১. নিদানসংযুত্তং

১. বুদ্ধৰগ্গো

১. পটিচ্চসমুপ্পাদসুত্তৰণ্ণনা

১. এৰং মে সুতন্তি – নিদানৰগ্গে পঠমং পটিচ্চসমুপ্পাদসুত্তং. তত্রাযং অনুপুব্বপদৰণ্ণনা – তত্র খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসীতি, এত্থ তত্রাতি দেসকালপরিদীপনং. তঞ্হি ‘‘যং সমযং ৰিহরতি, তত্র সমযে, যস্মিঞ্চ জেতৰনে ৰিহরতি, তত্র জেতৰনে’’তি দীপেতি. ভাসিতব্বযুত্তে ৰা দেসকালে দীপেতি. ন হি ভগৰা অযুত্তে দেসে কালে চ ধম্মং ভাসতি. ‘‘অকালো খো তাৰ বাহিযা’’তিআদি (উদা. ১০) চেত্থ সাধকং. খোতি পদপূরণমত্তে, অৰধারণে আদিকালত্থে ৰা নিপাতো. ভগৰাতি লোকগরুদীপনং. ভিক্খূতি কথাসৰনযুত্তপুগ্গলৰচনং. অপিচেত্থ ‘‘ভিক্খকোতি ভিক্খু, ভিক্খাচরিযং অজ্ঝূপগতোতি ভিক্খূ’’তিআদিনা (পারা. ৪৫; ৰিভ. ৫১০) নযেন ৰচনত্থো ৰেদিতব্বো. আমন্তেসীতি আলপি, অভাসি, সম্বোধেসি, অযমেত্থ অত্থো. অঞ্ঞত্র পন ঞাপনেপি হোতি. যথাহ – ‘‘আমন্তযামি ৰো, ভিক্খৰে, পটিৰেদযামি ৰো, ভিক্খৰে’’তি. পক্কোসনেপি. যথাহ – ‘‘এহি ত্ৰং, ভিক্খু, মম ৰচনেন সারিপুত্তং আমন্তেহী’’তি (অ. নি. ৯.১১). ভিক্খৰোতি আমন্তনাকারদীপনং. তঞ্চ ভিক্খনসীলতাদিগুণযোগসিদ্ধত্তা ৰুত্তং. ভিক্খনসীলতাগুণযুত্তোপি হি ভিক্খু, ভিক্খনধম্মতাগুণযুত্তোপি ভিক্খনে সাধুকারিতাগুণযুত্তোপীতি সদ্দৰিদূ মঞ্ঞন্তি. তেন চ তেসং ভিক্খনসীলতাদিগুণযোগসিদ্ধেন ৰচনেন হীনাধিকজনসেৰিতৰুত্তিং পকাসেন্তো উদ্ধতদীনভাৰনিগ্গহং করোতি. ‘‘ভিক্খৰো’’তি ইমিনা চ করুণাৰিপ্ফারসোম্মহদযনযননিপাতপুব্বঙ্গমেন ৰচনেন তে অত্তনো অভিমুখে করোন্তো তেনেৰ কথেতুকম্যতাদীপকেন নেসং ৰচনেন সোতুকম্যতং জনেতি, তেনেৰ চ সম্বোধনত্থেন সাধুকং মনসিকারেপি নিযোজেতি. সাধুকং মনসিকারাযত্তা হি সাসনসম্পত্তি.

অপরেসুপি দেৰমনুস্সেসু ৰিজ্জমানেসু কস্মা ভিক্খূযেৰ আমন্তেসীতি চে? জেট্ঠসেট্ঠাসন্নসদাসন্নিহিতভাৰতো. সব্বপরিসসাধারণা হি ভগৰতো ধম্মদেসনা, পরিসায জেট্ঠা ভিক্খূ পঠমং উপ্পন্নত্তা, সেট্ঠা অনগারিযভাৰং আদিং কত্ৰা সত্থুচরিযানুৰিধাযকত্তা সকলসাসনপটিগ্গাহকত্তা চ, আসন্না তত্থ নিসিন্নেসু সত্থুসন্তিকত্তা, সদাসন্নিহিতা সত্থুসন্তিকাৰচরত্তাতি. অপিচ তে ধম্মদেসনায ভাজনং যথানুসিট্ঠং পটিপত্তিসব্ভাৰতো. ৰিসেসতো চ একচ্চে ভিক্খূযেৰ সন্ধায অযং দেসনাপীতি এৰং আমন্তেসি.

কিমত্থং পন ভগৰা ধম্মং দেসেন্তো পঠমং ভিক্খূ আমন্তেসি, ন ধম্মমেৰ দেসেসীতি? সতিজননত্থং. ভিক্খূ অঞ্ঞং চিন্তেন্তাপি ৰিক্খিত্তচিত্তাপি ধম্মং পচ্চৰেক্খন্তাপি কম্মট্ঠানং মনসিকরোন্তাপি নিসিন্না হোন্তি. তে অনামন্তেত্ৰা ধম্মে দেসিযমানে ‘‘অযং দেসনা কিংনিদানা কিংপচ্চযা কতমায অট্ঠুপ্পত্তিযা দেসিতা’’তি সল্লক্খেতুং অসক্কোন্তা দুগ্গহিতং ৰা গণ্হেয্যুং, ন ৰা গণ্হেয্যুং, তেন নেসং সতিজননত্থং ভগৰা পঠমং আমন্তেত্ৰা পচ্ছা ধম্মং দেসেতি.

ভদন্তেতি গারৰৰচনমেতং, সত্থুনো পটিৰচনদানং ৰা. অপিচেত্থ ‘‘ভিক্খৰো’’তি ৰদমানো ভগৰা ভিক্খূ আলপতি. ‘‘ভদন্তে’’তি ৰদমানা তে ভগৰন্তং পচ্চালপন্তি. তথা হি ‘‘ভিক্খৰো’’তি ভগৰা আভাসতি, ‘‘ভদন্তে’’তি পচ্চাভাসন্তি. ‘‘ভিক্খৰো’’তি পটিৰচনং দাপেতি, ‘‘ভদন্তে’’তি পটিৰচনং দেন্তি. তে ভিক্খূতি যে ভগৰা আমন্তেসি, তে. ভগৰতো পচ্চস্সোসুন্তি ভগৰতো আমন্তনং পতিঅস্সোসুং, অভিমুখা হুত্ৰা সুণিংসু সম্পটিচ্ছিংসু পটিগ্গহেসুন্তি অত্থো. ভগৰা এতদৰোচাতি, ভগৰা এতং ইদানি ৰত্তব্বং সকলসুত্তং অৰোচ. এত্তাৰতা যং আযস্মতা আনন্দেন অত্থব্যঞ্জনসম্পন্নস্স বুদ্ধানং দেসনাঞাণগম্ভীরভাৰসংসূচকস্স ইমস্স সুত্তস্স সুখাৰগাহণত্থং কালদেসদেসকপরিসাপদেসপ্পটিমণ্ডিতং নিদানং ভাসিতং, তস্স অত্থৰণ্ণনা সমত্তা.

ইদানি পটিচ্চসমুপ্পাদং ৰোতিআদিনা নযেন ভগৰতা নিক্খিত্তস্স সুত্তস্স সংৰণ্ণনায ওকাসো অনুপ্পত্তো. সা পনেসা সুত্তৰণ্ণনা যস্মা সুত্তনিক্খেপং ৰিচারেত্ৰা ৰুচ্চমানা পাকটা হোতি, তস্মা সুত্তনিক্খেপং তাৰ ৰিচারেস্সাম. চত্তারো হি সুত্তনিক্খেপা – অত্তজ্ঝাসযো, পরজ্ঝাসযো, পুচ্ছাৰসিকো, অট্ঠুপ্পত্তিকোতি. তত্থ যানি সুত্তানি ভগৰা পরেহি অনজ্ঝিট্ঠো কেৰলং অত্তনো অজ্ঝাসযেনেৰ কথেতি, সেয্যথিদং – দসবলসুত্তন্তহারকো চন্দোপম-ৰীণোপম-সম্মপ্পধান-ইদ্ধিপাদ-ইন্দ্রিযবল-বোজ্ঝঙ্গমগ্গঙ্গ-সুত্তন্তহারকোতি এৰমাদীনি, তেসং অত্তজ্ঝাসযো নিক্খেপো.

যানি পন ‘‘পরিপক্কা খো রাহুলস্স ৰিমুত্তিপরিপাচনীযা ধম্মা. যংনূনাহং রাহুলং উত্তরিং আসৰানং খযে ৰিনেয্য’’ন্তি (সং. নি. ৪.১২১; ম. নি. ৩.৪১৬) এৰং পরেসং অজ্ঝাসযং খন্তিং নিজ্ঝানক্খমং মনং অভিনীহারং বুজ্ঝনভাৰঞ্চ অপেক্খিত্ৰা পরজ্ঝাসযৰসেন কথিতানি, সেয্যথিদং – চূল়রাহুলোৰাদসুত্তং, মহারাহুলোৰাদসুত্তং, ধম্মচক্কপ্পৰত্তনং, অনত্তলক্খণসুত্তং, আসীৰিসোপমসুত্তং, ধাতুৰিভঙ্গসুত্তন্তি, এৰমাদীনি, তেসং পরজ্ঝাসযো নিক্খেপো.

ভগৰন্তং পন উপসঙ্কমিত্ৰা চতস্সো পরিসা চত্তারো ৰণ্ণা নাগা সুপণ্ণা গন্ধব্বা অসুরা যক্খা মহারাজানো তাৰতিংসাদযো দেৰা মহাব্রহ্মাতি এৰমাদযো ‘‘বোজ্ঝঙ্গা বোজ্ঝঙ্গাতি, ভন্তে, ৰুচ্চন্তি – (সং. নি. ৫.২০২) নীৰরণা নীৰরণাতি, ভন্তে, ৰুচ্চন্তি – ইমে নু খো, ভন্তে, পঞ্চুপাদানক্খন্ধা, কিংসূধ ৰিত্তং পুরিসস্স সেট্ঠ’’ন্তিআদিনা (সং. নি. ১.২৪৬; সু. নি. ১৮৩) নযেন পঞ্হং পুচ্ছন্তি. এৰং পুট্ঠেন ভগৰতা যানি কথিতানি বোজ্ঝঙ্গসংযুত্তাদীনি, যানি ৰা পনঞ্ঞানিপি দেৰতাসংযুত্ত, মারসংযুত্ত, ব্রহ্মসংযুত্ত, সক্কপঞ্হ, চূল়ৰেদল্ল, মহাৰেদল্ল, সামঞ্ঞফলআল়ৰক, সূচিলোম, খরলোমসুত্তাদীনি, তেসং পুচ্ছাৰসিকো নিক্খেপো.

যানি পন তানি উপ্পন্নং কারণং পটিচ্চ কথিতানি, সেয্যথিদং – ধম্মদাযাদং. চূল়সীহনাদসুত্তং পুত্তমংসূপমং দারুক্খন্ধূপমং অগ্গিক্খন্ধূপমং ফেণপিণ্ডূপমং পারিচ্ছত্তকূপমন্তি এৰমাদীনি, তেসং অট্ঠুপ্পত্তিকো নিক্খেপো.

এৰমেতেসু চতূসু নিক্খেপেসু ইমস্স পটিচ্চসমুপ্পাদসুত্তস্স পরজ্ঝাসযো নিক্খেপো. পরপুগ্গলজ্ঝাসযৰসেন হিদং ভগৰতা নিক্খিত্তং. কতমেসং পুগ্গলানং অজ্ঝাসযৰসেনাতি? উগ্ঘটিতঞ্ঞূনং. চত্তারো হি পুগ্গলা উগ্ঘটিতঞ্ঞূ ৰিপঞ্চিতঞ্ঞূ নেয্যো পদপরমোতি. তত্থ যস্স পুগ্গলস্স সহ উদাহটৰেলায ধম্মাভিসমযো হোতি, অযং ৰুচ্চতি পুগ্গলো উগ্ঘটিতঞ্ঞূ. যস্স পুগ্গলস্স সংখিত্তেন ভাসিতস্স ৰিত্থারেন অত্থে ৰিভজিযমানে ধম্মাভিসমযো হোতি, অযং ৰুচ্চতি পুগ্গলো ৰিপঞ্চিতঞ্ঞূ. যস্স পুগ্গলস্স উদ্দেসতো পরিপুচ্ছতো যোনিসো মনসিকরোতো, কল্যাণমিত্তে সেৰতো, ভজতো, পযিরুপাসতো, অনুপুব্বেন ধম্মাভিসমযো হোতি, অযং ৰুচ্চতি পুগ্গলো নেয্যো. যস্স পুগ্গলস্স বহুম্পি সুণতো, বহুম্পি ধারযতো, বহুম্পি ৰাচযতো ন তায জাতিযা ধম্মাভিসমযো হোতি, অযং ৰুচ্চতি পুগ্গলো পদপরমো. ইতি ইমেসু চতূসু পুগ্গলেসু উগ্ঘটিতঞ্ঞূপুগ্গলানং অজ্ঝাসযৰসেন ইদং সুত্তং নিক্খিত্তং.

তদা কির পঞ্চসতা জনপদৰাসিকা ভিক্খূ সব্বেৰ একচরা দ্ৰিচরা তিচরা চতুচরা পঞ্চচরা সভাগৰুত্তিনো ধুতঙ্গধরা আরদ্ধৰীরিযা যুত্তযোগা ৰিপস্সকা সণ্হং সুখুমং সুঞ্ঞতং পচ্চযাকারদেসনং পত্থযমানা সাযন্হসমযে ভগৰন্তং উপসঙ্কমিত্ৰা, ৰন্দিত্ৰা, রত্তকম্বলসাণিযা পরিক্খিপমানা ৰিয দেসনং পচ্চাসীসমানা পরিৰারেত্ৰা নিসীদিংসু. তেসং অজ্ঝাসযৰসেন ভগৰা ইদং সুত্তং আরভি. যথা হি ছেকো চিত্তকারো অপরিকম্মকতভিত্তিং লভিত্ৰা, ন আদিতোৰ রূপং সমুট্ঠাপেসি, মহামত্তিকলেপাদীহি পন ভিত্তিপরিকম্মং তাৰ কত্ৰা, কতপরিকম্মায ভিত্তিযা রূপং সমুট্ঠাপেতি, কতপরিকম্মং পন ভিত্তিং লভিত্ৰা, ভিত্তিপরিকম্মব্যাপারং অকত্ৰা, রঙ্গজাতানি যোজেত্ৰা, ৰট্টিকং ৰা তূলিকং ৰা আদায রূপমেৰ সমুট্ঠাপেতি, এৰমেৰ ভগৰা অকতাভিনিৰেসং আদিকম্মিককুলপুত্তং লভিত্ৰা নাস্স আদিতোৰ অরহত্তপদট্ঠানং সণ্হং সুখুমং সুঞ্ঞতং ৰিপস্সনালক্খণং আচিক্খতি, সীলসমাধিকম্মস্সকতাদিট্ঠিসম্পদায পন যোজেন্তো পুব্বভাগপটিপদং তাৰ আচিক্খতি. যং সন্ধায ৰুত্তং –

‘‘তস্মাতিহ ত্ৰং, ভিক্খু, আদিমেৰ ৰিসোধেহি কুসলেসু ধম্মেসু. কো চাদি কুসলানং ধম্মানং? সীলঞ্চ সুৰিসুদ্ধং দিট্ঠি চ উজুকা. যতো খো তে, ভিক্খু, সীলঞ্চ সুৰিসুদ্ধং ভৰিস্সতি দিট্ঠি চ উজুকা. ততো ত্ৰং, ভিক্খু, সীলং নিস্সায সীলে পতিট্ঠায চত্তারো সতিপট্ঠানে তিৰিধেন ভাৰেয্যাসি. কতমে চত্তারো? ইধ ত্ৰং, ভিক্খু, অজ্ঝত্তং ৰা কাযে কাযানুপস্সী ৰিহরাহি আতাপী সম্পজানো সতিমা ৰিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং. বহিদ্ধা ৰা কাযে…পে… অজ্ঝত্তবহিদ্ধা ৰা কাযে…পে… ধম্মেসু ধম্মানুপস্সী ৰিহরাহি আতাপী সম্পজানো সতিমা ৰিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং. যতো খো ত্ৰং, ভিক্খু, সীলং নিস্সায সীলে পতিট্ঠায ইমে চত্তারো সতিপট্ঠানে এৰং তিৰিধেন ভাৰেস্সসি, ততো তুয্হং, ভিক্খু, যা রত্তি ৰা দিৰসো ৰা আগমিস্সতি, ৰুদ্ধিযেৰ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু, নো পরিহানী’’তি (সং. নি. ৫.৩৬৯).

এৰং আদিকম্মিককুলপুত্তস্স সীলকথায পরিকম্মং কথেত্ৰা, অরহত্তপদট্ঠানং সণ্হং সুখুমং সুঞ্ঞতং ৰিপস্সনালক্খণং আচিক্খতি.

পরিসুদ্ধসীলং পন আরদ্ধৰীরিযং যুত্তযোগং ৰিপস্সকং লভিত্ৰা, নাস্স পুব্বভাগপটিপদং আচিক্খতি, উজুকমেৰ পন অরহত্তপদট্ঠানং সণ্হং সুখুমং সুঞ্ঞতং ৰিপস্সনালক্খণং আচিক্খতি. ইমে পঞ্চসতা ভিক্খূ পুব্বভাগপটিপদং পরিসোধেত্ৰা ঠিতা সুধন্তসুৰণ্ণসদিসা সুপরিমজ্জিতমণিক্খন্ধসন্নিভা, একো লোকুত্তরমগ্গোৰ নেসং অনাগতো. ইতি তস্সাগমনত্থায সত্থা তেসং অজ্ঝাসযং অপেক্খমানো ইদং সুত্তং আরভি.

তত্থ পটিচ্চসমুপ্পাদন্তি পচ্চযাকারং. পচ্চযাকারো হি অঞ্ঞমঞ্ঞং পটিচ্চ সহিতে ধম্মে উপ্পাদেতি. তস্মা পটিচ্চসমুপ্পাদোতি ৰুচ্চতি. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৰিত্থারো পন ৰিসুদ্ধিমগ্গতো গহেতব্বো.

