১. অস্সুতৰাসুত্তৰণ্ণনা

৬১. মহাৰগ্গস্স পঠমে অস্সুতৰাতি খন্ধধাতুআযতনপচ্চযাকারসতিপট্ঠানাদীসু উগ্গহপরিপুচ্ছাৰিনিচ্ছযরহিতো. পুথুজ্জনোতি পুথূনং নানপ্পকারানং কিলেসাদীনং জননাদিকারণেহি পুথুজ্জনো. ৰুত্তঞ্হেতং – ‘‘পুথু কিলেসে জনেন্তীতি পুথুজ্জনা’’তি সব্বং ৰিত্থারেতব্বং. অপিচ পুথূনং গণনপথমতীতানং অরিযধম্মপরম্মুখানং নীচধম্মসমাচারানং জনানং অন্তোগধত্তাপি পুথুজ্জনো, পুথু ৰা অযং ৰিসুংযেৰ সঙ্খং গতো, ৰিসংসট্ঠো সীলসুতাদিগুণযুত্তেহি অরিযেহি জনোতি পুথুজ্জনো. এৰমেতেহি ‘‘অস্সুতৰা পুথুজ্জনো’’তি দ্ৰীহিপি পদেহি যে তে –

‘‘দুৰে পুথুজ্জনা ৰুত্তা, বুদ্ধেনাদিচ্চবন্ধুনা;

অন্ধো পুথুজ্জনো একো, কল্যাণেকো পুথুজ্জনো’’তি. (মহানি. ৯৪); –

দ্ৰে পুথুজ্জনা ৰুত্তা, তেসু অন্ধপুথুজ্জনো গহিতো. ইমস্মিন্তি পচ্চুপ্পন্নপচ্চক্খকাযং দস্সেতি. চাতুমহাভূতিকস্মিন্তি চতুমহাভূতকাযে চতুমহাভূতেহি নিব্বত্তে চতুমহাভূতমযেতি অত্থো. নিব্বিন্দেয্যাতি উক্কণ্ঠেয্য. ৰিরজ্জেয্যাতি ন রজ্জেয্য. ৰিমুচ্চেয্যাতি মুচ্চিতুকামো ভৰেয্য. আচযোতি ৰুড্ঢি. অপচযোতি পরিহানি. আদানন্তি নিব্বত্তি. নিক্খেপনন্তি ভেদো.

তস্মাতি যস্মা ইমে চত্তারো ৰুড্ঢিহানিনিব্বত্তিভেদা পঞ্ঞাযন্তি, তস্মা তংকারণাতি অত্থো. ইতি ভগৰা চাতুমহাভূতিকে কাযে রূপং পরিগ্গহেতুং অযুত্তরূপং কত্ৰা অরূপং পরিগ্গহেতুং যুত্তরূপং করোতি. কস্মা? তেসঞ্হি ভিক্খূনং রূপস্মিং গাহো বলৰা অধিমত্তো, তেন তেসং রূপে গাহস্স পরিগ্গহেতব্বরূপতং দস্সেত্ৰা নিক্কড্ঢন্তো অরূপে পতিট্ঠাপনত্থং এৰমাহ.

চিত্তন্তিআদি সব্বং মনাযতনস্সেৰ নামং. তঞ্হি চিত্তৰত্থুতায চিত্তগোচরতায সম্পযুত্তধম্মচিত্ততায চ চিত্তং, মননট্ঠেন মনো, ৰিজাননট্ঠেন ৰিঞ্ঞাণন্তি ৰুচ্চতি. নালন্তি ন সমত্থো. অজ্ঝোসিতন্তি তণ্হায গিলিত্ৰা পরিনিট্ঠপেত্ৰা গহিতং. মমাযিতন্তি তণ্হামমত্তেন মম ইদন্তি গহিতং. পরামট্ঠন্তি দিট্ঠিযা পরামসিত্ৰা গহিতং. এতং মমাতি তণ্হাগাহো, তেন অট্ঠসততণ্হাৰিচরিতং গহিতং হোতি. এসোহমস্মীতি মানগাহো, তেন নৰ মানা গহিতা হোন্তি. এসো মে অত্তাতি দিট্ঠিগাহো, তেন দ্ৰাসট্ঠি দিট্ঠিযো গহিতা হোন্তি. তস্মাতি যস্মা এৰং দীঘরত্তং গহিতং, তস্মা নিব্বিন্দিতুং ন সমত্থো.

