পরিৰট্টেত্ৰা ৰুত্তপ্পকারে আরম্মণে উপ্পন্না সঞ্ঞা রূপসঞ্ঞা, তস্মিংযেৰ সঙ্কপ্পো রূপসঙ্কপ্পো তস্মিং ছন্দো রূপচ্ছন্দো, তস্মিং পরিল়াহো রূপপরিল়াহো, তস্মিং পরিযেসনা রূপপরিযেসনা, পরিযেসিত্ৰা লদ্ধং সহ তণ্হায আরম্মণং রূপলাভো. এৰং লদ্ধারম্মণে পন ফুসনং ফস্সো, অনুভৰনং ৰেদনা. রূপসম্ফস্সো রূপসম্ফস্সজা ৰেদনাতি ইদং দ্ৰযং লব্ভতী’’তি. অপরম্পি অৰিভূতৰারং নাম গণ্হন্তি. আরম্মণঞ্হি সাণিপাকারেহি ৰা পরিক্খিত্তং তিণপণ্ণাদীহি ৰা পটিচ্ছন্নং হোতি, তং ‘‘উপড্ঢং দিট্ঠং মে আরম্মণং, সুট্ঠু নং পস্সিস্সামী’’তি ওলোকযতো তস্মিং আরম্মণে উপ্পন্না সঞ্ঞা রূপসঞ্ঞা নাম. তস্মিংযেৰ উপ্পন্না সঙ্কপ্পাদযো রূপসঙ্কপ্পাদযো নামাতি ৰেদিতব্বা. এত্থাপি চ সঞ্ঞাসঙ্কপ্পফস্সৰেদনাছন্দা একজৰনৰারেপি নানাজৰনৰারেপি লব্ভন্তি, পরিল়াহপরিযেসনালাভা নানাজৰনৰারেযেৰাতি. দসমং উত্তানমেৰাতি. নৰমদসমানি.
নানত্তৰগ্গো পঠমো.