ৰোতি অযং ৰো-সদ্দো পচ্চত্ত-উপযোগকরণ-সম্পদান-সামিৰচন-পদপূরণেসু দিস্সতি. ‘‘কচ্চি পন ৰো অনুরুদ্ধা সমগ্গা সম্মোদমানা’’তিআদীসু (ম. নি. ১.৩২৬; মহাৰ. ৪৬৬) হি পচ্চত্তে দিস্সতি. ‘‘গচ্ছথ, ভিক্খৰে, পণামেমি ৰো’’তিআদীসু (ম. নি. ২.১৫৭) উপযোগে. ‘‘ন ৰো মম সন্তিকে ৰত্থব্ব’’ন্তিআদীসু (ম. নি. ২.১৫৭) করণে. ‘‘ৰনপত্থপরিযাযং ৰো, ভিক্খৰে, দেসেস্সামী’’তিআদীসু (ম. নি. ১.১৯০) সম্পদানে. ‘‘সব্বেসং ৰো, সারিপুত্ত, সুভাসিত’’ন্তিআদীসু (ম. নি. ১.৩৪৫) সামিৰচনে. ‘‘যে হি ৰো অরিযা পরিসুদ্ধকাযকম্মন্তা’’তিআদীসু (ম. নি. ১.৩৫) পদপূরণমত্তে. ইধ পনাযং সম্পদানে দট্ঠব্বো. ভিক্খৰেতি পতিস্সৰেন অভিমুখীভূতানং পুন আলপনং. দেসেস্সামীতি দেসনাপটিজাননং. তং সুণাথাতি তং পটিচ্চসমুপ্পাদং তং দেসনং মযা ৰুচ্চমানং সুণাথ.

সাধুকং মনসি করোথাতি এত্থ পন সাধুকং সাধূতি একত্থমেতং. অযঞ্চ সাধুসদ্দো আযাচন-সম্পটিচ্ছন-সম্পহংসন-সুন্দর-দল়্হীকম্মাদীসু দিস্সতি. ‘‘সাধু মে, ভন্তে, ভগৰা সংখিত্তেন ধম্মং দেসেতূ’’তিআদীসু (অ. নি. ৪.২৫৭; সং. নি. ৪.৬৫; ৫.৩৮১) হি আযাচনে দিস্সতি. ‘‘সাধু, ভন্তেতি খো সো ভিক্খু ভগৰতো ভাসিতং অভিনন্দিত্ৰা অনুমোদিত্ৰা’’তিআদীসু (ম. নি. ৩.৮৬) সম্পটিচ্ছনে. ‘‘সাধু সাধু, সারিপুত্তা’’তিআদীসু (দী. নি. ৩.৩৪৯) সম্পহংসনে.

‘‘সাধু ধম্মরুচী রাজা, সাধু পঞ্ঞাণৰা নরো;

সাধু মিত্তানমদ্দুব্ভো, পাপস্স অকরণং সুখ’’ন্তি. –

আদীসু (জা. ২.১৮.১০১) সুন্দরে. ‘‘তেন হি, ব্রাহ্মণ, সাধুকং সুণাহী’’তিআদীসু (অ. নি. ৫.১৯২) সাধুকসদ্দোযেৰ দল়্হীকম্মে আণত্তিযন্তিপি ৰুচ্চতি. ইধ পনাযং এত্থেৰ দল়্হীকম্মে আণত্তিযা চ অত্থো ৰেদিতব্বো, সুন্দরত্থেপি ৰট্টতি. দল়্হীকরণত্থেন হি ‘‘দল়্হং ইমং ধম্মং সুণাথ, সুগ্গহিতং গণ্হন্তা’’, আণত্তিঅত্থেন ‘‘মম আণত্তিযা সুণাথ’’ সুন্দরত্থেন ‘‘সুন্দরমিমং ভদ্দকং ধম্মং সুণাথা’’তি এতং দীপিতং হোতি. মনসি করোথাতি আৰজ্জেথ. সমন্নাহরথাতি অত্থো. অৰিক্খিত্তচিত্তা হুত্ৰা নিসামেথ, চিত্তে করোথাতি অধিপ্পাযো.

ইদানেত্থ তং সুণাথাতি সোতিন্দ্রিযৰিক্খেপনিৰারণমেতং. সাধুকং মনসি করোথাতি মনসিকারে দল়্হীকম্মনিযোজনেন মনিন্দ্রিযৰিক্খেপনিৰারণং. পুরিমঞ্চেত্থ ব্যঞ্জনৰিপল্লাসগাহনিৰারণং, পচ্ছিমং অত্থৰিপল্লাসগাহনিৰারণং. পুরিমেন চ ধম্মস্সৰনে নিযোজেতি, পচ্ছিমেন সুতানং ধম্মানং ধারণূপপরিক্খাসু. পুরিমেন চ ‘‘সব্যঞ্জনো অযং ধম্মো, তস্মা সৰনীযো’’তি দীপেতি, পচ্ছিমেন ‘‘সাত্থো, তস্মা মনসি কাতব্বো’’তি. সাধুকপদং ৰা উভযপদেহি যোজেত্ৰা, ‘‘যস্মা অযং ধম্মো ধম্মগম্ভীরো চ দেসনাগম্ভীরো চ, তস্মা সুণাথ সাধুকং. যস্মা অত্থগম্ভীরো চ পটিৰেধগম্ভীরো চ, তস্মা সাধুকং মনসি করোথা’’তি এৰং যোজনা ৰেদিতব্বা. ভাসিস্সামীতি দেসেস্সামি. ‘‘তং সুণাথা’’তি এত্থ পটিঞ্ঞাতং দেসনং সংখিত্ততোৰ ন দেসেস্সামি, অপিচ খো ৰিত্থারতোপি নং ভাসিস্সামীতি ৰুত্তং হোতি. সঙ্খেপৰিত্থারৰাচকানি হি এতানি পদানি. যথাহ ৰঙ্গীসত্থেরো –

‘‘সংখিত্তেনপি দেসেতি, ৰিত্থারেনপি ভাসতি;

সাল়িকাযিৰ নিগ্ঘোসো, পটিভানং উদীরযী’’তি. (সং. নি. ১.২১৪; থেরগা. ১২৪১);

এৰং ৰুত্তে উস্সাহজাতা হুত্ৰা এৰং, ভন্তেতি খো তে ভিক্খূ ভগৰতো পচ্চস্সোসুং সত্থু ৰচনং সম্পটিচ্ছিংসু, পটিগ্গহেসুন্তি ৰুত্তং হোতি.

অথ নেসং ভগৰা এতদৰোচ – এতং ইদানি ৰত্তব্বং ‘‘কতমো চ, ভিক্খৰে, পটিচ্চসমুপ্পাদো’’তিআদিং সকলং সুত্তং অৰোচ. তত্থ কতমো চ, ভিক্খৰে, পটিচ্চসমুপ্পাদোতি কথেতুকম্যতাপুচ্ছা. পঞ্চৰিধা হি পুচ্ছা অদিট্ঠজোতনাপুচ্ছা দিট্ঠসংসন্দনাপুচ্ছা ৰিমতিচ্ছেদনাপুচ্ছা অনুমতিপুচ্ছা কথেতুকম্যতাপুচ্ছাতি, তাসং ইদং নানত্তং –

কতমা অদিট্ঠজোতনা পুচ্ছা (মহানি. ১৫০; চূল়নি. পুণ্ণকমাণৰপুচ্ছানিদ্দেস ১২)? পকতিযা লক্খণং অঞ্ঞাতং হোতি অদিট্ঠং অতুলিতং অতীরিতং অৰিভূতং অৰিভাৰিতং. তস্স ঞাণায দস্সনায তুলনায তীরণায ৰিভূতায ৰিভাৰনত্থায পঞ্হং পুচ্ছতি. অযং অদিট্ঠজোতনাপুচ্ছা.

কতমা দিট্ঠসংসন্দনাপুচ্ছা? পকতিযা লক্খণং ঞাতং হোতি দিট্ঠং তুলিতং তীরিতং ৰিভূতং ৰিভাৰিতং. সো অঞ্ঞেহি পণ্ডিতেহি সদ্ধিং সংসন্দনত্থায পঞ্হং পুচ্ছতি. অযং দিট্ঠসংসন্দনাপুচ্ছা.

কতমা ৰিমতিচ্ছেদনাপুচ্ছা? পকতিযা সংসযপক্খন্দো হোতি ৰিমতিপক্খন্দো দ্ৰেল়্হকজাতো – ‘‘এৰং নু খো, ন নু খো, কথং নু খো’’তি, সো ৰিমতিচ্ছেদনত্থায পঞ্হং পুচ্ছতি, অযং ৰিমতিচ্ছেদনাপুচ্ছা.

কতমা অনুমতিপুচ্ছা? ভগৰা ভিক্খূনং অনুমতিযা পঞ্হং পুচ্ছতি – ‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, রূপং নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি, অনিচ্চং, ভন্তে. যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰা তং সুখং ৰাতি, দুক্খং, ভন্তে. যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰিপরিণামধম্মং, কল্লং নু তং সমনুপস্সিতুং – ‘‘এতং মম এসোহমস্মি এসো মে অত্তা’’তি, নো হেতং ভন্তেতি (সং. নি. ৩.৭৯). অযং অনুমতিপুচ্ছা.

কতমা কথেতুকম্যতাপুচ্ছা? ভগৰা ভিক্খূনং কথেতুকম্যতায পঞ্হং পুচ্ছতি – ‘‘চত্তারোমে, ভিক্খৰে, সতিপট্ঠানা. কতমে চত্তারো’’তি? অযং কথেতুকম্যতাপুচ্ছাতি.

তত্থ বুদ্ধানং পুরিমা তিস্সো পুচ্ছা নত্থি. কস্মা? বুদ্ধানঞ্হি তীসু অদ্ধাসু কিঞ্চি সঙ্খতং অদ্ধাৰিমুত্তং ৰা অসঙ্খতং অদিট্ঠং অজোতিতং অতুলিতং অতীরিতং অৰিভূতং অৰিভাৰিতং নাম নত্থি. তেন নেসং অদিট্ঠজোতনাপুচ্ছা নত্থি. যং পন ভগৰতা অত্তনো ঞাণেন পটিৰিদ্ধং, তস্স অঞ্ঞেন সমণেন ৰা ব্রাহ্মণেন ৰা দেৰেন ৰা মারেন ৰা ব্রহ্মুনা ৰা সদ্ধিং সংসন্দনকিচ্চং নত্থি. তেনস্স দিট্ঠসংসন্দনাপুচ্ছা নত্থি. যস্মা পনেস অকথংকথী তিণ্ণৰিচিকিচ্ছো সব্বধম্মেসু ৰিহতসংসযো. তেনস্স ৰিমতিচ্ছেদনাপুচ্ছা নত্থি. ইতরা পন দ্ৰে পুচ্ছা ভগৰতো অত্থি. তাসু অযং কথেতুকম্যতা পুচ্ছাতি ৰেদিতব্বা.

ইদানি তাৰ পুচ্ছায পুট্ঠং পচ্চযাকারং ৰিভজন্তো অৰিজ্জাপচ্চযা, ভিক্খৰে, সঙ্খারাতিআদিমাহ. এত্থ চ যথা নাম ‘‘পিতরং কথেস্সামী’’তি আরদ্ধো ‘‘তিস্সস্স পিতা সোণস্স পিতা’’তি পঠমতরং পুত্তম্পি কথেতি, এৰমেৰ ভগৰা পচ্চযং কথেতুং আরদ্ধো ‘‘অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারা’’তিআদিনা নযেন সঙ্খারাদীনং পচ্চযে অৰিজ্জাদিধম্মে কথেন্তো পচ্চযুপ্পন্নম্পি কথেসি. আহারৰগ্গস্স পন পরিযোসানে ‘‘পটিচ্চসমুপ্পাদঞ্চ ৰো, ভিক্খৰে, দেসেস্সামি পটিচ্চসমুপ্পন্নে চ ধম্মে’’তি (সং. নি. ২.২০) উভযং আরভিত্ৰা উভযম্পি কথেসি. ইদানি অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারাতিআদীসু পন অৰিজ্জা চ সা পচ্চযো চাতি অৰিজ্জাপচ্চযো. তস্মা অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারা সম্ভৰন্তীতি ইমিনা নযেন অত্থো ৰেদিতব্বো. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৰিত্থারেন পন সব্বাকারসম্পন্না অনুলোমপটিচ্চসমুপ্পাদকথা ৰিসুদ্ধিমগ্গে কথিতা, তস্মা সা তত্থ কথিতৰসেনেৰ গহেতব্বা.

পটিলোমকথাযং পন অৰিজ্জায ত্ৰেৰাতি অৰিজ্জায তু এৰ. অসেসৰিরাগনিরোধাতি ৰিরাগসঙ্খাতেন মগ্গেন অসেসনিরোধা. সঙ্খারনিরোধোতি সঙ্খারানং অনুপ্পাদনিরোধো হোতি. এৰংনিরোধানং পন সঙ্খারানং নিরোধা ৰিঞ্ঞাণাদীনঞ্চ নিরোধা নামরূপাদীনি নিরুদ্ধানিযেৰ হোন্তীতি দস্সেতুং সঙ্খারনিরোধা ৰিঞ্ঞাণনিরোধোতিআদীনি ৰত্ৰা, এৰমেতস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স নিরোধো হোতীতি আহ. তত্থ কেৰলস্সাতি সকলস্স, সুদ্ধস্স ৰা, সত্তৰিরহিতস্সাতি অত্থো. দুক্খক্খন্ধস্সাতি দুক্খরাসিস্স. নিরোধো হোতীতি অনুপ্পাদো হোতি. ইতি ভগৰা অনুলোমতো দ্ৰাদসহি পদেহি ৰট্টকথং কথেত্ৰা তমেৰ ৰট্টং ৰিনিৰট্টেত্ৰা পটিলোমতো দ্ৰাদসহি পদেহি ৰিৰট্টং কথেন্তো অরহত্তেন দেসনায কূটং গণ্হি. দেসনাপরিযোসানে তে পঞ্চসতা আরদ্ধৰিপস্সকা উগ্ঘটিতঞ্ঞূপুগ্গলা সূরিযরস্মিসম্ফুট্ঠানি পরিপাকগতানি পদুমানি ৰিয সচ্চানি বুজ্ঝিত্ৰা অরহত্তফলে পতিট্ঠহিংসু.

ইদমৰোচ ভগৰাতি ইদং ৰট্টৰিৰট্টৰসেন সকলসুত্তং ভগৰা অৰোচ. অত্তমনা তে ভিক্খূতি তুট্ঠচিত্তা তে পঞ্চসতা খীণাসৰা ভিক্খূ. ভগৰতো ভাসিতং অভিনন্দুন্তি করৰীকরুতমঞ্জুনা কণ্ণসুখেন পণ্ডিতজনহদযানং অমতাভিসেকসদিসেন ব্রহ্মস্সরেন ভাসতো ভগৰতো ৰচনং অভিনন্দিংসু, অনুমোদিংসু চেৰ সম্পটিচ্ছিংসু চাতি অত্থো. তেনেতং ৰুচ্চতি –

‘‘সুভাসিতং সুলপিতং, সাধু সাধূতি তাদিনো;

অনুমোদমানা সিরসা, সম্পটিচ্ছিংসু ভিক্খৰো’’তি.

পঠমপটিচ্চসমুপ্পাদসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. ৰিভঙ্গসুত্তৰণ্ণনা

২. দুতিযেপি ৰুত্তনযেনেৰ সুত্তনিক্খেপো ৰেদিতব্বো. অযং পন ৰিসেসো – পঠমং উগ্ঘটিতঞ্ঞূপুগ্গলানং ৰসেন সঙ্খেপতো দস্সিতং, ইদং ৰিপঞ্চিতঞ্ঞূনং ৰসেন ৰিত্থারতোতি. ইমস্মিঞ্চ পন সুত্তে চতস্সো ৰল্লিহারকপুরিসূপমা ৰত্তব্বা, তা ৰিসুদ্ধিমগ্গে ৰুত্তা এৰ. যথা হি ৰল্লিহারকো পুরিসো ৰল্লিযা অগ্গং দিস্ৰা তদনুসারেন মূলং পরিযেসন্তো তং দিস্ৰা ৰল্লিং মূলে ছেত্ৰা আদায কম্মে উপনেয্য, এৰং ভগৰা ৰিত্থারদেসনং দেসেন্তো পটিচ্চসমুপ্পাদস্স অগ্গভূতা জরামরণা পট্ঠায যাৰ মূলভূতং অৰিজ্জাপদং, তাৰ দেসনং আহরিত্ৰা পুন ৰট্টৰিৰট্টং দেসেন্তো নিট্ঠপেসি.

তত্রাযং জরামরণাদীনং ৰিত্থারদেসনায অত্থনিচ্ছযো – জরামরণনিদ্দেসে তাৰ তেসং তেসন্তি অযং সঙ্খেপতো অনেকেসং সত্তানং সাধারণনিদ্দেসোতি ৰিঞ্ঞাতব্বো. যা দেৰদত্তস্স জরা, যা সোমদত্তস্সাতি এৰঞ্হি দিৰসম্পি কথেন্তস্স নেৰ সত্তা পরিযাদানং গচ্ছন্তি. ইমেহি পন দ্ৰীহি পদেহি ন কোচি সত্তো অপরিযাদিন্নো হোতি. তস্মা ৰুত্তং, ‘‘অযং সঙ্খেপতো অনেকেসং সত্তানং সাধারণনিদ্দেসো’’তি. তম্হি তম্হীতি অযং গতিজাতিৰসেন অনেকেসং সত্তনিকাযানং সাধারণনিদ্দেসো. সত্তনিকাযেতি সাধারণনিদ্দেসেন নিদ্দিট্ঠস্স সরূপনিদস্সনং. জরা জীরণতাতিআদীসু পন জরাতি সভাৰনিদ্দেসো. জীরণতাতি আকারনিদ্দেসো. খণ্ডিচ্চন্তিআদযো তযো কালাতিক্কমে কিচ্চনিদ্দেসা, পচ্ছিমা দ্ৰে পকতিনিদ্দেসা. অযঞ্হি জরাতি ইমিনা পদেন সভাৰতো দীপিতা, তেনস্সাযং সভাৰনিদ্দেসো. জীরণতাতি ইমিনা আকারতো, তেনস্সাযং আকারনিদ্দেসো. খণ্ডিচ্চন্তি ইমিনা কালাতিক্কমে দন্তনখানং খণ্ডিতভাৰকরণকিচ্চতো. পালিচ্চন্তি ইমিনা কেসলোমানং পলিতভাৰকরণকিচ্চতো. ৰলিত্তচতাতি ইমিনা মংসং মিলাপেত্ৰা তচৰলিভাৰকরণকিচ্চতো দীপিতা. তেনস্সা ইমে খণ্ডিচ্চন্তিআদযো তযো কালাতিক্কমে কিচ্চনিদ্দেসা. তেহি ইমেসং ৰিকারানং দস্সনৰসেন পাকটীভূতা পাকটজরা দস্সিতা. যথেৰ হি উদকস্স ৰা ৰাতস্স ৰা অগ্গিনো ৰা তিণরুক্খাদীনং সংভগ্গপলিভগ্গতায ৰা ঝামতায ৰা গতমগ্গো পাকটো হোতি, ন চ সো গতমগ্গো তানেৰ উদকাদীনি, এৰমেৰ জরায দন্তাদীসু খণ্ডিচ্চাদিৰসেন গতমগ্গো পাকটো, চক্খুং উম্মীলেত্ৰাপি গয্হতি ন চ খণ্ডিচ্চাদীনেৰ জরা. ন হি জরা চক্খুৰিঞ্ঞেয্যা হোতি.