ৰরং, ভিক্খৰেতি ইদং কস্মা আহ? পঠমঞ্হি তেন রূপং পরিগ্গহেতুং অযুত্তরূপং কতং, অরূপং যুত্তরূপং, অথ ‘‘তেসং ভিক্খূনং রূপতো গাহো নিক্খমিত্ৰা অরূপং গতো’’তি ঞত্ৰা তং নিক্কড্ঢিতুং ইমং দেসনং আরভি. তত্থ অত্ততো উপগচ্ছেয্যাতি অত্তাতি গণ্হেয্য. ভিয্যোপীতি ৰস্সসততো উদ্ধম্পি. কস্মা পন ভগৰা এৰমাহ? কিং অতিরেকৰস্সসতং তিট্ঠমানং রূপং নাম অত্থি? ননু পঠমৰযে পৰত্তং রূপং মজ্ঝিমৰযং ন পাপুণাতি, মজ্ঝিমৰযে পৰত্তং পচ্ছিমৰযং, পুরেভত্তে পৰত্তং পচ্ছাভত্তং, পচ্ছাভত্তে পৰত্তং পঠমযামং, পঠমযামে পৰত্তং মজ্ঝিমযামং, মজ্ঝিমযামে পৰত্তং পচ্ছিমযামং ন পাপুণাতি? তথা গমনে পৰত্তং ঠানং, ঠানে পৰত্তং নিসজ্জং, নিসজ্জায পৰত্তং সযনং ন পাপুণাতি. একইরিযাপথেপি পাদস্স উদ্ধরণে পৰত্তং অতিহরণং, অতিহরণে পৰত্তং ৰীতিহরণং, ৰীতিহরণে পৰত্তং ৰোস্সজ্জনং, ৰোস্সজ্জনে পৰত্তং সন্নিক্খেপনং, সন্নিক্খেপনে পৰত্তং সন্নিরুজ্ঝনং ন পাপুণাতি, তত্থ তত্থেৰ ওধি ওধি পব্বং পব্বং হুত্ৰা তত্তকপালে পক্খিত্ততিলা ৰিয পটপটাযন্তা সঙ্খারা ভিজ্জন্তীতি? সচ্চমেতং. যথা পন পদীপস্স জলতো জাতা তং তং ৰট্টিপ্পদেসং অনতিক্কমিত্ৰা তত্থ তত্থেৰ ভিজ্জতি, অথ চ পন পৰেণিসম্বন্ধৰসেন সব্বরত্তিং জলিতো পদীপোতি ৰুচ্চতি, এৰমিধাপি পৰেণিৰসেন অযম্পি কাযো এৰং চিরট্ঠিতিকো ৰিয কত্ৰা দস্সিতো.

রত্তিযা চ দিৰসস্স চাতি রত্তিম্হি চ দিৰসে চ. ভুম্মত্থে হেতং সামিৰচনং. অঞ্ঞদেৰ উপ্পজ্জতি, অঞ্ঞং নিরুজ্ঝতীতি যং রত্তিং উপ্পজ্জতি চ নিরুজ্ঝতি চ, ততো অঞ্ঞদেৰ দিৰা উপ্পজ্জতি চ নিরুজ্ঝতি চাতি অত্থো. অঞ্ঞং উপ্পজ্জতি, অনুপ্পন্নমেৰ অঞ্ঞং নিরুজ্ঝতীতি এৰং পন অত্থো ন গহেতব্বো. ‘‘রত্তিযা চ দিৰসস্স চা’’তি ইদং পুরিমপৰেণিতো পরিত্তকং পৰেণিং গহেত্ৰা পৰেণিৰসেনেৰ ৰুত্তং, একরত্তিং পন একদিৰসং ৰা একমেৰ চিত্তং ঠাতুং সমত্থং নাম নত্থি. একস্মিঞ্হি অচ্ছরাক্খণে অনেকানি চিত্তকোটিসতসহস্সানি উপ্পজ্জন্তি. ৰুত্তম্পি চেতং মিলিন্দপঞ্হে –

‘‘ৰাহসতং খো, মহারাজ, ৰীহীনং, অড্ঢচূল়ঞ্চ ৰাহা, ৰীহিসত্তম্বণানি, দ্ৰে চ তুম্বা, একচ্ছরাক্খণে পৰত্তস্স চিত্তস্স এত্তকা ৰীহী লক্খং ঠপীযমানা পরিক্খযং পরিযাদানং গচ্ছেয্যু’’ন্তি.

পৰনেতি মহাৰনে. তং মুঞ্চিত্ৰা অঞ্ঞং গণ্হাতি, তং মুঞ্চিত্ৰা অঞ্ঞং গণ্হাতীতি ইমিনা ন সো গণ্হিতব্বসাখং অলভিত্ৰা ভূমিং ওতরতি. অথ খো তস্মিং মহাৰনে ৰিচরন্তো তং তং সাখং গণ্হন্তোযেৰ চরতীতি অযমত্থো দস্সিতো.