আযুনো সংহানি ইন্দ্রিযানং পরিপাকোতি ইমেহি পন পদেহি কালাতিক্কমেযেৰ অভিব্যত্তায আযুক্খয-চক্খাদিইন্দ্রিয-পরিপাকসঞ্ঞিতায পকতিযা দীপিতা. তেনস্সিমে পচ্ছিমা দ্ৰে পকতিনিদ্দেসাতি ৰেদিতব্বা. তত্থ যস্মা জরং পত্তস্স আযু হাযতি, তস্মা জরা ‘‘আযুনো সংহানী’’তি ফলূপচারেন ৰুত্তা. যস্মা চ দহরকালে সুপ্পসন্নানি সুখুমম্পি অত্তনো ৰিসযং সুখেনেৰ গণ্হনসমত্থানি চক্খাদীনি ইন্দ্রিযানি জরং পত্তস্স পরিপক্কানি আলুল়িতানি অৰিসদানি, ওল়ারিকম্পি অত্তনো ৰিসযং গহেতুং অসমত্থানি হোন্তি, তস্মা ‘‘ইন্দ্রিযানং পরিপাকো’’তি ফলূপচারেনেৰ ৰুত্তা.

সা পনাযং এৰং নিদ্দিট্ঠা সব্বাপি জরা পাকটা পটিচ্ছন্নাতি দুৰিধা হোতি. তত্থ দন্তাদীসু খণ্ডাদিভাৰদস্সনতো রূপধম্মেসু জরা পাকটজরা নাম, অরূপধম্মেসু পন জরা তাদিসস্স ৰিকারস্স অদস্সনতো পটিচ্ছন্নজরা নাম. তত্থ য্ৰাযং খণ্ডাদিভাৰো দিস্সতি, সো তাদিসানং দন্তাদীনং সুৰিঞ্ঞেয্যত্তা ৰণ্ণোযেৰ, তং চক্খুনা দিস্ৰা মনোদ্ৰারেন চিন্তেত্ৰা ‘‘ইমে দন্তা জরায পহটা’’তি জরং জানাতি উদকট্ঠানে বদ্ধানি গোসীসাদীনি ওলোকেত্ৰা হেট্ঠা উদকস্স অত্থিভাৰং জাননং ৰিয. পুন অৰীচি সৰীচীতি এৰম্পি দুৰিধা হোতি. তত্থ মণি-কনক-রজত-পৰাল়চন্দসূরিযাদীনং ৰিয মন্দদসকাদীসু পাণীনং ৰিয চ পুপ্ফফলপল্লৰাদীসু চ অপাণীনং ৰিয অন্তরন্তরা ৰণ্ণৰিসেসাদীনং দুৰিঞ্ঞেয্যত্তা জরা অৰীচিজরা নাম, নিরন্তরজরাতি অত্থো. ততো অঞ্ঞেসু পন যথাৰুত্তেসু অন্তরন্তরা ৰণ্ণৰিসেসাদীনং সুৰিঞ্ঞেয্যত্তা জরা সৰীচিজরা নামাতি ৰেদিতব্বা.

ইতো পরং তেসং তেসন্তিআদি ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং. চুতি চৰনতাতিআদীসু পন চুতীতি চৰনকৰসেন ৰুচ্চতি, একচতুপঞ্চক্খন্ধসামঞ্ঞৰচনমেতং. চৰনতাতি ভাৰৰচনেন লক্খণনিদস্সনং. ভেদোতি চুতিক্খন্ধানং ভঙ্গুপ্পত্তিপরিদীপনং. অন্তরধানন্তি ঘটস্সেৰ ভিন্নস্স ভিন্নানং চুতিক্খন্ধানং যেন কেনচি পরিযাযেন ঠানাভাৰপরিদীপনং. মচ্চু মরণন্তি মচ্চুসঙ্খাতং মরণং, তেন সমুচ্ছেদমরণাদীনি নিসেধেতি. কালো নাম অন্তকো, তস্স কিরিযা কালকিরিযা. এৰং তেন লোকসম্মুতিযা মরণং দীপেতি.

ইদানি পরমত্থেন দীপেতুং খন্ধানং ভেদোতিআদিমাহ. পরমত্থেন হি খন্ধাযেৰ ভিজ্জন্তি, ন সত্তো নাম কোচি মরতি. খন্ধেসু পন ভিজ্জমানেসু সত্তো মরতি, ভিন্নেসু মতোতি ৰোহারো হোতি. এত্থ চ চতুপঞ্চৰোকারৰসেন খন্ধানং ভেদো, একৰোকারৰসেন কল়েৰরস্স নিক্খেপো. চতুৰোকারৰসেন চ খন্ধানং ভেদো, সেসদ্ৰযৰসেন কল়েৰরস্স নিক্খেপো ৰেদিতব্বো. কস্মা? ভৰদ্ৰযেপি রূপকাযসঙ্খাতস্স কল়েৰরস্স সব্ভাৰতো. অথ ৰা যস্মা চাতুমহারাজিকাদীসু খন্ধা ভিজ্জন্তেৰ, ন কিঞ্চি নিক্খিপতি, তস্মা তেসং ৰসেন খন্ধানং ভেদো, মনুস্সাদীসু কল়েৰরস্স নিক্খেপো. এত্থ চ কল়েৰরস্স নিক্খেপকারণতো মরণং ‘‘কল়েৰরস্স নিক্খেপো’’তি ৰুত্তন্তি এৰমত্থো দট্ঠব্বো. ইতি অযঞ্চ জরা ইদঞ্চ মরণং, ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰেতি ইদং উভযম্পি একতো কত্ৰা জরামরণন্তি কথীযতি.

জাতিনিদ্দেসে জাতি সঞ্জাতীতিআদীসু জাযনট্ঠেন জাতি, সা অপরিপুণ্ণাযতনৰসেন যুত্তা. সঞ্জাযনট্ঠেন সঞ্জাতি, সা পরিপুণ্ণাযতনৰসেন যুত্তা. ওক্কমনট্ঠেন ওক্কন্তি, সা অণ্ডজজলাবুজৰসেন যুত্তা. তে হি অণ্ডকোসঞ্চ ৰত্থিকোসঞ্চ ওক্কমন্তা পৰিসন্তা ৰিয পটিসন্ধিং গণ্হন্তি. অভিনিব্বত্তনট্ঠেন অভিনিব্বত্তি, সা সংসেদজওপপাতিকৰসেন যুত্তা. তে হি পাকটাযেৰ হুত্ৰা নিব্বত্তন্তি. অযং তাৰ ৰোহারদেসনা.

ইদানি পরমত্থদেসনা হোতি. খন্ধাযেৰ হি পরমত্থতো পাতুভৰন্তি, ন সত্তো. তত্থ চ খন্ধানন্তি একৰোকারভৰে একস্স, চতুৰোকারভৰে চতুন্নং, পঞ্চৰোকারভৰে পঞ্চন্নম্পি গহণং ৰেদিতব্বং. পাতুভাৰোতি উপ্পত্তি. আযতনানন্তি এত্থ তত্র তত্র উপ্পজ্জমানাযতনৰসেন সঙ্গহো ৰেদিতব্বো. পটিলাভোতি সন্ততিযং পাতুভাৰোযেৰ. পাতুভৰন্তানেৰ হি তানি পটিলদ্ধানি নাম হোন্তি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, জাতীতি ইমিনা পদেন ৰোহারতো পরমত্থতো চ দেসিতায জাতিযা নিগমনং করোতীতি.

ভৰনিদ্দেসে কামভৰোতি কম্মভৰো চ উপপত্তিভৰো চ. তত্থ কম্মভৰো নাম কামভৰূপগকম্মমেৰ. তঞ্হি তত্থ উপপত্তিভৰস্স কারণত্তা ‘‘সুখো বুদ্ধানং উপ্পাদো (ধ. প. ১৯৪) দুক্খো পাপস্স উচ্চযো’’তিআদীনি (ধ. প. ১১৭) ৰিয ফলৰোহারেন ভৰোতি ৰুত্তং. উপপত্তিভৰো নাম তেন কম্মেন নিব্বত্তং উপাদিণ্ণক্খন্ধপঞ্চকং. তঞ্হি তত্থ ভৰতীতি কত্ৰা ভৰোতি ৰুত্তং. সব্বথাপি ইদং কম্মঞ্চ উপপত্তিঞ্চ উভযম্পেতমিধ ‘‘কামভৰো’’তি ৰুত্তং. এস নযো রূপারূপভৰেসূতি.

উপাদাননিদ্দেসে কামুপাদানন্তিআদীসু ৰত্থুকামং উপাদিযন্তি এতেন, সযং ৰা তং উপাদিযতীতি কামুপাদানং, কামো চ সো উপাদানঞ্চাতি কামুপাদানং. উপাদানন্তি দল়্হগ্গহণং ৰুচ্চতি. দল়্হত্থো হি এত্থ উপসদ্দো উপাযাসউপকট্ঠাদীসু ৰিয. পঞ্চকামগুণিকরাগস্সেতং অধিৰচনং. অযমেত্থ সঙ্খেপো. ৰিত্থারতো পনেতং, ‘‘তত্থ কতমং কামুপাদানং? যো কামেসু কামচ্ছন্দো’’তি (ধ. স. ১২২০; ৰিভ. ৯৩৮) ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং.

তথা দিট্ঠি চ সা উপাদানঞ্চাতি দিট্ঠুপাদানং. অথ ৰা দিট্ঠিং উপাদিযতি, উপাদিযন্তি ৰা এতেন দিট্ঠিন্তি দিট্ঠুপাদানং. উপাদিযতি হি পুরিমদিট্ঠিং উত্তরদিট্ঠি, উপাদিযন্তি চ তায দিট্ঠিং. যথাহ – ‘‘সস্সতো অত্তা চ লোকো চ ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তিআদি (ম. নি. ৩.২৭). সীলব্বতুপাদানঅত্তৰাদুপাদানৰজ্জস্স সব্বদিট্ঠিগতস্সেতং অধিৰচনং. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৰিত্থারতো পনেতং, ‘‘তত্থ কতমং দিট্ঠুপাদানং? নত্থি দিন্ন’’ন্তি (ধ. স. ১২২১) ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং.

তথা সীলব্বতমুপাদিযন্তি এতেন, সযং ৰা তং উপাদিযতি, সীলব্বতঞ্চ তং উপাদানঞ্চাতি ৰা সীলব্বতুপাদানং. গোসীলগোৰতাদীনি হি ‘‘এৰং সুদ্ধী’’তি (ধ. স. ১২২২; ৰিভ. ৯৩৮) অভিনিৰেসতো সযমেৰ উপাদানানীতি. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৰিত্থারতো পনেতং, ‘‘তত্থ কতমং সীলব্বতুপাদানং? ইতো বহিদ্ধা সমণব্রাহ্মণানং সীলেন সুদ্ধী’’তি ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং.

ইদানি ৰদন্তি এতেনাতি ৰাদো, উপাদিযন্তি এতেনাতি উপাদানং, কিং ৰদন্তি উপাদিযন্তি ৰা? অত্তানং. অত্তনো ৰাদুপাদানং অত্তৰাদুপাদানং. অত্তৰাদমত্তমেৰ ৰা অত্তাতি উপাদিযন্তি এতেনাতি অত্তৰাদুপাদানং. ৰীসতিৰত্থুকায সক্কাযদিট্ঠিযা এতং অধিৰচনং. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৰিত্থারতো পনেতং, ‘‘তত্থ কতমং অত্তৰাদুপাদানং? ইধ অস্সুতৰা পুথুজ্জনো অরিযানং অদস্সাৰী’’তি ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং.

তণ্হানিদ্দেসে রূপতণ্হা…পে… ধম্মতণ্হাতি এতং চক্খুদ্ৰারাদীসু জৰনৰীথিযা পৰত্তায তণ্হায ‘‘সেট্ঠিপুত্তো ব্রাহ্মণপুত্তো’’তি এৰমাদীসু পিতিতো নামং ৰিয পিতিসদিসারম্মণতো নামং. এত্থ চ রূপারম্মণা তণ্হা, রূপে তণ্হাতি রূপতণ্হা. সা কামরাগভাৰেন রূপং অস্সাদেন্তী পৰত্তমানা কামতণ্হা, সস্সতদিট্ঠিসহগতরাগভাৰেন ‘‘রূপং নিচ্চং ধুৰং সস্সত’’ন্তি এৰং অস্সাদেন্তী পৰত্তমানা ভৰতণ্হা, উচ্ছেদদিট্ঠিসহগতরাগভাৰেন ‘‘রূপং উচ্ছিজ্জতি ৰিনস্সতি পেচ্চ ন ভৰতী’’তি এৰং অস্সাদেন্তী পৰত্তমানা ৰিভৰতণ্হাতি রূপতণ্হা এৰং তিৰিধা হোতি. যথা চ রূপতণ্হা, তথা সদ্দতণ্হাদযোপীতি এৰং তানি অট্ঠারস তণ্হাৰিচরিতানি হোন্তি. তানি অজ্ঝত্তরূপাদীসু অট্ঠারস, বহিদ্ধারূপাদীসু অট্ঠারসাতি ছত্তিংস. ইতি অতীতানি ছত্তিংস, অনাগতানি ছত্তিংস, পচ্চুপ্পন্নানি ছত্তিংসাতি এৰং অট্ঠসতং তণ্হাৰিচরিতানি হোন্তি. ‘‘অজ্ঝত্তিকস্স উপাদায অস্মীতি হোতি, ইত্থস্মীতি হোতী’’তি (ৰিভ. ৯৭৩) ৰা এৰমাদীনি অজ্ঝত্তিকরূপাদিনিস্সিতানি অট্ঠারস, ‘‘বাহিরস্স উপাদায ইমিনা অস্মীতি হোতি, ইমিনা ইত্থস্মীতি হোতী’’তি (ৰিভ. ৯৭৫) ৰা এৰমাদীনি বাহিররূপাদিনিস্সিতানি অট্ঠারসাতি ছত্তিংস, ইতি অতীতানি ছত্তিংস, অনাগতানি ছত্তিংস, পচ্চুপ্পন্নানি ছত্তিংসাতি এৰম্পি অট্ঠসতং তণ্হাৰিচরিতানি হোন্তি. পুন সঙ্গহে করিযমানে রূপাদীসু আরম্মণেসু ছল়েৰ তণ্হাকাযা তিস্সোযেৰ কামতণ্হাদযো হোন্তীতি. এৰং –

‘‘নিদ্দেসত্থেন নিদ্দেস, ৰিত্থারা ৰিত্থারস্স চ;

পুন সঙ্গহতো তণ্হা, ৰিঞ্ঞাতব্বা ৰিভাৰিনা’’তি.

ৰেদনানিদ্দেসে ৰেদনাকাযাতি ৰেদনাসমূহা. চক্খুসম্ফস্সজা ৰেদনা…পে… মনোসম্ফস্সজাৰেদনাতি এতং ‘‘চক্খুসম্ফস্সজাৰেদনা অত্থি কুসলা, অত্থি অকুসলা, অত্থি অব্যাকতা’’তি এৰং ৰিভঙ্গে (ৰিভ. ৩৪) আগতত্তা চক্খুদ্ৰারাদীসু পৰত্তানং কুসলাকুসলাব্যাকতৰেদনানং ‘‘সারিপুত্তো মন্তাণিপুত্তো’’তি এৰমাদীসু মাতিতো নামং ৰিয মাতিসদিসতো ৰত্থুতো নামং. ৰচনত্থো পনেত্থ – চক্খুসম্ফস্সহেতু জাতা ৰেদনা চক্খুসম্ফস্সজা ৰেদনাতি. এসেৰ নযো সব্বত্থ. অযং তাৰেত্থ সব্বসঙ্গাহিকা কথা. ৰিপাকৰসেন পন চক্খুদ্ৰারে দ্ৰে চক্খুৰিঞ্ঞাণানি, দ্ৰে মনোধাতুযো, তিস্সো মনোৰিঞ্ঞাণধাতুযোতি এতাহি সম্পযুত্তৰসেন ৰেদনা ৰেদিতব্বা. এসেৰ নযো সোতদ্ৰারাদীসু. মনোদ্ৰারে মনোৰিঞ্ঞাণধাতুসম্পযুত্তাৰ.

ফস্সনিদ্দেসে চক্খুসম্ফস্সোতি চক্খুম্হি সম্ফস্সো. এস নযো সব্বত্থ. চক্খুসম্ফস্সো…পে… কাযসম্ফস্সোতি এত্তাৰতা চ কুসলাকুসলৰিপাকা পঞ্চৰত্থুকা দস ফস্সা ৰুত্তা হোন্তি. মনোসম্ফস্সোতি ইমিনা সেসবাৰীসতিলোকিযৰিপাকমনসম্পযুত্তা ফস্সা.

সল়াযতননিদ্দেসে চক্খাযতনন্তিআদীসু যং ৰত্তব্বং, তং ৰিসুদ্ধিমগ্গে খন্ধনিদ্দেসে চেৰ আযতননিদ্দেসে চ ৰুত্তমেৰ.

নামরূপনিদ্দেসে নমনলক্খণং নামং. রুপ্পনলক্খণং রূপং. ৰিভজনে পনস্স ৰেদনাতি ৰেদনাক্খন্ধো, সঞ্ঞাতি সঞ্ঞাক্খন্ধো, চেতনা ফস্সো মনসিকারোতি সঙ্খারক্খন্ধো ৰেদিতব্বো. কামঞ্চ অঞ্ঞেপি সঙ্খারক্খন্ধসঙ্গহিতা ধম্মা সন্তি, ইমে পন তযো সব্বদুব্বলেসুপি চিত্তেসু সন্তি, তস্মা এতেসংযেৰ ৰসেনেত্থ সঙ্খারক্খন্ধো দস্সিতো. চত্তারো চ মহাভূতাতি এত্থ চত্তারোতি গণনপরিচ্ছেদো. মহাভূতাতি পথৰীআপতেজৰাযানমেতং অধিৰচনং. যেন পন কারণেন তানি মহাভূতানীতি ৰুচ্চন্তি, যো চেত্থ অঞ্ঞো ৰিনিচ্ছযনযো, সো সব্বো ৰিসুদ্ধিমগ্গে রূপক্খন্ধনিদ্দেসে ৰুত্তো. চতুন্নঞ্চ মহাভূতানং উপাদাযাতি এত্থ পন চতুন্নন্তি উপযোগত্থে সামিৰচনং, চত্তারি মহাভূতানীতি ৰুত্তং হোতি. উপাদাযাতি উপাদিযিত্ৰা, গহেত্ৰাতি অত্থো. নিস্সাযাতিপি একে. ‘‘ৰত্তমান’’ন্তি অযঞ্চেত্থ পাঠসেসো. সমূহত্থে ৰা এতং সামিৰচনং, চতুন্নং মহাভূতানং সমূহং উপাদায ৰত্তমানং রূপন্তি এত্থ অত্থো ৰেদিতব্বো. এৰং সব্বথাপি যানি চ চত্তারি পথৰীআদীনি মহাভূতানি, যঞ্চ চতুন্নং মহাভূতানং উপাদায ৰত্তমানং চক্খাযতনাদিভেদেন অভিধম্মপাল়িযমেৰ ৰুত্তং তেৰীসতিৰিধং রূপং, তং সব্বম্পি রূপন্তি ৰেদিতব্বং.