এৰমেৰ খোতি এত্থ ইদং ওপম্মসংসন্দনং – অরঞ্ঞমহাৰনং ৰিয হি আরম্মণৰনং ৰেদিতব্বং. তস্মিং ৰনে ৰিচরণমক্কটো ৰিয আরম্মণৰনে উপ্পজ্জনকচিত্তং. সাখাগহণং ৰিয আরম্মণে লুব্ভনং. যথা সো অরঞ্ঞে ৰিচরন্তো মক্কটো তং তং সাখং পহায তং তং সাখং গণ্হাতি, এৰমিদং আরম্মণৰনে ৰিচরন্তং চিত্তম্পি কদাচি রূপারম্মণং গহেত্ৰা উপ্পজ্জতি, কদাচি সদ্দাদীসু অঞ্ঞতরং, কদাচি অতীতং, কদাচি অনাগতং ৰা পচ্চুপ্পন্নং ৰা, তথা কদাচি অজ্ঝত্তং, কদাচি বাহিরং. যথা চ সো অরঞ্ঞে ৰিচরন্তো মক্কটো সাখং অলভিত্ৰা ওরুয্হ ভূমিযং নিসিন্নোতি ন ৰত্তব্বো, একং পন পণ্ণসাখং গহেত্ৰাৰ নিসীদতি, এৰমেৰ আরম্মণৰনে ৰিচরন্তং চিত্তম্পি একং ওলুব্ভারম্মণং অলভিত্ৰা উপ্পন্নন্তি ন ৰত্তব্বং, একজাতিযং পন আরম্মণং গহেত্ৰাৰ উপ্পজ্জতীতি ৰেদিতব্বং. এত্তাৰতা চ পন ভগৰতা রূপতো নীহরিত্ৰা অরূপে গাহো পতিট্ঠাপিতো, অরূপতো নীহরিত্ৰা রূপে.

ইদানি তং উভযতো নিক্কড্ঢিতুকামো তত্র, ভিক্খৰে, সুতৰা অরিযসাৰকোতি দেসনং আরভি. অযং পনত্থো আসীৰিসদট্ঠূপমায দীপেতব্বো – একো কির পুরিসো আসীৰিসেন দট্ঠো, অথস্স ৰিসং হরিস্সামীতি ছেকো ভিসক্কো আগন্ত্ৰা ৰমনং কারেত্ৰা হেট্ঠা গরুল়ো, উপরি নাগোতি মন্তং পরিৰত্তেত্ৰা ৰিসং উপরি আরোপেসি. সো যাৰ অক্খিপ্পদেসা আরুল়্হভাৰং ঞত্ৰা ‘‘ইতো পরং অভিরুহিতুং ন দস্সামি, দট্ঠট্ঠানেযেৰ ঠপেস্সামী’’তি উপরি গরুল়ো, হেট্ঠা নাগোতি মন্তং পরিৰত্তেত্ৰা কণ্ণে ধুমেত্ৰা দণ্ডকেন পহরিত্ৰা ৰিসং ওতারেত্ৰা দট্ঠট্ঠানেযেৰ ঠপেসি. তত্রস্স ঠিতভাৰং ঞত্ৰা অগদলেপেন ৰিসং নিম্মথেত্ৰা ন্হাপেত্ৰা ‘‘সুখী হোহী’’তি ৰত্ৰা যেনকামং পক্কামি.

তত্থ আসীৰিসেন দট্ঠস্স কাযে ৰিসপতিট্ঠানং ৰিয ইমেসং ভিক্খূনং রূপে অধিমত্তগাহকালো, ছেকো ভিসক্কো ৰিয তথাগতো, মন্তং পরিৰত্তেত্ৰা উপরি ৰিসস্স আরোপিতকালো ৰিয তথাগতেন তেসং ভিক্খূনং রূপতো গাহং নীহরিত্ৰা অরূপে পতিট্ঠাপিতকালো, যাৰ অক্খিপ্পদেসা আরুল়্হৰিসস্স উপরি অভিরুহিতুং অদত্ৰা পুন মন্তবলেন ওতারেত্ৰা দট্ঠট্ঠানেযেৰ ঠপনং ৰিয সত্থারা তেসং ভিক্খূনং অরূপতো গাহং নীহরিত্ৰা রূপে পতিট্ঠাপিতকালো. দট্ঠট্ঠানে ঠিতস্স ৰিসস্স অগদলেপেন নিম্মথনং ৰিয উভযতো গাহং নীহরণত্থায ইমিস্সা দেসনায আরদ্ধকালো ৰেদিতব্বো. তত্থ নিব্বিন্দং ৰিরজ্জতীতি ইমিনা মগ্গো কথিতো, ৰিরাগা ৰিমুচ্চতীতি ফলং, ৰিমুত্তস্মিন্তিআদিনা পচ্চৰেক্খণা. পঠমং.