ৰিঞ্ঞাণনিদ্দেসে চক্খুৰিঞ্ঞাণন্তি চক্খুম্হি ৰিঞ্ঞাণং, চক্খুতো ৰা জাতং ৰিঞ্ঞাণন্তি চক্খুৰিঞ্ঞাণং. এৰং সোতঘানজিৰ্হাকাযৰিঞ্ঞাণানি. ইতরং পন মনোযেৰ ৰিঞ্ঞাণন্তি মনোৰিঞ্ঞাণং. দ্ৰিপঞ্চৰিঞ্ঞাণৰজ্জিততেভূমকৰিপাকচিত্তস্সেতং অধিৰচনং.

সঙ্খারনিদ্দেসে অভিসঙ্খরণলক্খণো সঙ্খারো. ৰিভজনে পনস্স কাযসঙ্খারোতি কাযতো পৰত্তসঙ্খারো. কাযদ্ৰারে চোপনৰসেন পৰত্তানং কামাৰচরকুসলতো অট্ঠন্নং, অকুসলতো দ্ৰাদসন্নন্তি ৰীসতিযা কাযসঞ্চেতনানমেতং অধিৰচনং. ৰচীসঙ্খারোতি ৰচনতো পৰত্তসঙ্খারো, ৰচীদ্ৰারে ৰচনভেদৰসেন পৰত্তানং ৰীসতিযা এৰ ৰচীসঞ্চেতনানমেতং অধিৰচনং. চিত্তসঙ্খারোতি চিত্ততো পৰত্তসঙ্খারো, কাযৰচীদ্ৰারে চোপনং অকত্ৰা রহো নিসীদিত্ৰা চিন্তেন্তস্স পৰত্তানং লোকিযকুসলাকুসলৰসেন একূনতিংসমনোসঞ্চেতনানমেতং অধিৰচনং.

অৰিজ্জানিদ্দেসে দুক্খে অঞ্ঞাণন্তি দুক্খসচ্চে অঞ্ঞাণং, মোহস্সেতং অধিৰচনং. এস নযো দুক্খসমুদযে অঞ্ঞাণন্তিআদীসু. তত্থ চতূহি কারণেহি দুক্খে অঞ্ঞাণং ৰেদিতব্বং অন্তোগধতো ৰত্থুতো আরম্মণতো পটিচ্ছাদনতো চ. তথা হি তং দুক্খসচ্চপরিযাপন্নত্তা দুক্খে অন্তোগধং, দুক্খসচ্চঞ্চস্স নিস্সযপচ্চযভাৰেন ৰত্থু, আরম্মণপচ্চযভাৰেন আরম্মণং, দুক্খসচ্চং এতং পটিচ্ছাদেতি তস্স যাথাৰলক্খণপটিৰেধনিৰারণেন ঞাণপ্পৰত্তিযা চেত্থ অপ্পদানেন.

দুক্খসমুদযে অঞ্ঞাণং তীহি কারণেহি ৰেদিতব্বং ৰত্থুতো আরম্মণতো পটিচ্ছাদনতো চ. নিরোধে পটিপদায চ অঞ্ঞাণং একেনেৰ কারণেন ৰেদিতব্বং পটিচ্ছাদনতো. নিরোধপটিপদানঞ্হি পটিচ্ছাদকমেৰ অঞ্ঞাণং তেসং যাথাৰলক্খণপটিৰেধনিৰারণেন তেসু চ ঞাণপ্পৰত্তিযা অপ্পদানেন. ন পন তং তত্থ অন্তোগধং তস্মিং সচ্চদ্ৰযে অপরিযাপন্নত্তা, ন তস্স তং সচ্চদ্ৰযং ৰত্থু অসহজাতত্তা, নারম্মণং, তদারব্ভ অপ্পৰত্তনতো. পচ্ছিমঞ্হি সচ্চদ্ৰযং গম্ভীরত্তা দুদ্দসং, ন তত্থ অন্ধভূতং অঞ্ঞাণং পৰত্ততি. পুরিমং পন ৰচনীযত্তেন সভাৰলক্খণস্স দুদ্দসত্তা গম্ভীরং, তত্থ ৰিপল্লাসগাহৰসেন পৰত্ততি.

অপিচ ‘‘দুক্খে’’তি এত্তাৰতা সঙ্গহতো ৰত্থুতো আরম্মণতো কিচ্চতো চ অৰিজ্জা দীপিতা. ‘‘দুক্খসমুদযে’’তি এত্তাৰতা ৰত্থুতো আরম্মণতো কিচ্চতো চ. ‘‘দুক্খনিরোধে দুক্খনিরোধগামিনিযা পটিপদাযা’’তি এত্তাৰতা কিচ্চতো. অৰিসেসতো পন ‘‘অঞ্ঞাণ’’ন্তি এতেন সভাৰতো নিদ্দিট্ঠাতি ঞাতব্বা.

ইতি খো, ভিক্খৰেতি এৰং খো, ভিক্খৰে. নিরোধো হোতীতি অনুপ্পাদো হোতি. অপিচেত্থ সব্বেহেৰ তেহি নিরোধপদেহি নিব্বানং দেসিতং. নিব্বানঞ্হি আগম্ম তে তে ধম্মা নিরুজ্ঝন্তি, তস্মা তং তেসং তেসং নিরোধোতি ৰুচ্চতি. ইতি ভগৰা ইমস্মিং সুত্তে দ্ৰাদসহি পদেহি ৰট্টৰিৰট্টং দেসেন্তো অরহত্তনিকূটেনেৰ দেসনং নিট্ঠপেসি. দেসনাপরিযোসানে ৰুত্তনযেনেৰ পঞ্চসতা ভিক্খূ অরহত্তে পতিট্ঠহিংসূতি.

ৰিভঙ্গসুত্তং দুতিযং.

৩. পটিপদাসুত্তৰণ্ণনা

৩. ততিযে মিচ্ছাপটিপদন্তি অযং তাৰ অনিয্যানিকপটিপদা. ননু চ অৰিজ্জাপচ্চযা পুঞ্ঞাভিসঙ্খারোপি অত্থি আনেঞ্জাভিসঙ্খারোপি, সো কথং মিচ্ছাপটিপদা হোতীতি. ৰট্টসীসত্তা. যঞ্হি কিঞ্চি ভৰত্তযসঙ্খাতং ৰট্টং পত্থেত্ৰা পৰত্তিতং, অন্তমসো পঞ্চাভিঞ্ঞা অট্ঠ ৰা পন সমাপত্তিযো, সব্বং তং ৰট্টপক্খিযং ৰট্টসীসন্তি ৰট্টসীসত্তা মিচ্ছাপটিপদাৰ হোতি. যং পন কিঞ্চি ৰিৰট্টং নিব্বানং পত্থেত্ৰা পৰত্তিতং, অন্তমসো উল়ুঙ্কযাগুমত্তদানম্পি পণ্ণমুট্ঠিদানমত্তম্পি, সব্বং তং ৰিৰট্টপক্খিযং ৰিৰট্টনিস্সিতং, ৰিৰট্টপক্খিকত্তা সম্মাপটিপদাৰ হোতি. অপ্পমত্তকম্পি হি পণ্ণমুট্ঠিমত্তদানকুসলং ৰা হোতু মহন্তং ৰেলামদানাদিকুসলং ৰা, সচে ৰট্টসম্পত্তিং পত্থেত্ৰা ৰট্টনিস্সিতৰসেন মিচ্ছা ঠপিতং হোতি, ৰট্টমেৰ আহরিতুং সক্কোতি, নো ৰিৰট্টং. ‘‘ইদং মে দানং আসৰক্খযাৰহং হোতূ’’তি এৰং পন ৰিৰট্টং পত্থেন্তেন ৰিৰট্টৰসেন সম্মা ঠপিতং অরহত্তম্পি পচ্চেকবোধিঞাণম্পি সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণম্পি দাতুং সক্কোতিযেৰ, ন অরহত্তং অপ্পত্ৰা পরিযোসানং গচ্ছতি. ইতি অনুলোমৰসেন মিচ্ছাপটিপদা, পটিলোমৰসেন সম্মাপটিপদা দেসিতাতি ৰেদিতব্বা. ননু চেত্থ পটিপদা পুচ্ছিতা, নিব্বানং ভাজিতং, নিয্যাতনেপি পটিপদাৰ নিয্যাতিতা. ন চ নিব্বানস্স পটিপদাতি নামং, সৰিপস্সনানং পন চতুন্নং মগ্গানমেতং নামং, তস্মা পুচ্ছানিয্যাতনেহি পদভাজনং ন সমেতীতি. নো ন সমেতি, কস্মা? ফলেন পটিপদায দস্সিতত্তা. ফলেন হেত্থ পটিপদা দস্সিতা. ‘‘অৰিজ্জায ত্ৰেৰ অসেসৰিরাগনিরোধা সঙ্খারনিরোধো’’তি এতং নিরোধসঙ্খাতং নিব্বানং যস্সা পটিপদায ফলং, অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, সম্মাপটিপদাতি অযমেত্থ অত্থো. ইমস্মিঞ্চ অত্থে অসেসৰিরাগনিরোধাতি এত্থ ৰিরাগো নিরোধস্সেৰ ৰেৰচনং, অসেসৰিরাগা অসেসনিরোধাতি অযঞ্হেত্থ অধিপ্পাযো. যেন ৰা ৰিরাগসঙ্খাতেন মগ্গেন অসেসনিরোধো হোতি, তং দস্সেতুং এতং পদভাজনং ৰুত্তং. এৰঞ্হি সতি সানুভাৰা পটিপদা ৰিভত্তা হোতি. ইতি ইমস্মিম্পি সুত্তে ৰট্টৰিৰট্টমেৰ কথিতন্তি. ততিযং.

৪. ৰিপস্সীসুত্তৰণ্ণনা

৪. চতুত্থে ৰিপস্সিস্সাতি তস্স কির বোধিসত্তস্স যথা লোকিযমনুস্সানং কিঞ্চিদেৰ পস্সন্তানং পরিত্তকম্মাভিনিব্বত্তস্স কম্মজপসাদস্স দুব্বলত্তা অক্খীনি ৰিপ্ফন্দন্তি, ন এৰং ৰিপ্ফন্দিংসু. বলৰকম্মনিব্বত্তস্স পন কম্মজপসাদস্স বলৰত্তা অৰিপ্ফন্দন্তেহি অনিমিসেহি এৰ অক্খীহি পস্সি সেয্যথাপি দেৰা তাৰতিংসা. তেন ৰুত্তং – ‘‘অনিমিসন্তো কুমারো পেক্খতীতি খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স কুমারস্স ‘ৰিপস্সী ৰিপস্সী’ত্ৰেৰ সমঞ্ঞা উদপাদী’’তি (দী. নি. ২.৪০). অযঞ্হেত্থ অধিপ্পাযো – অন্তরন্তরা নিমিসজনিতন্ধকারৰিরহেন ৰিসুদ্ধং পস্সতি, ৰিৰটেহি ৰা অক্খীহি পস্সতীতি ৰিপস্সী. এত্থ চ কিঞ্চাপি পচ্ছিমভৰিকানং সব্ববোধিসত্তানং বলৰকম্মনিব্বত্তস্স কম্মজপসাদস্স বলৰত্তা অক্খীনি ন ৰিপ্ফন্দন্তি, সো পন বোধিসত্তো এতেনেৰ নামং লভি.

অপিচ ৰিচেয্য ৰিচেয্য পস্সতীতি ৰিপস্সী, ৰিচিনিত্ৰা ৰিচিনিত্ৰা পস্সতীতি অত্থো. একদিৰসং কির ৰিনিচ্ছযট্ঠানে নিসীদিত্ৰা অত্থে অনুসাসন্তস্স রঞ্ঞো অলঙ্কতপটিযত্তং মহাপুরিসং আহরিত্ৰা অঙ্কে ঠপযিংসু. তস্স তং অঙ্কে কত্ৰা পলাল়যমানস্সেৰ অমচ্চা সামিকং অস্সামিকং অকংসু. বোধিসত্তো অনত্তমনসদ্দং নিচ্ছারেসি. রাজা ‘‘কিমেতং উপধারেথা’’তি আহ. উপধারযমানা অঞ্ঞং অদিস্ৰা ‘‘অট্টস্স দুব্বিনিচ্ছিতত্তা এৰং কতং ভৰিস্সতী’’তি পুন সামিকমেৰ সামিকং কত্ৰা ‘‘ঞত্ৰা নু খো কুমারো এৰং করোতী’’তি? ৰীমংসন্তা পুন সামিকং অস্সামিকমকংসু. পুন বোধিসত্তো তথেৰ সদ্দং নিচ্ছারেসি. অথ রাজা ‘‘জানাতি মহাপুরিসো’’তি ততো পট্ঠায অপ্পমত্তো অহোসি. তেন ৰুত্তং ‘‘ৰিচেয্য ৰিচেয্য কুমারো অত্থে পনাযতি ঞাযেনাতি খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স কুমারস্স ভিয্যোসোমত্তায ‘ৰিপস্সী ৰিপস্সী’ত্ৰেৰ সমঞ্ঞা উদপাদী’’তি (দী. নি. ২.৪১).

ভগৰতোতি ভাগ্যসম্পন্নস্স. অরহতোতি রাগাদিঅরীনং হতত্তা, সংসারচক্কস্স ৰা অরানং হতত্তা, পচ্চযানং ৰা অরহত্তা অরহাতি এৰং গুণতো উপ্পন্ননামধেয্যস্স. সম্মাসম্বুদ্ধস্সাতি সম্মা নযেন হেতুনা সামং পচ্চত্তপুরিসকারেন চত্তারি সচ্চানি বুদ্ধস্স. পুব্বেৰ সম্বোধাতি সম্বোধো ৰুচ্চতি চতূসু মগ্গেসু ঞাণং, ততো পুব্বেৰ. বোধিসত্তস্সেৰ সতোতি এত্থ বোধীতি ঞাণং, বোধিমা সত্তো বোধিসত্তো, ঞাণৰা পঞ্ঞৰা পণ্ডিতোতি অত্থো. পুরিমবুদ্ধানঞ্হি পাদমূলে অভিনীহারতো পট্ঠায পণ্ডিতোৰ সো সত্তো, ন অন্ধবালোতি বোধিসত্তো. যথা ৰা উদকতো উগ্গন্ত্ৰা ঠিতং পরিপাকগতং পদুমং সূরিযরস্মিসম্ফস্সেন অৰস্সং বুজ্ঝিস্সতীতি বুজ্ঝনকপদুমন্তি ৰুচ্চতি, এৰং বুদ্ধানং সন্তিকে ব্যাকরণস্স লদ্ধত্তা অৰস্সং অনন্তরাযেন পারমিযো পূরেত্ৰা বুজ্ঝিস্সতীতি বুজ্ঝনকসত্তোতিপি বোধিসত্তো. যা চ এসা চতুমগ্গঞাণসঙ্খাতা বোধি, তং পত্থযমানো পৰত্ততীতি বোধিযং সত্তো আসত্তোতিপি বোধিসত্তো. এৰং গুণতো উপ্পন্ননামৰসেন বোধিসত্তস্সেৰ সতো. কিচ্ছন্তি দুক্খং. আপন্নোতি অনুপ্পত্তো. ইদং ৰুত্তং হোতি – অহো অযং সত্তলোকো দুক্খং অনুপ্পত্তোতি. চৰতি চ উপপজ্জতি চাতি ইদং অপরাপরং চুতিপটিসন্ধিৰসেন ৰুত্তং. নিস্সরণন্তি নিব্বানং. তঞ্হি জরামরণদুক্খতো নিস্সটত্তা তস্স নিস্সরণন্তি ৰুচ্চতি. কুদাস্সু নামাতি কতরস্মিং নু খো কালে.

যোনিসো মনসিকারাতি উপাযমনসিকারেন পথমনসিকারেন. অহু পঞ্ঞায অভিসমযোতি পঞ্ঞায সদ্ধিং জরামরণকারণস্স অভিসমযো সমৰাযো সমাযোগো অহোসি, ‘‘জাতিপচ্চযা জরামরণ’’ন্তি ইদং তেন দিট্ঠন্তি অত্থো. অথ ৰা যোনিসো মনসিকারা অহু পঞ্ঞাযাতি যোনিসো মনসিকারেন চ পঞ্ঞায চ অভিসমযো অহু. ‘‘জাতিযা খো সতি জরামরণ’’ন্তি, এৰং জরামরণকারণস্স পটিৰেধো অহোসীতি অত্থো. এস নযো সব্বত্থ.

ইতি হিদন্তি এৰমিদং. সমুদযো সমুদযোতি একাদসসু ঠানেসু সঙ্খারাদীনং সমুদযং সম্পিণ্ডেত্ৰা নিদ্দিসতি. পুব্বে অননুস্সুতেসূতি ‘‘অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারানং সমুদযো হোতী’’তি. এৰং ইতো পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু, চতূসু ৰা অরিযসচ্চধম্মেসু. চক্খুন্তিআদীনি ঞাণৰেৰচনানেৰ. ঞাণমেৰ হেত্থ দস্সনট্ঠেন চক্খু, ঞাতট্ঠেন ঞাণং, পজাননট্ঠেন পঞ্ঞা, পটিৰেধনট্ঠেন ৰিজ্জা, ওভাসনট্ঠেন আলোকোতি ৰুত্তং. তং পনেতং চতূসু সচ্চেসু লোকিযলোকুত্তরমিস্সকং নিদ্দিট্ঠন্তি ৰেদিতব্বং. নিরোধৰারেপি ইমিনাৰ নযেন অত্থো ৰেদিতব্বো. চতুত্থং.

৫-১০. সিখীসুত্তাদিৰণ্ণনা

৫-১০. পঞ্চমাদীসু সিখিস্স, ভিক্খৰেতিআদীনং পদানং ‘‘সিখিস্সপি, ভিক্খৰে’’তি ন এৰং যোজেত্ৰা অত্থো ৰেদিতব্বো. কস্মা? একাসনে অদেসিতত্তা. নানাঠানেসু হি এতানি দেসিতানি, অত্থো পন সব্বত্থ সদিসোযেৰ. সব্ববোধিসত্তানঞ্হি বোধিপল্লঙ্কে নিসিন্নানং ন অঞ্ঞো সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা দেৰো ৰা মারো ৰা ব্রহ্মা ৰা আচিক্খতি – ‘‘অতীতে বোধিসত্তা পচ্চযাকারং সম্মসিত্ৰা বুদ্ধা জাতা’’তি. যথা পন পঠমকপ্পিককালে দেৰে ৰুট্ঠে উদকস্স গতমগ্গেনেৰ অপরাপরং ৰুট্ঠিউদকং গচ্ছতি, এৰং তেহি তেহি পুরিমবুদ্ধেহি গতমগ্গেনেৰ পচ্ছিমা পচ্ছিমা গচ্ছন্তি. সব্ববোধিসত্তা হি আনাপানচতুত্থজ্ঝানতো ৰুট্ঠায পচ্চযাকারে ঞাণং ওতারেত্ৰা তং অনুলোমপটিলোমং সম্মসিত্ৰা বুদ্ধা হোন্তীতি পটিপাটিযা সত্তসু সুত্তেসু বুদ্ধৰিপস্সনা নাম কথিতাতি.

বুদ্ধৰগ্গো পঠমো.

২. আহারৰগ্গো

১. আহারসুত্তৰণ্ণনা

১১. আহারৰগ্গস্স পঠমে আহারাতি পচ্চযা. পচ্চযা হি আহরন্তি অত্তনো ফলং, তস্মা আহারাতি ৰুচ্চন্তি. ভূতানং ৰা সত্তানন্তিআদীসু ভূতাতি জাতা নিব্বত্তা. সম্ভৰেসিনোতি যে সম্ভৰং জাতিং নিব্বত্তিং এসন্তি গৰেসন্তি. তত্থ চতূসু যোনীসু অণ্ডজজলাবুজা সত্তা যাৰ অণ্ডকোসং ৰত্থিকোসঞ্চ ন ভিন্দন্তি, তাৰ সম্ভৰেসিনো নাম, অণ্ডকোসং ৰত্থিকোসঞ্চ ভিন্দিত্ৰা বহি নিক্খন্তা ভূতা নাম. সংসেদজা ওপপাতিকা চ পঠমচিত্তক্খণে সম্ভৰেসিনো নাম, দুতিযচিত্তক্খণতো পভুতি ভূতা নাম. যেন ৰা ইরিযাপথেন জাযন্তি, যাৰ ততো অঞ্ঞং ন পাপুণন্তি, তাৰ সম্ভৰেসিনো নাম, ততো পরং ভূতা নাম. অথ ৰা ভূতাতি জাতা অভিনিব্বত্তা, যে ভূতা অভিনিব্বত্তাযেৰ, ন পুন ভৰিস্সন্তীতি সঙ্খং গচ্ছন্তি, তেসং খীণাসৰানং এতং অধিৰচনং. সম্ভৰমেসন্তীতি সম্ভৰেসিনো. অপ্পহীনভৰসংযোজনত্তা আযতিম্পি সম্ভৰং এসন্তানং সেক্খপুথুজ্জনানমেতং অধিৰচনং. এৰং সব্বথাপি ইমেহি দ্ৰীহি পদেহি সব্বসত্তে পরিযাদিযতি. ৰাসদ্দো চেত্থ সম্পিণ্ডনত্থো, তস্মা ভূতানঞ্চ সম্ভৰেসীনঞ্চাতি অযমত্থো ৰেদিতব্বো.

ঠিতিযাতি ঠিতত্থং. অনুগ্গহাযাতি অনুগ্গহত্থং. ৰচনভেদোযেৰ চেস, অত্থো পন দ্ৰিন্নম্পি পদানং একোযেৰ. অথ ৰা ঠিতিযাতি তস্স তস্স সত্তস্স উপ্পন্নধম্মানং অনুপ্পবন্ধৰসেন অৰিচ্ছেদায. অনুগ্গহাযাতি অনুপ্পন্নানং উপ্পাদায. উভোপি চেতানি ‘‘ভূতানং ৰা ঠিতিযা চেৰ অনুগ্গহায চ, সম্ভৰেসীনং ৰা ঠিতিযা চেৰ অনুগ্গহায চা’’তি এৰং উভযত্থ দট্ঠব্বানীতি.

কবল়ীকারো আহারোতি কবল়ং কত্ৰা অজ্ঝোহরিতব্বকো আহারো, ওদনকুম্মাসাদিৰত্থুকায ওজাযেতং অধিৰচনং. ওল়ারিকো ৰা সুখুমো ৰাতি ৰত্থুওল়ারিকতায ওল়ারিকো, সুখুমতায সুখুমো. সভাৰেন পন সুখুমরূপপরিযাপন্নত্তা কবল়ীকারো আহারো সুখুমোৰ হোতি. সাপি চস্স ৰত্থুতো ওল়ারিকতা সুখুমতা চ উপাদাযুপাদায ৰেদিতব্বা. কুম্ভীলানঞ্হি আহারং উপাদায মোরানং আহারো সুখুমো. কুম্ভীলা কির পাসাণে গিলন্তি, তে চ নেসং কুচ্ছিপ্পত্তা ৰিলীযন্তি. মোরা সপ্পৰিচ্ছিকাদিপাণে খাদন্তি. মোরানং পন আহারং উপাদায তরচ্ছানং আহারো সুখুমো. তে কির তিৰস্সছড্ডিতানি ৰিসাণানি চেৰ অট্ঠীনি চ খাদন্তি, তানি চ নেসং খেল়েন তেমিতমত্তানেৰ কন্দমূলং ৰিয মুদুকানি হোন্তি. তরচ্ছানং আহারং উপাদায হত্থীনং আহারো সুখুমো. তে হি নানারুক্খসাখাদযো খাদন্তি. হত্থীনং আহারতো গৰযগোকণ্ণমিগাদীনং আহারো সুখুমো. তে কির নিস্সারানি নানারুক্খপণ্ণাদীনি খাদন্তি. তেসম্পি আহারতো গুন্নং আহারো সুখুমো. তে অল্লসুক্খতিণানি খাদন্তি. তেসং আহারতো সসানং আহারো সুখুমো. সসানং আহারতো সকুণানং আহারো সুখুমো. সকুণানং আহারতো পচ্চন্তৰাসীনং আহারো সুখুমো. পচ্চন্তৰাসীনং আহারতো গামভোজকানং আহারো সুখুমো. গামভোজকানং আহারতো রাজরাজমহামত্তানং আহারো সুখুমো. তেসম্পি আহারতো চক্কৰত্তিনো আহারো সুখুমো. চক্কৰত্তিনো আহারতো ভুম্মানং দেৰানং আহারো সুখুমো. ভুম্মানং দেৰানং আহারতো চাতুমহারাজিকানং. এৰং যাৰ পরনিম্মিতৰসৰত্তীনং আহারা ৰিত্থারেতব্বা. তেসং পনাহারো সুখুমোত্ৰেৰ নিট্ঠং পত্তো.

এত্থ চ ওল়ারিকে ৰত্থুস্মিং ওজা পরিত্তা হোতি দুব্বলা, সুখুমে বলৰতী. তথা হি একপত্তপূরম্পি যাগুং পীতো মুহুত্তেনেৰ জিঘচ্ছিতো হোতি যংকিঞ্চিদেৰ খাদিতুকামো, সপ্পিং পন পসতমত্তং পিৰিত্ৰা দিৰসং অভোত্তুকামো হোতি. তত্থ ৰত্থু কম্মজতেজসঙ্খাতং পরিস্সযং ৰিনোদেতি, ন পন সক্কোতি পালেতুং. ওজা পন পালেতি, ন সক্কোতি পরিস্সযং ৰিনোদেতুং. দ্ৰে পন একতো হুত্ৰা পরিস্সযঞ্চেৰ ৰিনোদেন্তি পালেন্তি চাতি.

ফস্সো দুতিযোতি চক্খুসম্ফস্সাদি ছব্বিধোপি ফস্সো এতেসু চতূসু আহারেসু দুতিযো আহারোতি ৰেদিতব্বো. দেসনানযো এৰ চেস, তস্মা ইমিনা নাম কারণেন দুতিযো ততিযো চাতি ইদমেত্থ ন গৰেসিতব্বং. মনোসঞ্চেতনাতি চেতনাৰ ৰুচ্চতি. ৰিঞ্ঞাণন্তি চিত্তং. ইতি ভগৰা ইমস্মিং ঠানে উপাদিণ্ণকঅনুপাদিণ্ণকৰসেন একরাসিং কত্ৰা চত্তারো আহারে দস্সেসি. কবল়ীকারাহারো হি উপাদিণ্ণকোপি অত্থি অনুপাদিণ্ণকোপি, তথা ফস্সাদযো. তত্থ সপ্পাদীহি গিলিতানং মণ্ডূকাদীনং ৰসেন উপাদিণ্ণককবল়ীকারাহারো দট্ঠব্বো. মণ্ডূকাদযো হি সপ্পাদীহি গিলিতা অন্তোকুচ্ছিগতাপি কিঞ্চি কালং জীৰন্তিযেৰ. তে যাৰ উপাদিণ্ণকপক্খে তিট্ঠন্তি, তাৰ আহারত্থং ন সাধেন্তি. ভিজ্জিত্ৰা পন অনুপাদিণ্ণকপক্খে ঠিতা সাধেন্তি. তদাপি উপাদিণ্ণকাহারোতি ৰুচ্চন্তীতি. ইদং পন আচরিযানং ন রুচ্চতীতি অট্ঠকথাযমেৰ পটিক্খিপিত্ৰা ইদং ৰুত্তং – ইমেসং সত্তানং খাদন্তানম্পি অখাদন্তানম্পি ভুঞ্জন্তানম্পি অভুঞ্জন্তানম্পি পটিসন্ধিচিত্তেনেৰ সহজাতা কম্মজা ওজা নাম অত্থি, সা যাৰপি সত্তমা দিৰসা পালেতি, অযমেৰ উপাদিণ্ণককবল়ীকারাহারোতি ৰেদিতব্বো. তেভূমকৰিপাকৰসেন পন উপাদিণ্ণকফস্সাদযো ৰেদিতব্বা, তেভূমককুসলাকুসলকিরিযৰসেন অনুপাদিণ্ণকা. লোকুত্তরা পন রুল়্হীৰসেন কথিতাতি.

এত্থাহ – ‘‘যদি পচ্চযট্ঠো আহারট্ঠো, অথ কস্মা অঞ্ঞেসুপি সত্তানং পচ্চযেসু ৰিজ্জমানেসু ইমেযেৰ চত্তারো ৰুত্তা’’তি? ৰুচ্চতে – অজ্ঝত্তিকসন্ততিযা ৰিসেসপচ্চযত্তা. ৰিসেসপচ্চযো হি কবল়ীকারাহারভক্খানং সত্তানং রূপকাযস্স কবল়ীকারো আহারো, নামকাযে ৰেদনায ফস্সো, ৰিঞ্ঞাণস্স মনোসঞ্চেতনা, নামরূপস্স ৰিঞ্ঞাণং. যথাহ – ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, অযং কাযো আহারট্ঠিতিকো আহারং পটিচ্চ তিট্ঠতি, অনাহারো নো তিট্ঠতি (সং. নি. ৫.১৮৩), তথা ফস্সপচ্চযা ৰেদনা, সঙ্খারপচ্চযা ৰিঞ্ঞাণং, ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা নামরূপ’’ন্তি (সং. নি. ২.১; ৰিভ. ২২৫).

কো পনেত্থ আহারো কিং আহরতীতি? কবল়ীকারাহারো ওজট্ঠমকরূপানি আহরতি ফস্সাহারো তিস্সো ৰেদনা, মনোসঞ্চেতনাহারো তযো ভৰে, ৰিঞ্ঞাণাহারো পটিসন্ধিনামরূপন্তি.

কথং? কবল়ীকারাহারো তাৰ মুখে ঠপিতমত্তেযেৰ অট্ঠ রূপানি সমুট্ঠাপেতি, দন্তৰিচুণ্ণিতং পন অজ্ঝোহরিযমানং একেকং সিত্থং অট্ঠট্ঠরূপানি সমুট্ঠাপেতিযেৰ. এৰং কবল়ীকারাহারো ওজট্ঠমকরূপানি আহরতি. ফস্সাহারো পন সুখৰেদনীযো ফস্সো উপ্পজ্জমানোযেৰ সুখং ৰেদনং আহরতি, দুক্খৰেদনীযো দুক্খং, অদুক্খমসুখৰেদনীযো অদুক্খমসুখন্তি এৰং সব্বথাপি ফস্সাহারো তিস্সো ৰেদনা আহরতি.

মনোসঞ্চেতনাহারো কামভৰূপগং কম্মং কামভৰং আহরতি, রূপারূপভৰূপগানি তং তং ভৰং. এৰং সব্বথাপি মনোসঞ্চেতনাহারো তযো ভৰে আহরতি. ৰিঞ্ঞাণাহারো পন যে চ পটিসন্ধিক্খণে তংসম্পযুত্তকা তযো খন্ধা, যানি চ তিসন্ততিৰসেন তিংস রূপানি উপ্পজ্জন্তি, সহজাতাদিপচ্চযনযেন তানি আহরতীতি ৰুচ্চতি. এৰং ৰিঞ্ঞাণাহারো পটিসন্ধিনামরূপং আহরতীতি. এত্থ চ ‘‘মনোসঞ্চেতনা তযো ভৰে আহরতী’’তি সাসৰকুসলাকুসলচেতনাৰ ৰুত্তা. ‘‘ৰিঞ্ঞাণং পটিসন্ধিনামরূপং আহরতী’’তি পটিসন্ধিৰিঞ্ঞাণমেৰ ৰুত্তং. অৰিসেসেন পন তংসম্পযুত্ততংসমুট্ঠানধম্মানং আহরণতোপেতে ‘‘আহারা’’তি ৰেদিতব্বা.

এতেসু চতূসু আহারেসু কবল়ীকারাহারো উপত্থম্ভেন্তো আহারকিচ্চং সাধেতি, ফস্সো ফুসন্তোযেৰ মনোসঞ্চেতনা আযূহমানাৰ, ৰিঞ্ঞাণং ৰিজানন্তমেৰ. কথং? কবল়ীকারাহারো হি উপত্থম্ভেন্তোযেৰ কাযট্ঠপনেন সত্তানং ঠিতিযা হোতি. কম্মজনিতোপি হি অযং কাযো কবল়ীকারাহারেন উপত্থদ্ধো দসপি ৰস্সানি ৰস্সসতম্পি যাৰ আযুপরিমাণা তিট্ঠতি. যথা কিং? যথা মাতুযা জনিতোপি দারকো ধাতিযা থঞ্ঞাদীনি পাযেত্ৰা পোসিযমানো চিরং তিট্ঠতি, যথা চ উপত্থম্ভেন উপত্থম্ভিতং গেহং. ৰুত্তম্পি চেতং –

‘‘যথা, মহারাজ, গেহে পপতন্তে অঞ্ঞেন দারুনা উপত্থম্ভিতং সন্তং এৰ তং গেহং ন পততি. এৰমেৰ খো, মহারাজ, অযং কাযো আহারট্ঠিতিকো আহারং পটিচ্চ তিট্ঠতী’’তি.

এৰং কবল়ীকারো আহারো উপত্থম্ভেন্তো আহারকিচ্চং সাধেতি.

এৰং সাধেন্তোপি চ কবল়ীকারো আহারো দ্ৰিন্নং রূপসন্ততীনং পচ্চযো হোতি আহারসমুট্ঠানস্স চ উপাদিণ্ণকস্স চ. কম্মজানং অনুপালকো হুত্ৰা পচ্চযো হোতি, আহারসমুট্ঠানানং জনকো হুত্ৰাতি. ফস্সো পন সুখাদিৰত্থুভূতং আরম্মণং ফুসন্তোযেৰ সুখাদিৰেদনাপৰত্তনেন সত্তানং ঠিতিযা হোতি. মনোসঞ্চেতনা কুসলাকুসলকম্মৰসেন আযূহমানাযেৰ ভৰমূলনিপ্ফাদনতো সত্তানং ঠিতিযা হোতি. ৰিঞ্ঞাণং ৰিজানন্তমেৰ নামরূপপ্পৰত্তনেন সত্তানং ঠিতিযা হোতীতি.

এৰং উপত্থম্ভনাদিৰসেন আহারকিচ্চং সাধযমানেসু পনেতেসু চত্তারি ভযানি দট্ঠব্বানি. সেয্যথিদং – কবল়ীকারাহারে নিকন্তিযেৰ ভযং, ফস্সে উপগমনমেৰ, মনোসঞ্চেতনায আযূহনমেৰ, ৰিঞ্ঞাণে অভিনিপাতোযেৰ ভযন্তি. কিং কারণা? কবল়ীকারাহারে হি নিকন্তিং কত্ৰা সীতাদীনং পুরক্খতা সত্তা আহারত্থায মুদ্দাগণনাদিকম্মানি করোন্তা অনপ্পকং দুক্খং নিগচ্ছন্তি. একচ্চে চ ইমস্মিং সাসনে পব্বজিত্ৰাপি ৰেজ্জকম্মাদিকায অনেসনায আহারং পরিযেসন্তা দিট্ঠেৰ ধম্মে গারয্হা হোন্তি, সম্পরাযেপি, ‘‘তস্স সঙ্ঘাটিপি আদিত্তা সম্পজ্জলিতা’’তিআদিনা লক্খণসংযুত্তে (সং. নি. ২.২১৮) ৰুত্তনযেন সমণপেতা হোন্তি. ইমিনা তাৰ কারণেন কবল়ীকারে আহারে নিকন্তি এৰ ভযন্তি ৰেদিতব্বা.

ফস্সং উপগচ্ছন্তাপি ফস্সস্সাদিনো পরেসং রক্খিতগোপিতেসু দারাদীসু ভণ্ডেসু অপরজ্ঝন্তি, তে সহ ভণ্ডেন ভণ্ডসামিকা গহেত্ৰা খণ্ডাখণ্ডিকং ৰা ছিন্দিত্ৰা সঙ্কারকূটে ছড্ডেন্তি, রঞ্ঞো ৰা নিয্যাদেন্তি. ততো তে রাজা ৰিৰিধা কম্মকারণা কারাপেতি. কাযস্স চ ভেদা দুগ্গতি তেসং পাটিকঙ্খা হোতি. ইতি ফস্সস্সাদমূলকং দিট্ঠধম্মিকম্পি সম্পরাযিকম্পি ভযং সব্বমাগতমেৰ হোতি. ইমিনা কারণেন ফস্সাহারে উপগমনমেৰ ভযন্তি ৰেদিতব্বং.

কুসলাকুসলকম্মাযূহনে পন তম্মূলকং তীসু ভৰেসু ভযং সব্বং আগতমেৰ হোতি. ইমিনা কারণেন মনোসঞ্চেতনাহারে আযূহনমেৰ ভযন্তি ৰেদিতব্বং.

পটিসন্ধিৰিঞ্ঞাণঞ্চ যস্মিং যস্মিং ঠানে অভিনিপততি, তস্মিং তস্মিং ঠানে পটিসন্ধিনামরূপং গহেত্ৰাৰ নিব্বত্ততি. তস্মিঞ্চ নিব্বত্তে সব্বভযানি নিব্বত্তানিযেৰ হোন্তি তম্মূলকত্তাতি ইমিনা কারণেন ৰিঞ্ঞাণাহারে অভিনিপাতোযেৰ ভযন্তি ৰেদিতব্বোতি.

কিংনিদানাতিআদীসু নিদানাদীনি সব্বানেৰ কারণৰেৰচনানি. কারণঞ্হি যস্মা ফলং নিদেতি, ‘‘হন্দ নং গণ্হথা’’তি অপ্পেতি ৰিয, তস্মা নিদানন্তি ৰুচ্চতি. যস্মা তং ততো সমুদেতি জাযতি পভৰতি, তস্মা সমুদযো জাতি পভৰোতি ৰুচ্চতি. অযং পনেত্থ পদত্থো – কিংনিদানং এতেসন্তি কিংনিদানা. কো সমুদযো এতেসন্তি কিংসমুদযা. কা জাতি এতেসন্তি কিংজাতিকা. কো পভৰো এতেসন্তি কিংপভৰা. যস্মা পন তেসং তণ্হা যথাৰুত্তেন অত্থেন নিদানঞ্চেৰ সমুদযো চ জাতি চ পভৰো চ, তস্মা ‘‘তণ্হানিদানা’’তিআদিমাহ. এৰং সব্বপদেসু অত্থো ৰেদিতব্বো.

এত্থ চ ইমে চত্তারো আহারা তণ্হানিদানাতি পটিসন্ধিং আদিং কত্ৰা অত্তভাৰসঙ্খাতানং আহারানং পুরিমতণ্হানং ৰসেন নিদানং ৰেদিতব্বং. কথং? পটিসন্ধিক্খণে তাৰ পরিপুণ্ণাযতনানং সত্তানং সত্তসন্ততিৰসেন, সেসানং ততো ঊনঊনসন্ততিৰসেন উপ্পন্নরূপব্ভন্তরং জাতা ওজা অত্থি, অযং তণ্হানিদানো উপাদিণ্ণককবল়ীকারাহারো. পটিসন্ধিচিত্তসম্পযুত্তা পন ফস্সচেতনা সযঞ্চ চিত্তং ৰিঞ্ঞাণন্তি ইমে তণ্হানিদানা উপাদিণ্ণক-ফস্সমনোসঞ্চেতনা-ৰিঞ্ঞাণাহারাতি এৰং তাৰ পুরিমতণ্হানিদানা পটিসন্ধিকা আহারা. যথা চ পটিসন্ধিকা, এৰং ততো পরং পঠমভৰঙ্গচিত্তক্খণাদিনিব্বত্তাপি ৰেদিতব্বা.

যস্মা পন ভগৰা ন কেৰলং আহারানমেৰ নিদানং জানাতি, আহারনিদানভূতায তণ্হাযপি, তণ্হায নিদানানং ৰেদনাদীনম্পি নিদানং জানাতিযেৰ, তস্মা তণ্হা চাযং, ভিক্খৰে, কিংনিদানাতিআদিনা নযেন ৰট্টং দস্সেত্ৰা ৰিৰট্টং দস্সেসি. ইমস্মিঞ্চ পন ঠানে ভগৰা অতীতাভিমুখং দেসনং কত্ৰা অতীতেন ৰট্টং দস্সেতি. কথং? আহারৰসেন হি অযং অত্তভাৰো গহিতো.

তণ্হাতি ইমস্সত্তভাৰস্স জনকং কম্মং, ৰেদনাফস্সসল়াযতননামরূপৰিঞ্ঞাণানি যস্মিং অত্তভাৰে ঠত্ৰা কম্মং আযূহিতং, তং দস্সেতুং ৰুত্তানি, অৰিজ্জাসঙ্খারা তস্সত্তভাৰস্স জনকং কম্মং. ইতি দ্ৰীসু ঠানেসু অত্তভাৰো, দ্ৰীসু তস্স জনকং কম্মন্তি সঙ্খেপেন কম্মঞ্চেৰ কম্মৰিপাকঞ্চাতি, দ্ৰেপি ধম্মে দস্সেন্তেন অতীতাভিমুখং দেসনং কত্ৰা অতীতেন ৰট্টং দস্সিতং.

তত্রাযং দেসনা অনাগতস্স অদস্সিতত্তা অপরিপুণ্ণাতি ন দট্ঠব্বা. নযতো পন পরিপুণ্ণাত্ৰেৰ দট্ঠব্বা. যথা হি চক্খুমা পুরিসো উদকপিট্ঠে নিপন্নং সুংসুমারং দিস্ৰা তস্স পরভাগং ওলোকেন্তো গীৰং পস্সেয্য, ওরতো পিট্ঠিং, পরিযোসানে নঙ্গুট্ঠমূলং, হেট্ঠা কুচ্ছিং ওলোকেন্তো পন উদকগতং অগ্গনঙ্গুট্ঠঞ্চেৰ চত্তারো চ হত্থপাদে ন পস্সেয্য, সো ন এত্তাৰতা ‘‘অপরিপুণ্ণো সুংসুমারো’’তি গণ্হাতি, নযতো পন পরিপুণ্ণোত্ৰেৰ গণ্হাতি, এৰংসম্পদমিদং ৰেদিতব্বং.

উদকপিট্ঠে নিপন্নসুংসুমারো ৰিয হি তেভূমকৰট্টং. তীরে ঠিতো চক্খুমা পুরিসো ৰিয যোগাৰচরো. তেন পুরিসেন উদকপিট্ঠে সুংসুমারস্স দিট্ঠকালো ৰিয যোগিনা আহারৰসেন ইমস্সত্তভাৰস্স দিট্ঠকালো. পরতো গীৰায দিট্ঠকালো ৰিয ইমস্সত্তভাৰস্স জনিকায তণ্হায দিট্ঠকালো. পিট্ঠিযা দিট্ঠকালো ৰিয যস্মিং অত্তভাৰে তণ্হাসঙ্খাতং কম্মং কতং, ৰেদনাদিৰসেন তস্স দিট্ঠকালো. নঙ্গুট্ঠমূলস্স দিট্ঠকালো ৰিয তস্সত্তভাৰস্স জনকানং অৰিজ্জাসঙ্খারানং দিট্ঠকালো. হেট্ঠা কুচ্ছিং ওলোকেন্তস্স পন অগ্গনঙ্গুট্ঠঞ্চেৰ চত্তারো চ হত্থপাদে অদিস্ৰাপি ‘‘অপরিপুণ্ণো সুংসুমারো’’তি অগহেত্ৰা নযতো পরিপুণ্ণোত্ৰেৰ গহণং ৰিয যত্থ যত্থ পচ্চযৰট্টং পাল়িযং ন আগতং, তত্থ তত্থ ‘‘দেসনা অপরিপুণ্ণা’’তি অগহেত্ৰা নযতো পরিপুণ্ণাত্ৰেৰ গহণং ৰেদিতব্বং. তত্থ চ আহারতণ্হানং অন্তরে একো সন্ধি, তণ্হাৰেদনানং অন্তরে একো, ৰিঞ্ঞাণসঙ্খারানং অন্তরে একোতি এৰং তিসন্ধিচতুসঙ্খেপমেৰ ৰট্টং দস্সিতন্তি. পঠমং.

২. মোল়িযফগ্গুনসুত্তৰণ্ণনা

১২. দুতিযে সম্ভৰেসীনং ৰা অনুগ্গহাযাতি ইমস্মিংযেৰ ঠানে ভগৰা দেসনং নিট্ঠাপেসি. কস্মা? দিট্ঠিগতিকস্স নিসিন্নত্তা. তস্সঞ্হি পরিসতি মোল়িযফগ্গুনো নাম ভিক্খু দিট্ঠিগতিকো নিসিন্নো. অথ সত্থা চিন্তেসি – ‘‘অযং উট্ঠহিত্ৰা মং পঞ্হং পুচ্ছিস্সতি, অথস্সাহং ৰিস্সজ্জেস্সামী’’তি পুচ্ছায ওকাসদানত্থং দেসনং নিট্ঠাপেসি. মোল়িযফগ্গুনোতি মোল়ীতি চূল়া ৰুচ্চতি. যথাহ –

‘‘ছেত্ৰান মোল়িং ৰরগন্ধৰাসিতং

ৰেহাযসং উক্খিপি সক্যপুঙ্গৰো;

রতনচঙ্কোটৰরেন ৰাসৰো,

সহস্সনেত্তো সিরসা পটিগ্গহী’’তি.

সা তস্স গিহিকালে মহন্তা অহোসি. তেনস্স ‘‘মোল়িযফগ্গুনো’’তি সঙ্খা উদপাদি. পব্বজিতম্পি নং তেনেৰ নামেন সঞ্জানন্তি. এতদৰোচাতি দেসনানুসন্ধিং ঘটেন্তো এতং ‘‘কো নু খো, ভন্তে, ৰিঞ্ঞাণাহারং আহারেতী’’তি ৰচনং অৰোচ. তস্সত্থো – ভন্তে, কো নাম সো, যো এতং ৰিঞ্ঞাণাহারং খাদতি ৰা ভুঞ্জতি ৰাতি?

কস্মা পনাযং ইতরে তযো আহারে অপুচ্ছিত্ৰা ইমমেৰ পুচ্ছতীতি? জানামীতি লদ্ধিযা. সো হি মহন্তে পিণ্ডে কত্ৰাৰ কবল়ীকারাহারং ভুঞ্জন্তে পস্সতি, তেনস্স তং জানামীতি লদ্ধি. তিত্তিরৰট্টকমোরকুক্কুটাদযো পন মাতুসম্ফস্সেন যাপেন্তে দিস্ৰা ‘‘এতে ফস্সাহারেন যাপেন্তী’’তি তস্স লদ্ধি. কচ্ছপা পন অত্তনো উতুসমযে মহাসমুদ্দতো নিক্খমিত্ৰা সমুদ্দতীরে ৰালিকন্তরে অণ্ডানি ঠপেত্ৰা ৰালিকায পটিচ্ছাদেত্ৰা মহাসমুদ্দমেৰ ওতরন্তি. তানি মাতুঅনুস্সরণৰসেন ন পূতীনি হোন্তি. তানি মনোসঞ্চেতনাহারেন যাপেন্তীতি তস্স লদ্ধি. কিঞ্চাপি থেরস্স অযং লদ্ধি, ন পন এতায লদ্ধিযা ইমং পঞ্হং পুচ্ছতি. দিট্ঠিগতিকো হি উম্মত্তকসদিসো. যথা উম্মত্তকো পচ্ছিং গহেত্ৰা অন্তরৰীথিং ওতিণ্ণো গোমযম্পি পাসাণম্পি গূথম্পি খজ্জখণ্ডম্পি তং তং মনাপম্পি অমনাপম্পি গহেত্ৰা পচ্ছিযং পক্খিপতি. এৰমেৰ দিট্ঠিগতিকো যুত্তম্পি অযুত্তম্পি পুচ্ছতি. সো ‘‘কস্মা ইমং পুচ্ছসী’’তি ন নিগ্গহেতব্বো, পুচ্ছিতপুচ্ছিতট্ঠানে পন গহণমেৰ নিসেধেতব্বং. তেনেৰ নং ভগৰা ‘‘কস্মা এৰং পুচ্ছসী’’তি অৰত্ৰা গহিতগাহমেৰ তস্স মোচেতুং নো কল্লো পঞ্হোতিআদিমাহ.

তত্থ নো কল্লোতি অযুত্তো. আহারেতীতি অহং ন ৰদামীতি অহং কোচি সত্তো ৰা পুগ্গলো ৰা আহারেতীতি ন ৰদামি. আহারেতীতি চাহং ৰদেয্যন্তি যদি অহং আহারেতীতি ৰদেয্যং. তত্রস্স কল্লো পঞ্হোতি তস্মিং মযা এৰং ৰুত্তে অযং পঞ্হো যুত্তো ভৰেয্য. কিস্স নু খো, ভন্তে, ৰিঞ্ঞাণাহারোতি, ভন্তে, অযং ৰিঞ্ঞাণাহারো কতমস্স ধম্মস্স পচ্চযোতি অত্থো. তত্র কল্লং ৰেয্যাকরণন্তি তস্মিং এৰং পুচ্ছিতে পঞ্হে ইমং ৰেয্যাকরণং যুত্তং ‘‘ৰিঞ্ঞাণাহারো আযতিং পুনব্ভৰাভিনিব্বত্তিযা পচ্চযো’’তি. এত্থ চ ৰিঞ্ঞাণাহারোতি পটিসন্ধিচিত্তং. আযতিং পুনব্ভৰাভিনিব্বত্তীতি তেনেৰ ৰিঞ্ঞাণেন সহুপ্পন্ননামরূপং. তস্মিং ভূতে সতি সল়াযতনন্তি তস্মিং পুনব্ভৰাভিনিব্বত্তিসঙ্খাতে নামরূপে জাতে সতি সল়াযতনং হোতীতি অত্থো.

সল়াযতনপচ্চযা ফস্সোতি ইধাপি ভগৰা উত্তরি পঞ্হস্স ওকাসং দেন্তো দেসনং নিট্ঠাপেসি. দিট্ঠিগতিকো হি নৰপুচ্ছং উপ্পাদেতুং ন সক্কোতি, নিদ্দিট্ঠং নিদ্দিট্ঠংযেৰ পন গণ্হিত্ৰা পুচ্ছতি, তেনস্স ভগৰা ওকাসং অদাসি. অত্থো পনস্স সব্বপদেসু ৰুত্তনযেনেৰ গহেতব্বো. ‘‘কো নু খো, ভন্তে, ভৰতী’’তি কস্মা ন পুচ্ছতি? দিট্ঠিগতিকস্স হি সত্তো নাম ভূতো নিব্বত্তোযেৰাতি লদ্ধি, তস্মা অত্তনো লদ্ধিৰিরুদ্ধং ইদন্তি ন পুচ্ছতি. অপিচ ইদপ্পচ্চযা ইদং ইদপ্পচ্চযা ইদন্তি বহূসু ঠানেসু কথিতত্তা সঞ্ঞত্তিং উপগতো, তেনাপি ন পুচ্ছতি. সত্থাপি ‘‘ইমস্স বহুং পুচ্ছন্তস্সাপি তিত্তি নত্থি, তুচ্ছপুচ্ছমেৰ পুচ্ছতী’’তি ইতো পট্ঠায দেসনং একাবদ্ধং কত্ৰা দেসেসি. ছন্নং ত্ৰেৰাতি যতো পট্ঠায দেসনারুল়্হং, তমেৰ গহেত্ৰা দেসনং ৰিৰট্টেন্তো এৰমাহ. ইমস্মিং পন সুত্তে ৰিঞ্ঞাণনামরূপানং অন্তরে একো সন্ধি, ৰেদনাতণ্হানং অন্তরে একো, ভৰজাতীনং অন্তরে একোতি. দুতিযং.

৩. সমণব্রাহ্মণসুত্তৰণ্ণনা

১৩. ততিযে সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰাতি সচ্চানি পটিৰিজ্ঝিতুং অসমত্থা বাহিরকসমণব্রাহ্মণা. জরামরণং নপ্পজানন্তীতিআদীসু জরামরণং ন জানন্তি দুক্খসচ্চৰসেন, জরামরণসমুদযং ন জানন্তি সহ তণ্হায জাতি জরামরণস্স সমুদযোতি সমুদযসচ্চৰসেন, জরামরণনিরোধং ন জানন্তি নিরোধসচ্চৰসেন, পটিপদং ন জানন্তি মগ্গসচ্চৰসেন. জাতিং ন জানন্তি দুক্খসচ্চৰসেন, জাতিসমুদযং ন জানন্তি সহ তণ্হায ভৰো জাতিসমুদযোতি সমুদযসচ্চৰসেন. এৰং সহ তণ্হায সমুদযং যোজেত্ৰা সব্বপদেসু চতুসচ্চৰসেন অত্থো ৰেদিতব্বো. সামঞ্ঞত্থং ৰা ব্রহ্মঞ্ঞত্থং ৰাতি এত্থ অরিযমগ্গো সামঞ্ঞঞ্চেৰ ব্রহ্মঞ্ঞঞ্চ. উভযত্থাপি পন অত্থো নাম অরিযফলং ৰেদিতব্বং. ইতি ভগৰা ইমস্মিং সুত্তে একাদসসু ঠানেসু চত্তারি সচ্চানি কথেসীতি. ততিযং.

৪. দুতিযসমণব্রাহ্মণসুত্তৰণ্ণনা

১৪. চতুত্থে ইমে ধম্মে কতমে ধম্মেতি এত্তকং পপঞ্চং কত্ৰা কথিতং, দেসনং পটিৰিজ্ঝিতুং সমত্থানং পুগ্গলানং অজ্ঝাসযেন ইমে ধম্মে নপ্পজানন্তীতিআদি ৰুত্তং. সেসং পুরিমসদিসমেৰ. চতুত্থং.

৫. কচ্চানগোত্তসুত্তৰণ্ণনা

১৫. পঞ্চমে সম্মাদিট্ঠি সম্মাদিট্ঠীতি যং পণ্ডিতা দেৰমনুস্সা তেসু তেসু ঠানেসু সম্মাদস্সনং ৰদন্তি, সব্বম্পি তং দ্ৰীহি পদেহি সঙ্খিপিত্ৰা পুচ্ছতি. দ্ৰযনিস্সিতোতি দ্ৰে কোট্ঠাসে নিস্সিতো. যেভুয্যেনাতি ইমিনা ঠপেত্ৰা অরিযপুগ্গলে সেসমহাজনং দস্সেতি. অত্থিতন্তি সস্সতং. নত্থিতন্তি উচ্ছেদং. লোকসমুদযন্তি লোকো নাম সঙ্খারলোকো, তস্স নিব্বত্তি. সম্মপ্পঞ্ঞায পস্সতোতি সম্মাপঞ্ঞা নাম সৰিপস্সনা মগ্গপঞ্ঞা, তায পস্সন্তস্সাতি অত্থো. যা লোকে নত্থিতাতি সঙ্খারলোকে নিব্বত্তেসু ধম্মেসু পঞ্ঞাযন্তেস্ৰেৰ যা নত্থীতি উচ্ছেদদিট্ঠি উপ্পজ্জেয্য, সা ন হোতীতি অত্থো. লোকনিরোধন্তি সঙ্খারানং ভঙ্গং. যা লোকে অত্থিতাতি সঙ্খারলোকে ভিজ্জমানেসু ধম্মেসু পঞ্ঞাযন্তেস্ৰেৰ যা অত্থীতি সস্সতদিট্ঠি উপ্পজ্জেয্য, সা ন হোতীতি অত্থো.

অপিচ লোকসমুদযন্তি অনুলোমপচ্চযাকারং. লোকনিরোধন্তি পটিলোমপচ্চযাকারং. লোকনিস্সযে পস্সন্তস্সাপি হি পচ্চযানং অনুচ্ছেদেন পচ্চযুপ্পন্নস্স অনুচ্ছেদং পস্সতো যা নত্থীতি উচ্ছেদদিট্ঠি উপ্পজ্জেয্য, সা ন হোতি. পচ্চযনিরোধং পস্সন্তস্সাপি পচ্চযনিরোধেন পচ্চযুপ্পন্ননিরোধং পস্সতো যা অত্থীতি সস্সতদিট্ঠি উপ্পজ্জেয্য, সা ন হোতীতি অযম্পেত্থ অত্থো.

উপযুপাদানাভিনিৰেসৰিনিবন্ধোতি উপযেহি চ উপাদানেহি চ অভিনিৰেসেহি চ ৰিনিবন্ধো. তত্থ উপযাতি দ্ৰে উপযা তণ্হুপযো চ দিট্ঠুপযো চ. উপাদানাদীসুপি এসেৰ নযো. তণ্হাদিট্ঠিযো হি যস্মা অহং মমন্তিআদীহি আকারেহি তেভূমকধম্মে উপেন্তি উপগচ্ছন্তি, তস্মা উপযাতি ৰুচ্চন্তি. যস্মা পন তে ধম্মে উপাদিযন্তি চেৰ অভিনিৰিসন্তি চ, তস্মা উপাদানাতি চ অভিনিৰেসাতি চ ৰুচ্চন্তি. তাহি চাযং লোকো ৰিনিবন্ধো. তেনাহ ‘‘উপযুপাদানাভিনিৰেসৰিনিবন্ধো’’তি.

তঞ্চাযন্তি তঞ্চ উপযুপাদানং অযং অরিযসাৰকো. চেতসো অধিট্ঠানন্তি চিত্তস্স পতিট্ঠানভূতং. অভিনিৰেসানুসযন্তি অভিনিৰেসভূতঞ্চ অনুসযভূতঞ্চ. তণ্হাদিট্ঠীসু হি অকুসলচিত্তং পতিট্ঠাতি, তা চ তস্মিং অভিনিৰিসন্তি চেৰ অনুসেন্তি চ, তস্মা তদুভযং চেতসো অধিট্ঠানং অভিনিৰেসানুসযন্তি চ আহ. ন উপেতীতি ন উপগচ্ছতি. ন উপাদিযতীতি ন গণ্হাতি. নাধিট্ঠাতীতি ন অধিট্ঠাতি, কিন্তি? অত্তা মেতি. দুক্খমেৰাতি পঞ্চুপাদানক্খন্ধমত্তমেৰ. ন কঙ্খতীতি ‘‘দুক্খমেৰ উপ্পজ্জতি, দুক্খং নিরুজ্ঝতি, ন অঞ্ঞো এত্থ সত্তো নাম অত্থী’’তি কঙ্খং ন করোতি. ন ৰিচিকিচ্ছতীতি ন ৰিচিকিচ্ছং উপ্পাদেতি.

অপরপ্পচ্চযাতি ন পরপ্পচ্চযেন, অঞ্ঞস্স অপত্তিযাযেত্ৰা অত্তপচ্চক্খঞাণমেৰস্স এত্থ হোতীতি. এত্তাৰতা খো, কচ্চান, সম্মাদিট্ঠি হোতীতি এৰং সত্তসঞ্ঞায পহীনত্তা এত্তকেন সম্মাদস্সনং নাম হোতীতি মিস্সকসম্মাদিট্ঠিং আহ. অযমেকো অন্তোতি এস একো নিকূটন্তো লামকন্তো পঠমকং সস্সতং. অযং দুতিযোতি এস দুতিযো সব্বং নত্থীতি উপ্পজ্জনকদিট্ঠিসঙ্খাতো নিকূটন্তো লামকন্তো দুতিযকো উচ্ছেদোতি অত্থো. সেসমেত্থ উত্তানমেৰাতি. পঞ্চমং.

৬. ধম্মকথিকসুত্তৰণ্ণনা

১৬. ছট্ঠে নিব্বিদাযাতি নিব্বিন্দনত্থায. ৰিরাগাযাতি ৰিরজ্জনত্থায. নিরোধাযাতি নিরুজ্ঝনত্থায. পটিপন্নো হোতীতি এত্থ সীলতো পট্ঠায যাৰ অরহত্তমগ্গা পটিপন্নোতি ৰেদিতব্বো. ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নোতি লোকুত্তরস্স নিব্বানধম্মস্স অনুধম্মভূতং পটিপদং পটিপন্নো. অনুধম্মভূতন্তি অনুরূপসভাৰভূতং. নিব্বিদা ৰিরাগা নিরোধাতি নিব্বিদায চেৰ ৰিরাগেন চ নিরোধেন চ. অনুপাদা ৰিমুত্তোতি চতূহি উপাদানেহি কিঞ্চি ধম্মং অনুপাদিযিত্ৰা ৰিমুত্তো. দিট্ঠধম্মনিব্বানপ্পত্তোতি দিট্ঠেৰ ধম্মে নিব্বানপ্পত্তো. অলং ৰচনাযাতি, এৰং ৰত্তব্বতং অরহতি, যুত্তো অনুচ্ছৰিকোতি অত্থো. এৰমেত্থ একেন নযেন ধম্মকথিকস্স পুচ্ছা কথিতা, দ্ৰীহি তং ৰিসেসেত্ৰা সেক্খাসেক্খভূমিযো নিদ্দিট্ঠাতি. ছট্ঠং.

৭. অচেলকস্সপসুত্তৰণ্ণনা

১৭. সত্তমে অচেলো কস্সপোতি লিঙ্গেন অচেলো নিচ্চেলো, নামেন কস্সপো. দূরতোৰাতি মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন পরিৰুতং আগচ্ছন্তং দূরতো এৰ অদ্দস. কিঞ্চিদেৰ দেসন্তি কিঞ্চিদেৰ কারণং. ওকাসন্তি পঞ্হব্যাকরণস্স খণং কালং. অন্তরঘরন্তি ‘‘ন পল্লত্থিকায অন্তরঘরে নিসীদিস্সামী’’তি এত্থ অন্তোনিৰেসনং অন্তরঘরং. ‘‘ওক্খিত্তচক্খু অন্তরঘরে গমিস্সামী’’তি এত্থ ইন্দখীলতো পট্ঠায অন্তোগামো. ইধাপি অযমেৰ অধিপ্পেতো. যদাকঙ্খসীতি যং ইচ্ছসি.

কস্মা পন ভগৰা কথেতুকামো যাৰততিযং পটিক্খিপীতি? গারৰজননত্থং. দিট্ঠিগতিকা হি খিপ্পং কথিযমানে গারৰং ন করোন্তি, ‘‘সমণং গোতমং উপসঙ্কমিতুম্পি পুচ্ছিতুম্পি সুকরং, পুচ্ছিতমত্তেযেৰ কথেতী’’তি ৰচনম্পি ন সদ্দহন্তি. দ্ৰে তযো ৰারে পটিক্খিত্তে পন গারৰং করোন্তি, ‘‘সমণং গোতমং উপসঙ্কমিতুম্পি পঞ্হং পুচ্ছিতুম্পি দুক্কর’’ন্তি যাৰততিযং যাচিতে কথিযমানং সুস্সূসন্তি সদ্দহন্তি. ইতি ভগৰা ‘‘অযং সুস্সূসিস্সতি সদ্দহিস্সতী’’তি যাৰততিযং যাচাপেত্ৰা কথেসি. অপিচ যথা ভিসক্কো তেলং ৰা ফাণিতং ৰা পচন্তো মুদুপাকখরপাকানং পাককালং আগমযমানো পাককালং অনতিক্কমিত্ৰাৰ ওতারেতি. এৰং ভগৰা সত্তানং ঞাণপরিপাকং আগমযমানো ‘‘এত্তকেন কালেন ইমস্স ঞাণং পরিপাকং গমিস্সতী’’তি ঞত্ৰাৰ যাৰততিযং যাচাপেসি.

মা হেৰং, কস্সপাতি, কস্সপ, মা এৰং ভণি. সযংকতং দুক্খন্তি হি ৰত্তুং ন ৰট্টতি, অত্তা নাম কোচি দুক্খস্স কারকো নত্থীতি দীপেতি. পরতোপি এসেৰ নযো. অধিচ্চসমুপ্পন্নন্তি অকারণেন যদিচ্ছায উপ্পন্নং. ইতি পুট্ঠো সমানোতি কস্মা এৰমাহ? এৰং কিরস্স অহোসি – ‘‘অযং ‘সযংকতং দুক্খ’ন্তিআদিনা পুট্ঠো ‘মা হেৰ’ন্তি ৰদতি, ‘নত্থী’তি পুট্ঠো ‘অত্থী’তি ৰদতি. ‘ভৰং গোতমো দুক্খং ন জানাতি ন পস্সতী’তি পুট্ঠো ‘জানামি খ্ৰাহ’ন্তি ৰদতি. কিঞ্চি নু খো মযা ৰিরজ্ঝিত্ৰা পুচ্ছিতো’’তি মূলতো পট্ঠায অত্তনো পুচ্ছমেৰ সোধেন্তো এৰমাহ. আচিক্খতু চ মে, ভন্তে, ভগৰাতি ইধ সত্থরি সঞ্জাতগারৰো ‘‘ভৰ’’ন্তি অৰত্ৰা ‘‘ভগৰা’’তি ৰদতি.

সো করোতীতিআদি, ‘‘সযংকতং দুক্খ’’ন্তি লদ্ধিযা পটিসেধনত্থং ৰুত্তং. এত্থ চ সতোতি ইদং ভুম্মত্থে সামিৰচনং, তস্মা এৰমত্থো দট্ঠব্বো – সো করোতি সো পটিসংৰেদযতীতি খো, কস্সপ, আদিম্হিযেৰ এৰং সতি পচ্ছা সযংকতং দুক্খন্তি অযং লদ্ধি হোতি. এত্থ চ দুক্খন্তি ৰট্টদুক্খং অধিপ্পেতং. ইতি ৰদন্তি এতস্স পুরিমেন আদিসদ্দেন অনন্তরেন চ সস্সতসদ্দেন সম্বন্ধো হোতি. ‘‘দীপেতি গণ্হাতী’’তি অযং পনেত্থ পাঠসেসো. ইদঞ্হি ৰুত্তং হোতি – ইতি এৰং ৰদন্তো আদিতোৰ সস্সতং দীপেতি, সস্সতং গণ্হাতি. কস্মা? তস্স হি তং দস্সনং এতং পরেতি, কারকঞ্চ ৰেদকঞ্চ একমেৰ গণ্হন্তং এতং সস্সতং উপগচ্ছতীতি অত্থো.

অঞ্ঞো করোতীতিআদি পন ‘‘পরংকতং দুক্খ’’ন্তি লদ্ধিযা পটিসেধনত্থং ৰুত্তং. ‘‘আদিতো সতো’’তি ইদং পন ইধাপি আহরিতব্বং. অযঞ্হেত্থ অত্থো – অঞ্ঞো করোতি অঞ্ঞো পটিসংৰেদিযতীতি খো পন, কস্সপ, আদিম্হিযেৰ এৰং সতি, পচ্ছা ‘‘কারকো ইধেৰ উচ্ছিজ্জতি, তেন কতং অঞ্ঞো পটিসংৰেদিযতী’’তি এৰং উপ্পন্নায উচ্ছেদদিট্ঠিযা সদ্ধিং সম্পযুত্তায ৰেদনায অভিতুন্নস্স ৰিদ্ধস্স সতো ‘‘পরংকতং দুক্খ’’ন্তি অযং লদ্ধি হোতীতি. ইতি ৰদন্তিআদি ৰুত্তনযেনেৰ যোজেতব্বং. তত্রাযং যোজনা – এৰঞ্চ ৰদন্তো আদিতোৰ উচ্ছেদং দীপেতি, উচ্ছেদং গণ্হাতি. কস্মা? তস্স হি তং দস্সনং এতং পরেতি, এতং উচ্ছেদং উপগচ্ছতীতি অত্থো.

এতে তেতি যে সস্সতুচ্ছেদসঙ্খাতে উভো অন্তে (অনুপগম্ম তথাগতো ধম্মং দেসেতি, এতে তে, কস্সপ, উভো অন্তে) অনুপগম্ম পহায অনল্লীযিত্ৰা মজ্ঝেন তথাগতো ধম্মং দেসেতি, মজ্ঝিমায পটিপদায ঠিতো দেসেতীতি অত্থো. কতরং ধম্মন্তি চে? যদিদং অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারাতি. এত্থ হি কারণতো ফলং, কারণনিরোধেন চস্স নিরোধো দীপিতো, ন কোচি কারকো ৰা ৰেদকো ৰা নিদ্দিট্ঠো. এত্তাৰতা সেসপঞ্হা পটিসেধিতা হোন্তি. উভো অন্তে অনুপগম্মাতি ইমিনা হি ততিযপঞ্হো পটিক্খিত্তো. অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারাতি ইমিনা অধিচ্চসমুপ্পন্নতা চেৰ অজাননঞ্চ পটিক্খিত্তন্তি ৰেদিতব্বং.

লভেয্যন্তি ইদং সো ভগৰতো সন্তিকে ভিক্খুভাৰং পত্থযমানো আহ. অথ ভগৰা যোনেন খন্ধকে তিত্থিযপরিৰাসো (মহাৰ. ৮৬) পঞ্ঞত্তো, যং অঞ্ঞতিত্থিযপুব্বো সামণেরভূমিযং ঠিতো ‘‘অহং, ভন্তে, ইত্থন্নামো অঞ্ঞতিত্থিযপুব্বো ইমস্মিং ধম্মৰিনযে আকঙ্খামি উপসম্পদং. স্ৰাহং, ভন্তে, সঙ্ঘং চত্তারো মাসে পরিৰাসং যাচামী’’তিআদিনা নযেন সমাদিযিত্ৰা পরিৰসতি, তং সন্ধায যো খো, কস্সপ, অঞ্ঞতিত্থিযপুব্বোতিআদিমাহ. তত্থ পব্বজ্জন্তি ৰচনসিলিট্ঠতাৰসেন ৰুত্তং. অপরিৰসিত্ৰাযেৰ হি পব্বজ্জং লভতি. উপসম্পদত্থিকেন পন নাতিকালেন গামপ্পৰেসনাদীনি অট্ঠ ৰত্তানি পূরেন্তেন পরিৰসিতব্বং. আরদ্ধচিত্তাতি অট্ঠৰত্তপূরণেন তুট্ঠচিত্তা. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৰিত্থারতো পনেস তিত্থিযপরিৰাসো সমন্তপাসাদিকায ৰিনযট্ঠকথায পব্বজ্জক্খন্ধকৰণ্ণনাযং (মহাৰ. অট্ঠ. ৮৬) ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বো.

অপিচ মযাতি অযমেত্থ পাঠো, অঞ্ঞত্থ পন ‘‘অপিচ মেত্থা’’তি. পুগ্গলৰেমত্ততা ৰিদিতাতি পুগ্গলনানত্তং ৰিদিতং. ‘‘অযং পুগ্গলো পরিৰাসারহো, অযং ন পরিৰাসারহো’’তি ইদং ময্হং পাকটন্তি দস্সেতি. ততো কস্সপো চিন্তেসি – ‘‘অহো অচ্ছরিযং বুদ্ধসাসনং, যত্থ এৰং ঘংসিত্ৰা কোট্টেত্ৰা যুত্তমেৰ গণ্হন্তি, অযুত্তং ছড্ডেন্তী’’তি. ততো সুট্ঠুতরং পব্বজ্জায সঞ্জাতুস্সাহো সচে, ভন্তেতিআদিমাহ. অথ ভগৰা তস্স তিব্বচ্ছন্দতং ৰিদিত্ৰা ‘‘ন কস্সপো পরিৰাসং অরহতী’’তি অঞ্ঞতরং ভিক্খুং আমন্তেসি – ‘‘গচ্ছ, ভিক্খু, কস্সপং নহাপেত্ৰা পব্বাজেত্ৰা আনেহী’’তি. সো তথা কত্ৰা তং পব্বাজেত্ৰা ভগৰতো সন্তিকং অগমাসি. ভগৰা গণে নিসীদিত্ৰা উপসম্পাদেসি. তেন ৰুত্তং অলত্থ খো অচেলো কস্সপো ভগৰতো সন্তিকে পব্বজ্জং, অলত্থ উপসম্পদন্তি. অচিরূপসম্পন্নোতিআদি সেসং ব্রাহ্মণসংযুত্তে (সং. নি. ১.১৮৭) ৰুত্তমেৰাতি. সত্তমং.

৮. তিম্বরুকসুত্তৰণ্ণনা

১৮. অট্ঠমে সা ৰেদনাতিআদি ‘‘সযংকতং সুখদুক্খ’’ন্তি লদ্ধিযা নিসেধনত্থং ৰুত্তং. এত্থাপি সতোতি ভুম্মত্থেযেৰ সামিৰচনং. তত্রাযং অত্থদীপনা – ‘‘সা ৰেদনা, সো ৰেদিযতী’’তি খো, তিম্বরুক, আদিম্হিযেৰ এৰং সতি ‘‘সযংকতং সুখদুক্খ’’ন্তি অযং লদ্ধি হোতি. এৰঞ্হি সতি ৰেদনায এৰ ৰেদনা কতা হোতি. এৰঞ্চ ৰদন্তো ইমিস্সা ৰেদনায পুব্বেপি অত্থিতং অনুজানাতি, সস্সতং দীপেতি সস্সতং গণ্হাতি. কস্মা? তস্স হি তং দস্সনং এতং পরেতি, এতং সস্সতং উপগচ্ছতীতি অত্থো. পুরিমঞ্হি অত্থং সন্ধাযেৰেতং ভগৰতা ৰুত্তং ভৰিস্সতি, তস্মা অট্ঠকথাযং তং যোজেত্ৰাৰস্স অত্থো দীপিতো. এৰম্পাহং ন ৰদামীতি অহং ‘‘সা ৰেদনা, সো ৰেদিযতী’’তি এৰম্পি ন ৰদামি. ‘‘সযংকতং সুখদুক্খ’’ন্তি এৰম্পি ন ৰদামীতি অত্থো.

অঞ্ঞা ৰেদনাতিআদি ‘‘পরংকতং সুখদুক্খ’’ন্তি লদ্ধিযা পটিসেধনত্থং ৰুত্তং. ইধাপি অযং অত্থযোজনা –‘‘অঞ্ঞা ৰেদনা অঞ্ঞো ৰেদিযতী’’তি খো, তিম্বরুক, আদিম্হিযেৰ এৰং সতি পচ্ছা যা পুরিমপক্খে কারকৰেদনা, সা উচ্ছিন্না. তায পন কতং অঞ্ঞো ৰেদিযতীতি এৰং উপ্পন্নায উচ্ছেদদিট্ঠিযা সদ্ধিং সম্পযুত্তায ৰেদনায অভিতুন্নস্স সতো ‘‘পরংকতং সুখদুক্খ’’ন্তি অযং লদ্ধি হোতি. এৰঞ্চ ৰদন্তো কারকো উচ্ছিন্নো, অঞ্ঞেন পটিসন্ধি গহিতাতি উচ্ছেদং দীপেতি, উচ্ছেদং গণ্হাতি. কস্মা? তস্স হি তং দস্সনং এতং পরেতি, এতং উচ্ছেদং উপগচ্ছতীতি অত্থো. ইধাপি হি ইমানি পদানি অট্ঠকথাযং আহরিত্ৰা যোজিতানেৰ. ইমস্মিং সুত্তে ৰেদনাসুখদুক্খং কথিতং. তঞ্চ খো ৰিপাকসুখদুক্খমেৰ ৰট্টতীতি ৰুত্তং. অট্ঠমং.

৯. বালপণ্ডিতসুত্তৰণ্ণনা

১৯. নৰমে অৰিজ্জানীৰরণস্সাতি অৰিজ্জায নিৰারিতস্স. এৰমযং কাযো সমুদাগতোতি এৰং অৰিজ্জায নিৰারিতত্তা তণ্হায চ সম্পযুত্তত্তাযেৰ অযং কাযো নিব্বত্তো. অযঞ্চেৰ কাযোতি অযঞ্চস্স অত্তনো সৰিঞ্ঞাণকো কাযো. বহিদ্ধা চ নামরূপন্তি বহিদ্ধা চ পরেসং সৰিঞ্ঞাণকো কাযো. অত্তনো চ পরস্স চ পঞ্চহি খন্ধেহি ছহি আযতনেহি চাপি অযং অত্থো দীপেতব্বোৰ. ইত্থেতং দ্ৰযন্তি এৰমেতং দ্ৰযং. দ্ৰযং পটিচ্চ ফস্সোতি অঞ্ঞত্থ চক্খুরূপাদীনি দ্ৰযানি পটিচ্চ চক্খুসম্ফস্সাদযো ৰুত্তা, ইধ পন অজ্ঝত্তিকবাহিরানি আযতনানি. মহাদ্ৰযং নাম কিরেতং. সল়েৰাযতনানীতি সল়েৰ ফস্সাযতনানি ফস্সকারণানি. যেহি ফুট্ঠোতি যেহি কারণভূতেহি আযতনেহি উপ্পন্নেন ফস্সেন ফুট্ঠো. অঞ্ঞতরেনাতি এত্থ পরিপুণ্ণৰসেন অঞ্ঞতরতা ৰেদিতব্বা. তত্রাতি তস্মিং বালপণ্ডিতানং কাযনিব্বত্তনাদিম্হি. কো অধিপ্পযাসোতি কো অধিকপযোগো.

ভগৰংমূলকাতি ভগৰা মূলং এতেসন্তি ভগৰংমূলকা. ইদং ৰুত্তং হোতি – ইমে, ভন্তে, অম্হাকং ধম্মা পুব্বে কস্সপসম্মাসম্বুদ্ধেন উপ্পাদিতা, তস্মিং পরিনিব্বুতে একং বুদ্ধন্তরং অঞ্ঞো সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা ইমে ধম্মে উপ্পাদেতুং সমত্থো নাম নাহোসি, ভগৰতা পন নো ইমে ধম্মা উপ্পাদিতা. ভগৰন্তঞ্হি নিস্সায মযং ইমে ধম্মে আজানাম পটিৰিজ্ঝামাতি এৰং ভগৰংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মাতি. ভগৰংনেত্তিকাতি ভগৰা হি ধম্মানং নেতা ৰিনেতা অনুনেতা, যথাসভাৰতো পাটিযেক্কং পাটিযেক্কং নামং গহেত্ৰা দস্সেতাতি ধম্মা ভগৰংনেত্তিকা নাম হোন্তি. ভগৰংপটিসরণাতি চতুভূমকধম্মা সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণস্স আপাথং আগচ্ছমানা ভগৰতি পটিসরন্তি নামাতি ভগৰংপটিসরণা. পটিসরন্তীতি সমোসরন্তি. অপিচ মহাবোধিমণ্ডে নিসিন্নস্স ভগৰতো পটিৰেধৰসেন ফস্সো আগচ্ছতি ‘‘অহং ভগৰা কিন্নামো’’তি? ত্ৰং ফুসনট্ঠেন ফস্সো নাম. ৰেদনা, সঞ্ঞা, সঙ্খারা, ৰিঞ্ঞাণং আগচ্ছতি ‘‘অহং ভগৰা কিন্নাম’’ন্তি, ত্ৰং ৰিজাননট্ঠেন ৰিঞ্ঞাণং নামাতি এৰং চতুভূমকধম্মানং যথাসভাৰতো পাটিযেক্কং পাটিযেক্কং নামং গণ্হন্তো ভগৰা ধম্মে পটিসরতীতি ভগৰংপটিসরণা. ভগৰন্তংযেৰ পটিভাতূতি ভগৰতোৰ এতস্স ভাসিতস্স অত্থো উপট্ঠাতু, তুম্হেযেৰ নো কথেত্ৰা দেথাতি অত্থো.

সা চেৰ অৰিজ্জাতি এত্থ কিঞ্চাপি সা অৰিজ্জা চ তণ্হা চ কম্মং জৰাপেত্ৰা পটিসন্ধিং আকড্ঢিত্ৰা নিরুদ্ধা, যথা পন অজ্জাপি যং হিয্যো ভেসজ্জং পীতং, তদেৰ ভোজনং ভুঞ্জাতি সরিক্খকত্তেন তদেৰাতি ৰুচ্চতি, এৰমিধাপি সা চেৰ অৰিজ্জা সা চ তণ্হাতি ইদম্পি সরিক্খকত্তেন ৰুত্তং. ব্রহ্মচরিযন্তি মগ্গব্রহ্মচরিযং. দুক্খক্খযাযাতি ৰট্টদুক্খস্স খযত্থায. কাযূপগো হোতীতি অঞ্ঞং পটিসন্ধিকাযং উপগন্তা হোতি. যদিদং ব্রহ্মচরিযৰাসোতি যো অযং মগ্গব্রহ্মচরিযৰাসো, অযং বালতো পণ্ডিতস্স ৰিসেসোতি দস্সেতি. ইতি ইমস্মিং সুত্তে সব্বোপি সপটিসন্ধিকো পুথুজ্জনো ‘‘বালো’’তি, অপ্পটিসন্ধিকো খীণাসৰো ‘‘পণ্ডিতো’’তি ৰুত্তো. সোতাপন্নসকদাগামিঅনাগামিনো পন ‘‘পণ্ডিতা’’তি ৰা ‘‘বালা’’তি ৰা ন ৰত্তব্বা, ভজমানা পন পণ্ডিতপক্খং ভজন্তি. নৰমং.

১০. পচ্চযসুত্তৰণ্ণনা

২০. দসমে পটিচ্চসমুপ্পাদঞ্চ ৰো ভিক্খৰে, দেসেস্সামি পটিচ্চসমুপ্পন্নে চ ধম্মেতি সত্থা ইমস্মিং সুত্তে পচ্চযে চ পচ্চযনিব্বত্তে চ সভাৰধম্মে দেসেস্সামীতি উভযং আরভি. উপ্পাদা ৰা তথাগতানন্তি তথাগতানং উপ্পাদেপি, বুদ্ধেসু উপ্পন্নেসু অনুপ্পন্নেসুপি জাতিপচ্চযা জরামরণং, জাতিযেৰ জরামরণস্স পচ্চযো. ঠিতাৰ সা ধাতূতি ঠিতোৰ সো পচ্চযসভাৰো, ন কদাচি জাতি জরামরণস্স পচ্চযো ন হোতি. ধম্মট্ঠিততা ধম্মনিযামতাতি ইমেহিপি দ্ৰীহি পচ্চযমেৰ কথেতি. পচ্চযেন হি পচ্চযুপ্পন্না ধম্মা তিট্ঠন্তি, তস্মা পচ্চযোৰ ‘‘ধম্মট্ঠিততা’’তি ৰুচ্চতি. পচ্চযো ধম্মে নিযমেতি, তস্মা ‘‘ধম্মনিযামতা’’তি ৰুচ্চতি. ইদপ্পচ্চযতাতি ইমেসং জরামরণাদীনং পচ্চযা ইদপ্পচ্চযা, ইদপ্পচ্চযাৰ ইদপ্পচ্চযতা. তন্তি তং পচ্চযং. অভিসম্বুজ্ঝতীতি ঞাণেন অভিসম্বুজ্ঝতি. অভিসমেতীতি ঞাণেন অভিসমাগচ্ছতি. আচিক্খতীতি কথেতি. দেসেতীতি দস্সেতি. পঞ্ঞাপেতীতি জানাপেতি. পট্ঠপেতীতি ঞাণমুখে ঠপেতি. ৰিৰরতীতি ৰিৰরিত্ৰা দস্সেতি. ৰিভজতীতি ৰিভাগতো দস্সেতি. উত্তানীকরোতীতি পাকটং করোতি. পস্সথাতি চাহাতি পস্সথ ইতি চ ৰদতি. কিন্তি? জাতিপচ্চযা, ভিক্খৰে, জরামরণন্তিআদি.

ইতি খো, ভিক্খৰেতি এৰং খো, ভিক্খৰে. যা তত্রাতি যা তেসু ‘‘জাতিপচ্চযা জরামরণ’’ন্তিআদীসু. তথতাতিআদীনি পচ্চযাকারস্সেৰ ৰেৰচনানি. সো তেহি তেহি পচ্চযেহি অনূনাধিকেহেৰ তস্স তস্স ধম্মস্স সম্ভৰতো তথতাতি, সামগ্গিং উপগতেসু পচ্চযেসু মুহুত্তম্পি ততো নিব্বত্তানং ধম্মানং অসম্ভৰাভাৰতো অৰিতথতাতি, অঞ্ঞধম্মপচ্চযেহি অঞ্ঞধম্মানুপ্পত্তিতো অনঞ্ঞথতাতি, জরামরণাদীনং পচ্চযতো ৰা পচ্চযসমূহতো ৰা ইদপ্পচ্চযতাতি ৰুত্তো. তত্রাযং ৰচনত্থো – ইমেসং পচ্চযা ইদপ্পচ্চযা, ইদপ্পচ্চযা এৰ ইদপ্পচ্চযতা, ইদপ্পচ্চযানং ৰা সমূহো ইদপ্পচ্চযতা. লক্খণং পনেত্থ সদ্দসত্থতো ৰেদিতব্বং.

অনিচ্চন্তি হুত্ৰা অভাৰট্ঠেন অনিচ্চং. এত্থ চ অনিচ্চন্তি ন জরামরণং অনিচ্চং, অনিচ্চসভাৰানং পন খন্ধানং জরামরণত্তা অনিচ্চং নাম জাতং. সঙ্খতাদীসুপি এসেৰ নযো. এত্থ চ সঙ্খতন্তি পচ্চযেহি সমাগন্ত্ৰা কতং. পটিচ্চসমুপ্পন্নন্তি পচ্চযে নিস্সায উপ্পন্নং. খযধম্মন্তি খযসভাৰং. ৰযধম্মন্তি ৰিগচ্ছনকসভাৰং. ৰিরাগধম্মন্তি ৰিরজ্জনকসভাৰং. নিরোধধম্মন্তি নিরুজ্ঝনকসভাৰং. জাতিযাপি ৰুত্তনযেনেৰ অনিচ্চতা ৰেদিতব্বা. জনকপচ্চযানং ৰা কিচ্চানুভাৰক্খণে দিট্ঠত্তা একেন পরিযাযেনেত্থ অনিচ্চাতিআদীনি যুজ্জন্তিযেৰ. ভৰাদযো অনিচ্চাদিসভাৰাযেৰ.

সম্মপ্পঞ্ঞাযাতি সৰিপস্সনায মগ্গপঞ্ঞায. পুব্বন্তন্তি পুরিমং অতীতন্তি অত্থো. অহোসিং নু খোতিআদীসু ‘‘অহোসিং নু খো ননু খো’’তি সস্সতাকারঞ্চ অধিচ্চসমুপ্পত্তিআকারঞ্চ নিস্সায অতীতে অত্তনো ৰিজ্জমানতঞ্চ অৰিজ্জমানতঞ্চ কঙ্খতি. কিং কারণন্তি ন ৰত্তব্বং, উম্মত্তকো ৰিয বালপুথুজ্জনো যথা ৰা তথা ৰা পৰত্ততি. কিং নু খো অহোসিন্তি জাতিলিঙ্গুপপত্তিযো নিস্সায ‘‘খত্তিযো নু খো অহোসিং, ব্রাহ্মণৰেস্সসুদ্দগহট্ঠপব্বজিতদেৰমনুস্সানং অঞ্ঞতরো’’তি কঙ্খতি. কথং নু খোতি সণ্ঠানাকারং নিস্সায ‘‘দীঘো নু খো অহোসিং রস্সওদাতকণ্হপমাণিকঅপ্পমাণিকাদীনং অঞ্ঞতরো’’তি কঙ্খতি. কেচি পন ‘‘ইস্সরনিম্মানাদীনি নিস্সায ‘কেন নু খো কারণেন অহোসি’ন্তি হেতুতো কঙ্খতী’’তি ৰদন্তি. কিং হুত্ৰা কিং অহোসিন্তি জাতিআদীনি নিস্সায ‘‘খত্তিযো হুত্ৰা নু খো ব্রাহ্মণো অহোসিং…পে… দেৰো হুত্ৰা মনুস্সো’’তি অত্তনো পরম্পরং কঙ্খতি. সব্বত্থেৰ পন অদ্ধানন্তি কালাধিৰচনমেতং. অপরন্তন্তি অনাগতং অন্তং. ভৰিস্সামি নু খো ননু খোতি সস্সতাকারঞ্চ উচ্ছেদাকারঞ্চ নিস্সায অনাগতে অত্তনো ৰিজ্জমানতঞ্চ অৰিজ্জমানতঞ্চ কঙ্খতি. সেসমেত্থ ৰুত্তনযমেৰ.

এতরহি ৰা পচ্চুপ্পন্নং অদ্ধানন্তি ইদানি ৰা পটিসন্ধিমাদিং কত্ৰা চুতিপরিযন্তং সব্বম্পি ৰত্তমানকালং গহেত্ৰা. অজ্ঝত্তং কথংকথী ভৰিস্সতীতি অত্তনো খন্ধেসু ৰিচিকিচ্ছী ভৰিস্সতি. অহং নু খোস্মীতি অত্তনো অত্থিভাৰং কঙ্খতি. যুত্তং পনেতন্তি? যুত্তং অযুত্তন্তি কা এত্থ চিন্তা. অপিচেত্থ ইদং ৰত্থুম্পি উদাহরন্তি – চূল়মাতায কির পুত্তো মুণ্ডো, মহামাতায পুত্তো অমুণ্ডো, তং পুত্তং মুণ্ডেসুং, সো উট্ঠায ‘‘অহং নু খো চূল়মাতায পুত্তো’’তি চিন্তেসি. এৰং অহং নু খোস্মীতি কঙ্খা হোতি. নো নু খোস্মীতি অত্তনো নত্থিভাৰং কঙ্খতি. তত্রাপি ইদং ৰত্থু – একো কির মচ্ছে গণ্হন্তো উদকে চিরট্ঠানেন সীতিভূতং অত্তনো ঊরুং মচ্ছোতি চিন্তেত্ৰা পহরি. অপরো সুসানপস্সে খেত্তং রক্খন্তো ভীতো সঙ্কুটিতো সযি, সো পটিবুজ্ঝিত্ৰা অত্তনো জণ্ণুকানি দ্ৰে যক্খাতি চিন্তেত্ৰা পহরি. এৰং নো নু খোস্মীতি কঙ্খতি.

কিং নু খোস্মীতি খত্তিযোৰ সমানো অত্তনো খত্তিযভাৰং কঙ্খতি. এসেৰ নযো সেসেসুপি. দেৰো পন সমানো দেৰভাৰং অজানন্তো নাম নত্থি, সোপি পন ‘‘অহং রূপী নু খো অরূপী নু খো’’তিআদিনা নযেন কঙ্খতি. খত্তিযাদযো কস্মা ন জানন্তীতি চে? অপচ্চক্খা তেসং তত্থ তত্থ কুলে উপ্পত্তি. গহট্ঠাপি চ পোত্থলিকাদযো পব্বজিতসঞ্ঞিনো, পব্বজিতাপি ‘‘কুপ্পং নু খো মে কম্ম’’ন্তিআদিনা নযেন গহট্ঠসঞ্ঞিনো. মনুস্সাপি চ রাজানো ৰিয অত্তনি দেৰসঞ্ঞিনো হোন্তি. কথং নু খোস্মীতি ৰুত্তনযমেৰ. কেৰলঞ্হেত্থ অব্ভন্তরে জীৰো নাম অত্থীতি গহেত্ৰা তস্স সণ্ঠানাকারং নিস্সায ‘‘দীঘো নু খোস্মি রস্সচতুরস্সছল়ংসঅট্ঠংসসোল়সংসাদীনং অঞ্ঞতরপ্পকারো’’তি কঙ্খন্তো কথং নু খোস্মীতি? কঙ্খতীতি ৰেদিতব্বো. সরীরসণ্ঠানং পন পচ্চুপ্পন্নং অজানন্তো নাম নত্থি. কুতো আগতো সো কুহিং গামী ভৰিস্সতীতি অত্তভাৰস্স আগতিগতিট্ঠানং কঙ্খন্তো এৰং কঙ্খতি. অরিযসাৰকস্সাতি ইধ সোতাপন্নো অধিপ্পেতো, ইতরেপি পন তযো অৰারিতাযেৰাতি. দসমং.

আহারৰগ্গো দুতিযো.

৩. দসবলৰগ্গো